ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໔໔. ອິຈ຺ເຈວໍ ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ວິຠງ຺ຄທ຺ວເຍ, ຕທຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຂນ຺ຘກາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຣຠນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ຄຸຓຣາສີຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ສຸຠກ຺ຂນ຺ເຘນາຕິ ສຸວຓ຺ຓາລິງ຺ຄສທິສວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ຘຕາຍ ສຸໂຠ ສຸນ຺ທໂຣ ຂນ຺ໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຠກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຠຄວາ, ເຕນ. ອິມິນາ ພາຕ຺ຕິໍສລກ຺ຂຓານເມກເທສຠູຕສ຺ສ ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ຘຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຣິທີປເກນ ວຈເນນ ລກ຺ຂຓາຫາຣນເຍນ ພາຕ຺ຕິໍສລກ຺ຂຓາທິກາ ສພ຺ພາປິ ຣູປກາຍສິຣີ ສນ຺ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂນ຺ຘເກຕິ ຂນ຺ຘານໍ ສມູໂຫ ຂນ຺ຘໂກ, ຂນ຺ຘານໍ ວາ ກາຍນໂຕ ທີປນໂຕ ຂນ຺ຘໂກ. ‘‘ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາທິວິນຍກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ, ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຂນ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑) ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖) ອຸທກກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໖.໓໗) ວິຍ. ອປິຈ ຠາຄຣາສຕ຺ຖຕາ ເຈຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ ຕາສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ຠາຄໂສ, ຣາສິໂຕ ຈ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘເກ. ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕາເປກ຺ຂາຍ ປຎ຺ຈສຕິກສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ທ຺ເວ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກາທິເກ ຠິກ຺ຂຸນິຂນ຺ຘກປຣິໂຍສາເນ ວີສຕິວິເຘ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ອິຘ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ຕເທວ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຂນ຺ຘເກປິ ປວກ຺ຂາມິ, ສມາເສນ ວິນິຈ຺ຉຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໔໔໕. ‘‘ມາຕຣາ ປິຕຣາ’’ຕິ ອິມິນາ ຊນກາເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ, ສມຓກຣຓໍ, ປພ຺ພາຊນນ຺ຕິ ຈ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ທາ’’ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆໍ ອປໂລເກຕຸໍ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໘) ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ.

໒໔໔໖. ວາວໂຏຕິ ປສຸໂຕ, ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອານຍ ອິຕິ ຈາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຘາ ປພ຺ພາຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ເກສຈ຺ເຉທນໍ, ກາສາຍອຈ຺ຉາທນໍ, ສຣຓທານນ຺ຕິ, ອິມານິ ຕີຓິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສຸ ເອກໍ, ທ຺ເວ ວາປິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຖາ ໂວຫຣີຍຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕ຺ວານຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາເນຫີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໔໔໗. ອວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອນຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ. ໂສ ທຫໂຣ ສເຈ ຕໍ ສຍເມວ ເກສຈ຺ເຉທນກາສາຍຈ຺ຉາທເນຫິ ປພ຺ພາເຊຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໔໔໘. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ເກສຈ຺ເຉທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໒໔໕໐. ‘‘ປຸຣິສໍ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ໂຎ, ປພ຺ພາເຊຕິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຣຓທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສາມເຓໂຣ’’ຕິອາທິ.

໒໔໕໑. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຖຣເຖຣີນໍ ‘‘ອິເມຫິ ຈີວເຣຫິ ອິມໍ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ສາມເຓໂຣປິ ວາ ໂຫຕຸ, ຕຖາ ສາມເຓຣີ ວາ ໂຫຕຸ, ເຕ ອຸໂຠ ສາມເຓຣສາມເຓຣີ ກາສາຍານິ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໔໕໒-໔. ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເອວຎ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ເກສາປນຍນສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣຫິ, ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີຕິ ວຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຈ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘາສໂຍກາສວເສນ ອສຸຈິເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລຠາວໍ, ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກິມຕ຺ຖເມວໍ ກຣີຍຕີຕິ ເຈ? ສເຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕປາປຸຓນຕ຺ຖໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວຣູປໍ ສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນ ທິນ຺ນນຍໍ ນິສ຺ສາຍ, ໂນ ອນິສ຺ສາຍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອາທິໂຕວ ເອວຣູປີ ກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔).

ເອເຕເນວ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອິໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນິຍ຺ຍານິກກຖາ ນ ກເຖຕພ຺ພາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ໂຄມຍາທິນາຕິ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທິນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຕ຺ຕິກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ປີຬກາ ວາຕິ ຖຸລ຺ລປີຬກາ ວາ. ກຈ຺ຉຸ ວາຕິ ສຸຂຸມກຈ຺ຉຸ ວາ. ນິຍໍປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ທູຣຕ຺ຕາ ‘‘ຍຕິນາ’’ຕິ ອາຫ.

໒໔໕໕-໖. ກສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ນຫາເປຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນາປີ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ. ອຸປຊ຺ຌາຍກາທິສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຈຣິຍສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ປາປຸຓນ຺ຕິ ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາ-ປທຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕິ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີສຸ ສຄາຣໂວ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ເອວຣູປໍ ອຸປກາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຠິຣຕິໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາໂຍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວຣູໂປ ອຸປກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔໕໘. ເອກໂຕຕິ ສພ຺ພານິ ຈີວຣານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ.

໒໔໕໙. ອຖາຕິ ອຘິກາຣນ຺ຕຣາຣມ຺ເຠ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອທຕ຺ວາປິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອາຈຣິໂຍ ວາປິ ສຍເມວ ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ອຈ຺ຉາເທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໔໖໐. ອທິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ສພ຺ພໍ, ປຸນ ທາຕພ຺ພເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສຣີຣໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ.

໒໔໖໑-໒. ເອຕເທວ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທິນາ. ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ວາປິ ຈີວຣໍ ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ຕເກ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ຈີວເຣ ກາ ກຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ. ກາຣາເປຕ຺ວານ ອຸກ຺ກຸຏິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸຄໂຕ ກໂຣຕິ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ‘‘ອຸກ຺ກຸຏິກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔) ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ອິຘ ກ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

໒໔໖໔. ເອກປທໍ ວາປີຕິ ພຸທ຺ຘມິຈ຺ຈາທິກໍ ເອກມ຺ປິ ວາ ປທໍ. ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ວາຕິ ພຸກາຣາທິອກ຺ຂເຣສຸ ເອກມ຺ປິ ວາ ອກ຺ຂຣໍ. ປຏິປາຏິນ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘ’’ມິຈ຺ຈາທິກໍ ປທປນ຺ຕິໍ.

໒໔໖໕. ອກຕ຺ຕພ຺ພປ຺ປກາຣນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍທິ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ເສເສສູຕິ ຍທິ ວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທຕິ, ‘‘ສງ຺ຆໍ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍທິ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ຕີຓິ ສຣຓານິ ອທິນ຺ນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໔໖໖. ອນຸນາສິກນ຺ຕານິ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາວິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກາພທ຺ຘານິ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປທປຏິປາຏິໂຕ ມ-ກາຣນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານສມເຍ ວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ມນ຺ຕານີຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ອິຈ຺ຈາທິນາ ມ-ກາຣນ຺ຕານິ. ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຖາ’’ຕິ ອາຫ.

໒໔໖໗. ສຸທ຺ຘິ ນາມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຎຕ຺ຕິຍາ, ກມ຺ມວາຈາຍ ຈ ອຸຈ຺ຈາຣຓວິສຸທ຺ຘິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ສາມເຓຣສາມເຓຣິປພ຺ພຊ຺ຊາ. ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາ ວິນາຕິ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິໍ ວິນາ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສີນໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕີສຸ ສຣຓຕ຺ຕຍທານຄ຺ຄຫເຓສຸ ອຸຈ຺ຈາຣຓສຸທ຺ຘິໍ ວິນາ, ເອກສ຺ສາປິ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາເວ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔໖໘-໙. ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓມິຈ຺ຉຕາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອາຈຣິເຍນ, ອນ຺ເຕວາສິເກນາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນ, ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຈ ພຸ-ທ຺ຘ-ກາຣາທໂຍ ວຓ຺ຓາ ພຸ-ກາຣ ຘ-ກາຣາທໂຍ ວຓ຺ຓາ ອກ຺ຂຣາ ຐານກຣຓສມ຺ປທໍ ກຓ຺ຐຕາລຸມຸທ຺ຘທນ຺ຕໂອຏ຺ຐນາສິກາເຠທໍ ຐານສມ຺ປທຎ຺ຈ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິສາຘກຕມຊິວ຺ຫາມຊ຺ຌາທິກຣຓສມ຺ປທຎ຺ຈ ອຫາເປນ຺ເຕນ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ອິທເມວ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກວຓ຺ຓວິນາເສນາ’’ຕິອາທິ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາ-ປທຕ຺ເຖ, ຍສ຺ມາ ເອກສ຺ສາປິ ວຓ຺ຓສ຺ສ ວິນາເສນ ອນຸຈ຺ຈາຣເຓນ ວາ ທຸຣຸຈ຺ຈາຣເຓນ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໔໗໐. ຍທິ ສິທ຺ຘາຕິ ສາສງ຺ກວຈເນນ ອຸຠໂຕອຸຈ຺ຈາຣຓສຸທ຺ຘິຍາ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕໍ ທີເປຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິການໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ສຣຓຄມນໂຕວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ວິຍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ນ ໂຫຕິ, ອິທານິປິ ສຣຓຄມເນເນວ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທີເປຕິ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ປສິທ຺ຘິຍໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍສ຺ມາ ສຣຓຄມເນນ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຣຓຄມນມຕ຺ເຕເນວ ນ ຣຸຫຕິ. ສາມເຓຣສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕປິ ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊ’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໕) ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ສາ ເອຕຣຫິປິ ສຣຓຄມນມຕ຺ເຕເນວ ຣຸຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔).

ສຣຓຄມນໂຕ ເອວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຍທິປິ ກິຎ຺ຈາປິ ສິທ຺ຘາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ, ຕຖາປິ ອສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍາ ປູເຣຕພ຺ພໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ທສ ສີລານິ ທາຕພ຺ພານີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ. ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໐໖).

ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໔໗໑. ອຸປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ວຊ຺ຊາວຊ຺ເຊ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຕໍ, ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓທສວສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນິວາເສຕ຺ວາ ຈ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸເຂ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ອາຍາຈນາຍ ກຕາຍ ‘‘ສາຫຸ, ລຫຸ, ໂອປາຍິກໍ, ປຏິຣູປໍ, ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປເທສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຣຊມິວ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂທເສນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ນາມ.

ວິຊ຺ຊາສິປ຺ປໍ, ອາຈາຣສມາຈາຣໍ ວາ ສິກ຺ຂິຕຸກາເມຫິ ອາທເຣນ ຈຣິຕພ຺ໂພ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພຕິ ອາຈຣິໂຍ, ຕໍ, ອຸປຊ຺ຌາເຍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄໂຕເຍວ ປຸຄ຺ຄໂລ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຫິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ອາຍາຈນາຍ ກຕາຍ ‘‘ສາຫູ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐານິຍໍ ອນ຺ເຕວາສິໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ອາຈຣິໂຍ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສາຫູຕິ ສາຘຸ. ລຫູຕິ ອຄຣຸ, ມມ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍຠາເວ ຠາຣິຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອປາຍິກນ຺ຕິ ອຸປາຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓໍ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ຕ຺ວໍ ເມ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠາໂຣ ຊາໂຕສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິຣູປນ຺ຕິ ອນຸຣູປໍ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທາວເຫນ ກາຍວຈີປໂຍເຄນ. ສມ຺ປາເທຫີຕິ ຕິວິຘໍ ສິກ຺ຂໍ ນິປ຺ຜາເທຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍນ ວາຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາເຍນ ວາ. ນາມວິເສສໍ ວິນາ ປູເຣຕພ຺ພວຕ຺ຕານໍ ສມຕາຍ ອຸໂຠປິ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອຕານິ ວຕ຺ຕານິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກນາປິ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພາເນວາຕິ. ວສຕາຕິ ວສນ຺ເຕນ. ປິຍສີເລນາຕິ ປິຍໍ ສີລເມຕສ຺ສາຕິ ປິຍສີໂລ, ເຕນ, ສີລໍ ປຣິປູຣິຕຸກາເມນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໔໗໒-໓. ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖) ວຸຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກິຣິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຂາທນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ຈ ຍາຄຸປານຏ຺ຐານາທີສຸປິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພາເນວາຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ, ມຊ຺ຌິມໍ, ຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ຕີຓິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາທິສເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ຍາທິສໍ ລຠຕິ, ຕາທິສໍ ທາຕພ຺ພໍ.

ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວໂນທກໍ ມຸໂຂທກນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌປທໂລປີສມາໂສ, ຕໍ ເທນ຺ເຕນ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ ອຸທກໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາທິສເມວ ມຸຂໂຘວໂນທກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ຍາທິສໍ ລຠຕິ, ຕາທິສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທຸວິຘມ຺ປິ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ທຸວິຘມ຺ປິ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຸໂຂທກໍ ມຸຂໂຘວນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສຏ຺ຐານານິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕນ ຈ ວຈ຺ຈກຸຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຖເຣ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ຄເຕ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປຣິເວຓໍ ອສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໖໔ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກາເລນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ. ກາເລນາຕິ ຍາຄຸປານກາເລ. ອິຘາປິ ‘‘ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ ‘‘ເຖເຣ ວຈ຺ຈກຸຏິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ‘ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໖໔).

ຍາຄຸ ຕສ຺ສຸປເນຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ – ‘‘ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖). ສງ຺ຆໂຕ ວາຕິ ສລາກາທິວເສນ ສງ຺ຆໂຕ ລພ຺ຠມານາ ວາ. ກຸລໂຕປິ ວາຕິ ອຸປາສກາທິກຸລໂຕ ວາ.

‘‘ປຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖) ອາຄຕວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ທິວາ ຠຸຕ຺ຕປຕ຺ເຕປິ ກາຕພ຺ພໍ ເອເຕເນວ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ວຕ຺ຕໍ ‘‘ຄາມປ຺ປເວສເນ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໖໖) ວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ‘‘ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໔໗໔. ຈີວເຣ ຍານິ ວຕ຺ຕານີຕິ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາມສ຺ສ ຈີວຣທາເນ, ປຏິນິວຕ຺ຕສ຺ສ ຈີວຣຄ຺ຄຫຓສງ຺ຆຣຓປຏິສາມເນສຸ ມເຫສິນາ ຍານິ ວຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຈ ກາຕພ຺ພານິ. ເສນາສເນ ຕຖາຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໖໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ເສນາສເນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕໍ ເສນາສນວຕ຺ຕຎ຺ຈ.

ປາທປີຐກຖລິກາທີສຸ ຕຖາຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປຊ຺ຌາເຍ ຄາມໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕ ຈ ຊນ຺ຕາຆເຣ ຈ ‘‘ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໖໖) ເອວມາຄຕໍ ວຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິວຕ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໖໖) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໔໗໕. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຕ຺ເຕສຸ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ທສ຺ສິຍມາເນສຸ ປປຎ຺ໂຈຕິ ຂນ຺ຘກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຄຓນໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ເອວມາທີນີ’’ຕິອາທິ. ໂຣຄໂຕ ວຸຏ຺ຐານາຄມນນ຺ຕານີຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ໂຣຄໂຕ ວຸຏ຺ຐານາຄມນປຣິໂຍສານານິ. ສຕ຺ຕຕິໍສສຕໍ ສິຍຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສາຘິກສຕວຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕານິ ປນ ວຕ຺ຕານິ ຂນ຺ຘກປາຬິຍາ (ມຫາວ. ໖໖) ອາຄຕກ຺ກເມນ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຓນາຍ ສມາເນຕພ຺ພານິ – ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ, ມຸໂຂທກທານໍ, ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ, ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸຍາ ອຸປນາມນໍ, ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາມນໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນິວາສນທານໍ, ປຏິນິວາສນປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ກາຍພນ຺ຘນທານໍ, ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິທານໍ, ໂຘວິຕ຺ວາ ໂສທກປຕ຺ຕສ຺ສ ທານໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຣິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ຄມນໍ, ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄມນໍ, ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາໂອປາຕນໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາ ຠຓມານສ຺ສ ຈ ນິວາຣຓໍ, ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ, ປາໂທທກປາທປີຐປາທກຖລິການໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນໍ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ປຏິນິວາສນທານໍ, ນິວາສນປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ສເຈ ຈີວຣໍ ສິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາປນໍ, ເນວ ອຸຓ຺ເຫ ຈີວຣສ຺ສ ນິທຫນໍ, ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ຠງ຺ໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ກຓ຺ຓໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣສ຺ສ ສງ຺ຆຣຓໍ, ໂອໂຠເຄ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ກຣຓໍ, ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອຸປນາມນໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉນໍ, ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາປນໍ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ຕສ຺ສ ນິທຫນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ –

ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປ຺ປເວໂສ, ນ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທນໍ, ນ ນວານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສເນນ ປຏິພາຫນໍ, ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນໍ, ອຸທເກປິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ, ນ຺ຫາເຕນ ປຐມຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກສ຺ສ ປມຊ຺ຊນໍ, ນິວາສນທານໍ, ສງ຺ຆາຏິທານໍ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໍ, ປາໂທທກປາທປີຐປາທກຖລິການໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉນໍ, ສເຈ ອຸທ຺ທິສາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ທິສາປນໍ, ສເຈ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣິປຸຈ຺ຉນໍ, ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຘນໍ, ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ຠິສິພິພ຺ໂພຫນສ຺ສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ມຎ຺ຈສ຺ສ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປີຐໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ປີຐສ຺ສ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປີຐໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ມຎ຺ຈປຏິປາທການໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ເຂຬມລ຺ລກສ຺ສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ອປສ຺ເສນຜລກສ຺ສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ຠູມຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນໍ, ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕານກໍ ໂຫຕິ, ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາຣຓໍ, ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄານໍ ປມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ຠູມິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ອກຕາ ໂຫຕິ ຠູມິ, ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊນໍ ‘‘ມາ ວິຫາໂຣ ຣເຊນ ອຸຫຎ຺ຎີ’’ຕິ, ສງ຺ກາຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑນໍ, ຠູມຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ມຎ຺ຈປຏິປາທການໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຏ຺ຐາເນ ຐປນໍ, ມຎ຺ຈສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປີຐໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ປີຐສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປີຐໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ຠິສິພິພ຺ໂພຫນສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປນໍ, ເຂຬມລ຺ລກສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຏ຺ຐາເນ ຐປນໍ, ອປສ຺ເສນຜລກສ຺ສ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຏ຺ຐາເນ ຐປນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ –

ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂິປນໍ, ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂິປນໍ, ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣສ຺ສ ນິກ຺ຂິປນໍ, ສເຈ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມານໍ ວາຕປານານໍ ຖກນໍ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມານໍ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣານໍ, ຕຖາ ທກ຺ຂິຓານໍ ວາຕປານານໍ ຖກນໍ, ສເຈ ສີຕກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານານໍ ວິວຣຓໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ຖກນໍ, ສເຈ ອຸຓ຺ຫກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານານໍ ຖກນໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ວິວຣຓໍ, ສເຈ ປຣິເວຓໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິເວຓສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ໂກຏ຺ຐໂກ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ອຄ຺ຄິສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ, ສເຈ ປານີຍໍ ນ ໂຫຕິ, ປານີຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາປນໍ, ສເຈ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ນ ໂຫຕິ, ປຣິໂຠຊນີຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາປນໍ, ສເຈ ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກສ຺ສ ອາສິຎ຺ຈນໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວູປກາສນໍ ວູປກາສາປນໍ ວາ, ຘມ຺ມກຖາຍ ວາ ຕສ຺ສ ກຣຓໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວິໂນທນໍ ວິໂນທາປນໍ ວາ, ຘມ຺ມກຖາຍ ວາ ຕສ຺ສ ກຣຓໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວິເວຈນໍ ວິເວຈາປນໍ ວາ, ຘມ຺ມກຖາຍ ວາ ຕສ຺ສ ກຣຓໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິວາສາຣໂຫ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິວາສໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສເຈ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ, ກຕໍ ວາ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂລມໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ໂຘວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິເຍຖາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ກຣຓໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຣິເຍຖາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ປຈນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິເຍຖາ’’ຕິ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣເຊຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ຣຊນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກກຣຓໍ ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິເຍຖາ’’ຕິ, ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຣຊນໍ, ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມນໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ຕທານໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣທານໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣທານໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເກສຈ຺ເຉທນໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເກສານໍ ເຉທາປນໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກາຣາປນໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຓໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສ຺ສ ກາຣາປນໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ຄມນໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມຓສ຺ສ ອາທານໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ນີຫຣຓໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫຣາປນໍ, ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາມປ຺ປເວສນໍ, ນ ສຸສານຄມນໍ, ນ ທິສາປກ຺ກມນໍ, ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄມນນ຺ຕິ ເຕສຸ ການິຈິ ວຕ຺ຕານິ ສວິຠຕ຺ຕິການິ, ການິຈິ ອວິຠຕ຺ຕິການິ, ເຕສຸ ອວິຠຕ຺ຕິການໍ ວິຠາເຄ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຓນາຍ ອຕິເຣກຕຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ອຍໍ ຄຓນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໔໗໖. ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ອນາທຣວເສເນວ ວຕ຺ຕໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕນ ວຕ຺ຕເຠເທນ ວຕ຺ຕາກຣເຓນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕ຺ຕຕິໍສາຘິກສຕປ຺ປເຠທຏ຺ຐາເນ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ທຸກ຺ກຏໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໔໗໗. ເອວໍ ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິຍວຕ຺ຕານິ ສງ຺ເຂເປນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກນ຺ເຕວາສີນໍ ກາຕພ຺ພວຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຕ຺ຕານີຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປຊ຺ຌາຍາຍຕ຺ຕວຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກຕິ ຍຖາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກາຕພ຺ພານິ, ຕຖາ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ກາຕພ຺ພານິ.

ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິຍວຕ຺ເຕສຸ ຄາມປ຺ປເວເສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ຫຸຕ຺ວາ ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ນຄມນໍ, ນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາໂອປາຕນໍ, ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາ ຠຓມານສ຺ສ ນິວາຣຓໍ, ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນປຏິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຕ຺ຕານິ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ຕທານາທິອນາປຸຈ຺ຉາທິສາປກ຺ກມນາວສານານິ ວີສຕິ ປຏິກ຺ເຂປາ ເຈຕິ ເອຕານິ ຈຕຸວີສຕິ ວຕ຺ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ເຕຣສາຘິກສຕວຕ຺ຕານິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຕໍ ເຕຣສ ໂຫນ຺ເຕວາ’’ຕິ, ເຕຣສາຘິກສຕວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິເຍນ ອນ຺ເຕວາສິເກປິ ຈ ກາຕພ຺ພວຕ຺ຕານິ ຕຖາ ຕຕ຺ຕກາເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໔໗໘. ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກນ຺ເຕວາສິການໍ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປກ຺ກນ຺ເຕ ວາປີ’’ຕິອາທິ. ປກ຺ກນ຺ເຕ ວາປິ ວິພ຺ຠນ຺ເຕ ວາປິ ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ເຕ ວາປິ ມເຕ ວາປິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາປິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຘາ ອຸປຊ຺ຌາຍາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ຄຫິໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປກ຺ກນ຺ເຕຕິ ຕທຫຸ ອປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸກາມຕາຍ ທິສໍ ຄເຕ. ວິພ຺ຠນ຺ເຕຕິ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ເຕ. ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ຕເກຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາຍຕນໍ ຄເຕ. ມເຕຕິ ກາລກເຕ. ອາຓຕ຺ຕິຍາຕິ ນິສ຺ສຍປຓາມເນນ.

໒໔໗໙-໘໐. ອາຈຣິຍມ຺ຫາປິ ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຄຫິຕນິສ຺ສຍສ຺ສ ເຠທນໍ ຉຘາ ຉປ຺ປກາເຣນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປກ຺ກນ຺ເຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ນິສ຺ສຍເຠເທ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ວິເສສໍ ປນ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ອາຓຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ ປນ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປເນປິ ຈາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຓາມເນ ປນ ອຸຠິນ຺ນໍ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິການໍເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິຣາລຍຠາເວ ສຕິ ນິສ຺ສຍເຠໂທ ໂຫຕິ, ນ ເອກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທຬ຺ຫີກໂຣຕິ ‘‘ເອເກກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ເອເກກສ຺ສ ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ວາ ອາລເຍ ສຕິ ນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ –

‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ສເຈປິ ອາຈຣິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປຓາມນາຍ ປຓາເມຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຈ ‘ກິຎ຺ຈາປິ ມໍ ອາຈຣິໂຍ ປຓາເມຕິ, ອຖ ໂຂ ຫທເຍນ ມຸທຸໂກ’ຕິ ສາລໂຍວ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິເຍວ. ສເຈປິ ອາຈຣິໂຍ ສາລໂຍ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ນິຣາລໂຍ ‘ນ ທານິ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມີ’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເອວມ຺ປິ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສາລຍຠາເວ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິເຍວ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໓).

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ ອາຈຣິຍາຓຕ຺ຕິຍາ ນິສ຺ສຍເຠເທເຍວ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ອຸປຊ຺ຌາຍາຓຕ຺ຕິຍາ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ປນ ‘‘ສເຈປິ ອາຈຣິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປຓາມນາຍ ປຓາເມຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໘໑. ເອວໍ ປຎ຺ຈ ສາຘາຣຓງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອສາຘາຣຓງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສໂມຘານ-ຄຕສ຺ສາປິ ຈ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສໂມຘານຄມນໍ ສຣູປໂຕ, ປເຠທໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ທສ຺ສນໍ ສວນຎ຺ຈາຕິ, ສໂມຘານໍ ທ຺ວິຘາ ມຕ’’ນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໓) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣຠີຣູນໍ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ປນ ອິຘ ນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ.

໒໔໘໒-໓. ສຠາເຄ ທາຍເກ ອສນ຺ເຕ ອທ຺ຘິກສ຺ສ ຈ ຄິລານສ຺ສ ຈ ‘‘ຄິລາເນນ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫາ’’ຕິ ຍາຈິຕສ຺ສ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຍໍ ວິນາ ວສິຕຸໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ສຠາເຄ ນິສ຺ສຍທາຍເກ ສນ຺ເຕ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວເນ ຜາສຸວິຫາຣຕໍ ຊານຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິລາຠສ຺ສ ວເນ ຜາສຸວິຫາຣໍ ຊານນ຺ເຕນປິ. ‘‘ສຠາເຄ ທາຍເກ ອສນ຺ເຕ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ສພ຺ພເມຕໍ ວິຘານໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໔໘໔. ກຸຏ຺ຐມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸຏ຺ຐີ, ຕໍ. ‘‘ຄຓ຺ຑິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຕ຺ຕເສຕາທິເຠເທນ ເຍນ ເກນຈິ ກຸຏ຺ເຐນ ເວວຓ຺ຓິຍໍ ປຕ຺ຕສຣີຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ –

‘‘ຣຕ຺ຕກຸຏ຺ຐໍ ວາ ໂຫຕຸ ກາຬກຸຏ຺ຐໍ ວາ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກິຏິຠທທ຺ທຸກຈ຺ຉຸອາທິປ຺ປເຠທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ກຸຏ຺ຐເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ເຈ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓມ຺ປິ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ນິວາສນປາຣຸປເນຫິ ປກຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ມຸເຂ, ປນ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ເຐສຸ ວາ ສເຈປິ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ນຂປິຏ຺ຐິໂຕ ຂຸທ຺ທກປມາຓມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນາປິ ປກຕິວຓ຺ເຓ ຊາເຕເຍວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໘).

ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຓ຺ຑິນ຺ຕິ ເມທຄຓ຺ຑາທິຄຓ຺ຑເຠທວນ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ເມທຄຓ຺ໂຑ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ໂຎ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂກປິ ເຈ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ຄຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໘). ໂກລຏ຺ຐີຕິ ພທຣຏ຺ຐິ. ກິລາສິນ຺ຕິ ກິລາສວນ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກິລາໂສຕິ ນຠິຊ຺ຊນກໍ ນປຄ຺ຆຣຓກໍ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກປຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ ກຸຏ຺ຐໍ, ເຍນ ຄຸນ຺ນໍ ວິຍ ສພລໍ ສຣີຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໘). ຈ-ສທ຺ໂທ ສພ຺ເພຫິ ອຸປໂຍຄວນ຺ເຕຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂສສິນ຺ຕິ ຂຍໂຣຄວນ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂສໂສຕິ ໂສສພ຺ຍາຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໘໘). ອປມາຣິກນ຺ຕິ ອປມາຣວນ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອປມາໂຣຕິ ປິຕ຺ຕຸມ຺ມາໂຣ ວາ ຍກ຺ຂຸມ຺ມາໂຣ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພເວຣິເກນ ອມນຸສ຺ເສນ ຄຫິໂຕ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປນ ອປມາເຣ ສຕິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຣາຊຠຏນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ຕເວຕນຠຏໍ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ຣາຊປຸຣິສໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອມຈ຺ໂຈ ວາ ໂຫຕຸ ມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ເສວໂກ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕ ວາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ຕເວຕນຠໂຏ. ສພ຺ໂພ ‘ຣາຊຠໂຏ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ໂຈຣນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອປ຺ປມາທນໍ ຄາມຆາຕປນ຺ຖຆາຕາທິກມ຺ເມນ ປາກຏໍ ໂຈຣຎ຺ຈ. ລິຂິຕກນ຺ຕິ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ໂຈຣິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄຣຸໍ ຣາຊາປຣາຘໍ ກຕ຺ວາ ປລາຕໍ, ຣາຊາ ຈ ນໍ ປຓ຺ເຓ ວາ ໂປຕ຺ຖເກ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຍຕ຺ຖ ທິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາທີນິສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ທຓ຺ຑໍ ຫຣາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ ລິຂາເປຕິ, ເອວຣູປໍ ລິຂິຕກໍ.

‘‘ກາຣເຠທກ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ໂສ ກໂຕ. ກາຣເຠທກນ຺ຕິ ທາຕພ຺ພກຣສ຺ສ ວາ ກຕໂຈຣກມ຺ມສ຺ສ ວາ ກາຣຓາ ກາຣາຆເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ນິຄຬພນ຺ຘນາທີຫິ ພທ຺ໂຘ ວາ, ຕໂຕ ໂສ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ເອວຣູປໍ ກາຣາເຠທກຎ຺ຈ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາຣາ ວຸຈ຺ຈຕິ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ, ອິຘ ປນ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນໍ ວາ ໂຫຕຸ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ ວາ ຄາມພນ຺ຘນໍ ວາ ນິຄມພນ຺ຘນໍ ວາ ນຄຣພນ຺ຘນໍ ວາ ປຸຣິສຄຸຕ຺ຕິ ວາ ຊນປທພນ຺ຘນໍ ວາ ທີປພນ຺ຘນໍ ວາ, ໂຍ ເອເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສມານານໍ ວາ ອປສ຺ສມານານໍ ວາ ປລາຍຕິ, ໂສ ‘ກາຣາເຠທໂກ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໒).

໒໔໘໕. ກສາຫຕນ຺ຕິ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ອຍເມວ ເຕ ທຓ຺ໂຑ ໂຫຕູ’’ຕິ ກສາທິນາ ທິນ຺ນປ຺ປຫາຣໍ ອວູປສນ຺ຕວຓໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ວຈນເປສນາທີນິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫຎ຺ຎຕິ, ນ ໂສ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ. ໂຍ ປນ ເກຓິຍາ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘ອຍເມວ ເຕ ທຓ຺ໂຑ ໂຫຕູ’ຕິ ກສາຫິ ຫຎ຺ຎຕິ, ອຍໍ ກສາຫໂຕ ກຕທຓ຺ຑກມ຺ໂມ. ໂຍ ຈ ກສາຫິ ວາ ຫໂຕ ໂຫຕຸ ອທ຺ຘທຓ຺ຑກາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ, ຍາວ ອລ຺ລວໂຓ ໂຫຕິ, ຕາວ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໔).

ລກ຺ຂຓາຫຕນ຺ຕິ ເອກໍສໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸເຕນ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນີຍຏ຺ຐາເນ ຕຕ຺ເຕນ ໂລເຫນ ອາຫຕໍ ອສຈ຺ຉວິຠູຕລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍສ຺ສ ປນ ນລາເຏ ວາ ອຸຣາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ເຕນ ໂລເຫນ ລກ຺ຂຓໍ ອາຫຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສເຈ ຠຸຊິສ຺ໂສ, ຍາວ ອລ຺ລວໂຓ ໂຫຕິ, ຕາວ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈປິສ຺ສ ວຓາ ຣຸຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ ຉວິຍາ ສມປຣິຈ຺ເຉທາ, ລກ຺ຂຓໍ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ນິວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ກເຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ເຈ ໂຫຕິ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ເຈ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໕).

ອິຓາຍິກຎ຺ຈາຕິ ມາຕາປິຕຸປິຕາມຫາທີຫິ ວາ ອຕ຺ຕນາ ວາ ຄຫິຕອິຓໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອິຓາຍິໂກ ນາມ ຍສ຺ສ ປິຕິປິຕາມເຫຫິ ວາ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ສຍໍ ວາ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ວາ ອາຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູຫິ ກິຎ຺ຈິ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ອິຓໍ ປເຣສໍ ຘາເຣຕີຕິ ອິຓາຍິໂກ. ຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎ ຎາຕກາ ອາຐເປຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສ ນ ອິຓາຍິໂກ. ນ ຫິ ເຕ ຕໍ ອາຐເປຕຸໍ ອິສ຺ສຣາ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໖).

ທາສນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຊາໂຕ, ຘນກ຺ກີໂຕ, ກຣມຣານີໂຕ, ສຍໍ ວາ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ທາສານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ທາສວິນິຈ຺ຉໂຍ ປເນຕ຺ຖ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປພ຺ພາເຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ກຸຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ອຸປໂຍຄວນ຺ຕປເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໔໘໖. ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຕເລ ວາ ມຓິພນ຺ເຘ ວາ ກປ຺ປເຣ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖໍ. ອຏ຺ຐຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຍຖາ ນຂໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຈຕູສຸ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ສພ຺ເພ ວາ ຍສ຺ສ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ. ປາທຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຄ຺ຄປາເທສຸ ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ວາ ຊງ຺ຆາຍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປາທາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປາທຉິນ຺ນສ຺ສາປິ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໑໙) ອາຄຕຕ຺ຕາ ໂສປິ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຕາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຓ຺ຓນາສງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນາສຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ກຓ຺ຓມູເລ ວາ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິກາຍ ວາ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ກຓ຺ຓາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ກຓ຺ຓາວຏ຺ເຏ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ສກ຺ກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຆາເຏຕຸໍ, ໂສ ກຓ຺ຓໍ ສງ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ນາສຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຊປທເກ ວາ ອຄ຺ເຄ ວາ ເອກປຸເຏ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນາສາ ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ນາສິກາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ສນ຺ເຘຕຸໍ, ໂສ ຕໍ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຕທຸຠຍຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ນຂເສສໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກາ ວາ ພຫູ ວາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕຕນ຺ຕຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຂເສສໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກຓ຺ຑຣຈ຺ຉິນ຺ນເມວ ຈາຕິ ຍສ຺ສ ກຓ຺ຑຣນາມກາ ມຫານ຺ຫາຣູ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ເອກສ຺ສາປິ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄປາເທນ ວາ ຈງ຺ກມຕິ, ມູເລນ ວາ ຈງ຺ກມຕິ, ນ ວາ ປາທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

໒໔໘໗. ກາຓນ຺ຕິ ປສນ຺ນນ຺ໂຘ ວາ ໂຫຕຸ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ວາ ອຸປຫຕປສາໂທ, ໂຍ ທ຺ວີຫິ ວາ ເອເກນ ວາ ອກ຺ຂິນາ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ກາຓໍ. ກຸຓິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ປາທກຸຓີ ວາ ອງ຺ຄຸລິກຸຓີ ວາ, ຍສ຺ສ ເອເຕສຸ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວງ຺ກໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ກຸຓີ. ຂຸຊ຺ຊຎ຺ຈາຕິ ໂຍ ອຸຣສ຺ສ ວາ ປິຏ຺ຐິຍາ ວາ ປສ຺ສສ຺ສ ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຂຸຊ຺ຊສຣີໂຣ, ຕໍ ຂຸຊ຺ຊໍ. ຍສ຺ສ ປນ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອີສກໍ ວງ຺ກໍ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ເອວ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ, ອວເສໂສ ສຕ຺ໂຕ ອຂຸຊ຺ໂຊ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ວາມນນ຺ຕິ ໂຍ ຊງ຺ຆວາມໂນ ວາ ກຏິວາມໂນ ວາ ອຸຠຍວາມໂນ ວາ, ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊງ຺ຆວາມນສ຺ສ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ຣສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ອຸປຣິມກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ກຏິວາມນສ຺ສ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິມກາໂຍ ຣສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ອຸຠຍວາມນສ຺ສ ອຸໂຠປິ ກາຍາ ຣສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍສໍ ກາຍຣສ຺ສຕ຺ຕາ ຠູຕານໍ ວິຍ ປຣິວຏຸໂມ ມຫາກຸຈ຺ຉິຆຏສທິໂສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ. ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຜຓຫຕ຺ຖກນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ວຄ຺ຄຸລິປກ຺ຂກາ ວິຍ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ສມ຺ພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ. ເອຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸກາເມນ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາໂຍ ຜາເລຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣຈມ຺ມໍ ອປເນຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສາປິ ຉ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸກາເມນ ອຘິກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ.

ຂຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂຍ ນຕຊາຓຸໂກ ວາ ຠິນ຺ນຊງ຺ໂຆ ວາ ມຊ຺ເຌ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຑປາທໂກ ວາ ປິຏ຺ຐິປາທມຊ຺ເຌນ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອຄ຺ເຄ ສໍກຸຏິຕປາທຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຑປາທໂກ ວາ ປິຏ຺ຐິປາທຄ຺ເຄນ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄປາເທເນວ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປຓ຺ຫິກາຍ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປາທສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ເຕນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ປາທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ເຕນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ ໂຄປ຺ຜການໍ ອຸປຣິ ຠຄ຺ຄຕ຺ຕາ ສກເລນ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ຈງ຺ກມນຂຎ຺ໂຊ ວາ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ນຕຊາຓຸໂກຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐອານຕປາໂທ. ປກ຺ຂຫຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ເອໂກ ຫຕ຺ໂຖ ວາ ປາໂທ ວາ ອຑ຺ຒສຣີຣໍ ວາ ສຸຂໍ ນ ວຫຕິ.

ສີປທິນ຺ຕິ ຠາຣປາທໍ. ຍສ຺ສ ປາໂທ ຖູໂລ ໂຫຕິ ສຎ຺ຊາຕປີຬໂກ ຂໂຣ, ໂສ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ນ ຕາວ ຂຣຠາວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອຸປນາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທກອາວາເຏ ປເວເສຕ຺ວາ ອຸທກວາລິກາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ສິຣາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຊງ຺ຆາ ຈ ເຕລນາຬິກາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ມິລາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ສ ປາທໍ ອີທິສໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປຸນ ວຑ຺ຒຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕນາປິ ຕຖາ ກຕ຺ວາວ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ປາປໂຣຄິນນ຺ຕິ ໂຍ ອຣິສຠຄນ຺ທຣປິຕ຺ຕເສມ຺ຫກາສໂສສາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ໂຣເຄນ ນິຈ຺ຈາຕຸໂຣ ອເຕກິຈ຺ຉໂຣໂຄ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ອມນາໂປ, ຕໍ.

໒໔໘໘. ຊຣາຍ ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ໂຍ ຊິຓ຺ຓຠາເວນ ທຸພ຺ພໂລ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣຣຊນາທິກມ຺ມມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ, ຕໍ. ໂຍ ປນ ມຫລ຺ລໂກປິ ພລວາ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຘນ຺ຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘໍ. ປຘິຣຎ຺ເຈວາຕິ ໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ສຸຓາຕິ, ຕໍ. ໂຍ ປນ ມຫາສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມມ຺ມນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ວຈີເຠໂທ ວຕ຺ຕຕິ, ສຣຓຄມນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິສໍ ມມ຺ມນມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ສຣຓຄມນມຕ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ວາ ມມ຺ມນນ຺ຕິ ຂລິຕວຈນໍ, ໂຍ ເອກເມວ ອກ຺ຂຣໍ ຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທຕິ, ຕສ຺ເສຕມຘິວຈນໍ. ປີຐສປ຺ປິນ຺ຕິ ຉິນ຺ນິຣິຍາປຖໍ. ມູຄນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ວຈີເຠໂທ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ.

໒໔໘໙. ອຕ຺ຕໂນ ວິຣູປຠາເວນ ປຣິສໍ ທູເສນ຺ເຕນ ປຣິສທູສເກ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໙) ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຕິທີໂຆ’’ຕິອາທິ. ອຕິທີໂຆຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສີສປ຺ປມາຓນາຠິປ຺ປເທໂສ. ອຕິຣສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອຸຠຍວາມໂນ ວິຍ ອຕິຣສ຺ໂສ. ອຕິກາໂຬ ວາຕິ ຌາປິຕເຂຕ຺ເຕ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອຕິກາຬວຓ຺ໂຓ. ມຏ຺ຐຕມ຺ພໂລຫນິທສ຺ສໂນ ອຈ຺ໂຈທາໂຕປິ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທຘິຕກ຺ກາທີຫິ ມຊ຺ຊິຕມຏ຺ຐຕມ຺ພໂລຫວຓ຺ໂຓ ອຕີວ ໂອທາຕສຣີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔໙໐. ອຕິຖູໂລ ວາຕິ ຠາຣິຍມໍໂສ ມໂຫທໂຣ ມຫາຠູຕສທິໂສ. ອຕິກິໂສຕິ ມນ຺ທມໍສໂລຫິໂຕ ອຏ຺ຐິສິຣາຈມ຺ມສຣີໂຣ ວິຍ. ອຕິມຫາສີໂສ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ອຕິມຫາສີໂສ ວາຕິ ປຈ຺ຉິໍ ສີເສ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິຍ. ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກສີເສນ ອສຫິເຕນາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ອສຫິເຕນາຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູເປນ. ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກສີເສນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ອສຫິເຕນ ອຕິຂຸທ຺ທກສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກສີໂສ ວາ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູເປນ ອຕິຂຸທ຺ທເກນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

໒໔໙໑. ກຸຏກຸຏກສີໂສຕິ ຕາລຜລປິຓ຺ຑິສທິເສນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສິຂຣສີສໂກຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອນຸປຸພ຺ພຕນຸເກນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ມຕ຺ຖກໂຕ ສໍກຸຏິໂກ ມູລໂຕ ວິຕ຺ຖໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕປພ຺ພຕສິຂຣສທິສສີໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຬຸນາຬິສມາເນນາຕິ ມຫາເວຬຸປພ຺ພສທິເສນ. ສີເສນາຕິ ທີຆສີເສນ. ຍຖາຫ – ‘‘ນາຬິສີໂສ ວາ ມຫາເວຬຸປພ຺ພສທິເສນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໙).

໒໔໙໒. ກປ຺ປສີໂສປີຕິ ມຊ຺ເຌ ທິສ຺ສມານອາວາເຏນ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠສທິເສນ ທ຺ວິຘາຠູຕສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປພ຺ຠາຣສີໂສ ວາຕິ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປສ຺ເສນ ໂອຓເຕນ ສີເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວຓສີສໂກຕິ ວເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕສີໂສ. ກຓ຺ຓິກເກໂສ ວາຕິ ປາຓເກຫິ ຂາຍິຕເກທາເຣ ສສ຺ສສທິເສຫິ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອຸຏ຺ຐິເຕຫິ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຖູລເກໂສປິ ວາຕິ ຕາລຫີຣສທິເສຫິ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໔໙໓. ປູຕິສີໂສຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘສີໂສ. ນິລ຺ໂລມສີໂສ ວາຕິ ໂລມຣຫິຕສີໂສ. ຊາຕິປຓ຺ຑຣເກສໂກຕິ ຊາຕິຜລິເຕຫິ ປຓ຺ຑຣເກໂສ ວາ. ຊາຕິຍາ ຕມ຺ພເກໂສ ວາຕິ ອາທິຕ຺ເຕຫິ ວິຍ ຕມ຺ພວຓ຺ເຓຫິ ເກເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອາວຏ຺ຏສີສໂກຕິ ຄຸນ຺ນໍ ສຣີເຣ ອາວຏ຺ຏສທິເສຫິ ອຸທ຺ຘຄ຺ເຄຫິ ເກສາວຏ຺ເຏຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໔໙໔. ສີສໂລເມກພທ຺ເຘຫິ ຠມຸເກຫິ ຍຸໂຕປີຕິ ສີສໂລເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໂລເມຫິ ຠມຸເກຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມ຺ພທ຺ຘຠມຸໂກ ວາຕິ ເອກາພທ຺ຘອຸຠຍຠມຸໂກ, ມຊ຺ເຌ ສຎ຺ຊາຕໂລເມຫິ ຠມຸເກຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິລ຺ໂລມຠມຸໂກປິ ວາຕິ ຠມຸໂລມຣຫິໂຕ. ນິລ຺ໂລມຠມຸໂກປິ ວາຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ມກ຺ກຏຠມຸໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

໒໔໙໕. ມຫນ຺ຕຂຸທ຺ທເນຕ຺ໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເນຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ມຫນ຺ຕຂຸທ຺ທ-ສທ຺ເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ມຫນ຺ຕເນຕ຺ໂຕ ວາ ຂຸທ຺ທກເນຕ຺ໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫນ຺ຕເນຕ຺ໂຕ ວາຕິ ອຕິມຫນ຺ເຕຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຂຸທ຺ທກເນຕ຺ໂຕ ວາຕິ ມຫິໍສຈມ຺ເມ ວາສິໂກເຓນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຕຉິທ຺ທສທິເສຫິ ອຕິຂຸທ຺ທກກ຺ຂີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວິສມໂລຈໂນຕິ ເອເກນ ມຫນ຺ເຕນ, ເອເກນ ຂຸທ຺ທເກນ ອກ຺ຂິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເກກໂຣ ວາປີຕິ ຕິຣິຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ເທນ ນິກ຺ຂນ຺ຕກ຺ຂິໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ຍສ຺ສ ກກ຺ກຏກສ຺ເສວ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຄມ຺ຠີຣເນຕ຺ໂຕຕິ ຍສ຺ສ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ວິຍ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທກຕາຣກາ ນາມ ອຸທກປຸພ຺ພຸຬໍ. ອກ຺ຂິຕາຣກາຕິ ອກ຺ຂິເຄຓ຺ຑກາ. ວິສມຈກ຺ກໂລຕິ ເອເກນ ອຸທ຺ຘໍ, ເອເກນ ອໂຘຕິ ເອວໍ ວິສມຊາເຕຫິ ອກ຺ຂິຈກ຺ເກຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໔໙໖. ຊຕຸກຓ຺ໂຓ ວາຕິ ອຕິຂຸທ຺ທິກາຫິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມູສິກກຓ຺ໂຓ ວາຕິ ມູສິການໍ ກຓ຺ຓສທິເສຫິ ກຓ຺ເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຫຕ຺ຖິກຓ຺ໂຓປິ ວາຕິ ອນນຸຣູປາຫິ ມຫນ຺ຕາຫິ ຫຕ຺ຖິກຓ຺ຓສທິສາຫິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຉິທ຺ທມຕ຺ຕກກຓ຺ໂຓ ວາຕິ ຍສ຺ສ ວິນາ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລີຫິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທເມວ ໂຫຕິ. ອວິທ຺ຘກຓ຺ຓໂກຕິ ກຓ຺ຓພນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ອວິທ຺ເຘນ ກຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໔໙໗. ຏງ຺ກິຕກຓ຺ໂຓ ວາຕິ ໂຄຠຕ຺ຕນາຬິກາຍ ອຄ຺ຄສທິເສຫິ ກຓ຺ເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂຄຫນຸໂກຏິສຓ຺ຐາເນຫິ ກຓ຺ເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປູຕິກຓ຺ໂຓປິ ວາຕິ ສທາ ປຄ຺ຆຣິຕປຸພ຺ເພນ ກຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປູຕິກຓ຺ໂຓປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ກຓ຺ຓຠຄນ຺ທຣິໂກ ຄຫິໂຕ. ກຓ຺ຓຠຄນ຺ທຣິໂກຕິ ນິຈ຺ຈປູຕິນາ ກຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອວິທ຺ຘກຓ຺ໂຓ ປຣິສທູສໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ໂຍນກຊາຕີນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍນກາທິປ຺ປເຠໂທປິ, ນາຍໍ ປຣິສທູສໂກ’’ຕິ, ກຓ຺ຓາເວຘນໍ ໂຍນການໍ ສຠາໂວ, ອຍໍ ໂຍນກາທິປ຺ປເຠໂທ ປຣິສທູສໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໔໙໘. ອຕິປິງ຺ຄລເນຕ຺ໂຕຕິ ອຕິສເຍນ ປິງ຺ຄເລຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຘຸປິງ຺ຄລໍ ປນ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນິປ຺ປຂຸມກ຺ຂິ ວາຕິ ອກ຺ຂິທລໂຣເມຫິ ວິຣຫິຕອກ຺ຂິໂກ. ປຂຸມ-ສທ຺ໂທ ຫິ ໂລເກ ອກ຺ຂິທລໂຣເມສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ອສ຺ສຸປຄ຺ຆຣເນຕ຺ໂຕ ວາຕິ ປຄ຺ຆຣຓສ຺ສູຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປກ຺ກປຸປ຺ຜິຕໂລຈໂນຕິ ປກ຺ກໂລຈໂນ ປຸປ຺ຜິຕໂລຈໂນຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິປກ຺ກເນຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຊາຕປຸປ຺ຜເນຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔໙໙. ມຫານາໂສຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູປາຍ ມຫຕິຍາ ນາສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຕິຂຸທ຺ທກນາສິໂກຕິ ຕຖາ ອຕິຂຸທ຺ທິກາຍ ນາສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຈິປິຏນາໂສ ວາຕິ ຈິປິຏາຍ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐາຍ ວິຍ ອລ຺ລິນາສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຈິປິຏນາໂສ ວາຕິ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ເຖນ ວາ-ສທ຺ເທນ ທີຆນາສິໂກ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ໂສ ຈ ສຸກຕຸຓ຺ຑສທິສາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ເລຫິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຍ ນາສິກາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຸຏິລນາສິໂກຕິ ມຸຂມຊ຺ເຌ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກປສ຺ເສ ຐິຕນາສິໂກ.

໒໕໐໐. ນິຈ຺ຈວິສ຺ສວນາໂສ ວາຕິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣິຕສິງ຺ຆາຓິກນາໂສ ວາ. ມຫາມຸໂຂຕິ ຍສ຺ສ ປຏງ຺ຄມຓ຺ຑຸກສ຺ເສວ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍເຍວ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ມຸຂໍ ປນ ລາພຸສທິສໍ ອຕິຂຸທ຺ທກໍ. ປຏງ຺ຄມຓ຺ຑຸໂກ ນາມ ມຫາມຸຂມຓ຺ຑຸໂກ. ວງ຺ກຠິນ຺ນມຸໂຂ ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວງ຺ກມຸໂຂ ວາ ຠິນ຺ນມຸໂຂ ວາປີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ວງ຺ກມຸໂຂຕິ ຠມຸກສ຺ສ, ນລາຕສ຺ສ ວາ ເອກປສ຺ເສ ນິນ຺ນຕາຍ ວງ຺ກມຸໂຂ. ຠິນ຺ນມຸໂຂ ວາຕິ ມກ຺ກຏສ຺ເສວ ຠິນ຺ນມຸໂຂ. ມຫາໂອຏ຺ໂຐປິ ວາຕິ ອຸກ຺ຂລິມຸຂວຏ຺ຏິສທິເສຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໕໐໑. ຕນຸກໂອຏ຺ໂຐ ວາຕິ ເຠຣິຈມ຺ມສທິເສຫິ ທນ຺ເຕ ປິທຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ເຖຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຠຣິຈມ຺ມສທິເສຫີຕິ ເຠຣິມຸຂຈມ຺ມສທິເສຫິ. ຕນຸກໂອຏ຺ໂຐ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ມຫາຘໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ຕນຸກອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ໂຐ ວາ ຕນຸກອຘໂຣຏ຺ໂຐ ວາຕິ ຕໂຍ ວິກປ຺ປາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ວິປຸລຸຕ຺ຕຣໂອຏ຺ຐໂກຕິ ມຫາອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ໂຐ. ໂອຏ຺ຐຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂອຏ຺ຐາ ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປກ຺ກມຸໂຂຕິ ປກ຺ກມຸໂຂ. ເອຬມຸໂຂປິ ວາຕິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓມຸໂຂ.

໒໕໐໒-໓. ສງ຺ຂຕຸຓ຺ໂຑປີຕິ ພຫິ ເສເຕຫິ ອນ຺ໂຕ ອຕິຣຕ຺ເຕຫິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຘມຸໂຂຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘກຸຓປມຸໂຂ. ມຫາທນ຺ໂຕປີຕິ ອຏ຺ຐກທນ຺ຕສທິເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິສເຍນ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິໂຕ ວາປິ, ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ຕໂກ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອສຸຣທນ຺ຕໂກ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປທໍ. ອສຸໂຣຕິ ທານໂວ. ‘‘ສິປ຺ປິທນ຺ໂຕ ວາ ໂອຏ຺ຐທນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິໂຕ. ຍສ຺ສ ປນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ໂອຏ຺ເຐຫິ ປິທຫິຕຸໍ, ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອທນ຺ໂຕຕິ ທນ຺ຕຣຫິໂຕ. ປູຕິທນ຺ໂຕຕິ ປູຕິຠູເຕຫິ ທນ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໕໐໔. ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກທນ຺ຕໂກ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອປວາໂທ. ຍສ຺ສ ທນ຺ຕນ຺ຕເຣ ກາຬກທນ຺ຕສນ຺ນິໂຠ ກລນ຺ທກທນ຺ຕສທິໂສ ທນ຺ໂຕ ສຸຂຸໂມວ ຐິໂຕ ເຈ, ຕໍ ຕຸ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປພ຺ພາເຊຕຸມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ຕຸ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ.

໒໕໐໕. ໂຍ ໂປໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາຫນຸໂກຕິ ໂຄຫນຸສທິເສນ ຫນຸນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ‘‘ຣສ຺ເສນ ຫນຸນາ ຍຸໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ຈິປິຏຫນຸໂກ ວາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖປທໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈິປິຏຫນຸໂກ ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ ວິຍ ອຕິຣສ຺ເສນ ຫນຸເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໙). ຈິປິຏຫນຸໂກ ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຠິນ຺ນຫນຸໂກ ວາ ວງ຺ກຫນຸໂກ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປທ຺ວຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໕໐໖. ນິມ຺ມສ຺ສຸທາຐິໂກ ວາປີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສທິສມຸໂຂ. ອຕິທີຆຄໂລປິ ວາຕິ ພກຄລສທິເສນ ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຕິຣສ຺ສຄໂລປິ ວາຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ ວິຍ ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຠິນ຺ນຄໂລ ວາ ຄຓ຺ຑຄໂລປິ ວາຕິ ໂຍຊນາ, ຠິນ຺ນຄລຏ຺ຐິໂກ ວາ ຄຓ຺ເຑນ ສມນ຺ນາຄຕຄໂລປິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໐໗. ຠຏ຺ຐໍສກູໂຏ ວາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວິຍ ຠຏ຺ເຐນ ອໍສກູເຏນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຠິນ຺ນປິຏ຺ຐິ ວາ ຠິນ຺ນອຸໂຣປິ ວາຕິ ໂຍຊນາ, ສຸທີຆຫຕ຺ໂຖ ວາ ສຸຣສ຺ສຫຕ຺ໂຖ ວາຕິ ໂຍຊນາ, ອຕິທີຆຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຕິຣສ຺ສຫຕ຺ໂຖ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາ-ສທ຺ເທນ ອຫຕ຺ຖເອກຫຕ຺ຖານໍ ຄຫຓໍ. ກຈ຺ຉຸສມາຍຸໂຕ ວາ ກຓ຺ຑຸສມາຍຸໂຕ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ທທ຺ທຸຄຕ຺ໂຕ ວາ ໂຄຘາຄຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຘາຄຕ຺ໂຕ ວາຕິ ຍສ຺ສ ໂຄຘາຍ ວິຍ ຄຕ຺ຕໂຕ ຈຸຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ.

໒໕໐໘. ມຫານິສທມໍໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖປທໍ ‘‘ອຸທ຺ຘນຄ຺ຄຸປມາຍຸໂຕ’’ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ມຫາອານິສໂທ ວາ ອຸທ຺ຘນກູຏສທິເສຫິ ອານິສທມໍເສຫິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໙). ມຫານິສທມໍໂສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ເທນ ຠຏ຺ຐກຏິໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ວາຕຓ຺ຑິໂກຕິ ອຓ຺ຑໂກເສສຸ ວຸທ຺ຘິໂຣເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຫາອູຣູຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູເປຫິ ມຫນ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນກຊາຓຸໂກຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຫິ ຊາຓູຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໕໐໙. ຠິນ຺ນຊາຓູຕິ ຍສ຺ສ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຊາຓູ ຠິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ມຫາຊາຓູຕິ ມຫນ຺ເຕນ ຊາຓຸນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທີຆຊງ຺ໂຆຕິ ຍຏ຺ຐິສທິສຊງ຺ໂຆ. ວິກໂຏ ວາຕິ ຕິຣິຍໍ ຄມນປາເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ຊາຓຸກາ ພຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຓ຺ໂຫ ວາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຣິວຕ຺ຕປາເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ຊາຓຸກາ ອນ຺ໂຕ ປວິສນ຺ຕິ. ‘‘ປນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຓ຺ໂຫ’’ຕິ ຈ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອຸພ຺ພທ຺ຘປິຓ຺ຑິໂກຕິ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຣຸຬ຺ຫາຫິ ວາ ອຸປຣິ ອາຣຸຬ຺ຫາຫິ ວາ ມຫຕີຫິ ຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິກາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໕໑໐. ຍຏ຺ຐິຊງ຺ໂຆຕິ ຍຏ຺ຐິສທິສາຍ ຊງ຺ຆາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຫາຊງ຺ໂຆຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູປາຍ ມຫຕິຍາ ຊງ຺ຆາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຫາປາໂທປິ ວາຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອນນຸຣູເປຫິ ມຫນ຺ເຕຫິ ປາເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ຖູລຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຠຕ຺ຕປຸຏສທິສາຍ ຖູລາຍ ຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຏ຺ຐິກປາໂທ ວາຕິ ປາທເວມຊ຺ຌໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕຊງ຺ໂຆ. ມຫາປຓ຺ຫິປິ ວາຕິ ອນນຸຣູເປຫິ ອຕິມຫນ຺ເຕຫິ ປຓ຺ຫີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

໒໕໑໑. ວງ຺ກປາໂທຕິ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ປຣິວຕ຺ຕປາທວເສນ ທຸວິໂຘ ວງ຺ກປາໂທ. ຄຓ຺ຐິກງ຺ຄຸລິໂກຕິ ສິງ຺ຄິເວຣຜຓສທິສາຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ‘‘ອນ຺ຘນໂຂ ວາປີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປທໍ ‘‘ກາຬປູຕິນໂຂປິ ຈາ’’ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອນ຺ຘນໂຂ ວາ ກາຬວຓ຺ເຓຫິ ປູຕິນເຂຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໙).

໒໕໑໒. ອິຈ຺ເຈວນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນີຍນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖຍໍ ນິປາຕສມຸທາໂຍ. ອງ຺ຄເວກລ຺ລຕາຍ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ອນວເສສໍ ເວກລ຺ລປ຺ປກາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸມາຫ ‘‘ອິຈ຺ເຈວມາທິກ’’ນ຺ຕິ.

ປຣິສທູສກກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໑໔. ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສາມເຓຣສ຺ສາ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ອນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປໂຕຕິ ໂອວຣກາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພປໂຍເຄສູຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ ອາມສນາທິສພ຺ພປໂຍເຄສຸ.

໒໕໑໕-໖. ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ທຓ຺ເຑນ຺ຕິ ວິເນນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ທຓ຺ໂຑ, ໂສເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ, ອາວຣຓາທິ. ອນາຈາຣສ຺ສ ທຸພ຺ພຈສາມເຓຣສ຺ສ ເກວລໍ ຫິຕກາເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ວາ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ທຓ຺ຑກມ຺ເມ ອາຫເຏ ຕ຺ວໍ ອິທໍ ລຈ຺ຉສິ’’ ອິຕິ ຠາສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກິຣາຕິ ປທປູຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ.

໒໕໑໗. ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອປຣາຘານຸຣູເປນາ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ອປຣາຘານຸຣູປທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ນາມ ວາລິກາສລິລາທີນໍ ອາຫຣາປນເມວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທາຣຸອາທີນໍ ອາຫຣາປນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ‘‘ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ, ນ ‘‘ນສ຺ສິສ຺ສຕິ ວິພ຺ຠມິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ປາປຊ຺ຌາສເຍນ.

໒໕໑໘-໙. ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສີເສ ວາ’’ຕິອາທິ. ສີເສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສາມເຓຣສ຺ສາ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ປາສາຓາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຏ຺ຐກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສາມເຓຣໍ ອຸຓ຺ເຫ ປາສາເຓ ນິປຊ຺ຊາເປຕຸໍ ວາ ອຸຓ຺ຫາຍ ຠູມິຍາ ນິປຊ຺ຊາເປຕຸໍ ວາ ອຸທກໍ ປເວເສຕຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອິຘາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມາຘິກາເຣ. ອາວຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມາ ອິຘ ປາວິສີ’’ຕິ ນິວາຣຓມຕ຺ຕໍ. ປກາສິຕນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຕ຺ຖ ວາ ວສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປຏິກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໗) ຠາສິຕໍ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ວສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ວສຕິ ວາ ປວິສຕິ ວາ, ອຸຠເຍນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໗) ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາວ ໂຍຊິຕໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິເວຓໍ ວາ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນໍ ວາ ປວິສິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ນິວາຣຓໍ ອາວຣຓໍ ນາມ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ວຈນໍ ເຍ ອາວຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ສ ອາວຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ອຸຠຍຖາປິ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອາວຣຓໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນິວາຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໒໐. ປກ຺ໂຂ ຈ ໂອປກ຺ກມິໂກ ຈ ອາສິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ຍຖາ ອຸໂປສຖທິເນ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ‘‘ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ມາສສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑກຠາວມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ປກ຺ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຍຖາ ‘‘ຠີມເສໂນ ຠີໂມ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປາປານຸຠາເວນ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂເຍວ ປຓ຺ຑກຠາວມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ອກຸສລວິປາການຸຠາເວນ ກາຬປກ຺ເຂ ກາຬປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑໂກ ໂຫຕິ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ປນສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໙).

ຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ພີຊານິ ອປນີຕານິ, ອຍໍ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ. ຍສ຺ສ ປເຣສໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອສຸຈິນາ ອາສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑໂກ. ອຸສູຍໂກຕິ ຍສ຺ສ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ປສ຺ສໂຕ ອຸສູຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຣິຬາໂຫ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ອຸສູຍປຓ຺ຑໂກ. ໂຍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ອຠາວໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ນປຸໍສກປຓ຺ຑໂກ.

໒໕໒໑. ເຕສູຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຓ຺ຑເກສຸ. ‘‘ປກ຺ຂປຓ຺ຑກສ຺ສ ຍສ຺ມິໍປກ຺ເຂ ປຓ຺ຑໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຣິຕາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໙) ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ນິວາຣິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑກສ຺ສ ປຓ຺ຑກປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒໕໒໒. ‘‘ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ລິງ຺ຄນາສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ໂສປິ ລິງ຺ຄນາສເນເນວ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໙). ເອສ ນໂຍ ອຸປຣິປິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ.

ປຓ຺ຑກກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໒໓. ເຖເນຕີຕິ ເຖໂນ, ລິງ຺ຄສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕເວສສ຺ສ ເຖໂນ ລິງ຺ຄເຖໂນ. ສໍວາສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິກສ຺ສ ເຖໂນ ສໍວາສເຖໂນ. ຕທຸຠຍສ຺ສ ຈາຕິ ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ, ສໍວາສສ຺ສ ຈ ອຸຠຍສ຺ສ ເຖໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ຕິວິໂຘປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໒໔-໖. ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ຕີສຸ ເຖຍ຺ຍສໍວາສເກສຸ ໂຍ ສຍເມວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ນ ຄຓ຺ຫຕິ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນມ຺ປິ ເນວ ຄຓ຺ຫຕິ, ອປິ-ສທ຺ເທນ ອາສເນນ ເນວ ປຏິພາຫຕິ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທີສຸ ເນວ ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕເວສມຕ຺ຕສ຺ສ ເຖນໂຕ ໂຈຣິກາຍ ຄຫຓໂຕ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖໂນ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ໂຍ ຈ ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄຓ຺ຫຕິ, ໂສ ຍຖາວຸຑ຺ຒວນ຺ທນາທິກໍ ສໍວາສໍ ສາທິຍນ຺ໂຕວ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ມໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ກິຣິຍເຠໂທ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘ສໍວາໂສ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐).

ວຸຕ຺ຕນໂຍເຍວາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ເອຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຕິວິໂຘປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ, ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ໂຕປິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ເຖຍ຺ຍສໍວາສລກ຺ຂຓໍ ນິຍເມຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐) ວຸຕ຺ຕຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຸທາຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາຫ ຈາ’’ຕິ. ຍຖາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ຣາຊທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິຄາຖາທ຺ວຍມາຫ, ຕຖາຍມຕ຺ໂຖ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໕໒໗-໘. ຣາຊທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣ-ໂຣຄເວຣິຠເຍຫິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຍ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ຣາຊຠເຍນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠເຍນາ’’ຕິອາທິນາ. ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຸນ ວິຫາຣໍ ອາຫຣຓຕ຺ຖາຍ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສຕິ ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕາຍ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຍ ຫິ ຣາຊຠຍາທີຫິ ວິນາ ເກວລໍ ຠິກ຺ຂູ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສິຕຸກາມຕາຍ ລິງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ລິງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ຕາທິເສນ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູ ວຎ຺ເຈຕຸກາມຕາຍ ອຠາວໂຕ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຕາວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄານໍ ‘ຄິຫີ ມໍ ສມໂຓຕິ ຊານນ຺ຕູ’ຕິ ວຎ຺ຈນາຈິຕ຺ເຕ ສຕິປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາມຕາຍ ອຠາວາ ໂທໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ວູປສນ຺ຕຠຍຕາ ອິຘ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ໂສ ວູປສນ຺ຕຠໂຍ ຍາວ ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຕາວ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ວິຎ຺ຎາຍມາເນ ອວູປສນ຺ຕຠຍສ຺ສ ສໍວາສສາທິຍເນປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສກຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວູປສນ຺ຕຠຍສ຺ສ ສໍວາສສາທິຍເນ ອເຖຍ຺ຍສໍວາສກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ອວູປສນ຺ຕຠເຍນາປິ ສໍວາສໍ ອສາທິຍນ຺ເຕເນວ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເຕເນວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສໍວາສໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕສ຺ມາ ‘ສພ຺ພປາສຓ຺ຑິຍຠຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຣາຊຠຍາທີຫິ ຄຫິຕລິງ຺ຄຕາ ເຈຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕາວ ເອສ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຖຍ຺ຍສໍວາສກກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໒໙-໓໐. ໂຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫໍ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ສລິງ຺ເຄເນວ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂຸເວເສເນວ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຍາຕິ ເຈຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປກ຺ກນ຺ຕໂກ ປວິຏ຺ໂຐ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ. ເຕສໍ ລິງ຺ເຄ ນິສ຺ສິເຕຕິ ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ເວເສ ຄຫິເຕ.

໒໕໓໑. ‘‘ອຫໍ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ກຸສຈີຣາທິກໍ ໂຍ ສຍເມວ ນິວາເສຕິ, ໂສປິ ປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໓໒-໔. ນຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອາຊີວກາທີນໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເກເສ ລຸຎ຺ຈາເປຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເກເສ ລຸຎ຺ຈາເປຕິ. ເຕສໍ ວຕານິ ອາທິຍຕິ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຕານິ ອາທິຍຕີຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີນິ ວາ ວຕານິ ອາທິຍຕິ. ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ໂມຣປິຎ຺ຉາທິກໍ ລິງ຺ຄໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ສເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລທ຺ຘິເມວ ວາ ສາຣໂຕ ວາ ເອຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເສຏ຺ຐາຕິ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ວາ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກກຖາ) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ເອວ, ນ ປນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕຠາວໂຕ. ນຄ຺ຄສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕຕິ ‘‘ອາຊີວໂກ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ກາສາຍາທີນິ ອນາທາຍ ນຄ຺ຄສ຺ສ ອາຊີວການໍ ອຸປສໍຄຈ຺ຉໂຕ.

໒໕໓໕. ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນວເສນ. ອິມິນາ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ກູຏວສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ອສ຺ສມໂຓ ນ ໂຫຕິ. ລິງ຺ເຄ ສອຸສ຺ສາໂຫ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສາທີນິ ຄເຓນ຺ໂຕປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຄຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຈ ‘‘ສາມເຓໂຣ ສລິງ຺ເຄນ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ຄໂຕປິ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຄຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກສ຺ສ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພາຊິໂຕປິ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປາທິໂຕ ຈ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ເສຕການິ ທຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ອຸປເນຕພ຺ໂພ. ອຍມຕ຺ໂຖ ຈ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂເວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໐) ປາຬິໂຕ ຈ ‘‘ໂສ ນ ເກວລໍ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຖ ໂຂ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພປີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກກຖາ) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໓໖. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາຘິກາເຣ. ມນຸສ຺ສຊາຕິກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຍກ຺ໂຂ ສກ຺ໂກປິ ວາ’’ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໑) ວຈນໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ນິວາຣິຕາເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຈ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິຣຈ຺ຉານກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໓໗. ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິເກ ໂປເສຕິ ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄເຕ ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄເລ.

ຕຕ຺ຖ ມາຕຸຆາຕໂກ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒) ນາມ ເຍນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ຊນິກາ ມາຕາ ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກເນວ ສຕາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ, ອຍໍ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ມາຕຸຆາຕກກມ຺ເມນ ມາຕຸຆາຕໂກ, ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເຍນ ປນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາປິ ອຊນິກາ ໂປສາວນິກມາຕາ ວາ ຈູຬມາຕາ ວາ ມຫາມາຕາ ວາ ຊນິກາປິ ວາ ນມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ມາຕາຆາຕິຕາ, ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ວາຣິຕາ, ນ ຈ ອານນ຺ຕຣິໂຍ ໂຫຕິ. ເຍນ ສຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູເຕນ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຠູຕາ ມາຕາ ຆາຕິຕາ, ໂສປິ ອານນ຺ຕຣິໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາວ. ປິຕຸຆາຕເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈປິ ຫິ ເວສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ປິຕາ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ, ຍສ຺ສ ສມ຺ຠເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ເຈ ອເນນ ຆາຕິໂຕ, ‘‘ປິຕຸຆາຕໂກ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ.

ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກປິ ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມນຸສ຺ສຊາຕິຍຎ຺ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ອປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ຂີຓາສວໍ ທາຣກໍ ວາ ທາຣິກໍ ວາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກວ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈສ຺ສ ວາຣິຕາ. ອມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ປນ ອຣຫນ຺ຕໍ, ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ວາ ອວເສສໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິໂຍ ນ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາປິສ຺ສ ນ ວາຣິຕາ, ກມ຺ມໍ ປນ ພລວໍ ໂຫຕິ. ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ຆາເຕຕ຺ວາ ອານນ຺ຕຣິໂຍ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ.

ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນກມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ນາມ, ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ. ໂຍ ປນ ໂຣຄວູປສມນຕ຺ຖໍ ຊີວໂກ ວິຍ ສຕ຺ເຖນ ຜາເລຕ຺ວາ ປູຕິມໍສຎ຺ຈ ໂລຫິຕຎ຺ຈ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸໍ ກໂຣຕິ, ພຫຸໍ ໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ.

ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆເຠທໂກ ນາມ, ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ. ‘‘ມາຕຸຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິກາຍ (ມຫາວ. ໑໑໒) ປາຬິຍາ ອຸປສມ຺ປທາປຏິກ຺ເຂໂປ ປພ຺ພຊ຺ຊາປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພາເຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂຸນິທູສກຎ຺ຈ ຕຖາ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ກ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ. ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸຠໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ. ໂສ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ, ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອິຕ຺ຖີສຸ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສານໍ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ສຍຎ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ສຍໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣໍ ຄຓ຺ຫາເປຕີຕິ ອິທເມເຕສໍ ນານາກຣຓໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສເນວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປສມ຺ປທາຕິ ອິທມິຘ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂຍ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໕) ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ທູເສຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ນາມ, ເອຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ວາຣິຕາ. ໂຍ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ ສີລວິນາສໍ ປາເປຕິ, ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ນ ວາຣິຕາ. ພລກ຺ກາເຣນ ປນ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນໍ ກຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉມານໍເຍວ ທູເສນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກເຍວ. ພລກ຺ກາເຣນ ປນ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉມານໍ ທູເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຄິຫິຠາເວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕເຍວ ສາ ອຠິກ຺ຂຸນີ ໂຫຕິ. ສກິໍ ສີລວິປນ຺ນໍ ປນ ປຈ຺ຉາ ທູເສນ຺ໂຕ ເນວ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປທມ຺ປິ ລຠຕິ.

໒໕໓໘. ປາຬິອຏ຺ຐກຖາວິມຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຕຸ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຕໍທູສກສ຺ສ ຠພ຺ພຕໍ ທີເປຕິ. ໂສ ເນວ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ສິຍາ, ‘‘ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠເຕວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ສາ ຈ ເນວ ປຣາຊິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອິຘາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເກວລໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາ ຈ ເນວ ປຣາຊິຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສາ ຈ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາຍ ຠພ຺ພຕໍ ທີເປຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຄຓ຺ຐິປເທປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ທູເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ນ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ລຠຕິ, ສາ ຈ ປາຣາຊິກາ ນ ໂຫຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ.

໒໕໓໙. ‘‘ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສຸ ຈ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເນວ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ໂຫຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປທມ຺ປິ ລຠຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໕) ອຏ຺ຐກຖາຄຕວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນທູສໂກ’’ຕິ. ‘‘ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠເຕວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາຐາເນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສາ ຈ ເນວ ປຣາຊິຕາຕິ ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນວິກປ຺ປາຠາວາ ຈ ນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອສຕິ ຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນວິກປ຺ເປ ປຣາຊິຕວິກປ຺ປາສງ຺ຄໂຫ ປຏິເສໂຘ ນິຣຕ຺ຖໂກຕິ ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທານໍ ຠພ຺ພາເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອິເມ ປນ ປຓ຺ຑກາທໂຍ ເອກາທສ ປຸຄ຺ຄລາ ‘‘ປຓ຺ຑໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໐໙) ອຠພ຺ພາເຍວ, ເນສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພາ. ຊານິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຊານິຕ຺ວາປິ ປພ຺ພາຊິຕາ, ອຸປສມ຺ປາທິຕາ ຈ ຊານິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄນາສນາຍ ນາເສຕພ຺ພາ.

ເອກາທສອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒໕໔໐. ນູປສມ຺ປາທນີໂຍວາຕິ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພວ. ອນຸປຊ຺ຌາຍໂກຕິ ອສນ຺ນິຫິຕອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອຄ຺ຄຫິຕອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫໂຓ ວາ. ກໂຣໂຕຕິ ອນຸປຊ຺ຌາຍກໍ ອຸປສມ຺ປາທຍໂຕ. ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ຄຓສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ກຸປ຺ປຕິ ສເຈ ກຕນ຺ຕິ ສເຈ ອນຸປຊ຺ຌາຍກສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ກຕຕ຺ຕາ.

໒໕໔໑. ເອເກຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ‘‘ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ທຬ຺ຫໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ອສນ຺ນິຫິເຕປິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫເຓ ອກເຕປິ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ປນ ອຸປຊ຺ຌາຍກິຕ຺ຕນໍ ກຕໍເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ຠວໂຕ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ. ເຕເນວ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌໍ ອຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໗) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາກາເລ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອສນ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍປິ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ອສນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເກວລໍ ສນ຺ຕປທນີຫາເຣນ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ກຸປ຺ປຕິ ສເຈ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປຊ຺ຌາຍໂກ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໗) ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ອສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເສເສສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖປີຕິ ສງ຺ຆຄຓປຓ຺ຑກເຖຍ຺ຍສໍວາສກຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕກຕິຣຈ຺ຉານຄຕມາຕຸປິຕຸອຣຫນ຺ຕຆາຕກຠິກ຺ຂຸນິທູສກສງ຺ຆເຠທກໂລຫິຕຸປ຺ປາທກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສງ຺ຂາເຕຫິ ອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອຸປສມ຺ປາທິເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ເຕຣສສຸ ວິກປ຺ເປສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລໍ ເອເຕສຸເຍວ ເຕຣສສຸ, ອຖ ‘‘ອປຕ຺ຕກອຈີວຣກອຈີວຣປຕ຺ຕກຍາຈິຕກປຕ຺ຕຍາຈິຕກຈີວຣຍາຈິຕກປຕ຺ຕຈີວຣກາ’’ຕິ ເອເຕສຸ ຉສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ອຍໍ ນໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ. ເສສ-ຄ຺ຄຫເຓນ ເອເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຕ຺ຕໂກ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໑໘). ອຍໍ ນໂຍຕິ ‘‘ນ ກຸປ຺ປຕິ ສເຈ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ.

໒໕໔໒. ປຎ຺ຈວີສຕີຕິ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິກາ, ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໍ ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙໙). ໂອສາໂຣຕິ ອຸປສມ຺ປທາສງ຺ຂາໂຕ ໂອສາໂຣ. ເຕເນວ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ຕຎ຺ເຈ ສງ຺ໂຆ ໂອສາເຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ໂສສາຣິໂຕ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ (ມຫາວ. ໓໙໖) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂອສາເຣຕີຕິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມວເສນ ປເວເສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໙໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນາສນາຣໂຫ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຓ຺ຑໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໐໙) ອຸປສມ຺ປາທິຕສ຺ສາປິ ເສຕການິ ທຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ປາເປຕພ຺ພຕໍ ທີເປຕິ.

໒໕໔໓. ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທິ ພາຕ຺ຕິໍສາຕິ ຈມ຺ເປຍ຺ຍກ຺ຂນ຺ຘເກ –

‘‘ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓໍ, ຕຎ຺ເຈ ສງ຺ໂຆ ໂອສາເຣຕິ, ໂສສາຣິໂຕ. ປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນ…ເປ… ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ນາສຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ອຬຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ກຓ຺ຑຣຈ຺ຉິນ຺ໂນ… ຜຓຫຕ຺ຖໂກ… ຂຸຊ຺ໂຊ… ວາມໂນ… ຄລຄຓ຺ຑີ… ລກ຺ຂຓາຫໂຕ… ກສາຫໂຕ… ລິຂິຕໂກ… ສີປທິໂກ… ປາປໂຣຄີ… ປຣິສທູສໂກ… ກາໂຓ… ກຸຓີ… ຂຎ຺ໂຊ… ປກ຺ຂຫໂຕ… ຉິນ຺ນິຣິຍາປໂຖ… ຊຣາທຸພ຺ພໂລ… ອນ຺ໂຘ… ມູໂຄ… ປຘິໂຣ… ອນ຺ຘມູໂຄ… ອນ຺ຘປຘິໂຣ… ມູຄປຘິໂຣ… ອນ຺ຘມູຄປຘິໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓໍ, ຕຎ຺ເຈ ສງ຺ໂຆ ໂອສາເຣຕິ, ໂສສາຣິໂຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໙໖) ພາຕ຺ຕິໍສ.

ກຸຏ຺ຐິອາທິ ຈ ເຕຣສາຕິ ມຫາຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາ –

‘‘ກຸຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຑິໍ ກິລາສິຎ຺ຈ, ໂສສິຎ຺ຈ ອປມາຣິກໍ;

ຕຖາ ຣາຊຠຏໍ ໂຈຣໍ, ລິຂິຕໍ ກາຣເຠທກໍ.