ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໐໘. ວສ຺ສູປນາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເສໂສ. ປຈ຺ຉິມາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສເນ. ວສ຺ສູປນາຍິກາຕິ ວສ຺ສູປຄມນາ. ອາລໂຍ, ວຈີເຠໂທ ວາ ກາຕພ຺ໂພ ອຸປຄຈ຺ຉຕາຕິ ອິມິນາ ວສ຺ສູປຄມນປ຺ປກາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ອຸປຄຈ຺ຉຕາ ອາລໂຍ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວຈີເຠໂທ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຈ ເສນາສເນ ອສຕິ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ, ເສນາສເນ ສຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຈ ວຈີເຠໂທ ວາ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖໐໙. ຊານໍ ວສ຺ສູປຄມນໍ ອນຸປຄຈ຺ຉໂຕ ວາປີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕມາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ’’ຕິ ເສໂສ. ຈຣນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ປຸຣິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ອວສິຕ຺ວາວ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕມາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ເຕມາສໍ ອວສິຕ຺ວາ ຈາຣິກາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ, ໂຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໕).

໒໖໑໐. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸສິເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸທ຺ເຘ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທ຺ເຘ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປທຣຈ຺ຉທນໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ປວິສນທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸສິເຣ’’ຕິ ອິມິນາ ຣຸກ຺ເຂກເທໂສ ວິຏໂປປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ໂສປິ ສຸທ຺ໂຘວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣຸກ຺ຂວິຏຠິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສຸທ຺ເຘ ວິຏປມຕ຺ເຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາວິຏເປ ປນ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປທຣຈ຺ຉທນໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໓).

‘‘ຉຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຈຕູສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ຉຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາວຣຓໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຉຕ຺ຕກຸຏິກາ ນາເມສາ ໂຫຕິ. ຈາຏິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ມຫນ຺ເຕນ ກປລ຺ເລນ ຉຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຸຏິໍ ກຕ຺ວາວ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ເອວມກຕາສຸ ສຸທ຺ຘຉຕ຺ຕຈາຏີສຸ ນິວາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຉວກຸຏີຕິ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ຈາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຉວກຸຏິກາ ນາມ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ຈາທິເຠທາ ກຸຏິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໓).

ສຸສາເນ ປນ ອຎ຺ຎໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຉວສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ, ອຏ຺ຐິການຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຍ ກຸຏິກາ ກຣີຍຕີ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ຉວກຸຏິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈຕິ ກສິກຸຏິກາປາສາຓຆຣນ຺ຕິ ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒໐໓) ວຊິຣພຸທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ປາສາຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກໂຕ ເຄໂຫປິ ‘‘ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທີເຆ ມຎ຺ຈປາເທ ມຊ຺ເຌ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຏນິໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຎ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ອິທໍ ອຸປຣິ, ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາຕິ ນຕ຺ຖິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕປິ ຕາທິໂສວ ໂຫຕິ, ຕໍ ສຸສາເນ, ເທວຏ຺ຐາເນ ຈ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ໂຈ ນາມ.

໒໖໑໑. ‘‘ສຕິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລ, ສຣີຣາຜາສຸຕາຍ ວາ’’ຕິ ອວເສສນ຺ຕຣາຍານໍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ຣາຊນ຺ຕຣາຍາທິ ທສວິໂຘ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໖໑໒-໔. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ອປ຺ປຫິເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ປເຄວ ປຫິເຕ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາ ມາຕຸຍາ ຈ ປິຕຸສ຺ສ ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໙໘) ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ມາຕາປິຕູນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ມາຕາປິຕູນໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ເນສໍ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ວາ ເນສໍ ອນ຺ຕເຣ ຄິລານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ວາ ຕທຸປຏ຺ຐາການໍ ຠຕ຺ຕາທິໍ ປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ວາ ເນສໍ ຠຕ຺ຕາທິໍ ປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ວາ ຕຖາ ເນສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນຠິຣຕໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ອຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປກາເສສ຺ສໍ ວາ ວູປກາສາເປສ຺ສາມິ ວາ ຘມ຺ມກຖມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິໍ ວິເວເຈສ຺ສາມິ ວາ ວິເວຈາເປສ຺ສາມິ ວາ ຘມ຺ມກຖມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິໂນເທສ຺ສາມີຕິ ວາ ວິໂນທາເປສ຺ສາມີຕິ ວາ ຘມ຺ມກຖມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ວາ ເອວໍ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ອເປສິເຕປິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ປຫິເຕຕິ ໂຍຊນາ.

ຠຕ຺ຕາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຠສຊ຺ຊປຣິເຍສນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ, ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ ວາ’’ຕິ. ວູປກາເສສ຺ສນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິໂນເທສ຺ສາມຫນ຺ຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິວາສາຣໂຫ, ໂສ ເຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປຫິເຓຍ຺ຍ ‘ອຫຎ຺ຫິ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຣິວາສາຣໂຫ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ, ອິຈ຺ຉາມິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄຕ’ນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ອປ຺ປຫິເຕປິ, ປເຄວ ປຫິເຕ ‘ປຣິວາສທານໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມິ ວາ ອນຸສ຺ສາເວສ຺ສາມິ ວາ ຄຓປູຣໂກ ວາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນຍໍ (ມຫາວ. ໑໙໓) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິເຕເນວ ‘‘ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໖໑໕. ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕກຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຄຕໍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄເຕເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈາຘິກາເຣ. ອຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖໑໖. ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ທິວສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິມນ຺ຕນາກາຣໍ ວກ຺ຂຕິ. ປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມໍ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ມຫາວາເສ ປຐມໍເຍວ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕິ ‘ອສຸກທິວສໍ ນາມ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ນິມນ຺ຕິໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໙). ‘‘ອຸປາສເກຫິ ‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ທິວເສ ທານາທີນິ ກໂຣມ, ສພ຺ເພ ເອວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’ຕິ ກຕິກາຍປິ ກຕາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິມນ຺ຕິໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກຈິ.

໒໖໑໗. ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣຠຓ຺ຑໍ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຫິຓນ຺ຕີຕິ ຈີວຣໂຘວນາທິກມ຺ເມນ ປຫິຓນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອາຓຕ຺ຕິເຍນ ເກນຈິ ອນວຊ຺ຊກິຈ຺ເຈນ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມິນາວ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

໒໖໑໘. ອຸທ຺ເທສາທີນມຕ຺ຖາຍາຕິ ປາຬິວາຈນານິ ສນ຺ຘາຍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣິປຸຈ຺ຉາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຣູນນ຺ຕິ ອຄິລານານມ຺ປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ. ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕິ. ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ປກຣຓໂຕ ຠິກ຺ຂຸໍເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໖໑໙. ອາຈຣິໂຍຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ນິວາຣິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ສເຈ ປນ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘ອຊ຺ຊ ມາ ຄຈ຺ຉາ’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໙) ອຏ຺ຐກຖານຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທ ອນາປຕ຺ຕິ, ໂຫຕີຕິ ປຣິທີປິຕາ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທ’’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຕໍ ນໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫເຍວ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວທຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ປນ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ວີຕິນາມິຕຕ຺ຕາ.

໒໖໒໐. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຎາຕິສ຺ສາຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຕິຊນສ຺ສ. ‘‘ຄຈ຺ຉໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ເສສຎາຕິເກຫິ ‘‘ມຍໍ ຄິລານາ ຠທນ຺ຕານໍ ອາຄມນໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລຫິ ທານໍ ທສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທູເຕ ວາ ເປສິເຕ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຈ຺ຉໂຕ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ຈ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຎາຕໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປຫິເຕ, ນ ຕ຺ເວວ ອປ຺ປຫິເຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໙໙) ຈ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສເກນ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາໂຣ ກາຣາປິໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ອິຈ຺ຉາມິ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປຫິເຕ, ນ ຕ຺ເວວ ອປ຺ປຫິເຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໘) ຈ.

໒໖໒໑. ‘‘ອຫໍ ຄາມກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊ຺ເຊວ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສເຈ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກເຕວ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສເຈ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ໂຫຕິ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທປິ ນ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໖໒໒. ວເຊຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໓) ໂຄປາລການໍ ນິວາສນຏ຺ຐາເນ. ສຕ຺ເຖຕິ ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສກຏສຕ຺ຖານໍ ສນ຺ນິວິຏ຺ໂຐກາເສ. ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິ, ເຕຫິ ວິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມເນ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ນ ລຠຕິ.

ວຊາທີສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປາສກາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ກຸຏິກາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສເຈ ກຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ສາລາສງ຺ເຂເປນ ຐິຕສກຏສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕນ ອາລໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ເຖ ປນ ກຸຏິກາທີນໍ ອຠາເວ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາລຍກຣຓມຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອາລໂຍ ນາມ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນເຍວ ສຕ຺ເຖ ປວາຣຓທິວໂສ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອຖ ສຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມຕິ. ປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອຖາປິ ສຕ຺ໂຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ອນ຺ຕຣາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ວິປ຺ປກິຣຕິ ວາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຄາເມ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສິຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ນາວາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ກຸຏິຍໍເຍວ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ເຕ ອາລໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອນ຺ໂຕເຕມາສໍ ນາວາ ສມຸທ຺ເທເຍວ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ອຖ ນາວາ ກູລໍ ລຠຕິ, ສຍຎ຺ຈ ປຣໂຕ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາວາຍ ລທ຺ຘຄາເມເຍວ ວສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ນາວາ ອນຸຕີຣເມວ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ປຐມໍ ລທ຺ຘຄາເມເຍວ ວສິຕຸກາໂມ, ນາວາ ຄຈ຺ຉຕຸ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ວເຊ, ສຕ຺ເຖ, ນາວາຍນ຺ຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນຕ຺ຖິ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທ ອາປຕ຺ຕິ, ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ລຠຕິ.

໒໖໒໓. ສຕິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອູນຕ຺ເຕ ສຕິ. ສຣີຣາຜາສຸຕາຍ ວາຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອຜາສຸຕາຍ ອາພາເຘ ວາ ສຕິ. ວສ຺ສໍ ເຉຕ຺ວາປິ ປກ຺ກເມຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາປິ ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ວສ຺ສໍ ອເຉຕ຺ວາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣເຓ ສຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ.

໒໖໒໔. ເຍນ ເກນນ຺ຕຣາເຍນາຕິ ຣາຊນ຺ຕຣາຍາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວສ຺ສໍ ໂນປຄໂຕ, ເຕນາປິ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາປິ ທຸຕິຍາ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໒໕-໖. ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ‘‘ວີຕິນາເມຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ເອວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕິ ເຈ. ໂຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂຍ ຈ ວີຕິນາເມຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ປຸຣິມາປິ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ, ຉິນ຺ນວສ຺ສຕ຺ຕາ ຈ ປຸຣິມາປິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ນ ວິຊ຺ຊຕິ ນ ລຠຕິ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຸປຈາຣາຕິກ຺ກເມ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິສ຺ສເວ ຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິສໍວາເທ ອສຈ຺ຈາປເນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ກຕມາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ນ ເກວລໍ ເອຕສ຺ເສວ ວິສໍວາເທ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອິຕເຣສມ຺ປິ ປຏິສ຺ສວານໍ ວິສໍວາເທ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຏິສ຺ສເວ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສຖາ’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາເທ ອາປຕ຺ຕິ, ‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຸໂຠປິ ມຍໍ ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມ, ເອກໂຕວ ອຸທ຺ທິສາເປສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວມາທິນາປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ວິສໍວາເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໗). ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຏິສ຺ສວກາເລ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ວິສໍວາທນປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕິ. ປຐມໍ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຏິສ຺ສເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ວິສໍວາເທນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໒໖໒໗. ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທເຫວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໗) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ, ‘‘ໂກ ວາໂທ ວສິຕ຺ວາ ພຫິ ຄຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປນາຣຸຓ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປນາຣຸຓ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໖໒໘. ວສິຕ຺ວາຕິ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວສິຕ຺ວາ. ຍຖາ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຕຏ຺ຐານໂຕ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປິ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາວ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໑) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ສຕ຺ຕມາຣຸເຓນ ປຏິພທ຺ຘທິວສໍ ສຕ຺ຕເມນ ອຣຸເຓເນວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມອຣຸຓພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍ ອຣຸຓໍ ພຫິ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທທສ຺ສນປຣໍ, ນ ສຕ຺ຕມອຣຸຓສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພຠາວທສ຺ສນປຣນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາຠາຊນອຏ຺ຐກຖາຍ, ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທສຸ ຈ ຕຖາ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

໒໖໒໙. ‘‘ໂນເປຕິ ອສຕິຍາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ໂນເປຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

໒໖໓໐. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸມາຫ ‘‘ນ ໂທໂສ ໂກຈິ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໒໖໓໑. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຈເນ ນິຈ຺ຉາຣິເຕ ເອວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ນິຈ຺ຉາຣິເຕວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກໍສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ນິຈ຺ຉາຣິເຕປິ ວສ຺ສູປຄໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີຕິ ສກິໍ ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໔).

໒໖໓໒. ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາຄຈ຺ຉຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໗) ອຏ຺ຐກຖານຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອາທິໍ ຕຸ ນວມິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ນວມິໍ ປຠຸຕິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍເນວ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣຓທິວເສປິ ຕທເຫວ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຏ຺ຐານໍ ປວາຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ລພ຺ຠມາເນນ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປວາຣຓາຍ ຕໍທິວສສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒໐໗) ຫິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ. ໂສ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ ວາ ມາ ວາ, ໂທໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ.