ເອກຸຕ຺ຕຣິກນຍໍ

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ເອກຸຕ຺ຕຣິກນເຍ ປນ ອຊານນ຺ເຕນ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອຊານນ຺ເຕນ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ປຖວີຂຓນສຫເສຍ຺ຍາທິກາ, ສາປິ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍິກາວ ໂຫຕິ.

ປາຣິວາສິກາທີຫິ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນາຕິ ວຕ຺ຕເຠເທສຸ ທຸກ຺ກຏານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ-ປເທເນວ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປຸຣິມເມວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ. ມູລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ທິນ຺ນປຣິວາສມານຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ຈຣຓກາເລ ອາປນ຺ນອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອຄ຺ຆວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ໂອຘານສໂມຘານວເສນ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິຍາ ສໂມຘາຍ ຕທຄ຺ຆວເສນ ປຸນ ທິນ຺ນປຣິວາສາທິສຸທ຺ຘິຍາ ຈຣຓກາເລ ປຸນ ອາປນ຺ນາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ.

ສອຸສ຺ສາເຫເນວາຕິ ປຸນປິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕນ, ເອວໍ ເທສິຕາປິ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊເນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ສປ຺ປິອາທິກໍ ເຖຍ຺ຍາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ປາທຄ຺ຆນເກ ປຸຓ຺ເຓ ປາຣາຊິກເມວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກເມເວຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ຄິຫີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ກຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ, ອຘມ຺ມິກສ຺ສ ປນ ‘‘ອສຸກໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ອສຈ຺ຈາປເນນ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ.

ຕຖາ ໂຈທິໂຕຕິ ອຘມ຺ເມນ ໂຈທິໂຕ, ສຍໍ ສຈ຺ເຈ, ອກຸປ຺ເປ ຈ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕປິ ອຘມ຺ມຈຸທິຕໂກ ເອວ. ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຍວ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕາ ນາມ.

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ທຸເກສຸ ສຍເມວ ສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອາຫ ‘‘ມຸທຸປິຏ຺ຐິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອງ຺ຄຊາຕຈ຺ເຉທອຕ຺ຕຆາຕາທິອາປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ວາຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຠຓ຺ຑປຏິສາມນໍ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິປຏິຠານຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ວາ. ‘‘ຈີວຣາທີນິ ອເທນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ…ເປ… ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໖໗) ວຈນໂຕ ອນາທຣິເຍນ ອາມິສສງ຺ຄຫໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣາທີນໍ ອທານອາປຕ຺ຕິປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ປາຬິຍໍ ເທເສນ຺ໂຕຕິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ, ອເທສນາຄາມິນິອາທິຎ຺ຈ ເທເສນ຺ໂຕ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ, ນ ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ໂອວາທໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂອວາທຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພາລຄິລານຄມິຍວິວຊ຺ຊິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ, ສງ຺ຆາຏິໍ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ ອປຣິໂຠເຄນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍວ. ປມາຓນ຺ຕິ ສງ຺ຆເຠທານນ຺ຕຣິຍນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ. ພາລສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓວິຘິໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊິພາລສ຺ເສວ. ລຊ຺ຊິສ຺ສາຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍທາຍກສຠາຄຕໍ ປຣິວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ. ວິນເຍ ອາຄຕາ ອຕ຺ຖາ ເວນຍິກາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ ວິນຍສິທ຺ຘາ’’ຕິ.

ປາຬິຍໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ວິຫາຣໂຕ ນິສ຺ສາຣຓຕ຺ຕາ ນິສ຺ສາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ກຸລທູສກໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລປິ ອາເວຓິກລກ຺ຂເຓນ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາປຕ຺ຕາທິພຫຸລສ຺ສາປິ ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸນິສ຺ສາຣິໂຕ, ສພ຺ພຖາ ປນ ສຸທ຺ໂຘ ນິຣາປຕ຺ຕິໂກ ທຸນ຺ນິສ຺ສາຣິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ໂອສາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທິໂກ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ໂສສາຣິໂຕ, ປຓ຺ຑກາທິໂກ ໂທສາຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ຕິເກສຸ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ. ອາວຸໂສວາເທນາຕິ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາລປເນນ. ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ. ເສສາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ທິວາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ປຐມກຖິນາທີ (ປາຣາ. ໔໕໙) ສພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານໍ ເວມຊ຺ເຌເຍວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສຎ຺ເຎວ ປວິຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທິວາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ເພສຸ ເອວ ປວິຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທນາປຕ຺ຕິໂຍ, ປນ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາປຕ຺ຕິ ຈ ຣຕ຺ຕິຍຎ຺ເຎວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມນອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາທີນິ ທິວາ ເອວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂຠຊນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ເສຂິຍານິ, ຄຓໂຠຊນາທີນິ ຈ ທິວາ ເອວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອີທິສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເສສາວ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ອູນທສວສ຺ໂສຕິ ທສວສ຺ສສ຺ສ ພາລສ຺ເສວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ອສມ຺ມາວຕ຺ຕນາປຕ຺ຕິໍ, ອລຊ຺ຊີນໍ ນິສ຺ສຍທານາທິມ຺ປິ ທສວສ຺ໂສວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວຸຏ຺ຐາປິນິໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ອນນຸພນ຺ຘາທິມ຺ປິ ອູນທສວສ຺ສາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕຕິ ອນາທຣິເຍນ ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ອປ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທເສ ສງ຺ເຆ ປວາເຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ອນາທຣິເຍນ ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ອາປຕ຺ຕິໍ ກາເຬປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຊຸຓ຺ເຫ ເອວາຕິ ນິຍໂມ ນ ທິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ປນ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມິຍເມວ ປວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປວາຣຓາປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ຊຸຓ຺ເຫ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຍເມຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊຸຓ຺ເຫ ກປ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິຍມວຈເນເນວ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວສ຺ສານຸປຄມນອກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມາທໂຍປິ ວສ຺ເສ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຖິກມ຺ມາທິມ຺ປິ ຄິລາໂນ ເອວ. ອໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມນາທີນິປິ ອນ຺ໂຕ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອາຣາມປ຺ປເວສນາທິ ຈ ອນ຺ໂຕສີມາຍເມວ. ນິສ຺ສຍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອນາປຸຈ຺ຉາທິສາປກ຺ກມນາທິ ຈ ພຫິສີມາຍເມວ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາວິກຣຓາປຕ຺ຕິສມນຸຠາສນອູນວີສຕິວສ຺ສູປສມ຺ປາທນາທິສພ຺ພອຘມ຺ມກມ຺ມາປຕ຺ຕິໂຍປິ ສງ຺ເຆ ເອວ. ອຘມ຺ເມນ ຄຓຸໂປສຖາທີສຸປິ ຄຓາທິມຊ຺ເຌ ເອວ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓາທິປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ຕີຓິ ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານີຕິ ໂຍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກປິ ວີຕິກ຺ກມກາເລ, ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຈ຺ຉາ ໂຈທິໂຕ ສຣມາໂນ ເອວ ‘‘ນ ສຣາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂຍ ຈ ‘‘ສຸປິນໍ ວິຍ ສຣາມີ’’ຕິ ວາ ມຸສາ ວທຕິ, ໂຍ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກກາເລ ກຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສພ຺ເພສໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທຕິ, ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທິນ຺ນານິ ຕີຓິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ ອຘມ຺ມິການິ.

