ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙໑໔-໕. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຈ ອາວາສິໂກ ຈ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຈ ເສນາສນຎ຺ຈ ອາຣຎ຺ຎໂກ ຈ ອນຸໂມທນາ ຈາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕາສຸ ວຕ຺ຕານິ, ອິຕຣີຕຣໂຍຄທ຺ວນ຺ທສມາສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປທລິງ຺ຄຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິ ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ. ຠຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ, ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ. ‘‘ຠຕ຺ເຕ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ‘‘ວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອາຈຣິໂຍ ຈ ອຸປຊ຺ຌາຍໂກ ຈ ສິສ຺ໂສ ຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຈ, ເຕສໍ ວຕ຺ຕານີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາວຍວເຠເທຫິ. ຈຕຸທ຺ທເສວາຕິ ອວຍວເຠເທຫິ ພຫຸວິຘານິປິ ວຕ຺ຕານິ ວິສຍເຠເທນ ຈຸທ຺ທສ ເອວ ວຸຕ຺ຕານິ. ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສວາສນສກລສໍກິເລສປ຺ປຫານໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນນ. ວິນາຍເກນາຕິ ສຕ຺ເຕ ວິເນຕີຕິ ວິນາຍໂກ, ອນຸຕ຺ຕຣປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິຠາເວນ ທມ຺ມເທວພ຺ຣຫ຺ມນາຄາທິເກ ສຕ຺ເຕ ນານາວິເຘນ ວິນຍນຸປາເຍນ ທເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ວິຄໂຕ ນາຍໂກ ອສ຺ສາຕິ ວິນາຍໂກ, ເຕນ.

໒໙໑໖. ອາຣາມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍສມີເປ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ. ຍຖາຫ ‘‘ອິທານິ ‘ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອິມິນາ ອຸປຈາຣສີມສມີປໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມໍ ປຕ຺ວາ ອຸປາຫນາໂອມຸຎ຺ຈນາທິ ສພ຺ພໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໗). ‘‘ປນ ອປເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ອຸປາຫນາ ປາທໂຕ ອປເນຕພ຺ພາ.

໒໙໑໗. ໂອຄຸຓ຺ຐນນ຺ຕິ ສສີສປາຣຸປນໍ. ສີເສ ຈີວຣເມວ ວາ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຕິ ອາຄນ຺ຕຸເກນ. ປານີຍວາຣິນາຕິ ປາຕພ຺ພຊເລນ.

໒໙໑໘. ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ວສ຺ສຄຓນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ວິຫາເຣ ວຸຑ຺ຒຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວນ຺ທິຕພ຺ພາວ. ກາເລຕິ ກາລສ຺ເສວ. ເຕນ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເສນາສນໍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຕຣໍ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໙໑໙. ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ວຈ຺ຈຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິເກຫິ ສພ຺ເພຫິ ອຸປໂຍຄນ຺ຕປເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປານີຍເມວ ຈາຕິ ‘‘ກິໍ ອິມິສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ປານີຍເມວ ປິວນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ນຫານາທິປຣິໂຠຄມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໗) ອຏ຺ຐກຖາຄຕນເຍນ ປານີຍຎ຺ຈ. ຕຖາ ປຣິໂຠຊນີຍຎ຺ຈ. ສງ຺ຆກຕິກນ຺ຕິ ‘‘ເກສຸຈິ ຐາເນສຸ ວາຬມິຄາ ວາ ອມນຸສ຺ສາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກໍ ກາລໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ກໍ ກາລໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຄຕນເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກສຓ຺ຐານຎ຺ຈ. ໂຄຈຣາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂຄຈໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ‘ໂຄຈຣຄາໂມ ອາສນ຺ເນ, ອຸທາຫຸ ທູເຣ, ກາລສ຺ເສວ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຄຈຣຎ຺ຈ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອໂຄຈຣໍ ຄຫິຕໍ. ‘‘ອໂຄຈໂຣ ນາມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິການໍ ວາ ຄາໂມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠິກ຺ໂຂ ວາ ຄາໂມ, ຍຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຠິກ຺ຂາ ທິຍ຺ຍຕິ, ໂສປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອໂຄຈຣຎ຺ຈ.

໒໙໒໐. ເອວໍ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາວາສິກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວຸຑ຺ຒ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈີວຣຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

໒໙໒໑. ຕສ຺ສາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ. ປາໂທທກຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ໂຘຕາໂຘຕປາທາ ຍຕ຺ຖ ຐປີຍນ຺ຕິ, ຕໍ ປາທປີຐໍ, ປາທກຖລິກຎ຺ຈ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ຄຫິຕໍ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວາຣິນາຕິ ‘‘ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສເຈ ສກິໍ ອານີຕໍ ປານີຍໍ ສພ຺ພໍ ປິວຕິ, ‘ປຸນ ອາເນມີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ຈ-ສທ຺ເທນ –

‘‘ອປິຈ ພີຊເນນປິ ພີຊິຕພ຺ໂພ, ພີຊນ຺ເຕນ ສກິໍ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ພີຊິຕ຺ວາ ສກິໍ ມຊ຺ເຌ, ສກິໍ ສີເສ ພີຊິຕພ຺ພໍ, ‘ອລໍ ໂຫຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣໍ ພີຊິຕພ຺ພໍ. ປຸນ ‘ອລ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣໍ ພີຊິຕພ຺ພໍ. ຕຕິຍວາຣໍ ວຸຕ຺ເຕນ ພີຊນີ ຐເປຕພ຺ພາ. ປາທາປິສ຺ສ ໂຘວິຕພ຺ພາ, ໂຘວິຕ຺ວາ ສເຈ ອຕ຺ຕໂນ ເຕລໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໙) –

ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໙໒໒-໓. ວນ຺ເທຍ຺ໂຍຕິ ວຸຑ຺ຒາຄນ຺ຕຸໂກ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ກຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອຕໍ ເສນາສນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖມວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ຕໍຕໍລິງ຺ຄວຈນານຸຣູເປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເສນາສນສ຺ສ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຖຠາວໍ. ອວຸຕ຺ຖໍ ວາຕິ ຈີວຣກາລໍ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖຠາວໍ ວາ. ໂຄຈຣາໂຄຈຣໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ເສກ຺ຂກຸລານິ ຈາຕິ ລທ຺ຘເສກ຺ຂສມ຺ມຸຕິການິ ກຸລານິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ‘‘ປເວເສ ນິກ຺ຂເມ ກາໂລ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສງ຺ຆກຕິກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ປານີຍາທິກນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິໂຠຊນີຍກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐີນໍ ອາຈິກ຺ຂນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໙໒໔. ຍຖານິສິນ຺ເນເນວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ນິສິນ຺ເນນ. ອສ຺ສາຕິ ນວກສ຺ສ.

໒໙໒໕. ‘‘ອຕ຺ຣ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຫິ, ອິທມາສນໍ ນິສີທາຫີ’’ຕິ ອິຈ຺ເຈວໍ ອິມິນາ ປກາເຣນ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເທຍ຺ຍໍ ເສນາສນມ຺ປິ ຈາຕິ ເສນາສນຎ຺ຈ ທາຕພ຺ພໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອວຸຕ຺ຖໍ ວາ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ມຫາອາວາເສປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ.

໒໙໒໖. ‘‘ມາຕິກາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກ຺ກເມເນວ ວຕ຺ຕານິ ກາຕພ຺ພານິ, ອຸທາຫຸ ຍຖານຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ໂກຈິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ມາຕິກາກ຺ກເມເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖານຸປ຺ປຕ຺ຕວເສເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ມາຕິກາກ຺ກມມນາທິຍິຕ຺ວາ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉານຸປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ສທ຺ທປໂຍຄສ຺ສ ມາຕິກາກ຺ກມມນາທິຍິຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ທາຣຸມຕ຺ຕິກຠຓ຺ຑານີຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເຈວ ຣຊນຠາຊນານິ ຈ. ປຏິສາເມຕ຺ວາຕິ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ. ອາວສຖມ຺ປິ ຖເກຕ຺ວາຕິ ອາວສເຖ ທ຺ວາຣກວາຏາທີນິ ຈ ຖເກຕ຺ວາ.

໒໙໒໗. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປີຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ ອາຣາມິກສ຺ສ ວາ ‘‘ອິມໍ ປຏິຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ວາ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ອສນ຺ເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ປນ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ໂຄເປຕ຺ວາ ວາປິ ສາຘຸກນ຺ຕິ ‘‘ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ມຎ຺ຈໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໓໖໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມາ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໒໙໒໘. ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສຫສາ’’ຕິອາທິ. ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ສຫສາ ນ ປວິເສ ສີຆໍ ນ ປວິເສຍ຺ຍ, ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ສຫສາ ນ ນິກ຺ຂເມ ສີຆໍ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສາຣຸປ຺ເປນ ປວິເສຍ຺ຍ, ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ ຈ. ປິຓ຺ຑຈາຣິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕນ ອຕິທູເຣ ນ ຐາຕພ຺ພໍ ນິພ຺ພໂກສໂຕ ອຕິທູຣຏ຺ຐາເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ ນິພ຺ພໂກສໂຕ ອາສນ຺ນຕເຣ ຐາເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ.

໒໙໒໙. ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ອຸປນາເມຕ຺ວາ. ຠາຊນນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ. ທກ຺ຂິເຓນ ປຓາເມຕ຺ວາຕິ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ອຸປນາເມຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໖໖).

໒໙໓໐. ສູປໍ ທາຕຸກາມາ ວາ ອທາຕຸກາມາ ວາ ອິຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອນ຺ຕຣາຕິ ຠິກ຺ຂາທານສມເຍ. ນ ຠິກ຺ຂາທາຍິກາຕິ ອິຕ຺ຖີ ວາ ໂຫຕຸ ປຸຣິໂສ ວາ, ຠິກ຺ຂາທານສມເຍ ມຸຂໍ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໒໙໓໑. ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎິກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປານີຍາທີ’’ຕິອາທິ. ປານີຍາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິໂຠຊນີຍອຄ຺ຄິອຣຓິສຫິຕກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐີນໍ ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ຠາຊນານິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ປານີຍເມວ ປຣິໂຠຊນີຍມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ຠາຊນໍ ອລຠນ຺ເຕນ ເວຬຸນາຬິກາຍປິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ສມີເປ ຂຸທ຺ທກອາວາໂຏ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຣຓິສຫິເຕ ອສຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອກາຕຸມ຺ປິ ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈ ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ສ, ເອວໍ ກນ຺ຕາຣປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ອຣຓິສຫິຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຄຓວາສິໂນ ປນ ເຕນ ວິນາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ນກ຺ຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອສ຺ສຍຸຊາທິສຕ຺ຕວີສຕິວິຘໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນ ໂຍໂຄ ຈາ’’ຕິ, ເຕນ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຈນ຺ທສ຺ສ ໂຍໂຄ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານິຕພ຺ພາ ທິສາປິ ຈາຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ເຕນ ອຏ຺ຐປິ ທິສາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຊານິຕພ຺ພາ.

໒໙໓໒. ອຎ຺ຎວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວຈ຺ຈປສ຺ສາວຕິຕ຺ຖານີ’’ຕິອາທິ. ປຏິປາຏິຍາ ຠວນ຺ຕີຕິ ຄຕານຸກ຺ກເມນ ເສວິຕພ຺ພາ ຠວນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິຍໍ, ປສ຺ສາວຏ຺ຐາເນ, ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖຕິ ຕີສຸປິ ອາຄຕປຏິປາຏິເຍວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໓). ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄຕປຏິປາຏິໍ ວິນາ ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ.

໒໙໓໓. ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ປວິສນ຺ໂຕ ສຫສາ ນ ປວິເສຍ຺ຍ. ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາຕິ ຈີວຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ.

໒໙໓໔. ນິຕ຺ຖຸນນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຈ຺ຈໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວຈ຺ຈສ຺ສ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄມເນນ ອຸປຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຸນຕິ ເຈ, ນ ໂທໂສ’’ຕິ ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຓ຺ຑກຏ຺ຐໍ ຂາທໂຕ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໙໓໖. ຂເຣນາຕິ ຜຣຸເສນ ວາ ຜາລິຕກຏ຺ເຐນ ວາ ຄຓ຺ຐິເກນ ວາ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ສຸສິເຣນ ວາ ປູຕິນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ນ ອວເລເຂຍ຺ຍ ນ ປຸຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ນ ກຏ຺ຐໍ ວຈ຺ຈກູປເກ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ກຏ຺ຐໍ ວຈ຺ຈກູເປ ນ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ. ປສ຺ສາວໂທຓິຍາ ເຂຬໍ ນ ປາເຕຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໙໓໗. ປາທຸກາສູຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວປາທຸກາສຸ. ນິກ຺ຂມເນ ນິກ຺ຂມນກາເລ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວປາທຸກາສ຺ເວວ. ປຏິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍ.

໒໙໓໘. ໂຍ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສລິເລ ສຕິ ສເຈ ນາຈເມຍ຺ຍ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂມຫນາສິນາຕິ ສວາສນສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ, ເຕນ ສຫເຊກຏ຺ຐປຫາເນກຏ຺ຐານໍ ສກລສໍກິເລສານຎ຺ຈ ປຫາຍິນາ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕາ ມຸນິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ‘‘ສລິເລ ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ນິທ຺ໂທສຕໍ ທີເປຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຕິ ອຸທເກຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອຸທກໍ ອຕ຺ຖິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປນ ນຕ຺ຖິ, ຠາຊເນນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຈມິຕພ຺ພໍ. ຠາຊເນ ອສຕິ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ເຕປິ ອສຕິ ອສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘ອິທໍ ອຕິວິວຏໍ, ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຄຕສ຺ສ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ໂຫຕິ, ກຏ຺ເຐນ ວາ ເກນຈິ ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອນຸໂມທນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໓).

໒໙໓໙. ສສທ຺ທນ຺ຕິ ອຸທກສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ປາສາຓາທິຏ຺ຐາເນ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ສທ຺ທາຍຕິ ເຈ, ນ ໂທໂສ’’ຕິ ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈປຸ ຈປູຕິ ຈາຕິ ຕາທິສໍ ອນຸກຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນາຈເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາຈມິຕ຺ວາຕິ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ. ສຣາເວ ອາຈມນຠາຊເນ ອຸທກໍ ນ ເສເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ອິທໍ ປນ ສພ຺ພສາຘາຣຓຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ອາຈມນສຣາວເກຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ອຎ຺ເຎ ອຎ຺ເຎ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸທກໍ ນ ເສເສຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ສງ຺ຆິເກປິ ວິຫາເຣ ເອກເທເສ ນິພທ຺ຘຄມນຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ຐານໍ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄລິກຏ຺ຐານໍ ວາ, ຕສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິເຣຈນໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສາປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໔).

໒໙໔໐. ອູຫຕມ຺ປີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອູຫຕໍ ມເລນ ທູສິຕຏ຺ຐານໍ. ອໂຘວິຕ຺ວາຕິ ຊເລ ສຕິ ອໂສເຘຕ຺ວາ ຊເລ ອສຕິ ກຏ຺ເຐນ ວາ ເກນຈິ ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຸທກໍ ອຕ຺ຖິ ຠາຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ອສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ອຕ຺ຖິ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕມ຺ປິ ອສນ຺ຕໍ, ອຸຠເຍ ປນ ອສຕິ ອສນ຺ຕເມວ, ກຏ຺ເຐນ ວາ ເກນຈິ ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໔). ອຸກ຺ລາປາປິ ສເຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວຏ຺ຐານານິ ສເຈ ກຈວຣາກິຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ອເສສໂຕ ໂສເຘຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕໂຕ ກສ຺ສຈິ ກຈວຣສ຺ສ ອປນຍນໍ ໂສຘນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ນິສ຺ເສສກຈວຣາປນຍນເມວ ໂສຘນນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໒໙໔໑. ປິຐໂຣຕິ ອວເລຂນກຏ຺ຐນິກ຺ເຂປນຠາຊນໍ. ກຸມ຺ຠີ ເຈ ຣິຕ຺ຕາຕິ ອາຈມນກຸມ຺ຠີ ສເຈ ຕຸຈ຺ຉາ.

໒໙໔໒. ເອວໍ ວຈ຺ຈກຸຏິວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເສນາສນວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິ. ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐຕິ ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ.

໒໙໔໓. ວຸຑ຺ຒໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຑ຺ຒຕຣາຄເມຕິ ຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖຕຸມາຣທ຺ໂຘ, ຕໂຕປິ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄເມ ສຕິ.

໒໙໔໔. ເອກວິຫາຣສ຺ມິນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເຄເຫ. ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອິທໍ ວກ຺ຂມາເນຫິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໙໔໕. ປຐມໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວຸຑ຺ຒານໍ ສນ຺ນິຘາເນ ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິທານິ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນາປິ ຕສ຺ສ ກາຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນປິ ‘‘ນ ຈ ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນາຕິ ຘມ຺ມໂລຈເນນ ຘມ຺ມຄຣຸເກນ, ອິມິນາ ອຕາທິສສ຺ສ ກໂຕ ວາໂຣ ນິຣຕ຺ຖໂກຕິ ທີເປຕິ.

໒໙໔໖. ກາຕພ຺ໂພຕິ ຊາເລຕພ຺ໂພ. ໂສຕິ ທີໂປ. ‘‘ທ຺ວາຣໍ ນາມ ຍສ຺ມາ ມຫາວຬຎ຺ຊໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໙) ວຈນໂຕ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິກ຺ເຂຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວາຕປານກວາຏານິ, ຖເກຍ຺ຍ ວິວເຣຍ຺ຍ ໂນ’’ຕິ.

໒໙໔໗. ວຸຑ຺ຒໂຕ ປຣິວຕ຺ຕເຍຕິ ເຍນ ວຸຑ຺ໂຒ, ຕໂຕ ປຣິວຕ຺ຕເຍ, ປິຏ຺ຐິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒາຠິມຸໂຂ ເຕນ ປຣິວຕ຺ຕເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣກຓ຺ເຓນ ວາ ກາເຍນ ວາ ຕໍ ວຸຑ຺ຒໍ ນ ຈ ຆຏ຺ຏເຍ.

໒໙໔໘. ເອວໍ ເສນາສນວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປຸຣໂຕ’’ຕິອາທິ. ເຖຣານໍ ປຸຣໂຕ ເນວ ນ຺ຫາເຍຍ຺ຍ, ອຸປຣິ ປຏິໂສເຕ ນ ຈ ນ຺ຫາເຍຍ຺ຍ, ໂອຕຣນ຺ຕານໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ທເທຍ຺ຍ, ນ ຆຏ຺ຏເຍ ກາເຍນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ນ ຆຏ຺ຏເຍຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໓໖໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄວຕ຺ຕານໍ ເສຂິຍກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນໍ ມຫາຂນ຺ຘກກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອນຸໂມທນວຕ຺ຕານໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເຖຣານຸເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໓໖໒) ນເຍນ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄວຕ຺ເຕເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ນິທ຺ເທເສ ຕານິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາປິ ເຕສຸ ອນຸໂມທນວຕ຺ຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໒) – ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ນິສິນ຺ເນ ເຫຏ຺ຐາ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕູຫິ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ອນຸເຖເຣ ນິສິນ຺ເນ ມຫາເຖເຣນ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຕີຫິ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈເມ ນິສິນ຺ເນ ອຸປຣິ ຈຕູຫິ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ເຫຏ຺ຐາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌິຏ຺ເຐປິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕູຫິ ນິສີທິຕພ຺ພເມວ. ສເຈ ປນ ອນຸໂມທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາເຖເຣນ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ພຫິຄາເມ ອາຄເມສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາປິ ພຫິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕເກ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄເມຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິເຕນ ເອເກນ ອນຸໂມທນໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ເນວ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທໂຕ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ຈ ມຫາເຖຣສ຺ສ ຠາໂຣ ໂຫຕິ. ອຸປນິສິນ຺ນກຖາຍເມວ ຫິ ມນຸສ຺ເສສຸ ກຖາເປນ຺ເຕສຸ ມຫາເຖໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ມຫາເຖເຣນ ຈ ອນຸໂມທນາຍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐວ ອາຄເມຕພ຺ໂພຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ.

໒໙໔໙. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ອປຣິປູເຣຕ຺ວາ ສີລໍ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ນ ລຠຕິ.

໒໙໕໐. ອເນກຄ຺ໂຄຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ອສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນ ຈ ປສ຺ສຕີຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ນ ປສ຺ສຕິ, ທຏ຺ຐຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂາຕິ ຊາຕິທຸກ຺ຂາທິທຸກ຺ຂໂຕ.

໒໙໕໑. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ. ໂອວາທໍ ກຕ຺ວາ ກິໍ ວິເສສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອວາທໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມຫິຕີ’’ຕິ. ເອຫິຕິ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ.

ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ.