໑໒. ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘໂກ

ທສວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໔໖. ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ຠິກ຺ຂຄ຺ເຄນາຕິ ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ. ມຫີຕິ ຫິມໍ.

໔໔໗. ອວິຊ຺ຊານິວຸຕາຕິ ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓນ ນິວຸຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ອວິທ຺ທສູຕິ ອຎ຺ຎາຓິໂນ. ອຸປກ຺ກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອເຕ ສຸຣາປານາທໂຍ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເນຕ຺ຕິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ສຫິຕາ ສເນຕ຺ຕິກາ.

໔໕໐-໑. ອໂຫຄງ຺ໂຄຕິ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ນາມໍ. ປຏິກຈ຺ເຈວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ນໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ປຐມເມວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ສມ຺ຠາເວສຸນ຺ຕິ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ.

໔໕໒. ອໂລຓິກນ຺ຕິ ໂລຓຣຫິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ. ອາສຸຕາຕິ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສຊ຺ຊິຕາ, ‘‘ອສຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

໔໕໓. ອຸຊ຺ຊວິໍສູຕິ ນາວາຍ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ປາຈີນກາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາເວຍ຺ຍກາຕິ ປາເວຍ຺ຍເທສວາສິໂນ.

໔໕໔. ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ວຸຑ຺ໂຒຕິ ນນຸ ຕ຺ວໍ ເຖໂຣ ນິສ຺ສຍມຸຕ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ ຕໍ ເຖໂຣ ປຓາເມສີຕິ ເຠທວຈນໍ ວທນ຺ຕິ. ຄຣຸນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫາມາຕິ ນິສ຺ສຍມຸຕ຺ຕາປິ ມຍໍ ເອກໍ ສມ຺ຠາວນີຍຄຣຸໍ ນິສ຺ສຍຠູຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໕໕. ມູລາທາຍກາຕິ ປຐມໍ ທສວຕ຺ຖູນໍ ທາຍກາ, ອາວາສິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຖພ຺ຍາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣຕິ ໂລເກ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ຕທາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ວຸຑ຺ໂຒ. ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນາຕິ ສຸຎ຺ຎຕາມຸເຂນ ອຘິຄຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໔໕໗. ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄຕິ ປທຠາຊນີເຍ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໕໓) ສຸຕ຺ເຕ ຍາວກາລິກສ຺ເສວ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສິງ຺ຄີໂລຓສ຺ສ ຍາວຊີວິກສ຺ສ ສນ຺ນິຘິກຕສ຺ສ ອາມິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວິຠງ຺ຄນເຍເນວ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕຠາວໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂລຓເມຕ຺ຖ ສນ຺ນິຘິກຕໍ, ນ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍນ຺ຕິ ໂລຓມິສ຺ສໂຠຊເນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິໂນ ອເຫສຸໍ. ຕຖາສຎ຺ຎີນມ຺ປິ ເນສໍ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສນ຺ນິຘິກາເຣ ອສນ຺ນິຘິກາຣສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ຄໍ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໂລເຓນ ສທ຺ຘິໍ. ທຸກ຺ກເຏເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຍາວກາລິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວຊີວິກໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາວຊີວິກໍ ຍາວກາລິເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ກາເລປິ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ກເຏນປິ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍທິ ຫິ ສນ຺ນິຘິກາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ມຎ຺ຎຖ, ຍາວຊີວິກສ຺ສ ໂລຓສ຺ສ ສນ຺ນິຘິໂທສາຠາວາ ທຸກ຺ກເຏນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ອາມິເສນ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາມິສຄຕິກຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ມາ ມຎ຺ຎຖ. ຕທາ ຈ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ ອາມິສຕ຺ຕຸປຄມນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິອາທິນາປິ ທຸກ຺ກຏາຠາວໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ປາຬິຍໍ ຣາຊຄເຫ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄຕິອາທີສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ວິຠງ຺ເຄ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິກາລໂຠຊນາທິໂນ ສຸຕ຺ເຕປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິນຍສ຺ສ ອຕິສຣຓໍ ອຕິກ຺ກໂມ ວິນຍາຕິສາໂຣ. ‘‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຠງ຺ເຄ ຈ ອາຄຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປມາຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ວິທຕ຺ຖິຕ຺ຕຍປ຺ປມາຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ທສາຍ ປນ ວິທຕ຺ຖິທ຺ວຍປ຺ປມາຓໍ ກຕໍ. ອທສກມ຺ປິ ນິສີທນໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສມິຘ ເຫຏ຺ຐາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທສວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ

ຈູຬວຄ຺ຄວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ປຣິວາຣວຓ຺ຓນາ

ມຫາວຄ຺ໂຄ

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ວິສຸທ຺ຘປຣິວາຣສ຺ສ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຣີຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິສາສເນ ຂນ຺ຘການໍ ອນນ຺ຕຣໍ ປຣິວາໂຣຕິ ໂຍ ວິນໂຍ ສງ຺ຄຫໍ ສມາຣຸຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ສ ທານິ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ໂຍຊນາ.

ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ. ອຕິວິສຸທ຺ເຘນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ອຕິສຸຂຸມານິປິ ຣູປານິ ປສ຺ສນໂຕ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ປສາທຈກ຺ຂຸນາ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ…ເປ… ເກນາຠຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ.

໒. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ວິນີຕກຖາຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖຸກຖາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ທ຺ວງ຺ຄິເກນ ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ອງ຺ຄທ຺ວຍສມຸທາຍຠູເຕນ ເອເກນ. ອງ຺ຄທ຺ວຍວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາເວປິ ເຕສຸ ເອເກນງ຺ເຄນ ວິນາ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ‘‘ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອງ຺ເຄສຸ ປຘານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ປນ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເສວນຈິຕ຺ເຕເນວ ສມ຺ຠເວ ສຕິ ອຍໍ ຕໍ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ອຸປາທາຍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ມຸຕິ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ອາປຕ຺ຕິຍາ. ຕສ຺ສ ປນ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕກາໂຍ ເອວ ອງ຺ຄໍ ອພ຺ຍວຫິຕກາຣຓໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ກາຣຓກາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄຍຸຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິອາທິປຣິວາຣວຈເນເນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອກຸສລາທິປຣມຕ຺ຖສຠາວຕາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຣິຍາຍໂຕວ ວຸຕ຺ຕາ, ສມ຺ມຸຕິສຠາວາ ເອວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ ສມຸຏ຺ຐານສມຸຏ຺ຐິຕານໍ ເຠທສິທ຺ຘິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອາປນ຺ນາຍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ເກຫິຈິປິ ສມເຖຫິ ອນາປຕ຺ຕິຠາວາປາທນສ຺ສ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕສງ຺ຂາຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ.

໓. ໂປຣາຓເກຫິ ມຫາເຖເຣຫີຕິ ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍໂຕ ປຈ຺ຉາ ໂປຕ຺ຖກສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ຉຬຠິຎ຺ຎາປອສມ຺ຠິທາທິຄຸຓສມຸຊ຺ຊເລຫິ ມຫາເຖເຣຫິ. ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຄີຕິສທິສາ ຫິ ໂປຕ຺ຖກາໂຣຫສງ຺ຄີຕິ.

໑໘໘. ມຫາວິຠງ຺ເຄຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ. ໂສຬສ ວາຣາ ທສ຺ສິຕາຕິ ເຍຫິ ວາເຣຫິ ອາທິຠູເຕຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ສກໂລປິ ປຣິວາໂຣ ໂສຬສປຣິວາໂຣຕິ ໂວຫຣີຍຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຸຏ຺ຐານສີສວຓ຺ຓນາ

໒໕໗. ປາຬິຍໍ ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈຠູຕາ ປຸຄ຺ຄລາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິນາສຍຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຘມ຺ມນິຍເຕນ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓທ຺ວເຍນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕາ, ກາຣກເວທກາທິຣູເປນ ປນ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ອຕ຺ຕສຠາເວນ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປິ ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ຖຸຠູເຕນ ນິພ຺ພາເນນ ສຫ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອວິຊ຺ຊມານາປິ ຫິ ສມ຺ມຸຕິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ອກຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂຕາ ເອວາຕິ.

ກຣຸຓາສີຕລຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຎາປຠາສິຕຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘຈນ຺ເທ, ພຸທ຺ຘາທິຈ຺ເຈ’’ຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫາຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຫານິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຫານິ ທຸກ຺ຂຫານິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຏເກ ຕີຓິ ເທສຍີຕິ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ເຎປິ ມຫາວີຣາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ເທສຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄີຣໂສ ປິຏການິ ຕີຓິ ເທສຍີຕິ ໂຍຊນາ. ມຫາຄຸຓນ຺ຕິ ມຫານິສໍສໍ. ເອວໍ ນີຍຕິ ສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ ຍທິ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ ອປຣິຫີນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ສຕິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມປິ ນີຍຕິ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ ປນ ກຖໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຖິຕາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ປຣິວາເຣ. ສມຸຏ຺ຐານໍ ນິຍໂຕ ກຕນ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈໍ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ນິຍຕໍ ກຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ປຣິວາເຣ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປທໍ ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ, ຕໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ເຠທໍ ນິທານຎ຺ຈຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມ຺ເຠໂທ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມຸຏ຺ຐາເນນ ສໍກິຓ຺ຓຕາ, ນິທານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຸຄ຺ຄລາທິວຕ຺ຖາທິ ຈ. ສຸຕ຺ເຕ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປຣີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕ, ອຸປຣິ ວກ຺ຂມາເນ ຈ ປຣິວາຣສຸຕ຺ເຕ ເອວ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ, ຕສ຺ມາ ສກລສາສນາຘາຣສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸຠູຕໍ ປຣິວາຣໍ ສິກ຺ເຂຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສມ຺ຠິນ຺ນສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ສາຘາຣຓສມຸຏ຺ຐານານິ. ອາທິມ຺ຫິ ຕາວ ປຸຣິມນເຍຕິ ສພ຺ພປຐເມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາເຣ ອາຄຕນຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເວສາລິຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໑) ນິທານມ຺ປິ ທິສ຺ສຕິ ເອວ. ປຣໂຕຕິ ອາຄຕຠາວໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ປຣໂຕ ອາຄເຕ ສຸຕ຺ເຕ ທິສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ.

໒໕໘. ອນິຍຕາ ປຐມິກາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ກຕໍ, ປຐມານິຍຕໍ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຬິຍໍ ນານຸພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕິນິນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐາປິຕໍ ປວຕ຺ຕິນິໍ ອນນຸພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໖໐. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອຬກໂລມານິ ໂຘວນ຺ຕິໂຍ ຣຊນ຺ຕິໂຍ ວິຊເຏນ຺ຕິໂຍ ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໗໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິມໍ ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ-ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸປລກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຠງ຺ເຄ ‘ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສ’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ອສມເຍ ວສ຺ສິກສາຏິກປຣິເຍສນສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຣາ. ໖໒໖ ອາທໂຍ). ຣຕນສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ປຏິສາມນສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໕໐໒ ອາທໂຍ).

໒໖໕. ປາຬິຍໍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນາຕິ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ.

໒໖໗. ‘‘ນ ເທເສນ຺ຕິ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ຉຕ຺ຕປາຓິສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາປຏິກ຺ເຂປໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໖໙. ອກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສີກຕໍ, ນິຍຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຕນ຺ຕິ ວາ ປຸພ຺ເພ ອນາຄຕໍ, ອຠິນວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໗໐. ສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສງ຺ເຂປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂິປນ຺ຕິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ສທິສສມຸຏ຺ຐານານິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ເຂໂປ, ສມຸຏ຺ຐານສີສໍ. ເນຕິ ວິເນຕິ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເນຕ຺ຕິ, ວິນຍປາຬິ, ສາ ເອວ ຘມ຺ໂມຕິ ເນຕ຺ຕິຘມ຺ໂມຕິ ອາຫ ‘‘ວິນຍປາຬິຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານສີສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາລໍ

ກຕິປຸຈ຺ຉາວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗໑. ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ປາຣາຊິກາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ເມຖຸນາທິນ຺ນາທານາທິອນ຺ໂຕຄຘເຠທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊາຕິວເສນ ເອກຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ. ກຕິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ອນ຺ໂຕຄຘເຠທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໍ ຣາສຏ຺ເຐນາຕິ ເອຕ຺ຕກເມເວຕ຺ຖ ເຠໂທ. ວິນີຕານິເຍວ ວິນີຕວຕ຺ຖູນີຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວິຣມຓານິ ເອວ ອວິປ຺ປຏິສາຣປາໂມຊ຺ຊາທິຘມ຺ມານໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖູນີຕິ ວິນີຕວຕ຺ຖູນິ, ຕານິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຣຕິອາທິອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ ເອວ. ເວຣໍ ມຓຕີຕິ ເວຣເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ເວຣ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຣາຄາທິອກຸສລປກ຺ຂໍ ວິນາເສຕິ.

ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ພຫູສຸ ເອກໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ເຕສຸ ຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນສມາຄມໍ ໂກເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນາທໂຣວາຕິ ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຕຸຏ຺ຐິໍ, ສໍວິຊິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ສໍເວຄຎ຺ຈ ອປເວເທນ຺ໂຕ ເອວ. ກາຍປາຄພ຺ຠິຍນ຺ຕິ ອຸນ຺ນຕິວເສນ ປວຕ຺ຕນກາຍານາຈາຣໍ.

໒໗໔. ເມຕ຺ຕາຍ ສມ຺ຠູຕໍ ເມຕ຺ຕໍ, ກາຍກມ຺ມໍ. ອຸຠເຍຫິປີຕິ ນວເກຫິ, ເຖເຣຫິ ຈ. ປິຍໍ ກໂຣຕີຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເປມຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ, ເກສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ.

ປຸຄ຺ຄລໍ ປຏິວິຠຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ປກເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕເມວ ປຸຄ຺ຄລປຏິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ເສຣິວິຫາຣິຕາກຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ສມ຺ມາທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຕິປຸຈ຺ຉາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗໖. ປຐເມນ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ເກວລໍ ກາເຍນ. ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ເອກນ຺ຕສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆາທິເສສາທີນໍ ທຸກ຺ກຏປຣິໂຍສານານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈິຕ຺ຕການມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາປຊ຺ຊນໍ ສິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີນຸກ຺ກຏ຺ເຐຫິ ຊາຕິອາທີຫິ ໂອມສເນ ເອວ ທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາ ເອກນ຺ຕວາຈາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ເອວາຕິ.

ທຸຕິຍສມຸຏ຺ຐານນເຍ ວາຈາຍ ເອວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພປາຏິເທສນີຍສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕິເຍ ປນ ໂວສາສມານຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ກາຍວາຈາຫິ ອນປສາທນປຈ຺ຈຍາ ປາຏິເທສນີຍສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂອມສເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານຕ຺ເຕປິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ປຎ຺ຈເມເນວ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ນ ຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມວາເຣ ‘‘ສິຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວິກາເຣເນວ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາເວປິ ກາຍກີຬາຠາວາຠາວໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຉຏ຺ຐວາເຣ ປນ ວິຊ຺ຊມາໂນປິ ກາໂຍ ທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈມສມຸຏ຺ຐາເນ ເອວ ຉຏ຺ຐມ຺ປິ ປວິສຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຖາ ທຸພ຺ຠາສິເຕນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ. ນ ຫິ ທວກມ຺ຍຕາຍ ກາຍວາຈາຫິ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈເມເນວ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຉຏ຺ເຐນປິ ສມາປຊ຺ຊຕິ ເອວ ຘມ຺ມເທສນາປຕ຺ຕິ ວິຍາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສມຸຏ຺ຐານວາເຣ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຉອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຕາປຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໗໗. ທຸຕິເຍ ປນ ກຕິວາເຣ ປຐມສມຸຏ຺ຐາເນນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ລຫຸທສ຺ສນສຸຂຕ຺ຖໍ ກຸຏິກາຣາທີນິ ເອວ ສມຸທ຺ຘຏານິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວາ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເອວໍ ທຸຕິຍສມຸຏ຺ຐານາທີສຸປິ. ‘‘ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກຸຏິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈີປໂຍຄາຠາວໍ. ອຸຠເຍນາປິ ເກວລໍ ກາເຍເນວ ທຸກ຺ກຏາທີນໍ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ຍຖານຸຣູປໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອເກນ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອິຘ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ກາຍໂຕວ ສມຸຏ຺ຐິຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິເສສໂຕ ປນ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອິຕຣສມຸຏ຺ຐາເນຫິປິ ຍຖາຣຫໍ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອວ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ.

‘‘ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆາທິເສສວຊ຺ຊິຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໗໙. ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ກໂຣຕີຕິ ວາຈາຍ ສໍວິທຫຕິ, ສຍຎ຺ຈ ກາເຍນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຕາປຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ຕຕິໂຍ ປນ ຄາຖາວາໂຣ ທຸຕິຍວາເຣນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍວ ກາຍິໂກຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ກາຍິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ສມຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ, ກາໂຍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ອກ຺ຂາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເວກທສ຺ສິນາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕເຫຕຸຕ຺ຕາ ຈ ນີວຣຓວິເວກຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ທສ຺ສນສີເລນ. ວິຠງ຺ຄໂກວິທາຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄກຸສລາຕິ ອາລປນໍ. ອິຘ ປເນວໍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ສຍເມວ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ປຸຈ຺ຉາວິສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອກາສີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໘໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ ວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍວາເຣ ສີລວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິປອຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຍາ.

໒໘໖. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາຕິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ.

໒໘໗. ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄມ຺ມ ຊີວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາຊີໂວ, ຈຕຸປຈ຺ຈໂຍ, ໂສວ ມິຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ວິປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸ, ຕທຸປ຺ປາທນຕປຣິໂຠຄນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິກຣຓປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໙໑. ປຎ຺ຈເມ ອຘິກຣຓປຈ຺ຈຍວາເຣ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓປຈ຺ຈຍາຕິ ອປໂລກນວຈນຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາສງ຺ຂຕກມ຺ມວາຈາປຈ຺ຈຍາ. ປຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ມິກກຕິກາທິໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈເມ ອຘິກຣຓປຈ຺ຈຍວາເຣ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓປຈ຺ຈຍາ ອປໂລກນາວສາເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຘິປ຺ປາຍາທິນາ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມາທິໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິ ຈ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕິອາທໂຍ. ‘‘ນຕ຺ຖຎ຺ຎາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ວິປຕ຺ຕິອາທິຠາຄິນິໂຍ ສາວຊ຺ຊາປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິກຣຓປຈ຺ຈຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຖເຠທໍ

ອຘິກຣຓປຣິຍາຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໙໓. ຉຏ຺ເຐ ປຣິຍາຍວາເຣ ອໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິອາທິ ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ອວິປຣີຕໂຕ ຘມ຺ມວາທິສ຺ສ ວິວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ຐານານີຕິ ຘມ຺ມາທີສຸ ອຘມ຺ໂມຕິອາທິນາ ຄເຫຕ຺ວາ ທີປນານິ ອິເຘວ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ, ຕານິ ເອວ ກາຍກລຫາທິວິວາທສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຐານານິ, ໂອກາສຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖູນິ, ອາຘາຣຕ຺ຕາ ຠູມິໂຍຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ. ອພ຺ຍາກຕເຫຕູຕິ ອເສກ຺ຂານໍ ວິວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສ ມູລານີຕິ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ, ມກ຺ໂຂ ປລາໂສ, ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍໍ, ປາປິຈ຺ຉຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສິຕາ ອາຘານຄ຺ຄາຫີທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕານີຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຍຸຄຬານໍ ວເສນ ຉ ຘມ຺ມາ ເຈວ ໂລຠາທໂຍ ຉ ເຫຕູ ຈາຕິ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມາ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລານິ.

໒໙໔. ຈຸທ຺ທສ ມູລານີຕິ ຕາເນວ ທ຺ວາທສ ກາຍວາຈາຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຸທ຺ທສ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລານິ.

໒໙໕. ປຖວີຂຓນາທີສຸ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕມູລິກາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຐານານີຕິອາທິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປຏິຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓປຈ຺ຈຍາ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໙໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉ ເຫຕູ’’ຕິ ອິທໍ ກຸສລານໍ ອາປຕ຺ຕິເຫຕຸໂວຫາຣສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ກຸສລເຫຕູນໍ ອຠາວໂຕ. ‘‘ອໂລໂຠ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິ ຫິ ອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິເຫຕໂວ ເອວ ຫິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມນາເມນ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໙໖. ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ຐານານີຕິອາທີສຸ ອປໂລກນວາຈາ, ຎຕ຺ຕິອາທິວາຈາໂຍ ຈ ກມ຺ມານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາ ເອວ ຫິ ເອກສີມາຍໍ ສາມຄ຺ຄິມຸປຄຕານໍ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອນຸມຕິຍາ ສາວນກິຣິຍານິປ຺ຜຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສງ຺ຆຄຓກິຈ຺ຈສຠາວສ຺ສ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາຠາເວນ ‘‘ຐານວຕ຺ຖຸຠູມິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອກໍ ມູລໍ ສງ຺ໂຆຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓຎຕ຺ຕິອປໂລກນານຎ຺ຫິ ຄໂຓປິ ມູລນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາຕິ ຎຕ຺ຕິຎຕ຺ຕິທຸຕິຍຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈານໍ ຎຕ຺ຕິຣູປຕ຺ຕາ, ຎຕ຺ຕິປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມຎຕ຺ຕິກມ຺ມວາຈາຎຕ຺ຕິວເສນ ຫິ ທຸວິຘາສຸ ຎຕ຺ຕີສຸ ອນຸສ຺ສາວນາປິ ກມ຺ມມູລກນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິວິຠາໂຄ ຈາຍໍ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕ ສມຖາ…ເປ… ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ວິສຊ຺ຊນໍ. ‘‘ກຖຎ຺ຈ ສິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸນ ປຸຈ຺ຉາ. ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ທ຺ເວ ສມຖາຕິອາທິ ປຸນ ວິສຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຕ຺ຕ ສມຖາ ທສ ສມຖາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ‘‘ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ທສ ສມຖາ ສຕ຺ຕ ສມຖາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘາຘິກຣຓສງ຺ຂາຕວຕ຺ຖຸວເສນ ຈ ເທສນາກ຺ກມສງ຺ຂາຕປຣິຍາຍວເສນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຘິກຣຓປຣິຍາຍວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຘາຣຓວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໒໙໗. ສຕ຺ຕເມ ສາຘາຣຓວາເຣ ສາຘາຣຓາຕິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມນກິຈ຺ຈສາຘາຣຓາ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໒໙໘. ອຏ຺ຐເມ ຕພ຺ຠາຄິຍວາເຣ ຕພ຺ຠາຄິຍາຕິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມນໂຕ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ.

ສາຘາຣຓວາຣາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຖາສມຖສ຺ສສາຘາຣຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໙໙. ນວເມ ສມຖາສມຖສາຘາຣຓວາເຣ ‘‘ສພ຺ເພ ສມຖາ ເອກໂຕວ ອຘິກຣຓໍ ສເມນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ນານາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ສມຖາ ສມຖສ຺ສ ສາຘາຣຓາ, ສມຖາ ສມຖສ຺ສ ອສາຘາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວາທາທິອຘິກຣຓກ຺ກເມນ ຕພ຺ພູປສມເຫຕຸຠູເຕ ສມເຖ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ມຸຂາວິນຍໍ ວິນາ ກສ຺ສຈິ ສມຖສ຺ສ ອສມ຺ຠວາ ເສສາ ຉປິ ສມຖາ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ສ ສາຘາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຠາວໂຕ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສາຘາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕພ຺ຠາຄິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສມຖາສມຖສ຺ສສາຘາຣຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຖສມ຺ມຸຂາວິນຍວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໐໑-໓. ເອກາທສມວາເຣປິ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາ. ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ສຕິວິນໂຍຕິອາທິ ວິສຊ຺ຊນໍ. ເອວໍ ວິນຍວາເຣ ກຸສລ-ວາເຣ ຕໂຕ ປເຣສຸປິ ປຸຈ຺ຉາວິສຊ຺ຊນປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ສິຍາ ກຸສໂລຕິອາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິນຍກມ຺ເມ, ວິວາທາທິມ຺ຫິ ຈ ນິຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລານໍ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊນກກຸສລາທີນໍ ວເສນ ສມ຺ມຸຂາວິນຍາທີນໍ, ວິວາທາທີນຎ຺ຈ ກຸສລາທິຠາໂວ ເຕນ ເຕນ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປເນຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ນາມ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊສຠາວຕ຺ຕາ ອກຸສເລ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ອກຸສລຕ຺ຕູປຈາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ອກຸສລຕ຺ຕູປຈາໂຣ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ອກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐໔. ຕໂຕ ປເຣສຸ ຍຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິອາທິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ສ ອິຕເຣຫິ ສມເຖຫິ ນິຍເມນ ສໍສຏ຺ຐຕໍ, ອິຕເຣສໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຄ຺ຄາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມຖສມ຺ມຸຂາວິນຍວາຣາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສໍສຏ຺ຐວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວາ ສມຖາຕິ ວາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສໍສຏ຺ຐາຕິອາທິ ສມຖານໍ ອຘິກຣເຓສຸ ເອວ ຍຖາຣຫໍ ປວຕ຺ຕິໍ, ອຘິກຣຓານິ ວິນາ ເຕສໍ ວິສຸໍ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ ອຘິກຣຓໂຕ ສມເຖຫິ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ອສໍສຏ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ນານາກຣຓໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສໍສຏ຺ຐຕາຍ ຐິຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອຘິກຣຓວູປສມກ຺ຂເຓ ເອວ ເຕສໍ ອສໍສຄ຺ຄໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ກາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອຘິກຣຓນ຺ຕິອາທິ ຄາຣຍ຺ຫວາທທສ຺ສນໍ. ໂສ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ໂຍ ເອວໍ ວທຕິ, ໂສ ‘‘ມາ ເອວໍ ວທາ’’ຕິ ວຈນີໂຍ ອສ຺ສ, ນ ຈ ລພ຺ຠຕິ ສມຖານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິກຣຓາ ວູປສມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຫານາວຕ຺ຖານສງ຺ຂາຕໍ ນານາກຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຘິກຣເຓຫິ ສມຖານໍ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ເຖວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມຖາ ອຘິກຣເຓຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ອປໂລກນາທີຫິ ຈຕູຫິ ກິຈ຺ຈາຘິກຣເຓຫິ ສພ຺ເພປິ ສມຖາ ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນາຎ຺ເຎຫີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ວິວາທາຘິກຣເຓນ ນ ສມ຺ມຕິ. ອນຸວາທ…ເປ… ອາປຕ຺ຕາຘິກຣເຓນ ນ ສມ຺ມຕິ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣເຓນ ສມ຺ມຕີ’’ຕິອາທິ (ປຣິ. ໓໑໑).

໓໐໗-໓໑໓. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕີຕິອາທິໂກ ສມ຺ມຕິວາໂຣ. ຕທນນ຺ຕໂຣ ສມ຺ມຕິນສມ຺ມຕິວາໂຣ ຈ ອຘິກຣເຓຫິ ສມຖານໍ ສໍສຏ຺ຐຕໍ, ວິສໍສຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມຖາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິອາທິໂກ ສມຖາຘິກຣຓວາໂຣ ສມຖານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ອຘິກຣເຓຫິ ຈ ອຘິກຣຓານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ສມເຖຫິ ຈ ວູປສມາວູປສມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໓໑໔. ສມຸຏ຺ຐາເປຕິວາໂຣ ປນ ອຘິກຣເຓຫິ ອຘິກຣຓານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປ຺ປກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ກຕມໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ຠວມຕ຺ເຕນ ເອກມ຺ປິ ອຘິກຣຓໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖຎ຺ຈຣຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອນນ຺ຕຣເມວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍາ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິວາທປຈ຺ຈຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຂມຠງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເຕສໍ ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສເນນ ກລຫໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ວິວາໂທ ກຎ຺ຈິ ມຫາປຣິສໍ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກໍ ລຊ຺ຊິໍ ອາຄມ຺ມ ວູປສມໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ອວູປສມນ຺ເຕ ປນ ວິວາໂທ ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສກເລປິ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໂຕ ອນຸວາທາທີນີຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ປຣກ຺ກເມນ ວູປສມກາຣຓາຠາເວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ ຊາຍນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ ວິວາທາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວິວທໂຕ ໂຍ ວິວາໂທ, ຕໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ສໍສຏ຺ຐວາຣາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠຊຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໑໘. ຕທນນ຺ຕຣວາເຣ ປນ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານນ຺ຕິອາທິ ອຘິກຣຓານໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕປິ ສໍສຄ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຠຊຕີຕິອາທີສຸ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູສຸ ອຘິກຣເຓສຸ ວິວາທາຘິກຣຓຠາວເມວ ຠຊຕິ, ນາຎ຺ຎາຘິກຣຓຠາວໍ, ຈຕູສຸ ອຘິກຣເຓສຸ ວິວາທາຘິກຣຓຕ຺ຕເມວ ນິສ຺ສິຕໍ ວິວາທາຘິກຣຓເມວ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ວິວາທາຘິກຣຓຠາເວເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໓໑໙. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມຖານໍ ກຕິ ສມເຖ ຠຊຕີຕິອາທິ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສມເນ ສຕິ ນິຍຕສມເຖ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕິ ສມເຖ ຠຊຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສມຕ຺ຖາຍ ກິຕ຺ຕເກ ສມເຖ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ກິຕ຺ຕເກ ສມເຖ ອາຄມ຺ມ ວູປສມໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕິ ສມຖປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ວູປສເມຕຸໍ ກຕິສຸ ສມເຖສຸ ເຕຫິ ສມານວເສນ ປວິຏ຺ຐໍ. ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວູປສມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ວູປສມກຣຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

ຠຊຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຂນ຺ຘກປຸຈ຺ຉາວາໂຣ

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາວຓ຺ຓນາ

໓໒໐. ອຸປສມ຺ປທກ຺ຂນ຺ຘກນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຂນ຺ຘກໍ (ມຫາວ. ໘໔). ສຫ ນິທ຺ເທເສນາຕິ ສນິທ຺ເທສໍ. ‘‘ສນ຺ນິທ຺ເທສ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ນິທາເນນ ຈ ນິທ຺ເທເສນ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານປຸຄ຺ຄລາທິປ຺ປກາສກໍ ນິທານວຈນໍ ນິທານໍ ນາມ, ຕນ຺ນິທານໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທານິ ນິທ຺ເທໂສ ນາມ, ເຕຫິ ອວຍວຠູເຕຫິ ສຫິຕໍ ຕໍສມຸທາຍຠູຕໍ ຂນ຺ຘກໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕມານິ ປທານີຕິ ອາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປການິ ວຈນານິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ເຕສໍ…ເປ… ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ວຈເນຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ກຕິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ເຎວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປທານໍ, ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ສມຸກ຺ກຏ຺ຐປທານໍ ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ສາມິວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ເຍນ ຫິ ປເທນາ’’ຕິອາທິ. ປາຬິຍໍ ອຸໂປສຖນ຺ຕິອາທິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກາທີນຎ຺ເຎວ (ມຫາວ. ໑໓໒ ອາທໂຍ) ຄຫຓໍ.

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກຸຕ຺ຕຣິກນຍໍ

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໑. ເອກຸຕ຺ຕຣິກນເຍ ປນ ອຊານນ຺ເຕນ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອຊານນ຺ເຕນ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ປຖວີຂຓນສຫເສຍ຺ຍາທິກາ, ສາປິ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍິກາວ ໂຫຕິ.

ປາຣິວາສິກາທີຫິ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນາຕິ ວຕ຺ຕເຠເທສຸ ທຸກ຺ກຏານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ-ປເທເນວ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປຸຣິມເມວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ. ມູລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີຕິ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ທິນ຺ນປຣິວາສມານຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ຈຣຓກາເລ ອາປນ຺ນອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອຄ຺ຆວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສິຕ຺ວາ ໂອຘານສໂມຘານວເສນ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ປຸຣິມາປຕ຺ຕິຍາ ສໂມຘາຍ ຕທຄ຺ຆວເສນ ປຸນ ທິນ຺ນປຣິວາສາທິສຸທ຺ຘິຍາ ຈຣຓກາເລ ປຸນ ອາປນ຺ນາ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ.

ສອຸສ຺ສາເຫເນວາຕິ ປຸນປິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕນ, ເອວໍ ເທສິຕາປິ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊເນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ສປ຺ປິອາທິກໍ ເຖຍ຺ຍາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ປາທຄ຺ຆນເກ ປຸຓ຺ເຓ ປາຣາຊິກເມວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກເມເວຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ຄິຫີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ກຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ, ອຘມ຺ມິກສ຺ສ ປນ ‘‘ອສຸກໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ ອສຈ຺ຈາປເນນ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ.

ຕຖາ ໂຈທິໂຕຕິ ອຘມ຺ເມນ ໂຈທິໂຕ, ສຍໍ ສຈ຺ເຈ, ອກຸປ຺ເປ ຈ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕປິ ອຘມ຺ມຈຸທິຕໂກ ເອວ. ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຍວ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ ນາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕາ ນາມ.

ເອກກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ທຸເກສຸ ສຍເມວ ສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອາຫ ‘‘ມຸທຸປິຏ຺ຐິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອງ຺ຄຊາຕຈ຺ເຉທອຕ຺ຕຆາຕາທິອາປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ວາຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຠຓ຺ຑປຏິສາມນໍ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິປຏິຠານຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ວາ. ‘‘ຈີວຣາທີນິ ອເທນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ…ເປ… ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໖໗) ວຈນໂຕ ອນາທຣິເຍນ ອາມິສສງ຺ຄຫໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣາທີນໍ ອທານອາປຕ຺ຕິປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ປາຬິຍໍ ເທເສນ຺ໂຕຕິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ, ອເທສນາຄາມິນິອາທິຎ຺ຈ ເທເສນ຺ໂຕ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາວິກໂຣນ຺ໂຕ, ນ ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ໂອວາທໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂອວາທຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພາລຄິລານຄມິຍວິວຊ຺ຊິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ, ສງ຺ຆາຏິໍ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ ອປຣິໂຠເຄນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍວ. ປມາຓນ຺ຕິ ສງ຺ຆເຠທານນ຺ຕຣິຍນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ. ພາລສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓວິຘິໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊິພາລສ຺ເສວ. ລຊ຺ຊິສ຺ສາຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍທາຍກສຠາຄຕໍ ປຣິວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ. ວິນເຍ ອາຄຕາ ອຕ຺ຖາ ເວນຍິກາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ ວິນຍສິທ຺ຘາ’’ຕິ.

ປາຬິຍໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ວິຫາຣໂຕ ນິສ຺ສາຣຓຕ຺ຕາ ນິສ຺ສາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ກຸລທູສກໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລປິ ອາເວຓິກລກ຺ຂເຓນ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາປຕ຺ຕາທິພຫຸລສ຺ສາປິ ‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸນິສ຺ສາຣິໂຕ, ສພ຺ພຖາ ປນ ສຸທ຺ໂຘ ນິຣາປຕ຺ຕິໂກ ທຸນ຺ນິສ຺ສາຣິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂອສາຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ໂອສາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາທິໂກ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ໂສສາຣິໂຕ, ປຓ຺ຑກາທິໂກ ໂທສາຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ຕິເກສຸ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ. ອາວຸໂສວາເທນາຕິ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາລປເນນ. ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ. ເສສາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ທິວາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ປຐມກຖິນາທີ (ປາຣາ. ໔໕໙) ສພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານໍ ເວມຊ຺ເຌເຍວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສຎ຺ເຎວ ປວິຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທິວາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ເພສຸ ເອວ ປວິຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທນາປຕ຺ຕິໂຍ, ປນ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາປຕ຺ຕິ ຈ ຣຕ຺ຕິຍຎ຺ເຎວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມນອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາທີນິ ທິວາ ເອວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂຠຊນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ເສຂິຍານິ, ຄຓໂຠຊນາທີນິ ຈ ທິວາ ເອວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອີທິສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເສສາວ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ອູນທສວສ຺ໂສຕິ ທສວສ຺ສສ຺ສ ພາລສ຺ເສວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ອສມ຺ມາວຕ຺ຕນາປຕ຺ຕິໍ, ອລຊ຺ຊີນໍ ນິສ຺ສຍທານາທິມ຺ປິ ທສວສ຺ໂສວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ວຸຏ຺ຐາປິນິໍ ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ອນນຸພນ຺ຘາທິມ຺ປິ ອູນທສວສ຺ສາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕຕິ ອນາທຣິເຍນ ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ອປ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທເສ ສງ຺ເຆ ປວາເຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ອນາທຣິເຍນ ອປ຺ປວາເຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ອາປຕ຺ຕິໍ ກາເຬປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຊຸຓ຺ເຫ ເອວາຕິ ນິຍໂມ ນ ທິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ປນ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມິຍເມວ ປວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປວາຣຓາປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ຊຸຓ຺ເຫ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຍເມຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊຸຓ຺ເຫ ກປ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິຍມວຈເນເນວ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວສ຺ສານຸປຄມນອກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມາທໂຍປິ ວສ຺ເສ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຖິກມ຺ມາທິມ຺ປິ ຄິລາໂນ ເອວ. ອໂຘຕປາເທຫິ ອກ຺ກມນາທີນິປິ ອນ຺ໂຕ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອາຣາມປ຺ປເວສນາທິ ຈ ອນ຺ໂຕສີມາຍເມວ. ນິສ຺ສຍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອນາປຸຈ຺ຉາທິສາປກ຺ກມນາທິ ຈ ພຫິສີມາຍເມວ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາວິກຣຓາປຕ຺ຕິສມນຸຠາສນອູນວີສຕິວສ຺ສູປສມ຺ປາທນາທິສພ຺ພອຘມ຺ມກມ຺ມາປຕ຺ຕິໂຍປິ ສງ຺ເຆ ເອວ. ອຘມ຺ເມນ ຄຓຸໂປສຖາທີສຸປິ ຄຓາທິມຊ຺ເຌ ເອວ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓາທິປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອວ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ຕີຓິ ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານີຕິ ໂຍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກປິ ວີຕິກ຺ກມກາເລ, ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຈ຺ຉາ ໂຈທິໂຕ ສຣມາໂນ ເອວ ‘‘ນ ສຣາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂຍ ຈ ‘‘ສຸປິນໍ ວິຍ ສຣາມີ’’ຕິ ວາ ມຸສາ ວທຕິ, ໂຍ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກກາເລ ກຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສພ຺ເພສໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທຕິ, ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທິນ຺ນານິ ຕີຓິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ ອຘມ຺ມິການິ.

ອປກຕຕ຺ໂຕຕິ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎູ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໕). ‘‘ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕານໍເຍວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂອວທິຍມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນິສ຺ສຊ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ວາ ອວສ຺ສເມວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຸຂາລມ຺ພຣກຣຓາທິເຠໂທຕິ ມຸຂເຠຣີວາທນາທິປ຺ປເຠໂທ. ອຸປຆາເຕຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ພີຊນິຄ຺ຄາຫາທິເກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ພີຊນິໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນາທິກຣເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ໂສຕິ ຄິຫິປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອວາປຸຣຓໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ຄພ຺ຠໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ວິວຣຓກຸຎ຺ຈິກໍ ທາຕຸໍ. ສງ຺ຆຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຕໍ ສຍເມວ ອນ຺ໂຕ ປຏິສາມິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ ຐປາເປຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ອາທິກມ຺ມິເກສຸ ປຐມໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວເສນາ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສມ຺ພນ຺ຘິນິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ເອວມຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕຠາສາຕິ ມນ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ກຖນໍ. ‘‘ນວມຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອວເສສານໍ ຍຖາກຕິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໒໖) ວຈນໂຕ ອາທິໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິຘ ນ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ກປ຺ປິຍໍ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ອິຘ ປຣິວາເຣ ອຸທ຺ຘຏານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຈຕຸກ຺ກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ປຎ຺ຈເກສຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈາຣສ຺ສ ອຠາໂວຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ‘‘ນິມນ຺ຕິໂຕ ສຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ອຠາວາ ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ປຸນ ອານີຕກນ຺ຕິ ສຸສາເນ ເປຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕານິ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕວຕ຺ຖານິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ປາຬິຍໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອວຫາຣງ຺ເຄຫິ. ວຕ຺ຖຸໂຕ ປນ ຄຣຸກລຫຸກເຠເທນ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສໍໂຍຄາທິກໍ ກິເລສສມຸທາຈາຣເຫຕຸກໍ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ. ປຎ຺ຫາສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ປຎ຺ຫາສຫສ຺ສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທຫຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣປິ ທຫໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເຕນ ເຖໂຣ ປສີທິ. ວຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ວຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສຕິອາທິກໍ ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວ ສມ຺ມຊ຺ຊນານິສໍສໍ ສພ຺ເພສໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ອໂວຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປທເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ໂຈທນໍ ກາເຣສ຺ສາມີຕິ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈທາເປສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຕານໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຕກໍ ຄຍ຺ຫູປຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ອຘິກຣຓວູປສມຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠາສປຣິຍນ຺ຕໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຠາສປຣິຍນ຺ຕໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອຘມ຺ເມນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ເອກຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ເມຖຸນາທິວີຕິກ຺ກມໍ. ກຖານຸສນ຺ຘິວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລມສນ຺ຘິວເສນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕີຕິ ໂຈທເກນ ວາ ຈຸທິຕເກນ ວາ ວຸຕ຺ຕກຖານຸສນ຺ຘິນາ ເຕສໍ ວຈນປຏິວຈນານຸຣູເປນ ວທນ຺ໂຕ ກຖານຸສນ຺ຘິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ ນາມ, ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ ວິນີຕວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕນ ວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລເມເນວ ວທນ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍານຸໂລມສນ຺ຘິວເສນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ ນາມ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ນ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ນິຏ຺ຐິຕາຍປິ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ອນຸສ຺ສາວນຏ຺ຐາເນ ເອວ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຬິຍໍ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ, ວິສຸທ຺ເຘຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈກວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉກ຺ກວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໒໖. ຉກ຺ກາທີສຸ ປາຬິຍໍ ຉ ອຄາຣວາຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສິກ຺ຂາສຸ, ອປ຺ປມາເທ, ປຏິສນ຺ຖາເຣ ຈ ຉ ອຄາຣວາ, ເຕສຸ ເອວ ຈ ຉ ຄາຣວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕສ຺ສ ປຣມສ຺ສ ທສ຺ສນໍ.

໓໒໘. ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫີຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໔) ອາຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ.

໓໒໙. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ ຕໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ອຈຣຓໍ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ, ໂລກສນ຺ນິວາເສ ວາ ກຸໂຕ ເກນ ກາຣເຓນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ.