໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘໂກ

ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ລທ຺ຘິ. ອິໂຕຕິ ສາສນລທ຺ຘິໂຕ.

໑໓໕. ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາໂຣຈນານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວຸຏ຺ຐິຕາ ວາ ເທສິຕາ ວາ ອາໂຣຈິຕາ ວາ ອາປຕ຺ຕິ…ເປ… ອສນ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ.

ມນຸເຊນາຕິ ອາສນ຺ເນນ ສຫ. ປເຣຕິ ທູຣຏ຺ເຐປິ ປຣປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ຄິຣໍ ໂນ ຈ ຠເຓຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິປິ ອາວິກຣຓມຕ຺ເຕນ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ປຣິວາສາທິວິຘານສຸຕ຺ເຕຫິ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາຠູຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕານມາວິກໂຣນ຺ຕໍ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ອນິຈ຺ຉມານມ຺ປິ ນໍ ອຸປາເຍນ ປຣິວາສາທີນິ ທຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕສ຺ສ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທີນໍ ວເສນ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ນິທານຸທ຺ເທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານໍ ປຎ຺ຎາເປສີຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕໍ, ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ປາຣາຊິກາທິສິກ຺ຂາປທໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ‘‘ຕຕ຺ຣິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ ອຸທ຺ເທສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທິວເສນ ວິນຍມາຕິກໍ ກຕ຺ວາ ນິທານຸທ຺ເທເສນ ສຫ ສຍເມວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໓) ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໖. ເອຕໍ ໓໔ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ.

ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສໍ ປນ ທິສາຍໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອສຕິ ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຐມໍ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສມນ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານຏ຺ຐາເນສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍາ’’ຕິ ປຐມກິຕ຺ຕິຕໍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕີຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຍປິ ສີມາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໂຕ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີມາມຓ຺ຑລໍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ເຕນາຕິ ວິນຍຘເຣນ ສຍໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ເກວລໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນວຈເນເນວ ສີມາມຓ຺ຑລໍ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຫິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິໂຍຊນປຣມາຍ ສີມາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸປຣິຄມນສ຺ສ ເອກທິວເສນ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ວິນຍຘເຣນ ສຍໍ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍຖາວວຕ຺ຖິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ປາສາໂຓ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ເຕຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ.

ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພໂຕຕິ ນ ເກນຈິ ກໂຕ ສຍໍຊາໂຕວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ເສສາປິ. ອິຕໂຣປີຕິ ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພຕາທິໂກປິ ປພ຺ພໂຕ. ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູມິໂຕ ອຸຄ຺ຄຕປ຺ປເທເສນ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຈຕູຫິ ວາ ຕີຫິ ວາຕິ ສີມາຠູມິຍໍ ຈຕູສຸ, ຕີສຸ ວາ ທິສາສຸ ຐິເຕຫິ. ເອກິສ຺ສາ ເອວ ປນ ທິສາຍ ຐິເຕຫິ ຕໂຕ ພຫູຫິປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ວີຫິ ປນ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ ຐິເຕຫິປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອເກນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ກຕ຺ວາຕິ ກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອສີມຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ກຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓຕາ ສຓ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຕຸລຄຓນາວເສນ, ຠາຣໂຕ ປລປຣິມາຓຎ຺ຈ ມຄຘຕຸລາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສາ ຈ ໂລກິຍຕຸລາຍ ທ຺ວິຄຸຓາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕິມຫນ຺ໂຕປີຕິ ຠູມິໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ອນຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ໂອຕິຓ຺ຓຆນໂຕ ອເນກໂຍຊນປ຺ປມາໂຓປິ. ສເຈ ຫິ ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໍ ກູຏໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ປພ຺ພຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອນ຺ໂຕສາຣານນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕຣຸຓຕາຍ ສາເຣ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ປຣິຓາເມນ ຠວິສ຺ສມານສາເຣປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາຓປຣິຓາຫານໍ ຈຕຸປຎ຺ຈມຕ຺ຕມ຺ປິ ວນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສການນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສາເຣຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ສມ຺ມິສ຺ສານໍ. ເອເຕນ ຈ ສາຣຣຸກ຺ຂມິສ຺ສມ຺ປິ ວນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ສາຣຣຸກ຺ເຂ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນມຊ຺ເຌ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຣຸກ຺ຂຆຏາຍ ອນ຺ຕເຣ ຣຸກ຺ເຂ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຕິອາທີຫິ ວິຫາຣປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາວ ອນ຺ໂຕຣຸກ຺ຂນ຺ຕເຣສຸ ເອວ ປຣິເວຓປຓ຺ຓສາລາທີນໍ ກຣຓວເສນ ຍຖາ ອນ຺ໂຕວິຫາຣມ຺ປິ ວນເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຫິ ສພ຺ພໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ວິຫາຣສ຺ສ ອວນຕ຺ຕາ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວນໍ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອິຘ ປນ ອນ຺ໂຕປິ ວນຕ຺ຕາ ‘‘ວນໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ຕໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕໂທສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອກເທສນ຺ຕິ ວເນກເທສໍ, ຣຸກ຺ຂວິຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາຣສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ຐິຕວນສ຺ສ ເອກເທສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓຕິ ວໍສທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓ. ເລຂນິທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓຕິ ເກຈິ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອເວຠງ຺ຄິຍວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລສູຈິທຓ຺ຑກມຕ຺ໂຕປິ ເວຬຸ…ເປ… ຄຣຸຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸພ຺ພຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕນຸຕໂຣ ເວຬຸທຓ຺ໂຑຕິ ຈ ສູຈິທຓ຺ໂຑຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວໍສນຬກສຣາວາທີສູຕິ ເວຬຸປພ຺ເພ ວາ ນຬປພ຺ເພ ວາ ກປລ຺ລກາທິມຕ຺ຕິກຠາຊເນສຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕງ຺ຂຓມ຺ປີຕິ ຕຣຸຓໂປຕເກ ອມິລາຍິຕ຺ວາ ວິຣຸຫນຊາຕິເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ປນ ປຣິຓຕາ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ໂຣປິຕາປິ ຉິນ຺ນສາຂາ ວິຍ ມິລາຍິຕ຺ວາ ຈິເຣນ ນວມູລງ຺ກຸຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊີວນ຺ຕິ, ມີຍນ຺ຕິເຍວ ວາ, ຕາທິເສ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ນວມູລສາຂານິຄ຺ຄມນໍ.

ມຊ຺ເຌຕິ ສີມາຍ ມຫາທິສານໍ ອນ຺ໂຕ. ໂກຓນ຺ຕິ ສີມາຍ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ. ປຣຠາເຄ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂກຓານໍ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ເອກໍ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ທິສາຍ ຈາປຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ປນ ກິຕ຺ຕິຕມຕ຺ເຕນ ກຖໍ ເອກາພທ຺ຘຕາ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ປຣໂຕ ຄຕຏ຺ຐາເນປິ ເອເຕ ເອວ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ. ‘‘ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ (ປາຈິ. ໖໙໒) ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນທີປາຣຄມເນ ນທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣວາສກເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ‘‘ນທິຈຕຸກ຺ເກປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣໂຕ ຄຕຏ຺ຐາເນປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ອສ຺ສມ຺ມິສ຺ສນທິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອສມ຺ມິສ຺ສ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ມູເລຕິ ອາທິກາເລ. ນທິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸທກໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ກສ຺ສເກຫິ ມໂຫເຆ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ນທິກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ.

ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ທີຆຣຊ຺ຊຸນາ ກຸເຏນ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈນີຍໍ.

ອສມ຺ມິສ຺ເສຫີຕິ ສພ຺ພທິສາສຸ ຐິຕປພ຺ພເຕຫິ ເອວ, ປາສາຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣຫິ ວາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕຣາພ຺ຍວຫິເຕຫິ. ສມ຺ມິສ຺ເສຫີຕິ ເອກຕ຺ຖ ປພ຺ພໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາສາໂຓຕິ ເອວໍ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິປິ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕານໍ ສເຕນາປີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກິສ຺ສາຍ ເອວ ທິສາຍ ພຫຸນິມິຕ຺ຕານິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປພ຺ພໂຕ ຠນ຺ເຕ. ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ຕິໂກຓາ. ຈຕຸຣສ຺ສາຕິ ສມຈຕຸຣສ຺ສາ, ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານາ ປນ ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສາ. ເອກໂກຏິຍໍ ສງ຺ໂກຈິຕາ, ຕທຎ຺ຎາຍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວາ ໂຫຕີຕິ. ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອາຍຕິໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ເນສໍ ວິຫາຣານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປ຺ປໂຫນກໍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ພທ຺ຘາ ສີມາ ເຍສຸ ວິຫາເຣສຸ, ເຕ ພທ຺ຘສີມາ. ປາເຏກ຺ກນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ. ພທ຺ຘສີມາສທິສານີຕິ ຍຖາ ພທ຺ຘສີມາສຸ ຐິຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທາທິໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄາມສີມາສຸ ຐິຕາປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາມີຈິມຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຄມນມ຺ປີ’’ຕິອາທິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາປຸຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຫຓໍ. ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ນິສິນ຺ເນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ກມ຺ມາຣເຫນ ສຫ ອພ຺ຠານກາຣການມ຺ປິ ປໂຫນກຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐາເນ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ສງ຺ກຣກຣຓໂຕ ຈ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕທຠາວໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາເນຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ສຸກຣຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາປີຕິ ຍຖາ ຂນ຺ຘສີມາປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ນິມິຕ຺ຕປາສາຓານໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ສມນ຺ຕາ ນິຄຈ຺ຉຕິ, ອວເສສໍ ຐານໍ ອນ຺ໂຕຂນ຺ຘສີມາຍ ໂຫຕິເຍວ, ເອວໍ ເຕສຸປິ ຐປິເຕສຸ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາຕິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐປິຕນິມິຕ຺ຕປາສາຓາ. ເຕ ປນ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ປທກ຺ຂິຓໂຕ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕເນວ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ຫິ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸກ຺ກເມນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸເຂນ ຐຕ຺ວາ ປຸຣິມກິຕ຺ຕິຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ພຫູນມ຺ປິ ຂຓ຺ຑສີມານໍ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ປຈ຺ເຈກໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຕໂຕຕິ ປຈ຺ຉາ. ອວເສສນິມິຕ຺ຕານີຕິ ມຫາສີມາຍ ພາຫິຣນ຺ຕເຣສຸ ອວເສສນິມິຕ຺ຕານິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ໂກເປນ຺ຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ.

ກຸຏິເຄເຫຕິ ຠູມິຍໍ ກຕຕິຓກຸຏິຍໍ. ອຸທຸກ຺ຂລນ຺ຕິ ອຸທຸກ຺ຂລາວາຏສທິສຂຸທ຺ທກາວາຏໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ຣາຊິໍ ວາ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ອນາຄຕຕ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘມ຺ປິ ອວິນສ຺ສກສຎ຺ຎາຍ ໂກຈິ ໂມເຫນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ທູຣໂຕປິ ວິປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຸປຣິ ‘‘ຠິຕ຺ຕິໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖເນ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີມາວິປຕ຺ຕິ ຫິ ອຸປສມ຺ປທາທິສພ຺ພກມ຺ມວິປຕ຺ຕິມູລນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາຣໍ ສພ຺ພຖາ ປິທຫນວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ວຕ຺ວາວ ອິຘ ອາຈຣິຍາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຐເປສຸນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຠິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກທາຣຸມຕ຺ຕິກາມຍໍ. ສິລາມຍາຍ ປນ ຠິຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ ເອກໍ ປາສາຓໍ ຕໍຕໍທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອເນກສິລາຫິ ຈິນິຕໍ ສກລຠິຕ຺ຕິໍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈເນນ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ຏເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ເຏປິ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິໂຕກາສໂຕ ອນ຺ໂຕ ເອວ ສີມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມຸເຂ ນິມິຕ຺ຕປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຄພ຺ຠາຠິມຸເຂປິ ພຫິປມຸເຂ ຄພ຺ຠວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາເຓ ຐາເນ ປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຄພ຺ຠປມຸຂານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐິຕກຸຏ຺ຏມ຺ປິ ອຸປາທາຍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐານາວ ສີມາ ໂຫຕິ. ພຫີຕິ ສກລສ຺ສ ກຸຏິເຄຫສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ພຫິ.

ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສີມາ ໂຫຕີຕິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕຠິຕ຺ຕິຍາ ສຫ ຈຕຸຣສ຺ສສີມາ ໂຫຕິ.

‘‘ອຸປຣິປາສາເທເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຈ ປມຸຂສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ຐິຕຠິຕ຺ຕິຍາ ເອກຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາສາຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຸປຣິຠິຕ຺ຕິ ປນ ສີມຏ຺ຐາວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ກຸຏ຺ໂຏຕິ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຐິຕກຸຏ຺ໂຏ. ສເຈ ຫິ ທ຺ວີສຸ, ຕີສຸ ວາ ທິສາສຸ ເອວ ກຸຏ຺ໂຏ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕິ. ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອຕຣຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠິຕ຺ຕີນໍ ອນ຺ໂຕ ຠິຕ຺ຕີຫິ ສຫ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຫນກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຕຣມານາ ຈ ອຸປຣິສີມປ຺ປມາເຓນ ໂອຕຣຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປນ ຠິຕ຺ຕີນໍ ພາຫິຣນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉເທ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຠາເຄ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕຣຕິ. ນ ປນ ຠິຕ຺ຕີນໍ ພຫິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຐານໍ. ປາສາທຠິຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຸປຣິຕເລ ຠິຕ຺ຕິໂຕ. ໂອຕຣຓາໂນຕຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປຣິສີມປ຺ປມາຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ກຸຏ຺ຏານໍ ຕຸລາຣຸກ຺ເຂຫິ ເອກສມ຺ພນ຺ຘຕໍ ຕທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາຓຕາທິຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍູຫກາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິໂຕກາສຕາຍ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ສີມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ພທ຺ຘາຍ ປນ ສີມາຍ ສີມຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຣິຍນ຺ຕຖມ຺ຠານນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຄຕປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸປຣິມຕເລນ ສມ຺ພທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກຸຏ຺ຏານໍ ອນ຺ຕຣາ ສີມຏ຺ຐານໍ ຖມ຺ຠານໍ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ກຸຏ຺ເຏ ອຸປຣິມຕເລນ ອສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສີມຏ຺ຐຕ຺ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ຐິໂຕ ປາສາໂທ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປນ ພຫູນໍ ຖມ຺ຠປນ຺ຕີນໍ ອຸປຣິ ກຕປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຍໍ ສພ຺ພພາຫິຣາຍ ຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕປາສາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ສີມາ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ຍໍ ຕາວ ສີມຏ຺ຐຕ຺ຖມ຺ເຠເຫວ ຘາຣິຍມານານໍ ຕຸລານໍ ອຸປຣິມຕລໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສີມຏ຺ຐເມວ, ເອຕ຺ຖ ວິວາໂທ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ສີມຏ຺ຐຕ຺ຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ, ອສີມຏ຺ຐາຍ ພາຫິຣຕ຺ຖມ຺ຠປນ຺ຕິຍາ ຈ ສມຘຸຣໍ ຘາຣິຍມານານໍ ຕຸລານໍ ອຸປຣິມຕລໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒໍ ສີມາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ສກລມ຺ປິ ຄາມສີມາຕິ ອປເຣ. ພທ຺ຘສີມາ ເອວາຕິ ອຎ຺ເຎ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຄຣຸເກ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອາສງ຺ກຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານກາຣຓໍ ວາ ຄເວສິຕ຺ວາ ຕທນຸຄຸຓໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕາລມູລກປພ຺ພເຕຕິ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘມູລສທິເສ ເຫຏ຺ຐາ ຖູໂລ ຫຸຕ຺ວາ ກເມນ ກິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕ ຫິ ຕາລສທິໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ວິຕານສຓ຺ຐາໂນຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຓ຺ຐາໂນ. ປຓວສຓ຺ຐາໂນຕິ ມຊ຺ເຌ ຕນຸໂກ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ວິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ. ເຫຏ຺ຐາ ວາ ມຊ຺ເຌ ວາຕິ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ, ປຓວສຓ຺ຐານສ຺ສ ມຊ຺ເຌ.

ສປ຺ປຜຓສທິໂສ ປພ຺ພໂຕຕິ ສປ຺ປຜໂຓ ວິຍ ຂຸຊ຺ໂຊ, ມູລຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອວນຕສີໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກາສປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕປພ຺ຠາຣໍ. ສີມປ຺ປມາໂຓຕິ ອນ຺ໂຕອາກາເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາໂຓ. ‘‘ໂສ ຈ ປາສາໂຓ ສີມຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ອີທິເສຫິ ສຸສິຣປາສາຓເລຓກຸຏ຺ຏາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຠູມິຠາເຄ ເອວ ສີມາ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ. ເຕ ປນ ສີມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສີມາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຣູເປນ ສີມຏ຺ຐມຎ຺ຈາທິ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ສຸສິຣປາສາໂຓ ຠູມິໍ ອນາຫຈ຺ຈ ອາກາສຄໂຕວ ໂອລມ຺ພຕິ, ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ. ສຸສິຣປາສາຓາ ປນ ສຍໍ ສີມາປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສີມາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຣຫິເຕຫິ ເອເຕຫິ ສຸສິຣປາສາຓາທີຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອິທໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອຏ຺ຐກຖາປມາຓໂຕ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ສຸສິຣປາສາຓຠິຕ຺ຕິອນຸສາເຣນ ມູສິກາທີນໍ ວິຍ ສີມາຍ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ໂອຕຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ປຈ຺ຉິມສີມປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕພຫເລຫິ ປາສາຓຠິຕ຺ຕິອາທີຫິປິ ອຸປຣິມຕລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິເຕຫິ ສພ຺ພໂສ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ສຕິ ອຸປຣິ ພຊ຺ຌມານາ ສີມາ ເຕຫິ ປາສາຓາທີຫິ ອນ຺ຕຣິຕາຍ ຕປ຺ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍາປິ ອຸປຣິມຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ນທິປາຣສີມາ ວິຍ ນທິອນ຺ຕຣິເຕສຸ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ, ເລຓາທີສຸ ອປນີເຕສຸປິ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕິຓ຺ຓາ ສີມາ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ປຐມໍ ປນ ອຸປຣິ ສີມາຍ ພທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຉາ ເລຓາທີສຸ ກເຕສຸປິ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ສີມາ ໂອຕຣຕິ ເອວ. ເກຈິ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສາ ສີມາ ເອກາວ ໂຫຕິ ໂຄຕ຺ຕາທິຊາຕິ ວິຍ ພ຺ຍຕ຺ຕິເຠເທສູຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພາ ເອວ ຫິ ພທ຺ຘສີມາ, ອພທ຺ຘສີມາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິນິສ຺ສຍຠູເຕ ຄາມາຣຎ຺ຎນທິອາທິເກ ເຂຕ຺ເຕ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສາກລ຺ເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຍາປິນີ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານາປິ ເຕ ເຕ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ, ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍາວິເສສມ຺ປິ ວາ ອຸປາທາຍ ໂລກິເຍຫິ, ສາສນິເກຫິ ຈ ຍຖາຣຫໍ ເອກຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕາຍ ນິສ຺ສເຍກຣູປາ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ເອໂກ ຄາໂມ ອຣຎ຺ຎໍ ນທີ ຊາຕສ຺ສໂຣ ສມຸທ຺ໂທຕິ ເອວໍ ໂລເກ,

‘‘ສມ຺ມຕາ ສາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ (ມຫາວ. ໑໔໓). ອຄາມເກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ. ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) –

ອາທິນາ ສາສເນ ຈ ເອກໂວຫາໂຣ ທິສ຺ສຕິ. ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອກສ຺ສ ອເນກຘມ຺ເມສຸ ພ຺ຍາປນມຕ຺ຖິ. ກສິເຓກເທສາທິວິກປ຺ປາສມານຕາຍ ເອກຕ຺ຕຫານິໂຕຕິ ອຍໍ ໂນ ມຕິ.

ອສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຕິ ສປ຺ປຜຓປພ຺ພຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາສປພ຺ຠາເຣ. ເລຓສ຺ສາຕິ ເລຓຎ຺ເຈ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ເລຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ປຸນ ເລຓໍ ປຎ຺ຈຫິ ປກາເຣຫິ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ໂອຕຣຓາໂນຕຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນ ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ເລຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຫຏ຺ຐາ ເລຓຎ຺ຈ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ’’ຕິ, ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ປພ຺ພຕມູເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ອນ຺ໂຕ-ສທ຺ທໍ ສີມາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຣິມສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ປາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປພ຺ພຕປາທໍ ປນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ໂອຣໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ສີມານິສ຺ສຍໍ ປພ຺ພຕຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ພຫິເລຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫິ-ສທ຺ທໍ ວິເສເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິມສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ໂອຣໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ພຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫີຕິ ປພ຺ພຕປາເທ ເລຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເລຓສ຺ສ ພຫິຠູເຕ ອຸປຣິສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕ ສີມາຕິ ເລຓສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕປາທສ຺ສ ຈ ອນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຕຣຓາຣຫຏ຺ຐາເນ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ, ອນ຺ໂຕ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຕຣຓາຣຫຏ຺ຐາເນ ເລຓາຠາເວນ ສີມາຍ ສພ຺ພຖາ ອໂນຕຣຓເມວ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ອໂນຕຣນ຺ຕີ ອຸປຣິ ເອວ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ພຫິ ປຕິຕໍ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຣິປາສາທາທີສຸ ອຖິຣນິສ຺ສເຍສຸ ຐິຕາ ສີມາປິ ເຕສໍ ວິນາເສນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓນ຺ຕິ, ສີມາເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເຫຏ຺ຐາ ອຸມງ຺ຄນທິສີມປ຺ປມາຓໂຕ ອນູນາ ປຐມເມວ ຈ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສີມາ ຈ ປຈ຺ຉາ ພທ຺ຘາ ນທິໂຕ ອຸປຣິ ເອວ ໂຫຕິ, ນທິໍ ອາຫຈ຺ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຈ ຂຕາຍ ສີມາ ວິນສ຺ສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐາປຖວິຕເລຕິ ອນ຺ຕຣາ ຠູມິວິວເຣ.

ສີມາມາຬເກຕິ ຂຓ຺ຑສີມງ຺ຄເຓ. ‘‘ວຏຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ປາໂຣໂຫປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຕິທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖສາຂາສມງ຺ຄິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຣຸກ຺ຂລຕາທີນມ຺ປິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ເຕເນວ ນາວາຣຊ຺ຊຸເສຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕໂຕຕິ ສາຂໂຕ. ມຫາສີມາຍ ປຖວິຕລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສນ຺ນຕຣມ຺ປິ ຄາມສີມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມາຍ ເອວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຄາມສີມາພທ຺ຘສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕາສມ຺ປິ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ກຖໍ ຄາມສີມາຍ ພທ຺ຘສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ ສິຍາ? ຍສ຺ສາ ຫິ ສີມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ເຘ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ສາ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕຸເມວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ພທ຺ຘສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕຄາມສີມາທີສຸ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ວິຍ ຈ. ເຕເນວ ‘‘ສເຈ ປນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕປາໂຣໂຫ ວາ ພຫິນທິຕີເຣ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ຄາມສີມາຍ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອນິສ຺ສຍຠູຕຄາມສີມາທີຫິ ເອວ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ນທິສີມາຍໍ. ເອວມິຘາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ. ອາຫຈ຺ຈາຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ.

ມຫາສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ມຫາສີມາຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິກຣຓາທິວເສນ ສກລໍ ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ. ເອເຕນ ສພ຺ພວິປຕ຺ຕິໂຍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ຘານມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ປຈ຺ຉາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ອີທິໂສ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຈ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍ ສີມາ ສມ຺ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ພທ຺ຘສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ (ມຫາວ. ໑໔໘) ພທ຺ຘສີມານມນ຺ຕຣາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາວ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນວເສນ ພນ຺ຘນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ພທ຺ຘານມ຺ປິ ຕາສໍ ປຈ຺ຉາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເອກຣຸກ຺ຂາທີຫິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ນິທ຺ຘາຣິໂຕ. ພນ຺ຘນກາເລ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສສ຺ສ ອນຸໂລເມນ ອກປ຺ປິຍານຸໂລມຕ຺ຕາ.

ອຍໍ ປນ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ – ປຸພ຺ເພ ສຸຏ຺ຐຸ ພທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕຕ຺ຕາ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ວິຍ ອສີມຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ອປນີຕມຕ຺ເຕ ຕາ ສີມາ ປາກຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ປຈ຺ຉາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓປິ ຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ຕາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ມຫາສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາສີມາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາ ຕໍ ສາຂໍ ວາ ປາໂຣຫໍ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘຫິ ນ ຜຸສນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂສຘນເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ສກລສີມາໂສຘນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມຫາສີມາຍ ປຖວິຕລໍ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສາຂາປາໂຣຫານໍ ມຫາສີມໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານເມວ ສມ຺ພນ຺ຘໂທເສ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສາຂາທີນໍ ຜຸສນໍ. ຍທິ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຂາທິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐານເມວ ກາຣຓໍ ສິຍາ, ຕສ຺ສ ສາຂໍ ວາ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຕປາໂຣຫໍ ວາ ມຫາສີມາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ມຫາສີມາໂສຘເນ ກາຣຓໍ, ຕເທວ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ປຘານໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕເມວ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຘຕພ຺ໂພ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສາປິ ໂສເຘຕພ຺ພໂຕ, ກິໍ ນິຣຕ຺ຖເກນ ອາຫຈ຺ຈຏ຺ຐານວຈເນນ. ອາກາສຏ຺ຐສາຂາສຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜຸສນເມວ ກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສຘນຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສານຍນາທິວເສນ ໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ’’ຕິ ສກລສີມາສາຘາຣຓວຈເນນ ໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິຈ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕຠິກ຺ຂຸມຕ຺ຕໂສຘເນ ອຠິມເຕ ‘‘ມຫາສີມາຍ ປຖວິຕລ’’ນ຺ຕິ ວິເສສສີໂມປາທານໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນ຺ຕມໂສ ອາກາເສປິ ຐຕ຺ວາ ສາຂາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ວິໂສເຘຕພ຺ພໂຕ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິຏ຺ຐກາ ກາຕພ຺ພາຕິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວວິໂຍຊນວຈນໂຕ ຈ ວິສຠາຄສີມານໍ ຜຸສເນເນວ ສກລສີມາໂສຘນເຫຕຸໂກ ອຏ຺ຐກຖາສິທ຺ໂຘຍໍ ເອໂກ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕເນວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາກຖາຍມ຺ປິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ‘‘ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ຄາມສີມາຍ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ນທິຕີເຣ ປນ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘນາວາຍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສເຈ ປນ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ວິສຠາຄາສຸ ຄາມສີມາສຸ ສາຂາທີນໍ ຜຸສນເມວ ສງ຺ກຣໂທສກາຣຓຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນທິຍໍ ນາວາພນ຺ຘນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປນິສ຺ສຍຕ຺ເຕນ ນທິສີມາຍ ສຠາຄຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜຸສນເມວ ປຏິຈ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນທິຍມ຺ປິ ພນ຺ຘນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸຜຸສນໍ ກມ຺ມໂກປກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາຄສີມາສຸ ປວິສິຕ຺ວາ ຠູມິອາທິໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ວາ ອຜຸສິຕ຺ວາ ວາ ສາຂາທິມ຺ຫິ ຐິເຕ ຕໍ ສາຂາທິໍ ຜຸສນ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິສຠາຄສີມາສຸ ປນ ສາຂາທິມ຺ຫິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ຕໍ ສາຂາທິໍ ອຜຸສນ຺ຕາປິ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ອຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ຕໍ ສາຂາທິໍ ຜຸສນ຺ໂຕວ ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຘຕພ຺ໂພຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ພທ຺ຘສີມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຍ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມານມ຺ປິ ຕທຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສພ຺ພາສໍ ສມານສໍວາສກສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກສີມໍ ວິຍ ໂສເຘຕ຺ວາ ເອກຕ຺ເຖວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕິ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ສຠາຄວິສຠາຄເຠໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ສຠາຄສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທໂທສາຠາວສ຺ສ ວິສຠາຄສີມານເມວ ຕພ຺ຠາວສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມາທິວິນຍນເຍຫິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄາມສີມາຍເມວ ພທ຺ຘສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕາສໍ ນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕຠາເວນ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓາທິໂທສາຠາໂວ ຈ ສຸຕ຺ຕໂຕວ ສິທ຺ໂຘ. ພນ຺ຘນກາເລ ປນ ອນຸຎ຺ຎາຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ຕາສໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ. ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຕາວ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທາທິໂທສາຠາໂວ ຈ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສິທ຺ໂຘ. ອິມິນາ ເອວ ນເຍນ ອຣຎ຺ຎສີມາສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານໍ, ນທິອາທິອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄຕາ, ສມ຺ເຠທາທິໂທສາຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ພທ຺ຘສີມາຍ ປນ ອຎ຺ຎາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ, ນທິອາທິສີມາສຸ ຈ ພນ຺ຘິຕຸໍ ປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ຘິໂຕ ເຈວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານໍ ນທິອາທີສຸ ເອວ ກາຕຸໍ ນິຍມນສຸຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາທີສຸ ກຣຓປຏິກ຺ເຂປສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄຕາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ, ປຈ຺ຉາ ຈ ຣຸກ຺ຂາທີຫິ ສມ຺ເຠທາທິໂທສສມ຺ຠໂວ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຈ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໘) ວິສຠາຄສີມານເມວ ວຏຣຸກ຺ຂາທິວຈເນຫິ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຠາຄານໍ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາທີນໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ຕາສໍ ສຠາຄສີມານໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ໂທສາຠາໂວ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ຎາປິໂຕ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕໍ ວນນິມິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຑ຺ຒນກນິມິຕ຺ຕານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ. ເຕນ ເນສໍ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒເນປິ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມານໍ ສງ຺ກຣໂທສາຠາໂວ ຎາປິໂຕວ ໂຫຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ພທ຺ຘສີມານໍ ອີທິໂສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເອກຣຸກ຺ໂຂປິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິໂຍຊນປຣມໍ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕປິ ຈາຍໍ ຎາປິໂຕ. ຕິໂຍຊນປຣມາຍ ຫິ ສີມາຍ ສມນ຺ຕາ ປຣິຍນ຺ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂລຕາຄຸມ຺ພາທີຫິ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມານໍ ນິຍເມນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອີທິສໍ ສມ຺ພນ຺ຘນໍ ວິນາເສຕ຺ວາວ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘນ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ອວສ຺ສເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ວິປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍາ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸປິ ‘‘ຠິຕ຺ຕິໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອໂວຈຸໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ວນມຊ຺ເຌ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວນໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິຣຸກ຺ຂລຕາທີຫິ ນິຣນ຺ຕເຣ ວນມຊ຺ເຌປິ ສີມາພນ຺ຘນເມວ ອໂວຈຸໍ. ຕຖາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກຕປາສາທາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ຖມ຺ຠາທີຫິ ເອກາພທ຺ເຘສຸ ອຸປຣິມຕລາທີສຸ ສີມາພນ຺ຘນໍ ພຫຸຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມານໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ເຕຫິ ມຸຂໂຕວ ວິຫິໂຕ. ອປິຈ ຄາມສີມານມ຺ປິ ປາເຏກ຺ກໍ ພທ຺ຘສີມາສທິສຕາຍ ເອກິສ຺ສາ ຄາມສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ທພ຺ພຕິຓມຕ຺ເຕນາປິ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຄາມນ຺ຕຣປຣມ຺ປຣາ ອຣຎ຺ຎນທິສມຸທ຺ທາ ຈ ໂສເຘຕພ຺ພາຕິ ສກລທີປໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເອວໍ ປນ ອໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາລໂຕ ປຠຸຕິ ກຕານໍ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມານໍ, ສີມາສມ຺ມຸຕີນຎ຺ຈ ວິປຊ຺ຊນໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສງ຺ກາປສງ຺ໂຄ ຈ ທຸນ຺ນິວາໂຣ ໂຫຕິ. ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສຠາຄສີມານເມວ ຣຸກ຺ຂາທີຫິ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ, ນ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາທີນໍ ສຠາຄສີມານນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມຫາສີມາໂສຘນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ຂຓ຺ຑສີມາຍເມວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສງ຺ຆກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີມາມາຬເກ’’ຕິອາທິ. ມຫາສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອປ຺ປໂຫນກຕາຍ ມຫາສີມາຍ ກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນປິ ອຍໍ ນໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພວ.

‘‘ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນປິ ສີມໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມນເຍປີຕິ ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ມຫາສີມໍ ປວິຏ຺ຐສາຂານເຍປິ. ສີມຏ຺ຐຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ນິສິນ຺ໂນ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖປາສເມວ ອາເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣຸກ຺ຂສາຂາທີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘາສຸ ເອຕາສຸ ຂນ຺ຘສີມາຍໍ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ, ມຫາສີມາຍໍ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຜຸສິຕ຺ວາ, ຫຕ຺ຖປາສຎ຺ຈ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາສີມາຍ ຐິຕຈຕຸຕ຺ໂຖ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ, ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໓໘໙) ວຈນໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖາປິ ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ມາຬກສີມາຍເມວ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິຫິຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຠິນ຺ນສີມຏ຺ຐຕາຍ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐສ຺ສ ຄຓປູຣກຕ຺ຕາຠາວາ ກມ຺ມໂກໂປວ ໂຫຕີຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອາຫຣຓວເສນ ມຫາສີມາໂສຘນນ຺ຕິ? ຕມ຺ປິ ວິນຍຎ຺ຎູ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິສີມາກຣຓວເສເນວ ປເນຕ຺ຖ ໂສຘນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທິນ຺ນສ຺ສາປິ ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຄມເນນ ມຫາສີມຏ຺ໂຐ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ. ຍທິ ຈສ຺ສ ຉນ຺ທາທິ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ກຖໍ ໂສ ກມ຺ມໍ ໂກເປສ຺ສຕີຕິ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິສຠາຄສີມານໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທສໂຕ. ໂສ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ອຏ຺ຐກຖາວຈນປ຺ປມາຓໂຕ. ນ ຫິ ວິນເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ ພຸທ຺ຘໂຄຈຣຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສເຈ ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐິເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອກິສ຺ສາ ເອວ ສີມາຍ ຄໂຓ ຈ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ຈ ອນຸສ຺ສາວໂກ ຈ ເອກໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກມ຺ມາຣໂຫ ວາ ອນຸສ຺ສາວໂກ ວາ ສີມນ຺ຕຣຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ວິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາທິສຠາຄສີມາສຸ ເອວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຍາສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘສຸປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ຍາສຸ ປນ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕາສຸ ວິສຠາຄສີມາສຸ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ເອກຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອິຕຣຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ ເອວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ໂສຘນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນ ໂອຕຣຕີຕິ ປຓວສຓ຺ຐານປພ຺ພຕາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ປມາຓຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ນ ໂອຕຣຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປເນຕ຺ຖ ພຊ຺ຌມານກ຺ຂເຓ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ປມາຓຣຫິຕໍ ປພ຺ພຕາທີນິ ນາໂຣຫຕິ, ຕຖາປິ ຕໍ ປຈ຺ຉາ ສີມຏ຺ຐຕາຍ ສີມາ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປຓວສຓ຺ຐານາທິ ປນ ອຸປຣິ ພທ຺ຘາຍປິ ສີມາຍ ສີມາສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຖາ ໂອໂຣຫຓາໂຣຫຓານໍ ສາຘາຣຓວເສນ ‘‘ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ນິຏ຺ຐິຕສີມາຍ ອຸປຣິ ຊາຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ປຸພ຺ເພ ຐິຕໍ, ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊາຕໍ, ປວິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຫິ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາທິສວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ສີມຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ‘‘ພທ຺ຘສີມາຍາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປກຣຓວເສນ ອຸປລກ຺ຂຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພທ຺ຘສີມາສຸປິ ສພ຺ພາສຸ ຐິຕໍ ຕໍ ສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເອກສມ຺ພທ຺ເຘນ ຄຕນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂລຕາທິຕຕ຺ຣຊາຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສມ຺ປິ ‘‘ອິໂຕ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ຍໍ ປນ ‘‘ອິໂຕ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຕໂຕ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອຸໂຠສຸ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາສຸ, ອຸທກຸກ຺ເຂປນທິອາທີສຸ ຈ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕຣຊ຺ຊຸທຓ຺ຑາທິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ປນ ພທ຺ຘສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂຄ ພທ຺ຘສີມາ, ອພທ຺ຘຄາມສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂຄ ຄາມສີມາ ຕທຸຠຍສີມຏ຺ຐປພ຺ພຕາທິ ວິຍ. ພທ຺ຘສີມໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປາໂຣເຫ, ຄາມສີມາຍ ຄາມສີມໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປາໂຣເຫ ຈ ພທ຺ຘສີມາຍ ປຕິຏ຺ຐິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມູລປຕິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິໂຕ ຄຕໍ, ຕໂຕ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ ໂສ ຠາໂຄ ຍຖາປວິຏ຺ຐສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ຣຸກ຺ຂປາໂຣຫານໍ ອນ຺ຕຣາ ປນ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາ ຠູມິຍໍ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທປ຺ປມາເຓນ ຕທຸຠຍສີມາ ໂຫຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ສາຂາຍ ປາໂຣໂຫ ປວິຏ຺ຐສີມາຍ ປຖວິຍໍ ມູເລຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ຍາວ ສາຂໍ ວິນາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວ ມູລສີມຏ຺ຐຕໍ ນ ວິຊຫຕິ. ຍທາ ປນ ວິນາ ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາປິ ປາໂຣຫມຕ຺ຕເມວ ປວິຏ຺ຐສີມຏ຺ຐຕໍ ສມຸເປຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ໂພປິ ອາກາສຏ຺ຐສາຂາຠາໂຄ ປຸຣິມສີມຏ຺ຐຕໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕໂຕ ອາຄຕຠາຄສ຺ສ ອວິຊຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອຸທກຸກ຺ເຂປນທິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວິສຠາຄສີມາຍ ເອວໍ ປວິຏ຺ເຐ ສກລສີມາໂສຘນໍ, ສຠາຄາຍ ປວິຏ຺ເຐ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໂສຘນຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໔໐. ປາຣຍຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ນທິຍາ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐມານາ ສີມາ ນທິອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນທິໍອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕນທິຍຎ຺ຫິ ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ. ນທິລກ຺ຂເຓ ປນ ອສຕິ ໂອຕຣຕິ, ສາ ຈ ຕທາ ນທິປາຣສີມາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນທິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ນທິນິມິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອວສ຺ສໍ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ ປນ ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນ ນາວາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ນາວໍ ວິນາປິ ສີມາ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ ເອວ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖາ ນາວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຣຸກ຺ຂສງ຺ຆາຏມໂຍຕິ ອເນກຣຸກ຺ເຂ ເອກໂຕ ຆເຏຕ຺ວາ ກຕເສຕຸ. ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕີຣານໍ ເອກຄາມເຂຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປພ຺ພຕສຓ຺ຐານາຕິ ເອກໂຕ ອຸຄ຺ຄຕທີປສິຂຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ສມູຫນິຕ຺ວາຕິ ວິນາເສຕ຺ວາ, ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໒. ຍານິ ການິຈີຕິ ອິຘ ນິມິຕ຺ຕານໍ ສີມາຍ ປາຬິຍໍ ສຣູປໂຕ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິປ຺ປວາສສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ອນ຺ຘກວິນ຺ທວິຫາຣມ຺ປິ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເນສໍ ສີມາຕິ ເຕສຸ ມຫາວິຫາເຣສຸ. ‘‘ມນ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ອີສກນ຺ຕິ, ອີສກໍ ວຸຬ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕວຸຬ຺ຫຠາໂວ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອນຕິກ຺ກມສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໔. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ. ທ຺ເວປີຕິ ທ຺ເວ ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສາໂຍ. ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ມຫາສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອວິປ຺ປວາສາຕິ.

‘‘ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປີ’’ຕິ ອິທໍ ມຫາສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາ ພາຫິຣປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຊານນ຺ເຕຫິປິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຕາຍ ສາ ສີມາ ສມູຫຕາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຣຫິຕຏ຺ຐາເນ. ອິທຎ຺ຈ ມຫາສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ກມ຺ມກຣຓສຸຂຕ຺ຖໍ ຂຓ຺ຑສີມາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ຕໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິພຫຸສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ນ ພນ຺ຘຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ສາ ພທ຺ຘາ ສຸພທ຺ຘາ ເອວ ມຫາສີມາ ວິຍ. ‘‘ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວາ’’ຕິ ອິທໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອສມູຫຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕສ຺ສ ອຊານນໂຕ ຈ ມຫາສີມາພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວ. ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ວາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ວິຊ຺ຊມານປກ຺ເຂ ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊມານປກ຺ເຂປິ ສມ຺ເຠທສງ຺ກາຍ ອນິວຕ຺ຕເນນ ສມ຺ເຠທສງ຺ກໍ ກຕ຺ວາ. ອວິຫາຣໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມານາຣຫໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ປຸພ຺ເພ ຫິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອິທານິ ຕມ຺ປິ ວິນາສິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາ. ອຸໂຠປິ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປເທສນິຍມໍ ວາ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ວາ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ວາ ອວິຊ຺ຊມານຕໍ ວາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ກາ ເອວ ໂຫຕິ. ‘‘ເນວ ສມູຫນິຕຸໍ, ນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ສມູຫນິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ມຫາສີມໍ ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ຈ ສກ຺ກາ…ເປ… ກມ຺ມວາຈໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສີມາພນ຺ຘນກມ຺ມວາຈໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນ ສມູຫນິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອີທິເສສຸ ວິຫາເຣສຸ ຉປຎ຺ຈມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ, ຕໂຕ ສມານສໍວາສກສີມຎ຺ຈ ສມູຫນນວເສນ ສີມາຍ ສມຸຄ຺ຆາເຕ ກເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຂຓ຺ຑສີມາຍ, ມຫາສີມາຍປິ ວາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ສຕິ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ມິໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຕາສໍ ມຊ຺ຌຄຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາ ສມູຫເນຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຄາມສີມາ ເອວ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ສີມາຍ, ຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວາ ຊານນໍ ອງ຺ຄໍ. ສີມາຍ ປນ ອນ຺ໂຕຐານໍ, ‘‘ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຂຓ຺ຑສີມໍ ປນ ຊານນ຺ຕາ ອວິປ຺ປວາສໍ ອຊານນ຺ຕາປິ ສມູຫນິຕຸຎ຺ເຈວ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ເອວໍ ມຫາສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຊານເນປິ ສມູຫນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຄາມສີມາຍ ເອວ ຈ ອວສິຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຸຈິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອວິປ຺ປວາສສີມານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄາມສີມາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ປາຬິຍໍ ‘‘ອສມ຺ມຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຄາມສີມາ ເອວ ພທ຺ຘສີມາຍ ເຂຕ຺ຕໍ, ອຣຎ຺ຎນທິອາທໂຍ ວິຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປາທີນໍ. ສາ ຈ ຄາມສີມາ ພທ຺ຘສີມາວິຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ສຍເມວ ສມານສໍວາສາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາ ຕສ຺ສ ວາ ຄາມສ຺ສ ຄາມສີມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມສີມາປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອຣຎ຺ຎປພ຺ພຕາທິກໍ ສພ຺ພໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນ຺ຕຣຆຣເມວ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສກລສ຺ສ ຄາມເຂຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນີຍາ ຄາມສີມາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຫິ ໂສ ອນ຺ຕຣຆຣເຂຕ຺ຕາທີສຸ ອເນເກສຸ ຠູມິຠາເຄສຸ ‘‘ຄາໂມ’’ຕິ ເອກຕ຺ເຕນ ໂລກຊເນຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຄາມໂວຫາໂຣ, ໂສວ ອິຘ ‘‘ຄາມສີມາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຄາໂມ ເອວ ຫິ ຄາມສີມາ. ອິມິນາວ ນເຍນ ອຸປຣິ ອຣຎ຺ຎໍ ນທີ ສມຸທ຺ໂທ ຊາຕສ຺ສໂຣຕິ ເອວໍ ເຕສຸ ຠູມິປ຺ປເທເສສຸ ເອກຕ຺ເຕນ ໂລກຊນປຎ຺ຎຕ຺ຕານເມວ ອຣຎ຺ຎາທີນໍ ອຣຎ຺ຎສີມາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລເກ ປນ ຄາມສີມາທິໂວຫາໂຣ ຄາມາທີນໍ ມຣິຍາທາຍເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຄາມເຂຕ຺ຕາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສາສເນ ປນ ເຕ ຄາມາທໂຍ ອິຕຣນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ມຣິຍາທາຕິ ກຕ຺ວາ ຄາໂມ ເອວ ຄາມສີມາ, ອຣຎ຺ຎເມວ ອຣຎ຺ຎສີມາ…ເປ… ສມຸທ຺ໂທ ເອວ ສມຸທ຺ທສີມາຕິ ສີມາໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ນິຄມສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຄາມສີມປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຄຣມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາ’’ຕິ. ‘‘ພລິໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຍໍ ຄາໂມ ເອຕ຺ຕໂກ ກຣີສຠາໂຄ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຣາຊປຓ຺ເຓສຸ ອາໂຣປິເຕສຸ ຠູມິຠາເຄສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຕຬາກມາຕິກາສຸສານປພ຺ພຕາທິເກ ປເທເສ ພລິໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂສປິ ຄາມສີມາ ເອວ. ຣາຊາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠູມິຠາໂຄ ຫິ ສພ຺ໂພວ ຐເປຕ຺ວາ ນທິໂລຓິຊາຕສ຺ສເຣ ຄາມສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ກຎ຺ຈິ ປເທສໍ ຄາມນ຺ຕເຣນ ໂຍເຊຕິ, ໂສ ປວິຏ຺ຐຄາມສີມຕໍ ເອວ ຠຊຕິ, ນທິຊາຕສ຺ສເຣສຸ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກາທິຠາວໍ ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຠາວໍ ວາ ປາປິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເຍ ປນ ຄາມາ ຣາຊໂຈຣາທິຠຍປີຬິເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕາ ຈິຣມ຺ປິ ນິມ຺ມນຸສ຺ສາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສມນ຺ຕາ ປນ ຄາມາ ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ປາເຏກ຺ກໍ ຄາມສີມາວ. ເຕສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ສມນ຺ຕຄາມວາສີຫິ ກສາເປຕ຺ວາ ວາ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ລິຂິຕ຺ວາ ວາ ພລິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຄາເມນ ເອກີຠາວໍ ວາ ອຸປເນນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ຄາມາ ຣາຊູຫິປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຄາມເຂຕ຺ຕານນ຺ຕຣິກາ ມຫາຣຎ຺ເຎນ ເອກີຠູຕາ, ເຕ ອຄາມກາຣຎ຺ຎສີມຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປຸຣິມາ ຄາມສີມາ ວິນສ຺ສຕິ. ຣາຊາໂນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາທິປ຺ປເທເສ ມຫນ຺ຕໍ ຄາມໍ ກຕ຺ວາ ອເນກສຫສ຺ສານິ ກຸລານິ ວາສາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສີນໍ ໂຠຄຄາມາຕິ ສມນ຺ຕາ ຠູຕຄາເມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ປຸຣາຓນາມໍ, ປນ ປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ນ ວິນາເສນ຺ຕິ, ເຕປິ ປຈ຺ເຈກໍ ຄາມສີມາ ເອວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິມຄາມສີມຕ຺ຕໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ. ສາ ຈ ອິຕຣາ ຈາຕິອາທິ ‘‘ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ ປາຬິປທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສາ ຈ ຣາຊິຈ຺ຉາວເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຠິນວາ, ອິຕຣາ ຈ ອປຣິວຕ຺ຕາ ປກຕິຄາມສີມາ, ຍຖາ ພທ຺ຘສີມາຍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວເມຕາປິ ສພ຺ພກມ຺ມາຣຫຕາສທິເສນ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ, ສາ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ພທ຺ຘສີມາສທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕິຈີວຣາວິປ຺ປວາສສີມໍ ພທ຺ຘສີມໍ ເອວ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ຕໍສທິສຕານິວຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ຕໍສທິສຕາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນນຍສ຺ສ ອິເຘວ ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ອຣຎ຺ເຎຕິ ຍຕ຺ຖ ‘‘ອສຸກຄາມສ຺ສ ອິທໍ ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາມໂວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ອຣຎ຺ເຎ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ອຄມນປຖາ ນິມ຺ມນຸສ຺ສາວາສາ ສມຸທ຺ທນ຺ຕຣທີປກາປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ອຄາມເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣວິຣຫິຕໍ ປເທສໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຣຎ຺ຎສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາ ຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ວິນາວ ສຍເມວ ສມານສໍວາສາ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ. ນທິອາທິສີມາສຸ ວິຍ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣານໍ ຕາວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີມຕາ ສິທ຺ຘາ. ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສີມຕາ ກຖນ຺ຕິ? ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານຸຊານນສຸຕ຺ຕາທິສາມຕ຺ຖິຍໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຄາມສີມາຍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ພຫູ ພທ຺ຘສີມາໂຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕາສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ເຠທຕ຺ຖໍ ສີມນ຺ຕຣິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ເອວມິຘາຣຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ. ຕາສຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣາ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸປິ ວິຘານສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຣຎ຺ຎສ຺ສປິ ສຠາເວເນວ ນທິອາທີນໍ ວິຍ ສີມາຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖເມວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາວ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສີມາຍເມວ ຫິ ຐິຕາ ສີມຏ຺ຐານໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອສີມາຍໍ ອາກາເສ ຐິຕາ ວິຍ ອາກາສຏ຺ຐານໍ. ເອວເມວ ຫິ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕພທ຺ຘສີມານມ຺ປິ ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສີມາຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຖສ຺ສ ຐິໂຕກາສໂຕຕິ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຐິໂຕກາສໂຕ. ສເຈປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ຐິໂຕກາສສ຺ສ ພາຫິຣນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຕາຍ ສຫ ສຍເມວ ສຎ຺ຊາຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ສມານສໍວາສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຂຸທ຺ທເກ ອຣຎ຺ເຎ ມຫນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ວຄ຺ຄກມ຺ມສງ຺ກາຠາເວນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາເປກ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເກວລາຣຎ຺ຎສີມາຍເມວ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນທິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສເຈ ນທີ ນາຕິທີຆາ ໂຫຕິ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ນິສີທຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗). ອິມິນາ ເອວ ຈ ວຈເນນ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ສຕິ ເອວ ອຸທກຸກ຺ເຂປສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ສມນ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ມິນິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກຣເຓເນວ ສີມາ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ນ ສຍເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທກຣຓປ຺ປກາເຣນ ສີມາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອພທ຺ຘສີມາ ຈ ນ ສິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກິຣິຍາປກາຣສິທ຺ຘິໂຕ. ອປິຈ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖານໍ, ປກຕິຫຕ຺ຖານຎ຺ຈ ໂລເກ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ, ວິນເຍ ອີທິສໍ ຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເຍນ ເກນຈິ ມິນິເຕ ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາເຕນ ນຸ ໂຂ ຫຕ຺ເຖນ ມິນິຕໍ, ນ ນຸ ໂຂຕິ ສີມາຍ ວິປຕ຺ຕິສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ. ມິນນ຺ເຕຫິ ຈ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອູນມຘິກໍ ອກຕ຺ວາ ມິນິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ວິປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາ. ປຣິສວເສນ ຈາຍໍ ວຑ຺ຒມານາ ເຕສໍ ມິນເນນ ວຑ຺ຒຕິ ວາ ຫາຍຕິ ວາ. ສງ຺ເຆ ຈ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຍເຄນ ສມຸປ຺ປນ຺ນສີມາ ເຕສໍ ປໂຍເຄນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ຈ. ກຖໍ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຐິຕິຍາ ຈ ປຸຣາຓວິຫາເຣສຸ ວິຍ ສກເລປິ ອຣຎ຺ເຎ ກຖໍ ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ສີມາເປກ຺ຂາຍ ເອວ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕພ຺ພິຄເມນ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍມ຺ປິ ນທິອາທີສຸປິ.

ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ ນ ຎາຍຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພຖາເມນ ຂິປນໍ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຈ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ໂອກາໂສ ນ ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ມິນນໍ, ຂິປນໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ? ຄາມເຂຕ຺ຕາທີສຸ ປວິສນໂຕ ອເຂຕ຺ເຕ ສີມາ ປວິຏ຺ຐາ ນາມາຕິ ສີມາ ວິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອເປກ຺ຂາຍ ສີມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ຍໂຕ ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ສຍເມວ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ຊາຍນ຺ຕິ. ຍໂຕ ປນ ນ ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ເຂຕ຺ຕປ຺ປມາເຓເນວ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ພຫິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕຣມິນນປມາຓສ຺ສ, ວາລຸກາທິຂິປນກມ຺ມສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໍ, ຕໍ ສຎ຺ຊາຕສີມານໍ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ກຕໍ ຄາມູປຈາຣຆຣູປຈາຣຊານນຕ຺ຖໍ ເລຑ຺ຑຸສຸປ຺ປາທິຂິປນວິຘານທສ຺ສນໍ ວິຍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສີມໍ ວາ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ). ເອວໍ ກເຕປິ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ຎາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ເຕນ ປຸຖຸລໂຕ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕຫິ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ຐາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ພຫິ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອຕິທູເຣ ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນ ເປເສຕພ຺ພໍ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ສີມາເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄຄມນນຫານາທິອຕ຺ເຖຫິ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ນທິອາທີສຸ ວາ ປວິຏ຺ເຐ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ສຍເມວ ປຠາ ວິຍ ປທີປສ຺ສ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຄາມເຂຕ຺ຕາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສີມາທ຺ວຍສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ອຸທກຸກ຺ເຂປຎ຺ຈ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ສີມາປຣິຍນ຺ເຕ ຫິ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ເປສິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມນ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕສີມາ ອິຕເຣສໍ ສີມາຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ມາ ໂຫຕູຕິ, ອິຕຣຖາ ຫຕ຺ຖຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາຍເປຕ຺ຖ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ອນຸຊານິຕພ຺ພໂຕ. ອປິຈ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິຕສ຺ສາປິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກມ຺ມໂກປວຈນໂຕປິ ເຈຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ຕມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍເມວ ສຎ຺ຊາຕາຍ ສີມາຍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສີມານໍ, ເອກາຍ ເອວ ວາ ສງ຺ກຣໂຕ. ອິຕຣຖາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໂກປວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ). ກິຎ຺ຈ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎ ຐິຕສ຺ສ ກມ຺ມກຣຓິຈ຺ຉາວິຣຫິຕສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສີມາ. ເອວໍ ອເປກ຺ຂໍ ວິນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘ອຍໍ ສີມາ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາຣມ຺ປິ ລຠຕີ’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມກຣຓິຈ຺ຉໍ ວິນາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປທີປສ຺ສ ປຠາ ວິຍ ສພ຺ພປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໍ ສີມາສມ຺ຠເວນ ສງ຺ເຆ, ຄເຓ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມນ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອເນກສີມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ປຣິສວເສນ ຈສ຺ສາ ວຑ຺ຒິ, ຫານິ ຈ ສມ຺ຠວຕິ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ອຠິນວສີມນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ, ຄຕານໍ ສມນ຺ຕາ ຐິຕສີມາປິ ວິນາໂສ ຈ ຠເວຍ຺ຍ.

ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໗) ເອກາ ເອວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ອຸທກຸກ຺ເຂປາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ເຈສາ ສີມາ ສຠາເວນ, ກາຣຓສາມຕ຺ຖິເຍນ ວາ ປຠາ ວິຍ ປທີປສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກິນ຺ຕຸ ຠຄວໂຕ ອນຸຊານເນເນວ, ຠຄວາ ຈ ອິມາໂຍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາເຣນ ກມ຺ມກຣຓສຸຂຕ຺ຖເມວ ອນຸຎ຺ຎາສີຕິ ກຖໍ ນຫານາທິກິຈ຺ເຈນ ປວິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສມນ຺ຕາ ຕາສໍ ສີມານໍ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປໂຍຊນາຠາວາ? ປໂຍຊເນ ຈ ເອກໍ ເອວ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ກຖໍ ປຈ຺ເຈກໍ ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ ອເນກສີມາສມຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ‘‘ເອກສີມາຍໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ອນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຕກປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ສີມນ຺ຕຣິກຏ຺ຐປນວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໂກປວຈນຎ຺ຈ, ຕມ຺ປິ ອິມາສໍ ສີມານໍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ໂພຘຕາຍ ສີມາຍ ສມ຺ເຠທສງ຺ກໍ, ກມ຺ມໂກປສງ຺ກຎ຺ຈ ທູຣໂຕ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈ ຈີວຣາວິປ຺ປວາສຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ອພ຺ໂຠກາເສ ທສ຺ສິໂຕ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂສ ສີມາ ເອວ ນ ໂຫຕິ, ເຂຕ຺ຕຕຬາກາທິປຣິຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ອຍເມຕ຺ຖ ເອໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທວ. ຕຕ຺ຖ ຈ ພຫູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກໂຕ ຐິເຕສຸ ເຕສໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ຈີວຣໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ນ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຍ຺ຫມາເນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິໂຍສາເນ ຐປິຕຈີວຣໍ ມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ພຫິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາ. ສີມາ ປນ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາໂຣເປຕ຺ຖ ອພ຺ໂຠກາສປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ຍາວ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ມຫາສີມາຍ ອວິປ຺ປວາສສີມາໂວຫາໂຣ ວິຍ. ມຫາສີມາຍມ຺ປິ ຫິ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອິຘາປິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ສີມາປຣິຍນ຺ເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີມາເປກ຺ຂວເສເນເວຕາສໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕພ຺ພິຄເມນ ວິນາໂສ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ປກາໂຣ ອິໂຕ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ຄເວສິຕພ຺ໂພ.

ອິຘ ປນ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂາທິນິຣນ຺ຕເຣປິ ອຣຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອຣຎ຺ຎສີມາຍ ສຫ ເອຕສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ໂທສາຠາໂວ ປເຄວ ອຄາມເກ ຣຸກ຺ເຂຕິ ນິສ຺ສິເຕປິ ປເທເສ ຈີວຣວິປ຺ປວາສສ຺ສ ຣຸກ຺ຂປຣິຫາຣໍ ວິນາວ ອພ຺ໂຠກາສປຣິຫາໂຣວ ອນຸມໂຕຕິ ສິທ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ສີມນ຺ຕຣິກຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ອຘິກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆໍ ວິນາ ເອເກນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ພຫິ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕິທູເຣ ເອວ ຐາຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກໂຕ. ອຸທກຸກ຺ເຂເປປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗). ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ ສີມນ຺ຕຣິການຸຊານນສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຠຄວຕາ ນິທານວເສນ ເອກຄາມສີມານິສ຺ສິຕານໍ, ເອກສຠາຄານຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານເມວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂທສປຣິຫາຣາຍ ສີມນ຺ຕຣິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕຖາປິ ຕທນຸໂລມໂຕ ເອກອຣຎ຺ຎສີມານທິອາທິສີມຎ຺ຈ ນິສ຺ສິຕານໍ ເອກສຠາຄານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານມ຺ປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມານມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ, ສີມນ຺ຕຣິກໍ ວິນາ ອພ຺ຍວຘາເນນ ຐານຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ອນຠິມຕເມວາຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ອິຘາປິ ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານມກໍສຸ. ວິສຠາຄສີມານມ຺ປິ ຫິ ເອກສີມານິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ, ເອກສຠາຄຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕ ສຕິ ເອກໍ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ວິນາ ຐານໍ ສມ຺ເຠທາຍ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານສາມຕ຺ຖິເຍເນວ ເຈຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ພທ຺ຘສີມານໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຠາເວເນວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຄາມສີມາ ວິຍ ອພທ຺ຘສີມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສູກຣາທິນາ ສຕ຺ເຕນ. ມໂຫເຆນ ປນ ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐານໂຕ ນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປຕນ຺ເຕນ ຂໂຕ ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ວາ ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ໂຕ ຊາຕສ຺ສໂຣວ. ເອຕ຺ຖາປິ ຂຸທ຺ທເກ ອຸທກຸກ຺ເຂປກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສມຸທ຺ເທ ປນ ສພ຺ພຖາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍເມວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂສເຘຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ.

ປຸນ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘາສຸ ເອຕາສຸ ນທິອາທີສຸ ຕີສຸ ອພທ຺ຘສີມາສຸ ປຸນ ວຄ຺ຄກມ຺ມປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ສາສນໂວຫາຣສິທ຺ຘາຍ ອພທ຺ຘສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິຍໍ ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຸທກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ, ອຸທກສ຺ສ ປຕໂນກາໂສ, ຕສ຺ມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ອຕ຺ໂຖ – ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ຍາວ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ຍໍ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ນທິອາທີສຸ ອປຣາ ສມານສໍວາສາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ.

ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອນ຺ໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕ, ຕໂຕ ພຫິປິ, ເອກສ຺ສ ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຈນໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານໂຕ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ໂຫຕີຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ‘‘ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອິມິນາ ພຫິປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໗) ວຕ຺ວາ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິ ພຫຸ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ອິຘ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ນຍໂຕ ສໍສນ຺ທນໂຕ ສງ຺ຆຏນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທານມນ຺ຕຣາ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ອຘິກໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ, ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອິເຘວ ວຸຕ຺ເຕນ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ສີມນ຺ຕຣິໂກປຈາເຣນ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ອູນເກ ຐປິເຕ ສີມາຍ ສີມາສມ຺ເຠທໂຕ ກມ຺ມໂກໂປປິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ເອກຠິກ຺ຂຸໂນ ປເວເສປິ ສຕິ ຕສ຺ສ ສີມຏ຺ຐຠາວໂຕ ກມ຺ມໂກໂປ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຖນຎ຺ເຈຕໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທຸພ຺ພິຊານນ຺ເຕນປິ ສີມາສມ຺ເຠທສງ຺ກອາປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມານມນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຕກປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ສີມນ຺ຕຣິກວິຘານວຈນໂຕປິ ເອຕາສໍ ທຸພ຺ພິຊານປຣິຈ຺ເຉທຕາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ສິຊ຺ຌຕິ. ກມ຺ມໂກປສງ຺ກຏ຺ຐານມ຺ປິ ອາຈຣິຍາ ທູຣໂຕ ປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ກມ຺ມໂກປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ຐເປສຸນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕນ຺ຕິ ສີມໍ. ‘‘ສີຆເມວ ອຕິກ຺ກາເມຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ເອວ ປຣິວຕ຺ຕມານາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ວາລຸກາທີຫິ ສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ອິຕຣຖາ ພຫິ ປຣິວຕ຺ຕາ ນຸ ໂຂ, ໂນ ວາຕິ ກມ຺ມໂກປສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອນຸສ຺ສາວນາຕິ ເກວລາຍ ນທິສີມາຍ ອນຸສ຺ສາວນາ. ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂ ວາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ພຫິ ຐິເຕ ຣຸກ຺ເຂປິ ວາ. ພຫິນທິຕີຣເມວ ຫິ ວິສຠາຄສີມຕ຺ຕາ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ນ ອນ຺ໂຕນທີ ນິສ຺ສຍຕ຺ເຕນ ສຠາຄຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ‘‘ພຫິນທິຕີເຣ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຕີຣເມວ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ປນ ນທີ. ‘‘ຣຸກ຺ເຂປິ ຐິເຕຫີ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕອຸທກຸກ຺ເຂປຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ພຫິອຸທກຸກ຺ເຂເປ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຣຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕອຸທກຸກ຺ເຂປຏ຺ຐສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິຫາເຣ ພທ຺ຘສີມໍ, ຄາມສີມຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິສີມາກຣຓວເສເນວ ໂສເຘຕ຺ວາ. ຍຖາ ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ, ເອວໍ ພທ຺ຘສີມາຍໍ, ຄາມສີມາຍໍ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມຏ຺ເຐ ໂສເຘຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຣຎ຺ຎສີມາຫິປິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ, ອິມາຍ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຕາສໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສປິ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ພທ຺ຘສີມາຄາມສີມາຫິປິ ສທ຺ຘິໍ, ເອຕາສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘໂທໂສ ຎາຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມາສນ຺ນານເມເວຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ນຍຄ຺ຄຫຓມຸຂໍ – ຍຖາ ຫິ ພທ຺ຘສີມາຍໍ ສມ຺ມຕາ ວິປຕ຺ຕິສີມາ ໂຫຕີຕິ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ນທິອາທີສຸ ສມ຺ມຕາປິ ພທ຺ຘສີມາ ວິປຕ຺ຕິສີມາວ ໂຫຕີຕິ ຕາຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ຄາມນທິອາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ຈ ອຣຎ຺ຎາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏນກຠາໂວ ຎາຕພ຺ໂພ, ເອວເມຕາ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ພທ຺ຘສີມາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍວິຣຫິຕາຫິ ອິຕຣີຕຣາສໍ ນິສ຺ສຍສີມາຫິ ຈ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ສມ຺ເຠທໂທສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມນໂຍ ຎາຕພ຺ໂພວ.

ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປນ ນິສ຺ສຍຠູຕຄາມາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ພທ຺ຘສີມາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕສ຺ສ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປພທ຺ຘສີມາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ກສ຺ມາ ສີມນ຺ຕຣິກາ ນ ວິຫິຕາຕິ? ນິສ຺ສຍເຠທສຠາວເຠເທຫິ ສຍເມວ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກນິສ຺ສຍເອກສຠາວານເມວ ຫິ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວິນາສໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເອເຕເນວ ນທິນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘາຍ ສີມາຍ ສງ຺ເຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ນທິຍມ຺ປິ ຍາວ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຍາ ປເນຕາ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘາ ຄາມາຣຎ຺ຎນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣສີມາ ປຎ຺ຈ, ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສມ຺ເຠທໂທສໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ໂລກໂວຫາຣາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຄາມາທໂຍ ຄາມນ຺ຕຣາທີຫິ, ນທິອາທີຫິ ຈ ຣຸກ຺ຂາທິສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ເຕນ ສມ຺ຠິນ຺ນາຕິ ໂລເກ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘານຎ຺ຈ ໂລກໂວຫາຣໂຕວ ສມ຺ເຠໂທ ວາ ອສມ຺ເຠໂທ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ນາຎ຺ຎໂຕ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ສມ຺ເຠທນໂຍ ນ ທສ຺ສິໂຕ, ສາສນໂວຫາຣສິທ຺ໂຘເຍວ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ພທ຺ຘສີມາຍ ຕາວ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສີມາຄຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ອໂຘຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສພ຺ພຖາ ທສ຺ສິໂຕ. ຄາມສີມາທີນໍ ປນ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ກຖມຍໍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ? ເກຈິ ຕາເວຕ຺ຖ ‘‘ຄາມສີມາທໂຍປິ ພທ຺ຘສີມາ ວິຍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣສີມາ, ຕາວ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຈ ປຖວິຍາ ອຸປຣິຕເລ, ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸທກຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓປ຺ປເທເສ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓາຠາວາ. ສເຈ ປນ ອຸທໂກຆາທິນາ ໂຍຊນປ຺ປມາຓມ຺ປິ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ນທິສີມາທໂຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ. ຕສ຺ມາ ນທິອາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ພຫິຕີຣມຸເຂນ ອຸມງ຺ເຄນ, ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ປວິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ນທິຍໍ ຐິຕານໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ. ໂສ ປນ ອາສນ຺ນຄາເມ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕີຣຄາມານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຄາມຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ປນ ຕີຣໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ອຄາມກາຣຎ຺ຎເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຕີຣທ຺ວເຍປິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ວິນາ ເກວລາຍ ຂຸທ຺ທກາຣຎ຺ຎສີມາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ສເຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ຍທິ ເຕສໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອຕສ຺ສ ນິສິນ຺ໂນກາສສ຺ສ ປຣໂຕ ເອກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນ ກມ຺ມໂກໂປ. ໂນ ເຈ, ກມ຺ມໂກໂປ. ຄາມສີມາຍໍ ປນ ອນ຺ໂຕອຸມງ຺ເຄ ວາ ພິເລ ວາ ຍຕ຺ຖ ປວິສິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຍຕ຺ຖ ວາ ສຸວຓ຺ຓມຓິອາທິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ວາ ສມ຺ຠາວນາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ເຫຏ຺ຐາປິ ຄາມສີມາ, ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິຍາ ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ປກຕິມນຸສ຺ສານໍ ປເວສສມ຺ຠາວນາປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍາວ ປຖວິສນ຺ຘາຣກອຸທກາ ອຣຎ຺ຎສີມາວ, ນ ຄາມສີມາ. ອຣຎ຺ຎສີມາຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖປິ ຫິ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ປເວສສມ຺ຠາວນາ, ຕຕ຺ຕກເມວ ອຸປຣິຕເລ ອຣຎ຺ຎສີມາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ນ ອຣຎ຺ຎສີມາ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິຕເລນ ສຫ ເອກາຣຎ຺ຎໂວຫາຣາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ ອຸປຣິ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ ອຸມງ຺ຄນທິຍໍ ຐິໂຕ ວິຍ ອຸປຣິນທິຍໍ ຐິຕານໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈກ຺ກວາເຬ ຄາມນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕທວເສສໍ ອມນຸສ຺ສາວາສໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ອຣຎ຺ຎເມວ. ‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫິ ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣາທິປິ ອຣຎ຺ຎເມວ. ອິຘ ປນ ນທິອາທີນໍ ວິສຸໍ ສີມາຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທວເສສເມວ ອຣຎ຺ຎໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ເອກໍ ‘ອຣຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ອຍເມກາຣຎ຺ຎສີມາ. ອິນ຺ທປຸຣຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ເອກາຣຎ຺ຎສີມາ. ຕຖາ ອສຸຣຍກ຺ຂປຸຣາທິ. ອາກາສຏ຺ຐເທວພ຺ຣຫ຺ມວິມານານິ ປນ ສມນ຺ຕາ ອາກາສປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ປຈ຺ເຈກໍ ອຣຎ຺ຎສີມາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ປພ຺ພຕທີປກາ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍໍ, ອຣຎ຺ຎສີມາຍເມວ ວາຕິ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ອຸປຣິອຣຎ຺ຎຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍາ ອຣຎ຺ຎໂວຫາຣາຠາວາ ວິສຸໍ ອຣຎ຺ຎສີມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ຄາມນທິອາທິສີມາກຖາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຕເລ ຐິໂຕ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ພທ຺ຘສີມາຍໍ ທສ຺ສິຕນໂຍ ນ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິທຎ຺ເຈຕາສໍ ຄາມສີມາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາປມາຓທສ຺ສນໍ ສຸຕ຺ຕາທິວິໂຣຘາຠາວາ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄຫເຓ ຈ ຄາມສີມາຍໍ ສມ຺ມຕາ ພທ຺ຘສີມາ ອຸປຣິ ຄາມສີມໍ, ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎສີມຎ຺ຈ ອວຕ຺ຖຣຕີຕິ ຕສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎສີມາປິ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ຠຄວຕາ ຈ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣາ ພທ຺ຘສີມາຍ ອເຂຕ຺ຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອຣຎ຺ຎໍ. ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎມ຺ປິ ພທ຺ຘສີມາຍ ເຂຕ຺ຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ສາ ນ ພຊ຺ຌຕີຕິ? ປໂຍຊນາຠາວາ. ສີມາເປກ຺ຂານນ຺ຕຣເມວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ສາ ຈ ອຸປຣິ ສມ຺ມຕາຍ ພທ຺ຘສີມາຍ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓານຸໂລມໂຕ ວິປຕ຺ຕິສີມາ ເອວ ສິຍາ. ຄາມເຂຕ຺ເຕ ປນ ຐຕ຺ວາ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎກເທສມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສຸສມ຺ມຕາ, ອຄາມກາຣຎ຺ເຎ ຠຄວຕາ ວິຫິຕາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍປິ ອນິວຕ຺ຕິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປວິຏ຺ຐານມ຺ປິ ຕໂຕ ພຫິ ເກວລາຣຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ຕີຓິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ຐເປຕພ຺ພານິ, ອຎ຺ຎຖາ ວິປຕ຺ຕິ ເອວ ສິຍາຕິ ສພ຺ພຖາ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ອຄາມກາຣຎ຺ເຎ ພທ຺ຘສີມາກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ປວິຏ຺ຐສາຂາຍາຕິ ນທິຍາ ປຖວິຕລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ ສາຂາຍປິ, ປເຄວ ອນາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ. ປາໂຣເຫປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນ ສຠາຄໍ ນທິສີມໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕນປິ ວິສຠາຄສີມາສມ຺ພນ຺ຘສາຂາທິນາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕເນວ ມຫາສີມໍ, ຄາມສີມຎ຺ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ສາຂາທິນາ ມາຬກສີມາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຎາປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອນ຺ໂຕນທິຍໍເຍວາຕິ ເສຕຸປາທານໍ ຕີຣຏ຺ຐຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕນ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ນທິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ເຕປິ ສມ຺ເຠທາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ຫິ ອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ອນ຺ໂຕນທິຍມ຺ປິ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ເຕ ສມ຺ເຠໂທ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ ກມ຺ມໂກປສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ, ນ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສີມາຍ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ເຖວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອາວຣເຓນ ວາຕິ ທາຣຸອາທິໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ອຸທກນິວາຣເຓນ. ໂກຏ຺ຏກພນ຺ຘເນນ ວາຕິ ມຕ຺ຕິກາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ກຕເສຕຸພນ຺ເຘນ. ອຸຠເຍນາປິ ອາວຣຓເມວ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນທິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ປາຬິ ພທ຺ຘາ’’ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ນທິໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ປາຬິ ພທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຑ຺ຑິຕໂມທກນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ໂຕທກໍ. ‘‘ນທິໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທນຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຬາກນທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ຕີຣາທິຠິນ຺ທນວເສນ ວິປຸລາ ຫຸຕ຺ວາ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ພທ຺ຘສີມໍ.

ອຄມນປເຖຕິ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ. ອຣຎ຺ຎສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘໍ ອຄາມກາຣຎ຺ຎສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປກຕິຍາ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ຄມນປເຖສຸ ທີປເກສຸ.

ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອາວາຏາທີນໍ ກຕຏ຺ຐານເມວ, ນ ອກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຓີຕິ ສມຸທ຺ໂທທກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເວຄນິນ຺ໂນ ມາຕິກາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂກ.

໑໔໘. ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຕ຺ຕກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ຠິນ຺ທຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຫນກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສກລມ຺ປິ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕມຫາສາຂມູລາ, ເອເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຈ຺ຈາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ສາຂາຍ ສາຂໍ ຜຸສນ຺ຕາ ຫິ ທູຣຏ຺ຐາປິ ສິຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ເອກໍສໂຕ ສມ຺ເຠທລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ ນ ສິຍາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິຏປຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນກຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທຕິ ນາມ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ໂປຣາຓກວິຫາຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມ຺ພນ຺ຕິ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຸຣາຓວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປາທີນໍ ວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຊານນ຺ຕານໍ ຕໍ ປຸຣາຓສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອມ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓວິຫາຣສີມຏ຺ຐໍ ຊມ຺ພຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ພຊມ຺ພູນໍ ອນ຺ຕເຣ ຍໍ ຐານໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເວເສຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣາຓສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຄາມຏ຺ຐສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕສີມຏ຺ຐາຍ ຊມ຺ພຸຍາ ສຫ ສໍສຏ຺ຐວິຏປຕ຺ເຕປິ ສີມາຍ ພນ຺ຘນກາເລ ວິປຕ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຉາ ຄາມສີມາຍ ສຫ ສມ຺ເຠໂທ ວາ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ມຸຂໂຕວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປເທສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສີທນປ຺ປໂຫນກປ຺ປເທສໍ. ‘‘ສີມນ຺ຕຣິກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ເຠທຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມາຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ອພ຺ຍວຘາເນນ ພທ຺ຘາປິ ສີມາ ອສີມາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາປິ ສີມນ຺ຕຣິກາ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສາ ປນ ທຸພ຺ໂພຘາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາທິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສີມໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ພນ຺ຘນກາເລ ຕາວ ສມ຺ເຠທໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເອວ ສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕິ, ອຖ ໂຂ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ຣຸກ຺ໂຂ ກໂຣຕິ ເອວ. ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາຍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວຑ຺ຒນກາ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຣິ ທິສ຺ສມານຂນ຺ຘສາຂາທິປເວເສ ເອວ ສງ຺ກຣໂທສສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອທິສ຺ສມານານໍ ມູລານໍ ປເວເສປິ ຠູມິຄຕິກຕ຺ຕາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ສເຈ ປນ ມູລານິປິ ທິສ຺ສມານາເນວ ປວິສນ຺ຕິ, ສງ຺ກໂຣວ. ປພ຺ພຕປາສາຓາ ປນ ທິສ຺ສມານາປິ ຠູມິຄຕິກາ ເອວ. ຍທິ ປນ ພນ຺ຘນກາເລ ເອວ ເອໂກ ຖູລຣຸກ຺ໂຂ ອຸຠຍມ຺ປິ ສີມໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຈ຺ຉາ ພທ຺ຘາ ອສີມາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສີມາສງ຺ກຣນ຺ຕິ ສີມາສມ຺ເຠທໍ. ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສີມປ຺ປເທສໍ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໘), ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄາມສີມາຍປິ ສຫ ສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ນິມິຕ຺ເຕ ວຑ຺ຒິເຕ ຄາມສີມາພທ຺ຘສີມານໍ ຄຕຏ຺ຐານໍ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ອວຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພທ຺ຘສີມານເມວ ສງ຺ກຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ພທ຺ຘໂທໂສວ ສງ຺ກຣ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ນິທານວເສນ ‘‘ເຍສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີມາ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໘) ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມຕາຍ ອສີມຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ທ຺ວີສຸ ຄາມສີມາສຸ ຐຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ສງ຺ເຆຫິ ສມ຺ເຠທໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສີມນ຺ຕຣິກໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຣຸກ຺ຂປາໂຣຫາທິສມ຺ພນ຺ຘໍ ອວິໂຍເຊຕ຺ວາ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ກມ຺ມວາຈານິຏ຺ຐາປນວເສນ ເອກໂຕ ສມ຺ມຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານມ຺ປິ ອສີມຕາ ປກາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາມສີມາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖເຠທາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສີມາຍ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕີສຸ, ທ຺ວີສຸ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖວ. ອິຘ ປນ ຕຖາ ອກຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ສງ຺ເຆ ເອວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄເຓ, ນ ປຸຄ຺ຄເລ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ສເຈ ປນ ທ຺ເວ ສງ຺ຆາ ເອກສີມາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຉນ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ວິສຸໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ເກຈິ ປເນຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມຕ຺ຕາ. ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຫິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ຕຖາ ວຈນາຠາວາ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖເມວ ສີມາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣສີມາຍໍ ປນ ສງ຺ເຆ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ຂນ຺ຘສີມາຍໍ ຕີສຸ, ທ຺ວີສຸ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ກມ຺ມໍ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄເມວ ຠິນ຺ນສີມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸໂປສຖເຠທາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ. ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເຕນາຕິ ສຸຕປເທນ.

ສວຣຠຍນ຺ຕິ ວນຈຣກຠຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏວິມນຸສ຺ສຠຍ’’ນ຺ຕິ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ອນິຏ຺ຐິເຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍາທີສຸ ອຸທ຺ເທເສສູ’’ຕິອາທິ. ຕີຫິປິ ວິຘີຫີຕິ ໂອສາຣຓກຖນສຣຠຎ຺ເຎຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖໍ ຠຓິຕຸກາມຕາຍ ວາ ຠຓາເປຕຸກາມຕາຍ ວາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອສາຣຓໍ ໂອສາຣຓໍ ນາມ. ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ກຖນໍ ນາມ. ເກວລໍ ປາຐສ຺ເສວ ສເຣນ ຠຓນໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ນາມ. ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປນ ກເຖນ຺ເຕນາຕິ ສຍເມວ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘມ຺ມກມ຺ມປຏິກ຺ໂກສນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ນວວິຘນ຺ຕິ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ຕໂຍ, ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສປາຣິສຸທ຺ຘິອຘິຏ຺ຐານວເສນ ຕໂຍ, ຈາຕຸທ຺ທສີປນ຺ນຣສີສາມຄ຺ຄີວເສນ ຕໂຍຕິ ນວວິຘໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ອຘມ຺ເມນວຄ຺ຄາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ຂວເສນ ທຸວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ນວວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ນວວິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ.

ອຘມ຺ມກມ຺ມປຏິກ຺ໂກສນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກ຺ຂຄຓນາທິອຸຄ຺ຄຫຓານຸຊານນກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໑໕໖. ກຕິມີຕິ ຕິຖິ-ສທ຺ທາເປກ຺ຂໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໖໓. ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວາຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫສຸເຍວ.

໑໖໔. ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣກຣຓເມວ ວິຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິທາຍເກນ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ທາຕພ຺ພາ. ‘‘ຠູຕໍເຍວ ວາ ສາມເຓຣຠາວໍ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອູນວີສຕິວສ຺ສກາເລ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາທີນໍ ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາ ວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ເຕຫິ ອາຫຏາປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍທາ ປນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສາມເຓຣາທິຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ທິນ຺ນາຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິພ຺ຠມຕິ…ເປ… ປຓ຺ຑໂກ ປຏິຊານາຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ປຏິຊານາຕິ. ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປຏິຊານາຕິ, ອາຫຏາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑກາທີນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ວຕ຺ຕມານກາເລສຸ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອາຄມນໍ ສິທ຺ຘເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ປນ ປກຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາເວ ປຏິຎ຺ຎາເຕປິ ເຕສໍ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນວ ຉນ຺ທາທິ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອນາຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ພິຬາລຄີວາຍ ພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກສທິສາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມ, ຍຖາ ສງ຺ຂລິກາ ພິຬາເລ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເອວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ, ເອວມຍໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍຖາ ສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມວລຍໍ ທຸຕິຍວລຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍວລຍໍ, ເອວມຍມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພິຬາລ-ຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປກ຺ຂຄຓນາທິອຸຄ຺ຄຫຓານຸຊານນກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉນ຺ທທານກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ປາຬິຍໍ ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໖໗. ‘‘ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ເອກທາ ສຣນ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມຸຕິທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກທາ ອສຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິອຠາເວປິ ຕສ຺ສ ອນາຄມນໍ ວຄ຺ຄກມ຺ມາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂສປິ ຫຕ຺ຖປາເສວ ອາເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໖໘. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ ປຐມໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕ ກາຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ໂນ ເຈ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ.

໑໖໙. ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິສຸໍ ປຏິກ຺ເຂປາຠາເວປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ເອວ ນເຍນ –

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໖; ອ. ນິ. ໘.໒໐; ອຸທາ. ໔໕) –

ອາທິສຸຕ຺ຕນຍໂຕ ຈ ອລຊ຺ຊີຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖກຣຓມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ອລຊ຺ຊິນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິທານປຎ຺ຎາປເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິປິ ນ ທາຕພ຺ພາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ອຸໂຠປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ເກວລໍ ອາປຕ຺ຕິນາເມເນວ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກເມວ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວໍ ຕໂຍປິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນ ປນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຏິກາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອສມ຺ປາປຸຓນ຺ເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປຏິກຣິຕ຺ວາ ຈ ປຸນ ອຸໂປສໂຖ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ຉນ຺ທທານກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນາປຕ຺ຕິປນ຺ນຣສກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ເກນຈິ ໖໓ ກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິຠູຕໍ ຄາມໍ ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕເນວ ອຸໂປສຖຎຕ຺ຕິຍາ ຐປນກາເລ ສມຄ຺ຄາ ເອວ ເຕ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປສຸນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສຸອຸທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພປນ຺ນຣສເກສຸປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຄ຺ຄາ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎິໂນຕິອາທິ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ວຈນກ຺ຂເຓ ພຫິຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີມາຍ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ ສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວຄ຺ຄາ’’ຕິອາທິ, ເອເຕນ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທິກ຺ຂເຓປິ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີນໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ, ຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ປຸພ຺ເພ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມໂກໂປ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຬິຍໍ ‘‘ສພ຺ພາຍ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ…ເປ… ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຫິສີມາຄຕາຍ ປຣິສາຍ ເຕສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສນ຺ຕິເກ ອນຘິຏ຺ຐິເຕຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິປນ຺ນຣສກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ລິງ຺ຄາທິທສ຺ສນກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ອຎ຺ຎາຕກໍ ນາມ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານໍ. ນານາສໍວາສກຠາວນ຺ຕິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກຠາວໍ.

໑໘໐. ປາຬິຍໍ ອຠິວິຕຣນ຺ຕິ ສມານສໍວາສກາຠາວໍ ນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ.

໑໘໑. ອຸໂປສຖກາຣກາຕິ ສງ຺ຆຸໂປສຖກາຣກາ. ເຕເນວ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆຸໂປສຖຏ຺ຐານໂຕ ຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາປິ ສຫ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຆຸໂປສຖຏ຺ຐານໂຕ ຄຓປຸຄ຺ຄເລຫິ ສຠິກ຺ຂຸໂກປິ ອາວາໂສ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆຸໂປສຖໍ ວາ ຄຓຸໂປສຖໍ ວາ. ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຄຓຸໂປສຖຏ຺ຐານໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖນ ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ອາຣຎ຺ຎເກນາຕິ ເອກຈາຣິນາ. ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ.

໑໘໓. ປາຬິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍາຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິອາທິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ.

ລິງ຺ຄາທິທສ຺ສນກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.