ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໕໑-໒. ຍາ ເອກາທສຫິ ສີມາວິປຕ຺ຕີຫິ ວຊ຺ຊິຕາ ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິສໍຍຸຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຆເຏຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ, ສາ ອຍໍ ພທ຺ຘສີມາ ນາມ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຕິຂຸທ຺ທກາ, ອຕິມຫຕີ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ, ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ, ອນິມິຕ຺ຕາ, ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ, ນທິຍາ ສມ຺ມຕາ, ສມຸທ຺ເທ ສມ຺ມຕາ, ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ສີມໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຈນໂຕ ອິມາ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ນາມ, ວິປນ຺ນສີມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕິຂຸທ຺ທກາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຕິມຫຕີ ນາມ ຍາ ອນ຺ຕມໂສ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ເຕນາປິ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ອຆຏິຕນິມິຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມເນວ ທກ຺ຂິຓາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຸພ຺ພກິຕ຺ຕິຕໍ ປຏິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕິ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອປຣາປິ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຂາຓຸກໍ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊວາລິກາປຸຎ຺ຊານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ນາມ ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາທີນໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉາຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ ນາມ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິ ຐິເຕນ ສມ຺ມຕາ.

ນທິຍາ ສມຸທ຺ເທ ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ ນາມ ເອເຕສຸ ນທິອາທີສຸ ສມ຺ມຕາ. ສາ ຫິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາປິ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ, ສພ຺ໂພ ສມຸທ຺ໂທ ອສີໂມ, ສພ຺ໂພ ຊາຕສ຺ສໂຣ ອສີໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໘) ວຈນໂຕ ອສມ຺ມຕາວ ໂຫຕິ. ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ໂປຣາຓກສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອມ຺ໂພ ເຈວ ຊມ຺ພູ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຣຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອມ຺ພສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ຊມ຺ພູ, ວິຫາຣສີມາ ຈ ຊມ຺ພຸໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອມ຺ພໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ວິຫາເຣ ກເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອມ຺ພໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ປເຣສໍ ພທ຺ຘສີມໍ ສກລໍ ວາ ຕສ຺ສາ ປເທສໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ສີມາຍ ສີມາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ອິຕິ ອິມາຫິ ເອກາທສຫິ ວິປຕ຺ຕິສີມາຫິ ວຊ຺ຊິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິສໍຍຸຕາຕິ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ‘‘ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ, ປາສາຓນິມິຕ຺ຕໍ, ວນນິມິຕ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ, ວມ຺ມິກນິມິຕ຺ຕໍ, ນທິນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸທກນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ຍຖາລທ຺ຘານິ ນິມິຕ຺ຕຸປຄານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມ຺ມາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ.

ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຍາວຕິກາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກຕ຺ວາ, ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ.

ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໙) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມຕາ. ເອວໍ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຆເຏຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ພທ຺ຘສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໕໕໓-໔. ຂຓ຺ຑສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສາ ອາທໂຍ ອາທິຠູຕາ, ອາທິມ຺ຫິ ວາ ຍາສໍ ສີມານໍ ຕາ ຂຓ຺ຑສມານສໍວາສາວິປ຺ປວາສາທີ, ຕາສໍ, ຕາຫິ ວາ ປເຠໂທ ຂຓ຺ຑສມານສໍວາສາທິເຠໂທ, ຕໂຕ ຂຓ຺ຑສມານສໍວາສາທິເຠທໂຕ, ຂຓ຺ຑສີມາ, ສມານສໍວາສສີມາ, ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ອິມາສໍ ສີມານໍ ເອຕາຫິ ວາ ກຣຓຠູຕາຫິ, ເຫຕຸຠູຕາຫິ ວາ ຊາເຕນ ວິຠາເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມານສໍວາສາວິປ຺ປວາສານມນ຺ຕເຣ ຂຓ຺ຑາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ຕາຫິ ອສງ຺ກຣາ ສີມາ ຂຓ຺ຑສີມາ ນາມ. ສມານສໍວາເສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອກໂຕ ອຸໂປສຖາທິໂກ ສໍວາໂສ ເອຕ຺ຖ ກຣີຍຕີຕິ ສມານສໍວາສາ ນາມ. ອວິປ຺ປວາສາຍ ລກ຺ຂຓໍ ‘‘ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂຕິ. ອິຕິ ພທ຺ຘາ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາ ຕິປ຺ປເຠທາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ສມາຫາຣາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ຕໂຕປິ ຈ. ອພທ຺ຘາປິ ຕິວິຘາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ຕີສຸ ອພທ຺ຘສີມາສຸ. ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ສີມໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ກໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ກເຣນ ນິຍມິໂຕ ຄາມປ຺ປເທໂສ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ໂຠຊກາ ພລິໍ ຫຣນ຺ຕິ, ໂສ ປເທໂສ ອປ຺ໂປ ວາ ໂຫຕຸ ມຫນ຺ໂຕ ວາ, ‘ຄາມສີມາ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ເອກໍ ປເທສໍ ‘ອຍໍ ວິສຸໍ ຄາໂມ ໂຫຕູ’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕິ, ໂສປິ ວິສຸໍຄາມສີມາ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗).

‘‘ຄາມປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ນຄຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗). ນິຄມສີມາຍ ວິສຸໍເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ ອິຘ ສງ຺ຄໂຫ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຍາ ຕສ຺ສ ວາ ຄາມສ຺ສ ຄາມສີມາ, ນິຄມສ຺ສ ວາ ນິຄມສີມາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກຸໂປສຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗). ອິມິສ຺ສາ ວິສຸໍເຍວ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມາລກ຺ຂເຓເນວ ອຸປລກ຺ຂິຕາ.

໒໕໕໕. ‘‘ຊາຕສ຺ສເຣ’’ຕິອາທີສຸ ຊາຕສ຺ສຣາທີນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ໂຍ ປນ ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ ສຍໍຊາໂຕ ໂສພ຺ໂຠ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄເຕນ ອຸທເກນ ປູຣິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຕ຺ຖ ນທິຍໍ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ຊາຕສ຺ສໂຣ ນາມ. ໂຍປິ ນທິໍ ວາ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕອຸທເກນ ຂຓິໂຕ ໂສພ຺ໂຠ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍມ຺ປິ ຊາຕສ຺ສໂຣເຍວ. ສມຸທ຺ໂທ ປາກໂຏເຍວ.

ຍສ຺ສາ ຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ ກາເລ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ອນຸທສາຫໍ ອນຸປຎ຺ຈາຫໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວລາຫເກສຸ ວິຄຕມຕ຺ເຕສຸ ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ນທິສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ສາ ປນ ອີທິເສ ສຸວຸຏ຺ຐິກາເລ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕຸມາເສ ໂສຕໍ ນ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ສິກ຺ຂາກຣຓີເຍ ອາຄຕລກ຺ຂເຓນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕິ, ອຍໍ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ປວິສຕຸ ຕຬາກໍ ວາ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນທີ ນາມ.

ສມນ຺ຕໂຕຕິ ສມນ຺ຕາ. ມຊ຺ຌິມສ຺ສາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ອຸທກຸກ຺ເຂໂປຕິ ວກ຺ຂມາເນນ ນເຍນ ຖາມປ຺ປມາເຓນ ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ວາ ວາລຸກາຍ ວາ ປຕິຕຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕປເທໂສ. ຍຖາ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ ທາຣຸຄຸຬໍ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຸທກໍ ວາ ວາລຸກໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ສພ຺ພຖາເມນ ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອວໍ ຂິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ວາ ວາລຸກາ ວາ ປຕຕິ, ອຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ນາມາຕິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປສຎ຺ຎິໂຕຕິ ‘‘ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ.

໒໕໕໖. ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ຄາມຣຫິເຕ ມຫາອຣຎ຺ເຎ. ສມນ຺ຕໂຕ ສຕ຺ເຕວພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຍສ຺ສາ ສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ອຍໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣນາມິກາ ສີມາ ນາມ.

໒໕໕໗. ຄຸຬຸກ຺ເຂປນເຍນາຕິ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕການໍ ທາຣຸຄຸຬຸກ຺ຂິປນາກາເຣນ. ອຸທກຸກ຺ເຂປກາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສທິສວເສນ.

໒໕໕໘. ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ວຑ຺ຒນກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣູທກຸກ຺ເຂປາ, ຐິໂຕກາສາ ປຣໍ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຐິໂຕກາສາ ປຣນ຺ຕິ ປຣິສາຍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣໍ, ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຈ ມິນິຕພ຺ພາ, ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ຈ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໕໙-໖໐. ອນ຺ໂຕປຣິຈ຺ເຉເທຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂເປນ ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣຫິ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຫາຍ ຐິໂຕ ວາ ປຣໍ ຕຕ຺ຕກໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິໂຕ ວາຕິ ໂຍຊນາ, ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ພໍ ເອກໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເອວ ວາ ອນຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມໍ ວິໂກເປຕີຕິ ອນ຺ໂຕ ຐິໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ ວຄ຺ຄຠາວກຣຓໂຕ, ພຫິ ຕຕ຺ຕກໍ ປເທສໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຄຓປູຣຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສີມາຍ ສງ຺ກຣຠາວກຣເຓນ ກມ຺ມໍ ວິໂກເປຕິ. ອິຕິ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກາຕພ຺ໂພ, ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສໂຕ ພຫິ ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຕກໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຍຖາຐິໂຕວ ສເຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຄຓປູຣໂກ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒໕໖໑-໒. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຕິໂກຏິສຓ຺ຐານໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປພ຺ພຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ. ທິສກິຕ຺ຕນນ຺ຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທິສາກິຕ຺ຕນໍ. ປມາຓນ຺ຕິ ຕິໂຍຊນປຣມໍ ປມາຓໍ. ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂູ ພທ຺ຘສີມວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕ ສີມາຍ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ, ອພທ຺ຘສີມວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຸປເນຕພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາສໍ ເນຕ຺ວາ ອວເສເສ ພຫິສີມາຍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພມຄ຺ເຄສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ວິທຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສີມນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ.

ກີທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິໂກຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຓວູປມນ຺ຕິ ປຓວສຓ຺ຐານໍ ມຊ຺ເຌ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ອຸຠຍໂກຏິຍາ ວິຕ຺ຖຕໍ. ‘‘ວິຕານາກາຣໍ ຘນຸກາກາຣ’’ນ຺ຕິ ອາກາຣ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຘນຸກາກາຣນ຺ຕິ ອາໂຣປິຕຘນຸສຓ຺ຐານໍ, ‘‘ມຸທິງ຺ຄູປມໍ ສກຏູປມ’’ນ຺ຕິ ອຸປມາ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ມຸທິງ຺ຄູປມນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌ ວິຕ຺ຖຕໍ ອຸຠຍໂກຏິຍາ ຕນຸກໍ ຕຸຣິຍວິເສສໍ ມຸທິງ຺ຄນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕາທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໖໓. ປພ຺ພຕາທິນິມິຕ຺ຕຸປຄນິມິຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປພ຺ພຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິຕິ ອຏ຺ຐ ນິມິຕ຺ຕານິ ທີປເຍຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຣວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ນິມິຕ຺ຕຸປຄຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ສຸທ຺ຘປໍສຸສຸທ຺ຘປາສາຓອຸຠຍມິສ຺ສກວເສນ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ; ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ຕິວິໂຘປິ ຫິ ປພ຺ພໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໂຕ ໂອມກຕໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕສາເຣຫິ ວາ ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສເກຫິ ວາ ຣຸກ຺ເຂຫິ ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປິ ວນໍ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ, ຕໂຕ ອູນຕຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາສາຓນິມິຕ຺ເຕ ອຍຄຸຬມ຺ປິ ປາສາຓສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ໂກຈິ ປາສາໂຓ ອຸກ຺ກໍເສນ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ໂອມກຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປຣິມາໂຓ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ນ ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣ. ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ປນ ອຕິມຫນ຺ໂຕປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ໂຂ ຊີວນ຺ໂຕເຍວ ອນ຺ໂຕສາໂຣ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸໂລ ປຣິຓາຫໂຕ ສູຈິທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓປິ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຄ຺ໂຄ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ສກຏມຄ຺ໂຄ ວາ, ໂຍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາທິໂສ ຊງ຺ຆສກຏສຕ຺ເຖຫິ ວຬຎ຺ຊິຍມາໂນເຍວ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ອວຬຎ຺ໂຊ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕໍທິວສໍ ຊາໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພໂຘ ໂຄວິສາຓມຕ຺ໂຕປິ ວມ຺ມິໂກ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸທກໍ ຍໍ ອສນ຺ທມານໍ ອາວາຏໂປກ຺ຂຣຓິຕຬາກຊາຕສ຺ສຣໂລຓິສມຸທ຺ທາທີສຸ ຐິຕໍ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ປຖວິຍໍ ຂເຕ ອາວາເຏ ຆເຏຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປູຣິຕມ຺ປິ ຍາວ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານາ ສຓ຺ຐຫນກໍ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ, ອິຕຣໍ ສນ຺ທມານກໍ, ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທກາລໍ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ, ຠາຊນຄຕໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ອພທ຺ຘສີມາລກ຺ຂເຓ ນທີ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ, ອຎ຺ຎາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໒໕໖໔. ເຕສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ຕີຓີຕິ ນິທ຺ຘາຣິຕພ຺ພທສ຺ສນໍ, ອິມິນາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ນິມິຕ຺ຕານິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສາ ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ພຊ຺ຌມານາ ເອເກນ, ທ຺ວີຫິ ວາ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ອພທ຺ຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘). ສເຕນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນາຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ວີສຕິຍາ, ຕິໍສາຍ ວາ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ.

໒໕໖໕. ຕິໂຍຊນໍ ປຣໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຕິໂຍຊນປຣາ. ‘‘ວີສຕີ’’ຕິອາທີນໍ ສງ຺ຂ຺ຍາເນ, ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ຈ ວຕ຺ຕນໂຕ ອິຘ ສງ຺ຂ຺ຍາເນ ວຕ຺ຕມານໍ ວີສຕິ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ເອກວີສຕິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ, ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມຕ຺ຕາ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກວີສຕິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິທຎ຺ຈ ນິສິນ຺ນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ຫິ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕເກ ປເທເສ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໒໕໖໖. ຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາຍປິ ຍາ ຈ ເຫຏ຺ຐິມາຍປິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕໂຕປິ ອຘິກາ ວາ ອູນາ ວາ, ເອຕາ ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍ ‘‘ອສີມາ’’ຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໖໗. ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ພທິສານຸທິສາທີສຸ ປຣິໂຕ ສພ຺ພທິສາສຸ ຍຖາລທ຺ຘໍ ນິມິຕ຺ໂຕປຄໍ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ວິນຍຘເຣນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ? ‘ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ. ປຸນ ວິນຍຘເຣນ ‘ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຆເຏຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຎຕ຺ຕິ ທຸຕິຍາ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໙) ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫຕິ ປໂຫຕິ ວິນຍຘໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕໖໘. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓນເຍນ ສມານສໍວາສສີມໍ ປຐມໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕເຣນ ພ຺ຍວຫິຕໍ ອກຕ຺ວາ, ກາລກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສີມໍ ສມູຫນິຕຸກາມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕິການໍ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຉາຕິ ສມານສໍວາສສມ຺ມຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ. ຈີວຣາວິປ຺ປວາສກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວານ ຍາ ພທ຺ຘາ, ສາ ‘‘ອວິປ຺ປວາສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາວິປ຺ປວາສກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວານ ຍາ ພທ຺ຘາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ຍາ ສາ ສງ຺ເຆນ ສີມາ ສມ຺ມຕາ ສມານສໍວາສາ ເອກຸໂປສຖາ…ເປ… ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຍາ ພທ຺ຘາ. ສາ ອວິປ຺ປວາສາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສນິມິຕ຺ຕາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໕໖໙. ‘‘ຍາ ກາຈິ ນທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ ນທີ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘ເອຕໍ ພທ຺ຘສີມໍ ກໂຣມາ’ຕິ ກຕາປິ ອສີມາວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ອຏ຺ຐກຖານຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ນທີ…ເປ… ນ ໂວຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ, ນ ປຕ຺ຖຣຕິ ສີມາຠາເວນ ພ຺ຍາປິນີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຕິ ເຍນ ນ ໂວຕ຺ຖຣຕິ, ເຕເນວ ກາຣເຓນ. ອພ຺ຣວີຕິ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ, ສພ຺ໂພ ສມຸທ຺ໂທ ອສີໂມ, ສພ຺ໂພ ຊາຕສ຺ສໂຣ ອສີໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) ອໂວຈ.

ສີມາກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໗໐. ອຏ຺ຐມິຍາປິ ອຸໂປສຖໂວຫາຣຕ຺ຕາ ທິນວເສນ ອຸໂປສຖານໍ ອຕິເຣກຕ຺ເຕປິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປເຕເຍວ ອຸໂປສເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນເວວາ’’ຕິ.

໒໕໗໑-໓. ເຕ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທໂສ…ເປ… ກມ຺ເມນຸໂປສຖາ’’ຕິ. ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປູຣໂຓ ຈາຕຸທ຺ທໂສ. ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ປູຣໂຓ ປນ຺ນຣໂສ. ຍທາ ປນ ໂກສມ຺ພກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ຠິນ຺ເນ ສງ຺ເຆ ໂອສາຣິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ‘‘ຕາວເທວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໔໗໕) ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣເສ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສ ສາມຄ຺ຄີ ອຸໂປສໂຖຕິ. ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຈາຕຸທ຺ທໂສ, ປນ຺ນຣໂສ, ສາມຄ຺ຄີ ຈ ອຸໂປສໂຖຕິ ເອເຕ ຕໂຍປິ ອຸໂປສຖາ ທິວເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ທິວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ສງ຺ເຆອຸໂປສໂຖຕິ ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພອຸໂປສໂຖ. ຄເຓປຸຄ຺ຄລຸໂປສໂຖຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາຘ຺ຍສາຘນລກ຺ຂຓສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ເຆ’’ຕິອາທີສຸ ສາມິວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ອຸໂປສໂຖ ສາຘ຺ໂຍ ກມ຺ມຠາວໂຕ, ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລາ ສາຘນໍ ກາຣກຠາວໂຕ.

ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສຕິ ອຠິຘານໍ ນາມໍ ຍສ຺ສ ໂສ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສາຠິຘາໂນ. ກມ຺ເມນາຕິ ກິຈ຺ຈວເສນ.

໒໕໗໔. ‘‘ອຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວາຈ຺ຈລິງ຺ຄມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ວາຈ຺ຈລິງ຺ຄາ ຫິ ຕພ຺ພາທໂຍຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ປາຣິສຸທ຺ຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ປຸມິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໒໕໗໕. ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ, ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຐໂມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໕໐) ເທສິຕາ, ສຍຎ຺ຈ ເຕສຎ຺ຈ ອຸທ຺ເທເສ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ນິທານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸເຕນາ’’ຕິ ເສໂສ. ເສສກນ຺ຕິ ອນຸທ຺ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມິ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ. ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ…ເປ… ອວິວທມາເນຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໐) –

ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ.

໒໕໗໖. ເສເສສຸປີຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາເປກ຺ຂາຍ ເສເສສຸ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີສຸປິ. ‘‘ອຍເມວ ນໂຍ ເຎຍ຺ໂຍ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ປຎ຺ຈໂມ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວິຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທເສ ‘‘ສາເວຕພ຺ພໍ ຕຸ ເສສກ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ສາເວຕພ຺ພໍ ຕຸ ເສສກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ວິປ຺ປກເຕ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ປນ ອນຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ເຂ ອນິຍຕຸທ຺ເທສສ຺ສ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ເທສາ ນວິເມ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຸຠໂຕປາຕິໂມກ຺ເຂ ອິເມ ນວ ອຸທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໗໗. ອຸໂປສເຖຕິ ສງ຺ຆຸໂປສເຖ. ອນ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ຣາຊນ຺ຕຣາຍາທິກໍ ທສວິຘໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐).

ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໐) ນິສິນ຺ເນສຸ ຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ. ໂຈຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ. ທວທາໂຫ ອາຄຈ຺ຉຕິ ວາ, ອາວາເສ ວາ ອຄ຺ຄິ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ອຍໍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ. ເມໂຆ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ໂອໂຆ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ. ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ຍກ຺ໂຂ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ຈຓ຺ຑມິຄາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ສປ຺ປາທໂຍ ຑໍສນ຺ຕິ, ອຍໍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ, ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ເວຣິໂນ ວາ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ. ມນຸສ຺ສາ ເອກໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ.

‘‘ເຈວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕຣາເຍວ ອນ຺ຕຣາຍສຎ຺ຎິນາ ວິຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທເສ ອກເຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ອນຸທ຺ເທໂສຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອນຸທ຺ເທໂສ. ນິວາຣິໂຕຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໕໐) ປຏິສິທ຺ໂຘ. ອິມິນາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐) ອິທມ຺ປິ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕິ.

໒໕໗໘. ຕສ຺ສາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ. ອິສ຺ສຣຓສ຺ສ ເຫຕຸມາຫ ‘‘‘ເຖຣາເຘຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ປາຐໂຕ’’ຕິ. ເຖຣາເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຖຣາຘີນໍ, ເຖຣາຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຐໂຕຕິ ປາຬິວຈນໂຕ. ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ, ຕສ຺ສາເຘຍ຺ຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໕) ວຈນໂຕ ອາຫ ‘‘ອວຕ຺ຕນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອວຕ຺ຕນ຺ເຕນາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ເວປິ ອຸທ຺ເທເສ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ. ເຖເຣນ ໂຍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ, ເອວມຊ຺ຌິຏ຺ຐສ຺ສ ຍສ຺ສ ປນ ເຖຣສ຺ສ, ນວສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ວາ ໂສ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ວຕ຺ຕຕິ ປຄຸໂຓ ໂຫຕິ, ໂສ ອິສ຺ສໂຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສາ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອນາຓຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ສາມຕ຺ຖິຍາ ສຕິປິ ອນິສ຺ສຣຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເຈ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ປນ ອຂຓ຺ຑາ ສຸວິສທາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຖຣາຍຕ຺ໂຕວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສເຈ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິສທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໕).

໒໕໗໙. ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕ. ສມາ ວາຕິ ອາວາສິເກຫິ ຄຓເນນ ສມາ ວາ. ອປ຺ປາ ວາຕິ ອູນາ ວາ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສເຈ ປນາຕິ ສເຈ ປນ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເສສກນ຺ຕິ ອນຸທ຺ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ.

໒໕໘໐. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐກ຺ຂເຓເຍວ ກຖາຣມ຺ຠໂຕ ປຸພ຺ພເມວ. ‘‘ວາ’’ຕິ ອິທໍ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອິມິນາ ອວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ’’ຕິ ອິມໍ ວິກປ຺ປໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍາຕິ ຈ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸຂກຖາຍ ນິສິນ຺ນາຍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິສາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກຈ຺ຈາຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ພາຍາ’’ຕິ ຈ ເສໂສ. ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກຈ຺ຈາຍ ປຣິສາຍ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ ສພ຺ພາຍ ປຣິສາຍ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ອາວາສິການໍ. ມູເລຕິ ສນ຺ຕິເກ. ປາຣິສຸທ຺ຘິ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ພຫຸຕຣາ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ ພຫູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເສສວິນິຈ຺ຉໂຍ –

‘‘ປນ຺ນຣໂສວາສິການໍ, ອິຕຣານໍ ສເຈຕໂຣ;

ສມາເນຕເຣນຸວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ປຸຣິມານໍ ສເຈຘິກາ;

ປຸຣິມາ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ເຕສໍ ເສເສປ຺ຍຍໍ ນໂຍ.

‘‘ປາຏິປໂທວາສິການໍ,

ອິຕຣານໍ ອຸໂປສໂຖ;

ສມໂຖການໍ ສາມຄ຺ຄິໍ,

ມູລຏ຺ຐາ ເທນ຺ຕຸ ກາມໂຕ.

ພຫິ ຄນ຺ຕ຺ວານ ກາຕພ຺ໂພ,

ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ ອຸໂປສໂຖ;

ເທຍ຺ຍານິຈ຺ຉາຍ ສາມຄ຺ຄີ,

ພຫູສຸ ພຫິ ວາ ວເຊ.

‘‘ປາຏິປເທຄນ຺ຕຸການໍ, ເອວເມວ ອຍໍ ນໂຍ;

ສາເວຍ຺ຍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ, ອສ຺ສາເວນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ.

໒໕໘໑. ວິນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ, ອິມິນາ ອິຕເຣສໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ອິຘ ‘‘ອຄິລານສ຺ສາ’’ຕິ ເສໂສ. ເຖເຣນ ອາຓາເປນ຺ເຕນ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ສທາກາລເມວ ເອໂກ ວາ ຠາຣນິຕ຺ຖຣຓໂກ ວາ ສຣຠາຓກຘມ຺ມກຖິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ນ ອຸໂປສຖາຄາຣສມ຺ມຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ, ອວເສສາ ປນ ວາເຣນ ອາຓາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໙) ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຓຕ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ສາຂາຠງ຺ຄໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ.

ອາສນປຎ຺ຎາປນາຓຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ. ອາຓາເປນ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ອາສນານິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກາວາສໂຕປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫຣິຕພ຺ພານິ. ອາສເນສຸ ອສຕິ ກຏສາຣເກປິ ຕຏ຺ຏິກາໂຍປິ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຏ຺ຏິກາສຸປິ ອສຕິ ສາຂາຠງ຺ຄານິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພານິ, ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ.

ປທີປກຣເຓປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ. ອາຓາເປນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏິ ວາ ກປລ຺ລິກາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕລາທີນິ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂາຈາເຣນປິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພານິ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ກປາເລ ອຄ຺ຄິປິ ຊາເລຕພ຺ໂພ.

໒໕໘໒. ທີປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຊາເລຕ຺ວາ’’ຕິ ເສໂສ. ອຖ ວາ ‘‘ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຕີຫຸໂປສໂຖຕິ ຕີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ຕີສຸ ເຖເຣນ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘). ທຸຕິເຍນ, ຕຕິເຍນ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໒໕໘໓. ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທີນິ ກຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຖເຣນ ນໂວ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘), ນເວນ ເຖໂຣປິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘) ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວາເຣ ຎຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐປນຎ຺ຈ ‘‘ຘາເຣຫີ’’ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ຈາຕິ ເອຕ຺ຕໂກວ ວິເສໂສຕິ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ກາຕພ຺ພໍ ອຸໂປສຖວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສມາເປຕ຺ວາ, ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ປເນກໂກ’’ຕິ. ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ, ປນ຺ນຣໂສ’ຕິ ວາ ‘ຈາຕຸທ຺ທໂສ’ຕິ ວາ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອສ຺ສາຕິ ອວສາເນ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆປິ ຕໂຍປິ ທ຺ເວປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ ສເຈ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ອາປຕ຺ຕິມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໕໘໔-໕. ອິທານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖກມ຺ມານິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໙) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຘມ຺ເມນ ຈ ວຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິ. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ເຄນ ກມ຺ມໍ, ອຘມ຺ມໂຕ ສມຄ຺ເຄນ ກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ເຄນ ກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມໂຕ ສມຄ຺ເຄນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸໂປສຖສ຺ສ ກມ຺ມານີຕິ ຊິໂນ ອພ຺ຣວີຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕູສ຺ວປິ ປເນເຕສູຕິ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ປນ. ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ສມຄ຺ເຄນ ຈ ຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ມກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

໒໕໘໖-໗. ຕານິ ກມ຺ມານິ ວິຠາເວຕຸມາຫ ‘‘ອຘມ຺ເມນິຘາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຸໂປສເຖສຸ. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ໂຄ ອຸໂປສໂຖ ກຕໂມຕິ ກເຖຕຸກາມຕາປຸຈ຺ຉາ. ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ສໍ ເອກສີມາຍໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຣ ເອກສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອານຍິຕ຺ວາ ເຕ ຕໂຍ ຊນາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເຈ, ເອວໍ ກໂຕ ອຸໂປສໂຖ ອຘມ຺ໂມ ວຄ຺ຄຸໂປສໂຖ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ, ເອກສີມຏ຺ເຐຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຆຸໂປສເຖ ກາຕພ຺ເພ ຄຓຸໂປສຖສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຘມ຺ໂມ ຈ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ວິນາ ຄຓມຊ຺ຌໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອຄມນໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນຸປຄມເນນ ວຄ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໘໘. ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸໂປສໂຖ ກຕໂມ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກໂຕ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ‘‘ໂຫຕິ ອຘມ຺ມິໂກ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ຈຕູຫິ ສມຄ຺ເຄຫິ ສງ຺ຆຸໂປສເຖ ກາຕພ຺ເພ ຄຓຸໂປສຖກຣຓໍ ອຘມ຺ໂມ, ຫຕ຺ຖປາສຸປຄມນໂຕ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

໒໕໘໙-໙໐. ໂຍ ອຸໂປສໂຖ ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ໂສ ກຕໂມຕິ ໂຍຊນາ. ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ສໍ ເອກສີມາຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເອກສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອານຍິຕ຺ວາ ເຕ ຕໂຍ ຊນາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕ ເຈ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ໂຄ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອກສີມຏ຺ເຐຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຆຸໂປສຖສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ, ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນຸປຄມເນນ ວຄ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໙໑. ໂຍ ຘມ຺ມໂຕ ສມຄ຺ໂຄ, ໂສ ກຕໂມຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ເຈ, ອຍໍ ຘມ຺ມໂຕ ສມຄ຺ໂຄ ອຸໂປສໂຖຕິ ມໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕູຫິ ສງ຺ຆຸໂປສຖສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ, ເອກສ຺ສາປິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫເນນ ສມຄ຺ໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕໙໒. ວຄ຺ເຄ ສງ຺ເຆ ວຄ຺ໂຄຕິ ສຎ຺ຎິໂນ, ສມຄ຺ເຄ ຈ ສງ຺ເຆ ວຄ຺ໂຄຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວິມຕິສ຺ສ ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໙໓. ເຠທາຘິປ຺ປາຍໂຕຕິ ‘‘ນສ຺ສນ຺ເຕເຕ, ວິນສ຺ສນ຺ເຕເຕ, ໂກ ເຕຫິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ ອກຸສລພລວຕາຍ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣປນ຺ນຣສເກ ອກຸສລພລວຕາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໖). ວຄ຺ເຄ ວາ ສມຄ຺ເຄ ວາ ສງ຺ເຆ ສມຄ຺ໂຄ ອິຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອວເສໂສ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉໂຍ ປວາຣຓວິນິຈ຺ຉຍາວສາເນ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິປ຺ປທາເນນາ’’ຕິອາທີຫິ (ວິ. ວິ. ໒໖໔໒) ເອກໂຕ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໕໙໔-໕. ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິການິ ກຣຓວຈນນ຺ຕານິ ປທານິ ‘‘ສຫາ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທນ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕນາຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກຕິ ຕິວິເຘນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ເຕນ. ເອເຕສຸ ຫິ ຕິວິເຘ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ສຕິ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຄຫຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິຕ຺ຖິໂຍປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເສເສຫິ ສຫຘມ຺ມິຫີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສິກ຺ຂມານາ, ສາມເຓໂຣ, ສາມເຓຣີຕິ ຈຕູຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ. ຈຸຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ເຂຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸໂຕ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ ຈາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຈຸໂຕ ນາມ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ ນາມ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ.

ເອກາທສຫີຕິ ປຓ຺ຑໂກ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ອຠພ຺ເພຫິ.

ສຠາຄາປຕ຺ຕິເກນ ວາ ສຫ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຣິວຸຕ຺ເຖນ ຉນ຺ເທນ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ກໂຣໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕວຊ຺ຊິເຕສຸ ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ທຸກ຺ກຏເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ທ຺ເວປິ ຊນາ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ‘ສຠາຄາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໙) ວຈນໂຕ ‘‘ສຠາຄາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາປຕ຺ຕິເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ອຸໂປສຖທິວເສ ສພ຺ໂພວ ສງ຺ໂຆ ສເຈ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ,

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ຕທຫຸໂປສເຖ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາ ສຊ຺ຊຸກໍ ປາເຫຕພ຺ໂພ ‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉ, ມຍໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ຈ,

ເວມຕິໂກ ເຈ ໂຫຕິ,

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ຈ,

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຊ຺ຌຸກນ຺ຕິ ຕທເຫວາຄມນຕ຺ຖາຍ. ຄຓຸໂປສຖາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຍຖາ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘ຍທາ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ທ຺ວີຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນາປິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ກິຣາ’’ຕິ. ກິຣາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ປນາຣຸຈິຍໍ.

ປາຣິວຸຕ຺ເຖນ ຉນ຺ເທນາຕິ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນິສິນ຺ເນນປິ ‘‘ອສຸຠລກ຺ຂຓຕາທິນາ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ເຐ ຉນ຺ເທ ສເຈ ປຸນ ກຣິສ຺ສຕິ, ປຸນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ປາຣິວາສິເຍ ປຸນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອນາເນຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖໗).

໒໕໙໖. ອເທເສຕ຺ວາ ປນາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອເທເສຕ຺ວາ. ນາວິກຕ຺ວານ ເວມຕິນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິມຕິໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ. ‘‘ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ປເນສ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ນ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາວ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໙) ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ເທສນາວິຘິ – ສເຈ ເມຆຈ຺ຉນ຺ເນ ສູຣິເຍ ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ, ວິກາໂລ’’ຕິ ເວມຕິໂກ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວມຕິໂກ ຠຸຎ຺ຊິໍ, ສເຈ ກາໂລ ອຕ຺ຖິ, ສມ຺ພຫຸລາ ທຸກ຺ກຏາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ສມ຺ພຫຸລາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສມ຺ພຫຸລາ ທຸກ຺ກຏາ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ, ຕາ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີສູຕິ.

ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປເນວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໐) ວຈນໂຕ ຍາວ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ກມ຺ມານໍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ປຸນ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຠິ. ຏີ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ເທສິເຕ ປນ ນ ໂທໂສ. ‘‘ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໐) ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ.

໒໕໙໗. ອຸໂປສເຖຕິ ທິນກາຣກກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ປນ຺ນຣສີ, ສງ຺ຆຸໂປສໂຖ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄເຕ ອຸໂປສເຖ. ສຠິກ຺ຂຸມ຺ຫາ ຈ ອາວາສາຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ອຸໂປສເຖ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາຣາ ສຠິກ຺ຂຸກາ ອາວາສາ. ອິຘ ‘‘ອນາວາສາ’’ຕິ ເສໂສ. ອາວາໂສ ວາ ອນາວາໂສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຠິກ຺ຂຸໂກ ວາ ນານາສໍວາສເກຫິ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ວາ’’ຕິ ຈ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ’’ຕິ ຈ ເສໂສ. ‘‘ອນາວາໂສ’’ຕິ ອຸໂທສິຕາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສເຖ ສຠິກ຺ຂຸມ຺ຫາ ອາວາສາ ວາ ອນາວາສາ ວາ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ວາ ນານາສໍວາສເກຫິ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ວາ ອາວາໂສ ວາ ອນາວາໂສ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ ກຸທາຈນໍ ກທາຈິປິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໙໘. ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ປນ ອຸໂປສເຖ ກິຈ຺ຈໍ ສເຈ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ອາວາໂສ ‘‘ສຠິກ຺ຂຸໂກ ນາມາ’’ຕິ ປກາສິໂຕຕິ ໂຍຊນາ, ອິມິນາ ສເຈ ຍຕ຺ຖ ອຸໂປສໂຖ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ສນ຺ເຕສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ນາມາຕິ ທີເປຕິ.

໒໕໙໙. ອຸໂປສຖສ຺ສ ປໂຍຊນໍ, ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ປວາຣຓາຍ ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕຸກາມຕາຍາຫ ‘‘ອຸໂປສໂຖ ກິມຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ.

໒໖໐໐. ປຏິກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຕິ ນິວາເຣຍ຺ຍ. ອເທນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂກເປຕຸໍ ຘມ຺ມິກໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

໒໖໐໑. ໂສ ຈາຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ຈຕຸວຄ຺ຄາທິປ຺ປເຠເທນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂສ ສງ຺ໂຆ ຈ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມານໍ ວເສນ ປຣິທີປິໂຕ, ນ ຉພ຺ພຄ຺ຄາທີນໍ ກາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຕາທສ຺ສນວເສນ.

໒໖໐໒. ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເຠທນິພນ຺ຘນໍ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປວາຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປວາຣຓຎ຺ຈ ຕຖາ ອພ຺ຠານຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕຸວຄ຺ເຄນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໐໓. ມຊ຺ຌເທເສ ອຸປສມ຺ປທາ ມຊ຺ຌເທສູປສມ຺ປທາ, ຕໍ. ອພ຺ຠານໍ, ມຊ຺ຌເທສູປສມ຺ປທຎ຺ຈ ວິນາ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໐໔. ກິຎ຺ຈິປິ ກມ຺ມໍ ນ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ສພ຺ພມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ປຏິເສຘາ ປກຕຕ຺ຖໍ ຄມຍນ຺ຕີຕິ. ວີສຕິວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຠາເວ ກິມຕ຺ຖໍ ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອູເນ ໂທໂສຕິ ຎາເປຕຸໍ, ນາຘິເກ ອຕິເຣກຕາ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ສງ຺ເຆ ຄຓນໂຕ ອູເນ ໂທໂສ ໂຫຕິ, ອຘິເກ ໂທໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ຎາເປຕຸໍ ອຕິເຣກຕາ ທສ຺ສິຕາ, ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໖໐໕. ຈຕຸວຄ຺ເຄນ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ປກຕຕ຺ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ທີປິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເສສາ ປກຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາຣຫາຕິ ເສໂສ. ປກຕຕ຺ຕາຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເຈວ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນາ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເສເສສຸ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທີສຸປິ.

໒໖໐໖. ຈຕຸວຄ຺ຄາທິກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ອສໍວາສປຸຄ຺ຄລໍ ຄຓປູຣໍ ກຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ນ ເກວລໍ ທຸກ຺ກຏເມວ, ກຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໐໗. ປຣິວາສາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິວາສາທີສຸ ຐິຕໍ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ກຕໍ ກຸປ຺ປຕິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸວຕ຺ເຕຕິ. ເສສໍ ຕູຕິ ປຣິວາສາທິກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປນ ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມໍ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຕ ປາຣິວາສິກາທໂຍ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວຓ຺ຓນາ.