ອປກຕຕ຺ໂຕຕິ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎູ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໕). ‘‘ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕານໍເຍວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂອວທິຍມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ວາ ອວສ຺ສເມວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຸຂາລມ຺ພຣກຣຓາທິເຠໂທຕິ ມຸຂເຠຣີວາທນາທິປ຺ປເຠໂທ. ອຸປຆາເຕຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ພີຊນິຄ຺ຄາຫາທິເກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ພີຊນິໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນາທິກຣເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ໂສຕິ ຄິຫິປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອວາປຸຣຓໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ຄພ຺ຠໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ວິວຣຓກຸຎ຺ຈິກໍ ທາຕຸໍ. ສງ຺ຆຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຕໍ ສຍເມວ ອນ຺ໂຕ ປຏິສາມິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ ຐປາເປຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ອາທິກມ຺ມິເກສຸ ປຐມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວເສນາ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສມ຺ພນ຺ຘິນິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ເອວມຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕຠາສາຕິ ມນ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ກຖນໍ. ‘‘ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອວເສສານໍ ຍຖາກຕິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໒໖) ວຈນໂຕ ອາທິໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ກປ຺ປິຍໍ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ອິຘ ປຣິວາເຣ ອຸທ຺ຘຏານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ປຎ຺ຈເກສຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈາຣສ຺ສ ອຠາໂວຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ອຠາວາ ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ປຸນ ອານີຕກນ຺ຕິ ສຸສາເນ ເປຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕານິ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕວຕ຺ຖານິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ປາຬິຍໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອວຫາຣງ຺ເຄຫິ. ວຕ຺ຖຸໂຕ ປນ ຄຣຸກລຫຸກເຠເທນ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສໍໂຍຄາທິກໍ ກິເລສສມຸທາຈາຣເຫຕຸກໍ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ. ປຎ຺ຫາສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ປຎ຺ຫາສຫສ຺ສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທຫຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣປິ ທຫໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເຕນ ເຖໂຣ ປສີທິ. ວຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ວຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສຕິອາທິກໍ ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວ ສມ຺ມຊ຺ຊນານິສໍສໍ ສພ຺ເພສໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ອໂວຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປທເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ໂຈທນໍ ກາເຣສ຺ສາມີຕິ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈທາເປສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຕານໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຕກໍ ຄຍ຺ຫູປຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ອຘິກຣຓວູປສມຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠາສປຣິຍນ຺ຕໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຠາສປຣິຍນ຺ຕໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອຘມ຺ເມນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ເອກຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເມຖຸນາທິວີຕິກ຺ກມໍ. ກຖານຸສນ຺ຘິວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລມສນ຺ຘິວເສນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕີຕິ ໂຈທເກນ ວາ ຈຸທິຕເກນ ວາ ວຸຕ຺ຕກຖານຸສນ຺ຘິນາ ເຕສໍ ວຈນປຏິວຈນານຸຣູເປນ ວທນ຺ໂຕ ກຖານຸສນ຺ຘິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ ນາມ, ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ ວິນີຕວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕນ ວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລເມເນວ ວທນ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລມສນ຺ຘິວເສນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ ນາມ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ນ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐິຕາຍປິ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອນຸສ຺ສາວນຏ຺ຐາເນ ເອວ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຬິຍໍ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ, ວິສຸທ຺ເຘຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉກ຺ກວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໒໖. ຉກ຺ກາທີສຸ ປາຬິຍໍ ຉ ອຄາຣວາຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສິກ຺ຂາສຸ, ອປ຺ປມາເທ, ປຏິສນ຺ຖາເຣ ຈ ຉ ອຄາຣວາ, ເຕສຸ ເອວ ຈ ຉ ຄາຣວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕສ຺ສ ປຣມສ຺ສ ທສ຺ສນໍ.

໓໒໘. ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫີຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໔) ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ.

໓໒໙. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ຕໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ອຈຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ, ໂລກສນ຺ນິວາເສ ວາ ກຸໂຕ ເກນ ກາຣເຓນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ.

໓໓໐. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິອາທິນາ ວເສນາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ. ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ. ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມ຺ມຣຓາ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມ຺ມຣຓາ. ໂຫຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ ຈ ຕຖາຄໂຕ ປຣມ຺ມຣຓາ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມ຺ມຣຓາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໙) ເອວໍ ອາຄຕາ ທສ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ອຏ຺ຐມິຈ຺ຉາຎາຓມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາຎາຓນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ໂມໂຫ. ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິມຸຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ.

ວິປຣີຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ສມ຺ມາຎາຓສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິປຣິໂຍສານາ ທສ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ຎາຓໍ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ວາ ສມ຺ມາຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອກຸຕ຺ຕຣິກນໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.