໑. ມຫາຂນ຺ຘໂກ

ໂພຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

ມຫາວຄ຺ເຄ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂວິຠງ຺ຄານໍ. ຍໍ ຂນ຺ຘກໍ ສງ຺ຄາຍິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂນ຺ຘານໍ ສມູໂຫ, ຂນ຺ຘານໍ ວາ ປກາສນໂຕ ຂນ຺ຘໂກ. ຂນ຺ຘາຕິ ເຈຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມູໂຫ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປທຠາຊນີເຍ ເຍສໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖາ ເຍຫິ ອຏ຺ຐກຖານເຍຫິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ເຍ ອຕ຺ຖາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປທປູຣເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑. ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ເຍນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນເຫຕຸຠູໂຕ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ, ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໍ ວິຍ ວິເສສກາຣຓໍ ຠຸມ຺ມວຈນນິວຕ຺ຕນກກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ສາຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍາວິຠາວນສ຺ສ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ກິໍ ປໂຍຊນໍ? ຍທິ ວິເສສກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິທານທສ຺ສນໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ນິທານນ຺ຕິເຈຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄລາທິກາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣຸ-ສທ຺ໂທ ມຫນ຺ຕວາຈີ. ເວລາ-ສທ຺ໂທ ຕີຣປຣິຍາໂຍ. ອຸນ຺ນຕຕ຺ຕາທິນາ ເວລາ ວິຍ ເວລາ. ອຸຣຸ ມຫນ຺ຕີ ເວລາ ອຸຣຸເວລາ, ຕສ຺ສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາເວລາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຣິຍາທາຕິ ສີລາທິຄຸຓສີມາ. ປຕ຺ຕປຸເຏນາຕິ ຕາລາທີນໍ ປຓ຺ຓປຸເຏນ.

‘‘ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອນຸນາສິກໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ປຐມນ຺ຕິ ຈ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ຕສ຺ມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫຣຕີຕິ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປາຬິຍໍ ອຖ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິປາຕານໍ. ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຖ ໂຂຕິ ອຘິກາຣນ຺ຕຣທສ຺ສເນ ນິປາໂຕ. ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທນໍ ປຫາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມນສິກາເຣ ອຘິກຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຏິມຸຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ກາຣຓພຫຸຕາ ທສ຺ສິຕາ. ສຫິເຕຕິ ກາຣິຍພຫຸຕາ. ອນຸໂລມນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ສ຺ເວວາຕິ ໂສ ເອວ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ປຸຣິມນເຍນ ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທີສຸ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາ. ໂລກິຍກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣາ. ໂລກິຍວິປາກເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂລກິຍເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ ນາມໍ, ຠູຕຸປາທາຍເຠທໍ ຣູປໍ. ປສາທວິຎ຺ຎາຓເຠທໍ ສຬາຍຕນໍ. ວິປາກຠູໂຕ ສພ຺ໂພ ຜສ຺ໂສ, ເວທນາ ຈ. ຣາໂຄ ຕຓ຺ຫາ. ພລວຣາໂຄ, ຕິວິຘາ ຈ ທິຏ຺ຐິ ອຸປາທານໍ. ຠໂວ ປນ ທຸວິໂຘ ກມ຺ມຠໂວ, ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຠໂວ ສາສວກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ, ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕສໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ຊາຕິ. ປາໂກ ຊຣາ. ເຠໂທ ມຣຓໍ. ເຕ ເອວ ນິສ຺ສາຍ ໂສຈນໍ ໂສໂກ. ກນ຺ທນໍ ປຣິເທໂວ. ທຸກ຺ຂໍ ກາຍິກໍ. ໂທມນສ຺ສໍ ເຈຕສິກໍ. ອຕິວິຍ ໂສໂກ ອຸປາຍາໂສ.

ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ສມ຺ຠວຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ນາປິ ສຸຠສຸຂາທີນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຫເວຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ‘‘ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວຘສາຘກາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ປຐມວາເຣ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິໂລມປຈ຺ຈຍາກາໂຣປິ ອາຄໂຕ, ຕຖາປິ ‘‘ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວຘສ຺ເສວ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ທຸຕິຍວາເຣປິ ‘‘ຍໂຕ ຂຍໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອເວທີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຈ຺ຈຍານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ອຍຸຕ຺ໂຕ ນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພ, ອວິຊ຺ຊມານໍ ອຕ຺ຕານໍ ສິທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ຜຸສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ປຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ໂກ ວຎ຺ຌາປຸຕ຺ໂຕ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທິ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສຬສ ກງ຺ຂາຕິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານໍ, ນນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານໍ, ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ນນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ເອວໍ ອາຄຕາ ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ, ອນາຄເຕ ປຎ຺ຈ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉາຕິ ໂສຬສວິຘາ ກງ຺ຂາ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ນຸ ໂຂຕິ ມນຸສ຺ສເທວາທີສຸ, ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ກງ຺ຂຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂຕິ ປນ ສຓ຺ຐານາກາຣາທີສຸ ອິສ຺ສຣາທິຊນກໍ, ກາຣຓໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ. ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຈ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ປຐມໍ ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກິໍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິອາທິ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຕໍ, ສຣູປປກາຣາທິກຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ວປຍນ຺ຕີຕິ ວິອປຍນ຺ຕິ ພ຺ຍປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓. ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຊານນສ຺ສ, ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ ຈ ວເສນ. ເອເກກເມວ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕິ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ເອເກກເມວ ໂກຏ຺ຐາສໍ. ປາຏິປທຣຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ມນສາກາສີຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕີສຸປິ ຍາເມສຸ ເອວໍ ອິຘ ຂນ຺ຘກປາຬິຍາ ອາຄຕນເຍນ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍເຍວ ມນສາກາສິ.

ອຊປາລກຖາວຓ຺ຓນາ

໔. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອປຄມເນນ. ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສມາຘິມ຺ຫາ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ເອວ ຫິ ປຈ຺ຈຍາກາຣມນສິກາໂຣ. ອວເສສກາລໍ ປນ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາປິ ວີຕິນາເມສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຕນຈງ຺ກເມຕິ ຠຄວໂຕ ຈິຣໍ ຐິຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນາຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ມາປິເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ. ຣຕນຆຣນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ນິສີທນາຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ມາປິຕໍ ຣຕນມຍໍ ເຄຫໍ.

ຕຕ຺ຣາປີຕິ ນ ເກວລໍ ຣຕນຆເຣເຍວ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລປິ ອຠິຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອວ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປີຕິສມຸຏ຺ຐິຕາ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ຣຕນຆເຣ ວິຍ ນິຈ຺ຉຣິໍສຸ ເອວ. ‘‘ຫຸໍຫຸ’’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຫີນຊາຕິກາ ມໍ ມາ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ມານວເສນ, ສມີປໍ ອຸປຄເຕສຸ ໂກຘວເສນ ຈ ‘‘ອເປຖາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍນິຈ຺ຉາຣິຕໍ ຫຸໍຫຸໍກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ເທວານໍ ວາ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ວາ ອນ຺ຕຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ.

ມຸຈລິນ຺ທກຖາວຓ຺ຓນາ

໕. ມຸຈລິນ຺ທມູເລຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ມຸຈລິນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ນີປຣຸກ຺ໂຂ, ໂຍ ‘‘ນິຈຸໂລ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນເມໂຆຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຫາເມໂຆ. ວທ຺ທລິກາຕິ ວຸຏ຺ຐິຍາ ເອວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ນາມໍ. ຍາ ຈ ສຕ຺ຕາຫໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນວຸຏ຺ຐິກາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ສີຕວາເຕນ ທູສິຕໍ ທິນເມຕິສ຺ສາ ວທ຺ທລິກາຍາຕິ ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທກຜຸສິຕສມ຺ມິສ຺ເສນາ’’ຕິອາທິ. ອຸພ຺ພິທ຺ຘຕາ ນາມ ທູຣຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເມຆວິຄເມນ ທູຣີຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ອິນ຺ທນີລມຓິ ວິຍ ທິພ຺ພຕິ ໂຊເຕຕີຕິ ເທໂວ, ອາກາໂສ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ວິເວກສ຺ສ ສຸຂຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ. ສພ຺ພໂສ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສມຸຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສນ຺ໂຕເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຸປ຺ປນຠາໂວຕິ ອກຸຊ຺ຌນສຠາໂວ.

ຣາຊາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໖. ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ອຠິນເວ. ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ປສຕ຺ໂຖ, ນ ປຸຣິໂມ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ມຫຄ຺ຆໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໗. ອາລີຍນ຺ຕິ ເສວີຍນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ. ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ມຸທິຕາຕິ ອຕິວິຍ ປມຸທິຕາ. ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຐານ-ສທ຺ທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ. ອິເມສນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຜລານໍ. ປາຬິຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິອາທີນິ ນິພ຺ພານເວວຈນານິ. ອປິສ຺ສູຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ນ ເກວລໍ ເອຕທໂຫສິ, ອິມາປິ ຄາຖາ ປຏິຠໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິຈ຺ເຉນ ເມ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ປາຣມິປູຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ທຸກ຺ຂາປຏິປທໍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ສຸຂາປຏິປທາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຫ-ອິຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍສນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ນິປາໂຕ, ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍເສນ ວາ ອລນ຺ຕິ ວິໂຍເຊນ຺ຕິ. ຫລນ຺ຕິ ວາ ເອໂກ ນິປາໂຕ.

໘. ປາຬິຍໍ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ເຖໂຣ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນໍ ‘‘ສຫມ຺ປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ, ອສ຺ສວເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສວນເມວ ຫິ ສວນຕາ ຍຖາ ເທວຕາຕິ.

ຘມ຺ໂມ ອສຸທ຺ໂຘຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ໂມ. ສມເລຫີຕິ ປູຣຓກສ຺ສປາທີຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ. ອປາປຸຣາຕິ ເທສນາຫຕ຺ເຖນ ວິວຣ. ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ເສເລຕິ ຆນສິລາມເຍ. ຕຖູປມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ຕໍ-ສທ຺ທຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ໂສ ເສລປພ຺ພໂຕ ອຸປມາ ຍສ຺ສ. ຕໍ ຕຖູປມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວາ ປພ຺ພຕາທິນາ ປກາເຣນ ອຸປມາ ອສ຺ສາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມມຍນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຠູຕໍ. ອຸຏ຺ຐາຫີຕິ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ຈາຣິກຈຣຓຕ຺ຖໍ ອິມມ຺ຫາ ອາສນາ ກາເຍນ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຠາວໂຕ ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ເຕເນວ ‘‘ວິຈຣ, ເທສສ຺ສູ’’ຕິ ທຸວິເຘປິ ກາຍຈິຕ຺ຕປໂຍເຄ ນິໂຍເຊສິ. ວີຣາຕິອາທິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຖຸຕິວເສນ ສມ຺ໂພຘນານິ.

໙. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ, ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູ’’ຕິ ນາມໍ. ສ຺ວາກາຣາຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍວ ອາກາຣາ ສຸນ຺ທຣາ ເຍສໍ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ, ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ, ປຣໂລກຎ຺ຈ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປລານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີຕິ ຄຈ຺ຉລຕາປິ ໂປກ຺ຂຣຓີປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ໂປກ຺ຂຣຓີ. ເອວມິຕເຣສຸປິ. ອຸທການຸຄ຺ຄຕານີຕິ ອຸທກໂຕ ອນຸຄ຺ຄຕານິ. ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸສນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ. ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມາຕິ ອຸທກໍ ອຕິກ຺ກມນວເສນ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ອປາຣຸຕາຕິ ວິວຏາ. ເຕສນ຺ຕິ ສອຸປນິສ຺ສຍານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ທ຺ວາຣາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄທ຺ວາຣານິ. ອິທຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສອຸປນິສ຺ສຍານໍ ເຕສໍ ມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວິຫິໍສສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຕມ຺ປິ ອິມໍ ປຓີຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຊານນ຺ເຕສຸ ມນຸເຊສຸ ເທສນາຍ ວິຫິໍສາ ກາຍວາຈາກິລມໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຫິໍສສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຠາສິໍ ຠາສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິໍ. ອິທານິ ປນ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາຠາຊນໍ ວິວຣນ຺ຕຸ, ປູເຣສ຺ສາມິ ເນສໍ ສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐. ອາຬາໂຣຕິ ນາມໍ. ກາລາໂມຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທີຕິ ກິໍ ອິທາເນວ ອຸທປາທິ, ນນຸ ໂພຘິມູເລ ເຕກາລິກາ, ກາລວິນິມຸຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ທິຏ຺ຐາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ທິຏ຺ຐາ, ຕຖາປິ ນາມາທິວເສນ ອວິກປ຺ປິຕາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ນ ຫິ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ນາມຊາຕິອາທິກໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອນນ຺ຕໍ ວິຠາຄໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ວິກປ຺ປານໍ ວິຣຸທ຺ຘານໍ ສຫານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ພວິກປ຺ປາຣຫຘມ຺ມທສ຺ສນເມວ ປນາເນນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ຍຖາ ທິຏ຺ເຐສຸ ປນ ຍຖິຈ຺ຉິຕາກາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ວິກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ເຐ ຈິຕ຺ຕປເຏ ວິຍ. ອິຘາປິ ອາຬາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣເມວ ສພ຺ພາກາຣຎາຓໍ ອຸທປາທິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕໍ, ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ເອວ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕປ຺ປມຸຂາ ຈ ເທວຕາ, ອາຬາໂຣ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ, ອຸທໂກ ຈ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ເອວມາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນິສ຺ສາຍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວ. ຕໍ ປນ ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸລ຺ລຠຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກເມນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເທວຕາຍ ວຸຕ຺ເຕ ຎາຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ທຄຕິຍາ ຫິ ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ເອເກນ ຎາເຓນ ຎາຕມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ກເມນ ຎາຕໍ ວິຍ ປຏິຠາຕິ, ເທວຕາປິ ຈ ຠຄວຕາ ຎາຕເມວຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕເນວ ‘‘ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອີທິເສສຸ ‘‘ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອສຸກໍ ອທ຺ທສ, ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ສຕ຺ຖຸ ຫິເຕສິຕາສນ຺ທສ຺ສນວສປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຈນຄຕິຍໍ ກມວຸຕ຺ຕິເຕ ປຎ຺ຎາຍມາເນປິ ເອເກເນວ ຎາເຓນ ສກລາວໂພໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພຫຸກາຣາ ໂຂ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາຕິ ອຸປກາຣສ຺ສາປິ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ອນຸປກາຣານມ຺ປິ ເທສນໂຕ.

໑໑. ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິນ຺ຕິ ຄຍາຍ, ໂພຘິສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຕິຄາວຸເຕ ຐາເນ.

ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອນູປລິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສເລເປນ ອລິຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພຎ຺ຊໂຫ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວສເອນ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ສຍໍ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາວ ຊານິຕ຺ວາ. ກມຸທ຺ທິເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ກໍ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍໍ.

ກາສິນໍ ປຸຣນ຺ຕິ ພາຣາຓສິໍ. ອາຫຎ຺ຉນ຺ຕິ ອາຫນິສ຺ສາມິ. ອມຕາຘິຄມາຍ ອຸຄ຺ໂຆສນໂຕ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ອມຕເຠຣິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຣຫສິ ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ອນນ຺ຕຊິໂນປິ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕຎາຓຕາຍ ອນນ຺ໂຕ ຊິໂນ ຈ, ອນນ຺ເຕນ ວາ ຎາເຓນ, ອນນ຺ຕໍ ວາ ໂທສໍ ຊິຕວາ, ອຸປ຺ປາທວຍນ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ວາ ອນນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຊິນິ ກິເລສາຣໂຍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫີຕິປິ ອນນ຺ຕຊິໂນ.

ຫຸເປຍ຺ຍາປີຕິ ເອວມ຺ປິ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍວິເຘ ຣູປກາຍຣຕເນ ອີທິເສນ ຎາເຓນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ນາມ ກຖນຎ຺ຫິສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອປຣກາເລ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຄມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ. ຕຖາເຫສ ຠຄວາ ເຕນ ສມາຄມຕ຺ຖໍ ປທສາວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

໑໒. ພາຫຸລ຺ລິໂກຕິ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລິໂກ. ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ປຘານໂຕ ທຸກ຺ກຣຈຣຓໂຕ ປຣິຫີໂນ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄາຣິຍໍ, ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມນ຺ຕິ ອນຄາຣິຍາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ. ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍນ຺ຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ.

ອິຣິຍາຍາຕິ ທຸກ຺ກຣອິຣິຍາຍ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ໂລກິຍຎາຓໂຕ ອຸປຣິ ອຣິຍໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສມຕ຺ໂຖ ອລມຣິໂຍ. ຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ໂນຕິ ນຸ. ຠາສິຕເມຕນ຺ຕິ ເອວຣູປເມຕໍ ວາກ຺ຍເຠທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຈ ‘‘ຍທິ ເອສ ປຘານກາເລ ‘ອຫໍ ອຣຫາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ມຍຎ຺ຈ ສທ຺ທຫາມ, ນ ຈາເນນ ຕທາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ປນ ວິຊ຺ຊມານເມວ ຄຸຓໍ ວທຕີ’’ຕິ ເອກປເທນ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຄາຣວາ ອາວຸໂສວາທໍ ປຫາຍ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ.

໑໓. ອນ຺ຕາຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ ທ຺ເວ ຠາຄາ. ກາເມສຸ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມສຸຂສ຺ສ ອນຸຠໂວ. ກິເລສກາມາ ເອວ ວາ ອາມິສສຸເຂນ ອລ຺ລີຍນໂຕ ກາມສຸຂລ຺ລິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຄມ຺ໂມຕິ ຄາມວາສີນໍ ສນ຺ຕໂກ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖສ຺ສ ກຓ຺ຏກເສຍ຺ຍາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ. ອຸໂຠ ອນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ໂລໂຠ ວາ ສສ຺ສໂຕ ວາ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ໂທໂສ ວາ ອຸຈ຺ເຉໂທ ວາ ເອໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓຈກ຺ຂຸໍ ກໂຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ທຸຕິຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸປສໂມຕິ ກິເລສຸປສໂມ. ອຠິຎ຺ຎາ, ສມ຺ໂພໂຘ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວໂຘວ. ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ. ເອເຕສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິປທໍ ໂຖເມຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຎາຓໍ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ວິຕກ຺ໂກ. ເສສໍ ຘມ຺ມໂຕ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໑໔. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ເຄ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາຕິອາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ອິຘ ຊາຕິ ນາມ, ສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວສຸ ອຸປລພ຺ຠມານານໍ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂາ, ເອວໍ ຊຣາທີສຸ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກຕາຍ ທຸກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ປນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວເສນ ທຸກ຺ຂາ ເອວ. ໂປໂນຠວິກາຕິ ປຸນພ຺ຠວກຣຓໍ ປຸນພ຺ຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ປຸນພ຺ຠໂວ ສີລເມຕິສ຺ສາຕິ ໂປໂນຠວິກາ. ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ນນ຺ທຕິ ປິຍາຍຕີຕິ ນນ຺ທີ, ສາ ເອວ ຣາໂຄຕິ ນນ຺ທິຣາໂຄຕິ ຠາວປ຺ປຘາໂນຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ນນ຺ທິຣາຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສຫຄຕານິ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ. ຣູປາທີສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກາມສ຺ສາທນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກາມຕຓ຺ຫາ ນາມ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ປວຕ຺ຕາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ປວຕ຺ຕາ ວິຠວຕຓ຺ຫາ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘຕິອາທິນາ ນິພ຺ພານເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊນໍ ວິຄມນໍ ວິຣາໂຄ. ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນິໂຣໂຘ. ອຸຠເຍນາປິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຄໂມວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເສສາຍປິ ຕຓ຺ຫາຍ ວິຣາໂຄ, ນິໂຣໂຘ ຈ ເຍນ ໂຫຕິ, ໂສ ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ, ນິພ຺ພານເມວ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫໍ, ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ຈຊນ຺ຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈາໂຄ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ມຸຕ຺ຕິ ອນາລໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໕. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິອາທີນິ ຎາຓເວວຈນາເນວ.

໑໖. ຍາວກີວຎ຺ຈາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ຕິປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສຈ຺ຈຎາຓ, ກິຈ຺ຈຎາຓ, ກຕຎາຓສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຣິວຏ຺ຏານໍ ວເສນ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ເຕສຸ ເອວ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຠາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈຊານນຎາຓໍ ກິຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ‘‘ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ປຫີນໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຠາວຊານນຎາຓໍ ກຕຎາຓໍ ນາມ. ທ຺ວາທສາກາຣນ຺ຕິ ເຕສເມວ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຈ຺ເຈ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ທ຺ວາທສາກາຣໍ.

ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ນ ປຏິຊານິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຕິ ຍໂຕ ໂພຘິມູເລ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຖາຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ອຫໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອກຸປ຺ປາ ເມຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕກາຣຓໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອກຸປ຺ປຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄາຖສຸຕ຺ເຕ. ຠຎ຺ຎມາເນຕິ ຠຓິຍມາເນ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອິຘ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິອາທິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ກິຈ຺ຈວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ປຏິເວຘຎາຓຘມ຺ມຎ຺ເຈວ ເທສນາຎາຓຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ໂອຠາໂສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານຸຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂອຠາໂສ.

໑໘. ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ປຣໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຖ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ສິຊ຺ຌຕິ, ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ວຈນປຣິໂຍສາເນ ເອວ ອຸປສມ຺ປທາ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນາ’ຕິ ອິທໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸສທ຺ໂທປລກ຺ຂິຕວຈນໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸວຈນນ຺ຕິອາທິປທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄຕິອາທີສຸ ວິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕເທຕໍ ປຐມປາຣາຊິກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠຄວາ ຫິ…ເປ… ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕ ຠິກ຺ຂູປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ) ອິມິນາ ວຈເນນ ສເມຕິ. ຍຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ນິຍເມນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອງ຺ຄເມວ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຫິ ເອຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອເສກ຺ຂານໍ ປນ ‘‘ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສມິທ຺ຘິໂຕ. ໂລກິຍສມ຺ປທາຫິ ອຸປຣິຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາ ສມ຺ປທາຕິ ອຸປສມ຺ປທາ.

໑໙-໒໑. ນີຫາຣຠຕ຺ໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄາມໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠຕ຺ໂຕ. ກລ຺ລໍ ນູຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ. ເອຕໍ ມມາຕິອາທິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄາຫານໍ ທສ຺ສນໍ.

໒໒-໒໓. ຕສ຺ມາ ຕິຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຫາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ. ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ນ ຣຊ຺ຊຕິ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຜລວເສນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິອາທິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓທສ຺ສນໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ກຣຓີຍໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຣິຎ຺ຎາທິວເສນ ໂສຬສວິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ, ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ອປຣໍ ປຸນ ມຄ຺ຄຠາວນາກິຈ຺ຈໍ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໂຕ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕. ອາຬມ຺ພຣນ຺ຕິ ປຓວໍ. ວິເກສິກນ຺ຕິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓເກສໍ. ວິກ຺ເຂຬິກນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານລາລໍ. ສຸສານໍ ມຎ຺ເຎຕິ ສຸສານໍ ວິຍ ອທ຺ທສ ສກໍ ປຣິຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ສໍເວຄວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ອຸປສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ທຸກ຺ເຂນ ສມ຺ມິສ຺ສໍ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ຓໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕກາຍຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖. ອິທໍ ໂຂ ຍສາຕິ ຠຄວາ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ ອນຸປຏິປາຏິກຖໍ. ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ໂອກາຣນ຺ຕິ ນິຫີນຕາ ນິຫີນຊນເສວິຕຕ຺ຕາ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ເຕຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສນໍ, ສໍກິເລສວິສຍນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ສາມໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຸກ຺ກໍໂສ ອຸກ຺ຂິປນໍ ເອຕິສ຺ສນ຺ຕິ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ, ສຈ຺ຈເທສນາ. ຕສ຺ສາ ສຣູປທສ຺ສນໍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໗. ອສ຺ສທູເຕຕິ ອສ຺ສອາຣຸຬ຺ເຫ ທູເຕ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິກິຣິຍໍ. ອຠິສງ຺ຂເຣສິ ອກາສິ.

໒໘. ຍຖາທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐໍ ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈຠູມິໍ ເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ, ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸ ໂນ ຊີວິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂນຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ມາຕຸ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສສ຺ສ ຂີຓາສວຕ຺ຕາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ຠຄວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອທາສິ. ຂີຓາສວານຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອຸປສມ຺ປທາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ປຸພ຺ເພວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ສິກ຺ຂາປທປູຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ.

໓໐. ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ອນຸເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ປເວຓີວເສນ ອາຄຕາ ເຍສໍ ກຸລານໍ ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນໍ ກຸລານໍ. ໂອຣໂກຕິ ລາມໂກ.

໓໒-໓໓. ມາ ເອເກນ ທ຺ເວຕິ ເອເກນ ມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ມາ ອຄມິຕ຺ຖ. ວິສຸທ຺ເຘ ສຕ຺ເຕ, ຄຸເຓ ວາ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາເປ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ປາປິມາ.

ສພ຺ພປາເສຫີຕິ ສພ຺ພກິເລສປາເສຫິ. ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາຕິ ເຍ ທິພ຺ພກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕາ, ມານຸສກກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕາ ຈ ກິເລສປາສາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພຫິ ເຕຫິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ກຣິຍມານສກ຺ກາຣສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ເຎປິ ພນ຺ຘຕີຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ, ຣາຄປາໂສ. ມາໂຣ ປນ ປາສມ຺ປິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣໍ ມຎ຺ຎຕິ. ມານໂສຕິ ມໂນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ.

ຊານາຕິ ມນ຺ຕິ ໂສ ກິຣ ‘‘ມຫານຸຠາໂວ ອຎ຺ໂຎ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ນິວາເຣຕີຕິ ຠີໂຕ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ’’ຕິສຎ຺ຎາຍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊານາຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ທຸມ຺ມໂນ ປລາຍິ.

໓໔. ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ຍສ຺ມາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຣຫິຕານມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາມຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ເຕ ນ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ເກສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວເນວ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຍໍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ເກສຈ຺ເຉທນກາສາຍຈ຺ຉາທນສຣຓທານານິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ, ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວ ກາຕພ຺ພໍ, ກາເຣຕພ຺ພໍ ວາ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອິທໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາໂຣຈນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ. ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ເອກສີມາຍ ‘‘ເອຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ເກສາທິຈ຺ເຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ສຣຓທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸອາຓຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ສຣຓໍ ນ ຣຸຫຕິ.

ຍສສ຺ສີຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ. ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ‘‘ເກສາ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອເຈຕໂນ ອພ຺ຍາກໂຕ ສຸຎ຺ໂຎ ນິສ຺ສຕ຺ໂຕ ຖທ຺ໂຘ ປຖວີຘາຕູ’’ຕິອາທິນຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑໑) ອາຄຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ. ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວິຕຠາວໂນຕິ ສມຖວເສນາປິ.

ກາສາຍານິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ…ເປ… ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ກາສາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕໍ ກາສາວໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາຈນປຸພ຺ພກໍ ຈີວຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕິ. ອຖາປີຕິອາທິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຄ຺ຄາຫາປນໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນໍ. ອຖາປີຕິ ຕໂຕ ປຣມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຈີວຣໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນປ຺ປກາຣເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຖາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖາປີຕິ ຈ ອຖ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາຕິ ປາທາຠິມຸຂໍ ນມາເປຕ຺ວາ. ທູເຣ ວນ຺ທນ຺ໂຕປິ ຫິ ປາເທ ວນ຺ທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິນຍນຕ຺ຖໍ ຍໍ ອາຈຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ, ອຍໍ ອາຈຣິໂຍ. ສເຈ ປນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສຍເມວ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ນ ນິຍ຺ຍາເຕຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍວສ຺ສ ອາຈຣິໂຍປິ ໂຫຕິ, ຍຖາ ອຸປສມ຺ປທາກາເລ ສຍເມວ ກມ຺ມວາຈໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍວ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍປິ ໂຫຕິ.

ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ອນ຺ຕຣາ ວິຈ຺ເຉໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສມ຺ພນ຺ຘານີ’’ຕິ.

‘‘ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ເສຂິຍວຕ຺ຕຂນ຺ຘກວຕ຺ເຕສຸ, ອຎ຺ເຎສຸ

ຈ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິໂລກວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທສຸ ສາມເຓເຣຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ອວຕ຺ຕມາໂນ ອລຊ຺ຊີ, ທຓ຺ຑກມ຺ມາຣໂຫ ຈ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍມາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕. ປາຬິຍໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ອນຸປາປຸຓາຖາຕິ ‘‘ຂີຓາສວາ ມຍໍ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຘາເນນາ’’ຕິ ວາສນາໂທເສນ ໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປນ຺ເຕສຸ ເສນາສເນສຸ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາວ ວີຕິນາມນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂອວທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍມາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອິທໍ ເນສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕິໍສຊນານໍ ເອກໂຕ ອຠິສມຍສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເຕສໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນສຣຓຄມນທານສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາສມາໂຍຄວເສນ ພຫຸໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ຕທເຫວ ປຏິເວໂຘ, ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວາທິວິເສໂສ ຈ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗-໓໘. ປາຬິຍໍ ອຄຣູຕິ ຠາຣິຍໍ ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສໂຊຕິຠູຕານນ຺ຕິ ອຸໂຠສຸ ສໂຊຕິຠູເຕສຸ. ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປີຕິ ຕໍ ນາຄໍ ນິຫຕເຕຊໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສຣຓສີລານິ ທຕ຺ວາ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຊຏິລານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິ, ນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ວິຍ ພລກ຺ກາເຣນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ໂຍ ນາມ.

໓໙. ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫຕິ ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ. ອຄ຺ຄິສາລມ຺ຫີຕິ ອຄ຺ຍາຄາເຣ. ສຸມນານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ມນສາ ສທິໂສ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ສຸມນມນໂສ. ອຘິຈິຕ຺ໂຕຕິ ມຫາກຣຸຓາທີຫິ ອຘິຈິຕ຺ໂຕ. ອຸທິຈ຺ຉເຣຕິ ອຸລ຺ໂລເກສຸໍ, ປຣິວາເຣສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນກວຓ຺ຓາ ອຈ຺ຈິໂຍຕິ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອຫໍ ເຕ ຘຸວຠຕ຺ເຕນ ປຏິມານນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເສໂສ.

໔໐. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣິກ຺ຂີຓາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ມຊ຺ຌຣຕ຺ຕິສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາຕິ ອຠິຣູປຈ຺ຉວິວຓ຺ຓາ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນວເສສຕ຺ໂຖ, ກປ຺ປ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມນ຺ຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອນວເສສໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວນສຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸທ຺ທິສາຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍໍ ນາມ.

໔໓. ອງ຺ຄມຄຘາຕິ ອງ຺ຄມຄຘຣຏ຺ຐວາສິໂນ. ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎິທ຺ຘິເຍວ ປຏິປກ຺ຂານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ, ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕຄຕໂທສານຎ຺ຈ ຫຣຓໂຕ ອປນຍນໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ຕໍ ຕໍ ວາ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຫາຣິຍໍ, ຕເທວ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ.

໔໔. ປໍສຸກູລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ປຸຓ຺ຓາຍ ທາສິຍາ ສຣີຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕໍ ສາຓມຍໍ ກິມິກຸລາກຸລໍ ປຣິເຍສນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ຠຄວາ ຠູມິໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂຕິອາທິປຣິວິຕກ຺ໂກ ຊຏິລານໍ ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກໂຕ. ປາຓິນາ ຂຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອິທ຺ຘິຍາ ມຕ຺ຕິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຓິນາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໔໖. ຜາລິຍນ຺ຕຸ, ກສ຺ສປ, ກຏ຺ຐານີຕິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສເປນ ນິເວທິເຕ ເອວມໂວຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

໔໙. ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາສຸ ຫິມປາຕສມເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຆມາສສ຺ສ ອວສາເນ ຈຕສ຺ໂສ, ຜຄ຺ຄຸຓມາສສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ຈຕສ຺ໂສຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ມາສານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐຣຕ຺ຕິໂຍ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາ ນາມ. ຕາສຸ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ຫິມປາຕກາເລ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນນິມຸຊ຺ຊນມ຺ປິ ສຫສາ ຕທຸຠຍກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໐. ອຸທກວາຫໂກຕິ ອຸທໂກໂຆ. ເຣຓຸຫຕາຍາຕິ ຣໂຊກິຓ຺ຓາຍ, ອຕິນ຺ຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາວາຍາຕິ ກຸລ຺ເລນ. ອິທໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ມຫາສມຓາຕິ ອິຘ ນຸ ຕ຺ວໍ. ຘ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາຣໍ, ອນຸສາຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກມິທາຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໕, ໒໖໕) ວິຍ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ຕ຺ວໍ ນຸ ໂຂ ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ອຍມຫໍ ອິຘ ຐິໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑. ຈິຣປຏິກາຕິ ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເກສມິສ຺ສໍ ສພ຺ພໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອຸທເກ ປວາເຫຕ຺ວາຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຣຓິກມຓ຺ຑລຸອາທິກາ ຕາປສປຣິກ຺ຂາຣາ ຂາຣີ ນາມ, ຕໍຫຣຓກກາຊໍ ຂາຣິກາຊໍ ນາມ. ອຄ຺ຄິຫຸຕມິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິປູໂຊປກຣຓສຫິຕໍ.

໕໒-໓. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຸປທ຺ທໂວ. ‘‘ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ອິທໍ ນາຄທມນາທີນິ ປນ຺ນຣສ ປາຏິຫາຣິຍານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປກມຘິກໍ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

໕໔. ຄຍາຍນ຺ຕິ ຄຍານາມິກາຍ ນທິຍາ ອທູຣຠວຕ຺ຕາ ຄາໂມ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ຄຍາ ນາມ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສໍ. ຄຍາສີເສຕິ ເອວໍນາມເກ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ.

‘‘ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ…ເປ… ສຸຂໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຈິຕ຺ເຕສຸ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສອຸເປກ຺ຂາເວທນາມຸເຂນ ເສສາຣູປກ຺ຂນ຺ຘານມ຺ປິ ອາທິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ມໂນຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິປອຍາປນ຺ນເມວ ຄຫິຕໍ.

ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໕. ຍຎ຺ຎາ ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ຍາຄເຫຕຸ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປຘີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສຸຂາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປຘີ ກາມຂນ຺ຘກິເລສອຠິສງ຺ຂາຣູປຘີນໍ ວເສນ. ເຕສຸ ຂນ຺ຘູປຘິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘູປຘີສຸ ມລນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຎ຺ຎາຕິ ຍຎ຺ຎເຫຕຸ. ຍິຏ຺ເຐຕິ ມຫາຍາເຄ. ຫຸເຕຕິ ທິວເສ ທິວເສ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣເຓ. ກິໍ ວກ຺ຂາມີຕິ ກຖໍ ວກ຺ຂາມິ.

໕໗-໘. ອາສີສນາຕິ ມໂນຣຖາ. ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓນິກ຺ເຂນາຕິ ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ຣາສິນາ. ສຸວຓ຺ເຓສຸ ຫິ ຍຸຕ຺ຕິກຕໍ ຫີນໍ. ຕໂຕ ຣສວິທ຺ຘໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຕໂຕ ອາກຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຕໂຕ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທິພ຺ພສຸວຓ຺ຓໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈາມີກຣໍ, ຕໂຕ ສາຕກຸມ຺ຠໍ, ຕໂຕ ຊມ຺ພຸນທໍ, ຕໂຕປິ ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓໍ ເສຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂໍ ນາມ ປຎ຺ຈສຸວຓ຺ຓປຣິມາຓໍ. ອຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓາທິເຠທໍ ອເນກວິຘມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ. ທສສຸ ອຣິຍວາເສສູຕິ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ເອກາຣກ຺ໂຂ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ປຓຸນ຺ນປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘, ໓໖໐; ອ. ນິ. ໑໐.໑໙) –

ເອວມາຄເຕສຸ ທສສຸ ອຣິຍວາເສສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີໂນຕິ ປຎ຺ຈນີວຣເຓຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ໂສມນສ຺ສິຕາທິປຏິປກ຺ຂາ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກາຣກ຺ໂຂຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາ. ສງ຺ຂາຍເສວນາ ອຘິວາສນາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ວິໂນທນາສງ຺ຂາຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປສ຺ເສນາ ນິສ຺ສຍາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ, ເອເຕນ ຈ ເຕ ນິສ຺ສຍາ ທສ຺ສິຕາ. ປຓຸນ຺ນານິ ອປນີຕານິ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຄຫິຕານິ ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈານິ ຍສ຺ສ, ໂສ ປຓຸນ຺ນປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ, ເຕນ ໂລກິຍຎາເຓນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເມສນາ ຠເວສນາພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາສງ຺ຂາຕາ ເອສນາ ສມ຺ມເທວ ອວຍາ ອນູນາ ສຏ຺ຐາ ນິສຏ຺ຐາ ອເນນາຕິ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ. ເອເຕນ ຕິຓ຺ຓໍ ເອສນານໍ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິມິນາ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ອນາວິລຈິຕ຺ຕຕາ. ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາໂຍເຄນ ວິຄຕທຣຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ສຸວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓມຸເຂນ ຜລຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ຫິ ອຣິຍາ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຣິຍວາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ວາສາ ວຸຕ຺ຖາ ວສິຕາ ສມ຺ປາທິຕາ ເຍນ, ໂສ ວຸຕ຺ຖວາໂສ, ຠຄວາ. ທສພໂລຕິ ທສຫິ ກາຍພເລຫິ, ຎາຓພເລຫິ ຈ ອຸເປໂຕ. ຍານິ ເຫຕານິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໒໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໐.໒໑; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໐; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໕; ພຸ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໘໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໔໔) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ທສຫຕ຺ຖິກຸລານິ ປຸຣິມປຸຣິມໂຕ ທສພລຄຸໂຓເປຕານິ, ເຕສຸ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐານໍ ທສນ຺ນໍ ຉທ຺ທນ຺ຕານໍ ພລານິ ຠຄວໂຕ ກາຍສ຺ສ ທສພລານິ ນາມ. ຕຎ຺ຈ ກາຬາວກສງ຺ຂາຕານໍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມປຸຣິສານໍ ປນ ທສນ຺ນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສານຎ຺ຈ ພລໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ນາຣາຍນສງ຺ຆາຕພລ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍານິ ປເນຕານິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໘; ອ. ນິ. ໑໐.໒໑; ວິຠ. ໗໖໐; ປຏິ. ມ. ໒.໔໔) ວຸຕ຺ຕານິ ຐານາຐານຎາຓພລໍ, ກມ຺ມວິປາກຎາຓພລໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິປຏິປທາຎາຓພລໍ, ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກຎາຓພລໍ, ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາຓພລໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓພລໍ, ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໂວທານວຸຏ຺ຐານຎາຓພລໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓພລໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓພລໍ, ອາສວກ຺ຂຍຎາຓພລນ຺ຕິ ທສພລຎາຓານິ, ອິມານິ ຠຄວໂຕ ທສພລານິ ນາມ. ທສຫິ ອເສກ຺ເຂຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ອເສກ຺ໂຂ ສມ຺ມາສມາຘິ, ອເສກ຺ຂໍ ສມ຺ມາຎາຓໍ, ອເສກ຺ຂາ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘, ໓໖໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທສຫິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ວຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເອວ ຊານນຏ຺ເຐນ ສມ຺ມາຎາຓນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕາ, ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ປນ ຜລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມາ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໐. ສາຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ໂມຄ຺ຄລີພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາຕິ ເສຕວຕ຺ເຖນ ຫິຣິໂກປີນໍ ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣຓກປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ, ເຕນ ‘‘ນາຍໍ ນຄ຺ຄປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸປຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ຎາໂຕ ເຈວາຕິ. ‘‘ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ອຸປຄໂຕ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ. ເຕນ ຈ ອຸປຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຕ-ສທ຺ໂທ ຎາຓປຣິຍາໂຍ. ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ມຄ຺ໂຄວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປສທ຺ໂທ ຈ ອຸປຄມນຕ຺ໂຖ ມຄ຺ຄສທ຺ເທນປິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ອຸປຄຕຎາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ, ເຕຫິ ອຸປຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ຈ, ຕສ຺ມາ ຍໍນູນາຫໍ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ. ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອນຸມາເນນ ຎາຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ‘‘ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ມຄ຺ຄນ຺ໂຕຕິ, ອນຸມາເນນ ຎາຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄເວສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິໂຣໂຘ ຈ ນິໂຣຘູປາໂຍ ຈ ເອກເສເສນ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ນິຄເມນ຺ໂຕ.

ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອິໂຕ ມຍາ ລທ຺ຘໂສຕາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອິຕຣມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ຍທິປິ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເອໂສ ເອວ ມຍາ ຄເວສິໂຕ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໒-໓. ຕທາຣມ຺ມຓາຍາຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານນ຺ຕິ ສປຣິສານໍ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ອຄ຺ຄສາວກາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸສູຍນກິຣິຍາຍ ກມ຺ມຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໔. ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ວຊ຺ຊໍ. ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐໍ ນາມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ວິຍ. ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຸປນາເມ ໂກ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາ ເອຕສ຺ມິໍເຍວ ເອເຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ, ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐ-ສທ຺ເທເນວ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຎາຍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຕາປິ ຄມ຺ມຕີຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐສທ຺ໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຕ຺ຕໍ ມນສາ ຄເຫຕຸໍ, ຍາຈນວຈເນນ ຕສ຺ສ ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

໖໕. ປຕິສ຺ສຍນໍ ປຕິສ຺ໂສ, ຄຣຸໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕນຠາໂວ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄາຣວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫ ປຕິສ຺ເສນ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ປຣໍ ເຊຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາເທ ວຕ຺ຕນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເຊຏ຺ຐກຠາວຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ສາຫູຕິ ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣໍ. ລຫູຕິ ອຄຣຸ, ສຸຠຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອປາຍິກນ຺ຕິ ອຸປາຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນໍ ນິຕ຺ຖຣຓູປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ສາມີຈິກມ຺ມມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທາວເຫນ ກາຍວຈີປໂຍເຄນ ສມ຺ປາເທຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍນາຕິ ເອຕທຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປກໍ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ‘‘ສາຫູ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຍາຈນທານມຕ຺ເຕນາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຐມໍ ອາຍາຈນມຕ຺ເຕນ, ຕໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈ ‘‘ສາຫູ’’ຕິອາທິນາ ວຈນມຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໖. ອສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ. ທ຺ເວ ຈີວຣານີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ, ສງ຺ຆາຏິຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ເຕນ ‘‘ນາຕິທູເຣ’’ຕິອາທີສຸ ນ-ກາຣປຏິສິທ຺ເຘສຸ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີຕິ ອາປທາອຸມ຺ມຕ຺ຕຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏຕາທີຫິ ວິນາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາປິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຄິລານສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອາປທາສຸ ຫິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວມຎ຺ເຎສຸປິ ນ-ກາຣປຏິສິທ຺ເຘສຸ ອີທິເສສຸ, ອິຕເຣສຸ ປນ ຄິລາໂນປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ຐປິຕປຕ຺ຕາທິນາ ອສງ຺ຆຏ຺ຏນຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາສນ຺ນນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິກຣຓເມວ.

ຄາເມຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຕາທິເສ ມຓ຺ຑປາທິມ຺ຫິ. ອນ຺ຕຣຆເຣຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ. ປຏິກ຺ກມເນຕິ ອາສນສາລາຍໍ. ໂຘຕວາລິກາຍາຕິ ອຸທເກນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ນິຣຊາຍ ປຣິສຸທ຺ຘວາລິກາຍ. ນິທ຺ຘູເມຕິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ຊລິຍມານອຄ຺ຄິຘູມຣຫິເຕ. ຊນ຺ຕາຆຣຎ຺ຫິ ນາມ ຫິມປາຕພຫຸເລສຸ ເທເສສຸ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໂຣຄປີຬາທິນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ສຣີຣເສທາປນຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ອນ຺ຘກາຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາຍ ພຫູປິ ເອກໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິຕາປປຣິຫາຣາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເສເທຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນຫາຍນ຺ຕິ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸລ຺ໂລກນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລກນຏ຺ຐານໍ. ອຸປຣິຠາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ຍຕ຺ຖ ວິຫຣໂຕ ສາສເນ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເນຕພ຺ໂພ. ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ລຊ຺ຊິໂນ ວາ ອລຊ຺ຊິໂນ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອວຑ຺ຒິກາເມ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອລຊ຺ຊີ ໂອວາທມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ລຊ຺ຊິໂນ ຈ ເອຕສ຺ສ ວິສຠາຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວິຫາຍ ລຊ຺ຊີເຫວ ສທ຺ຘິໍ ອາມິສາທິປຣິໂຠໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ອຸປຊ຺ຌາຍາທິຠາໂວ ເຫຕ຺ຖ ນ ປມາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ນ ສຸສານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ, ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ ຄນ຺ຕຸກາເມນ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໗. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາຍໍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິອາທີສຸ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ມາມິເສຫິ ອສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຕ຺ຕເຠທຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ປຣິວາເຣປິ ‘‘ນເທນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໘. ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາຍໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ປູເຣຍ຺ຍາຕິ ‘‘ວຕ຺ຕກຣຓກາໂລ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸວິຊານນວເສນ ຎຕ຺ວາ ມານໂກສຊ຺ຊາທິວເສນ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີສຸ ອນາທເຣນ ວາ ‘‘ອກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຊານນຕາຍ ວາ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາຕິອາທີຫິ ຈ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອນາປຕ຺ຕິ. ສພ຺ພານິ ຫິ ວຕ຺ຕານິ ເສຂິຍາເນວ, ຕສ຺ມາ ເສຂິເຍສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ສພ຺ໂພປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຄຫສ຺ສິຕເປມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາເປມໍ.

ສາທິຍນໍ ວາ ອສາທິຍນໍ ວາ ນ ຊານາຕີຕິ ‘‘ມຍິ ສາທິຍນ຺ເຕ ອກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສາທິຍນ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຕສຸ ເອໂກ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສເຈ ໂກຈິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ, ອນ຺ເຕວາສິເກ ວາ ຄິລາເນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ໂອວາທານຸສາສນິອາທິກໍ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເຕ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕໍ ວາ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໙. ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປາຬິຍໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕຕິ ສກລສຣີເຣ ສຎ຺ຊາຕປຓ຺ຑຸວຓ຺ໂຓ. ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓສ຺ສ ສກລສຣີເຣ ພ຺ຍາປິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວິຈ຺ຉາວຈນໍ ກຕໍ. ອຘິກາຣນ຺ຕິ ອຸປກາຣໍ. ກຕເວທິໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ປຏິກິຣິຍາຍ ຎາປກາ. ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມວາຈາຍ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣິໂຍສາເນ ວກ຺ຂາມ. ປຣິມຓ຺ຑເລຫີຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ.

໗໑-໗໓. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມໍ. ປາຬິຍໍ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນນ຺ຕິ ຊງ຺ຆປິຓ຺ຑິມໍສພເລນ ຈຣິຕ຺ວາ ອາໂລປາໂລປວເສນ ປຣິຍິຏ຺ຐໂຠຊນໍ. ອຕິເຣກລາໂຠຕິ ຠິກ຺ຂາຫາຣໂຕ ອຘິກລາໂຠ. ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທີນໍ ວິຠາໂຄ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ວິຫາໂຣຕິ ຕິຓກຸຏິກາທິສຫິໂຕ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສກໂລ ສງ຺ຆາຣາໂມ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄຕິ ເອກສາໂລ ທີຆປາສາໂທ. ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິຄຣຸຬສຓ຺ຐາໂນ ທີຆປາສາໂທຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາສາໂທຕິ ຈຕຸຣສ຺ໂສ ອຸຈ຺ໂຈ ອເນກຠູມກປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທໂນ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ໂຕ ນາຕິອຸຈ຺ໂຈ ປາສາໂທ. ຄຸຫາຕິ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕໍ.

ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໖. ສຫຘມ຺ມິກໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ‘‘ເອວໍ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ໂອວທິຍມາໂນ. ວາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ໂອລມ຺ພິຕ຺ວາ ນິວາສນາທີສຸ ໂກ ໂທໂສ? ຍທິ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ປຣິມຓ຺ຑລນິວາສນາທີສຸປິ ໂທໂສ ສິຍາ’’ຕິອາທິນາ ນິຄ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ຕໍເຍວ ຕິຕ຺ຖາຍຕນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕຕິຕ຺ຖເມວ ອາຍຕນໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ. ອາຍສ຺ມໂຕ ນິສ຺ສາຍ ວຈ຺ຉາມີຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓາມນາຂມາປນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໐. ຍໍ ປຸພ຺ເພ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ລກ຺ຂເຓນ ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ນ ເຕເນວ ລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ເຕເນວ ລກ຺ຂເຓນ ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເຕເນວ ລກ຺ຂເຓນ ອາປຕ຺ຕິຠາເວ ຄຍ຺ຫມາເນ ນິສ຺ສຍມຸຕ຺ຕກສ຺ສາປິ ອມຸຕ຺ຕກສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຖາ ຈ ‘‘ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິເກນ ຫິ ຍາວ ອາຈຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ, ຕາວ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອນນ຺ຕຣວຈເນນ ວິໂຣໂຘ ສິຍາ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄປິ ຈ –

‘‘ນິສ຺ສຍາຈຣິຍ, ອຸທ຺ເທສາຈຣິຍ, ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິກ, ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິກ, ສມານາຈຣິຍກາ ປນ ຍາວ ນິສ຺ສຍອຸທ຺ເທສາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ. ຕາວ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິຘ ປຣິຄຬິຕໍ ນ-ກາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕເນວ ລກ຺ຂເຓນ ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປຓາມນາຂມາປນາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໓. ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາຍໍ ‘‘ໂຍ ວາ ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠໂຄ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ລຊ຺ຊີສຸ ເອວ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓໍ ນິໂຍເຊຕິ ອລຊ຺ຊີສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິໂຠຄສທ຺ເທນ ເອກກມ຺ມາທິໂກ ສໍວາໂສ ຄຫິໂຕ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສ຺ສ ສມ຺ໂຠຄ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ຈ ສມ຺ໂຠຄສໍວາສານໍ ອລຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຕ຺ຕິປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ຕາທິໂສຕິ ຍຕ຺ຖ ນິສ຺ສໂຍ ຄຫິຕປຸພ຺ໂພ, ໂຍ ຈ ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠໂຄ, ຕາທິໂສ. ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ລຫຸໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທິວສານີ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອກາຫທ຺ວີເຫນ ສຠາຄຕາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຎາຕທິວເສນ ຄເຫຕພ຺ໂພວ. ອຖາປິ ຈຕຸປຎ຺ຈາເຫນາປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຕ຺ຕການິ ອຕິກ຺ກເມຕພ຺ພານິ. ສຠາຄຕໍ ໂອໂລເກມີຕິ ປນ ເລໂສ ນ ກາຕພ຺ໂພ.

ທຫຣາ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອສຸຕ຺ວາປິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ຈິຣາຍຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສຕິ ລພ຺ຠເຕວ ປຣິຫາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເຘວາຫໍ ວສິສ຺ສາມີຕິ ປຫິຓຕິ, ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ຄມເນ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸສ຺ສາຫສ຺ສ ປນ ເສນາສນປຏິສາມນາທິວເສນ ກຕິປາເຫ ຄເຕປິ ນ ໂທໂສ.

ຕຕ຺ເຣວ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ເອວ ນິສ຺ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍເຍວ ວິຫາຣໍ…ເປ… ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເຍວ ຕໍສໂມຘາເນ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ໂກເຘນ ວາ ຄຓນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ວາ ອສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຄຫິໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາຈຣິຍມ຺ຫາ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂກຈິ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິອາທິໂກ ນໂຍ ອຸປຊ຺ຌາຍປກ຺ກມນາທີສຸປິ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ອິຘາປິ ເນຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕີຕິ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວສນ຺ຕິ. ເຕນ ພຫິອຸປຈາເຣປິ ອນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ອາສນ຺ນປເທເສ ວສຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ປນ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສໂຕ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠເຕວ.

ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພປຎ຺ຈກກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໔. ອຸປຊ຺ຌາຈຣິຍລກ຺ຂຓກຖາຍໍ ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ອເສກ຺ຂສ຺ສ ອຍນ຺ຕິ ອເສກ຺ໂຂ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ.

ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທໂກຏ຺ຐາສຄ຺ຄາຫິກາຍ. ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວຕິ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ. ປຈ຺ຉິມານິ ຕີຓີຕິ ນ ປຏິພໂລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິໂນເທຕຸໍ, ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານຍສງ຺ຂາຕຘມ຺ມໂຕ ວິໂນເທຕຸໍ ອປຏິພລຕາ ນາມ ອພ຺ຍຕ຺ຕຕາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ສາປິ ອາປຕ຺ຕິອງ຺ຄເມວ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຠິວິສິຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ສມາຈາໂຣ ອາຠິສມາຈາໂຣ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕສີລໍ. ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘກສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ ອາຠິສມາຈາຣິກາ. ສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ຫິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິປູຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ອຸຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕາ ກາຣຓຠູຕາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກາ ສິກ຺ຂາ, ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນສິກ຺ຂາປທໍ. ເຕເນວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄປິ ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນສິກ຺ຂາປທໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ, ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕປອຍາປນ຺ນໍ ອາຠິສມາຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເສກ຺ຂປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ເສກ຺ຂາ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ. ສພ຺ພາປິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ສິກ຺ຂາປທປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ‘‘ເສກ຺ຂປຓ຺ຓຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລຕ຺ຕິກາທີຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຊາຕິຠູມິປຸຄ຺ຄລສມ຺ປໂຍຄວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓກມ຺ມທ຺ວາຣລກ຺ຂຓຣສາທິເຠເທຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສນິພ຺ພານໍ ນາມໍ, ຠູຕຸປາທາຍເຠທໍ ຣູປຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊານນປຎ຺ຎາ, ຕປ຺ປກາສໂກ ຈ ຄນ຺ໂຖ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ. ອິມິນາ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສິກ຺ຂາເປຕຸນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ.

ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພປຎ຺ຈກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໖. ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສກຖາຍໍ ອາຊີວກສ຺ສ ວາຕິອາທີສຸ ອກິຣິຍວາທີ ອາຊີວໂກ ນາມ, ກິຣິຍວາທິໂນ ປນ ນິຄຓ຺ຐາປິ ອຎ຺ເຎປິ ນຄ຺ຄຕິຕ຺ຖິກາ ອເຈລກປເທ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສພ຺ພຖາ ນຄ຺ຄສ຺ເສວ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ ວິຫິໂຕ. ໂສ ຈ ເຕເນວ ນຄ຺ຄເວເສນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕສ຺ສ, ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ໂສປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສປີຕິ ອາຊີວໂກ.

ອາມິສກິຎ຺ຈິກ຺ຂສມ຺ປທານໍ ນາມ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປ຺ປທານໍ. ຣູປູປຊີວິກາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປເມວ ນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕິໂຍ. ເວສິຍາ ໂຄຈໂຣ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ອສ຺ສາຕິ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ໂຍພ຺ພນ຺ນາຕີຕາຕິ ອນິວິທ຺ຘາ ເອວ ມຫລ຺ລິກຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລກຸມາຣີ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທາຍສ຺ສາຕິ ອາທານສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ.

ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈາພາຘວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໘໘-໙. ປຎ຺ຈາພາຘາທິວຕ຺ຖູສຸ ປາຬິຍໍ ໂສມ຺ຫິ ອໂຣໂຄ, ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີຕິ ໂສ ອຫໍ ອໂຣໂຄ, ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ຐາເນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຕາທິສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ຈ ວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິໂຕປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ປາກຏຏ຺ຐາເນປິ ປນ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ອູນຕຣໍ ອວຑ຺ຒນກໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ຄຫຓໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ‘‘ມຸເຂ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂກປີຕິ ພທຣຏ຺ຐິປ຺ປມາໂຓປິ. ອວຑ຺ຒນກປກ຺ເຂ ຐິໂຕປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂກລຏ຺ຐິມຕ຺ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣປິ ຄຓ຺ໂຑ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈ຺ຉວິໍ ກາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ, ວິຊ຺ຊມານຈ຺ຉວິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຎ຺ຉວິ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ສຎ຺ຊາຕຈ຺ຉວິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຓ຺ຑາທີສຸ ວູປສນ຺ເຕສຸປິ ຄຓ຺ຑານໍ ວິວຓ຺ຓມ຺ປິ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກປຕ຺ຕວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕປທຸມເສຕປທຸມປຸປ຺ຜທລວຓ຺ຓໍ. ກຸຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອວຑ຺ຒນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສສພ຺ຍາຘີຕິ ຂຍໂຣໂຄ. ຍກ຺ຂຸມ຺ມາໂຣຕິ ກທາຈິ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖມຸຂາທິກໍ ອວຍວໍ ຠູມິຍໍ ຆໍສນໂກ ຍກ຺ໂຂວ ໂຣໂຄ.