໘. ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘໂກ

ຊີວກວຕ຺ຖຸກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໓໒໙. ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ກມ຺ມວິປາກນ຺ຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣສມຸຏ຺ຐິຕໍ ອປ຺ປຏິພາຫິຍໂຣຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຊສ຺ສ ໂຣຄສ຺ສ ອຠາວາ.

໓໓໐. ປາຬິຍໍ ສໍຍມສ຺ສາຕິ ສງ຺ຄຫຓສ຺ສ. ອວິສຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ໂຍ ສໍຍໂມ ໂສ ວິນາໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ເປ. ວ. ໒໓໗) ວິຍ. ເອຕສ຺ສ ສໍຍມສ຺ສ ຜລໍ ອຸປຊານາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕເມວ ຜລໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອາຫ ‘‘ວຣເມຕໍ…ເປ… ອາສິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສໍຍມສ຺ສາຕິ ອານິສໍສສ຺ສ, ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໒໙-໓໓໐) ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

໓໓໖. ອຸສ຺ສນ຺ນໂທໂສຕິ ສຎ຺ຊາຕປິຕ຺ຕາທິໂທໂສ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສກລສຣີເຣ.

໓໓໗. ມຫາປິຏ຺ຐິຍໂກຊວນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ມຫາປິຏ຺ຐິຍ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎໍ ອຸຓ຺ຓາມຍຕ຺ຖຣຓໍ.

໓໓໘-໙. ອຸປຑ຺ຒກາສິນໍ ຂມມານນ຺ຕິ ອຑ຺ຒກາສິອຄ຺ຆນກໍ. ປາຬິຍໍ ກິໍ ນຸ ໂຂຕິ ກຕມໍ ນຸ ໂຂ.

໓໔໐-໓໔໒. ອຸປຈາເຣຕິ ສຸສານສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ປເທເສ. ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ເອວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ, ເອເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ຉຑ຺ຑິເຕ ເອວ ອກາມາ ຠາຄທານໍ ວິຫິຕໍ, ເກວລໍ ຉຑ຺ຑິເຕ ປນ ກຕິກາຍ ອສຕິ ເອກໂຕ ພຫູສຸ ປວິຏ຺ເຐສຸ ເຍນ ຄຫິຕໍ, ເຕນ ອກາມຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມານາ ທິສາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສທິສາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກທິສາຍ ວາ ໂອກ຺ກມິໍສູ’’ຕິ. ຘຸຣວິຫາຣຏ຺ຐາເນຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ.

ຊີວກວຕ຺ຖຸກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິອາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ວິຫາຣມຊ຺ເຌຕິ ສພ຺ເພສໍ ຊານນຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຏິວີສປ຺ປໂຫນກຕາຊານນຕ຺ຖໍ ຫລິທ຺ທິຍາທີຫິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕວຓ຺ເຓຫິ ຍຸຕ຺ເຕ ສເມ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ສເມ ປຏິວີເສ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ອິທນ຺ຕິ ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສທານໍ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ປໂຫນກກມ຺ມໍ. ຍຕ຺ຕເກນ ວິນຍາຄເຕນ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີພນ຺ຘນາທິຫຕ຺ຖກມ຺ເມນ ວິຫາຣສ຺ສ ອູນກຕາ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທວສ຺ສາວາສິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ສາມເຓຣານຎ຺ຈ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວເຣປີຕິ ອກາລຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິຍາ ກຕາຍ ສມຠາຄທານໍ. ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພກາເລສຸ ອກຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕກ຺ຂເຓ ກໂຣນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຕເກນ ມມ ຈີວຣໍ ປໂຫຕີຕິ ທ຺ວາທສຄ຺ຆນເກເນວ ມມ ຈີວຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ອູເນນາຕິ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິອາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣຣຊນກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໓໔໔. ເອວຎ຺ຫິ ກເຕຕິ ວຏ຺ຏາຘາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຣຊໂນທກໍ, ພຫິ ຉລ຺ລິກຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິໂຍຊເນ ກເຕ. ນ ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ເກວລໍ ອຸທກໂຕ ເຜຓຸຏ຺ຐານາຠາວາ ນ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ຣຊນກຸຓ຺ຑນ຺ຕິ ປກ຺ກຣຊນຏ຺ຐປນກໍ ມຫາຆຏໍ.

໓໔໕. ອນຸວາຕາທີນໍ ທີຆປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອາຍາມໂຕ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອນຸວາຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນ຺ຕຣາ ມາຕິກາກາເຣນ ຐປິຕປຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ທີຆປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຄຸຓຈີວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ອຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຏໍ ອປ຺ເປນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິຣ ອິທານິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ.

໓໔໖. ປາຬິຍໍ ນນ຺ທິມຸຂິຍາຕິ ຕຸຏ຺ຐິມຸຂິຍາ, ປສນ຺ນທິສາມຸຂາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔໘. ອຈ຺ຉຸເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍໍ. ຫຕວຕ຺ຖການນ຺ຕິ ປຸຣາຓວຕ຺ຖານໍ. ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວາຕິ ອຄ຺ຄເຬ ວິຍ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ອນປເນຕ຺ວາວ.

໓໔໙-໓໕໑. ວິສາຂວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ກລ຺ລກາຍາຕິ ອກິລນ຺ຕກາຍາ. ຄຕີຕິ ຎາຓຄຕິ ອຘິຄໂມ. ອຠິສມ຺ປຣາໂຍຕິ ‘‘ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໔໘) ວຸຕ຺ໂຕ ຎາຓາຠິສມ຺ປຣາໂຍ, ມຄ຺ຄຎາຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພຄຕິວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ‘‘ທທາຕິ ທານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນ຺ນປານວິຣຫິຕານໍ ເສສປຈ຺ຈຍານໍ ທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສວຄ຺ຄິກນ຺ຕິ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ.

໓໕໙. ອຏ຺ຐປທກຈ຺ຉນ຺ເນນາຕິ ອຏ຺ຐປທກສງ຺ຂາຕຊູຕຜລກເລຂາສຓ຺ຐາເນນ.

໓໖໒. ປາຬິຍໍ ນທີປາຣໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນທີປາຣຄມນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ນິກ຺ເຂປກາຣເຓຫິ ຐເປນ຺ເຕນປິ ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິວິຫາເຣ ເອວ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິສ຺ສີມາຄຕນ຺ຕິ ວສ຺ສານສງ຺ຂາຕໍ ກາລສີມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈີວຣຣຊນກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຆິກຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໓. ປຎ຺ຈ ມາເສຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຐປິຕອຸປນິກ຺ເຂປໂຕຕິ ວສ຺ສາວາສິກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທາຍເກຫິ ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຐປິຕອຸປນິກ຺ເຂປໂຕ. ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ອຠິລາປມຕ຺ຕໍ. ອິຘ-ສທ຺ທໍ ປນ ວິນາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ເອວ ນໂຍ. ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ມາເສ ປາປຸຓາຕີຕິ ວສ຺ສາວາສິກລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາເສ ປາປຸຓາຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນຕ຺ຖຕໍ ວາ, ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານເມວ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙). ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມາສໂຕ ປຣໍ, ຄິມ຺ຫານສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຸທາຫຸ ອນາຄຕວສ຺ເສ’’ຕິ ອິມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ມາເສ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕີຕິ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປຸຓນໂຕ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສເຈ ປນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໙).

ທຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕານິ. ສງ຺ຆິກາເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕວາຕິ ເຖຣານໍ ທາຕພ຺ພໂຕວ, ອິທາເນວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຆິກຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ‘‘ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓເມວ ອຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນານາສີມາວິຫາເຣສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພນເຍນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວິຫາເຣ ທ຺ວີສຸ ເສນາສເນສຸ ນິວຸຕ຺ຖຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປເນເນວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ນ ປນ ວສ຺ສຈ຺ເຉທປຣິຫາຣາຍ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕເສນາສນໍ ອປ຺ປວິຏ຺ໂຐປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ເອວ ໂຫຕິ, ຄຫິຕເສນາສເນ ປນ ນິວຸຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປເນ ປນ ສຕິ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິມສ຺ມິໍ ພຫຸຕຣໍ ນິວສຕິ ນາມາ’’ຕິ, ເອເຕນ ຈ ອິຕຣສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນາປິ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປເນ ສຕິ ເອວ ອປ຺ປກຕຣໍ ນິວສຕິ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ນານາລາເຠຫີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິພທ຺ຘວສ຺ສາວາສິກລາເຠຫິ. ນານູປຈາເຣຫີຕິ ນານາປຣິກ຺ເຂປນານາທ຺ວາເຣຫິ. ເອກສີມາວິຫາເຣຫີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຫາຣານໍ ເອເກນ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກາຍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອນ຺ໂຕຄເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ວິຫາເຣຫິ. ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ປຐມໍ ຄຫິໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຕ຺ຖ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ຕຕ຺ຖ.

ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄິລານວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໕-໖. ຠູມິຍໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອກາສີຕິ ຄິລາເນນ ນິປນ຺ນຠູມິຍໍ ກິລິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກາເຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕວິຘິມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ. ປາຬິຍໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ຈີວຣທາເນ ສາມເຓຣານໍ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານາຠາວາ ‘‘ຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈປິ ສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາການຎ຺ເຎວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຄິລານວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຕສນ຺ຕກກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໓໖໙. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຈີວຣປຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ອປ຺ປຄ຺ຆນ຺ຕິ ອຕິຊິຓ຺ຓາທິຠາເວນ ນິຫີນໍ. ຕໂຕຕິ ອວເສສປຣິກ຺ຂາຣໂຕ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ, ຕິຈີວຣຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ເສວ. ປາຬິຍໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິກໍ ອເວຠງ຺ຄິກນ຺ຕິ ອາຄຕານາຄຕສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ຫຸຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິກໍ ອເວຠງ຺ຄິກໍ ຠວິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໑-໒. ອກ຺ກນາຬມຍນ຺ຕິ ອກ຺ກທຓ຺ຑມຍໍ. ອກ຺ກທຸສ຺ສານີຕິ ອກ຺ກວາເກນ ກຕທຸສ຺ສານິ, ໂປຕ຺ຖກຄຕິການິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌຕິ ຍໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ຕິປຏ຺ຏຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປຏລໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໔. ‘‘ສນ຺ເຕ ປຕິຣູເປ ຄາຫເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາຫເກ ອສຕິ ອທຕ຺ວາ ຠາຊິເຕປິ ສຸຠາຊິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໗໖. ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ປມາຓນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ຈີວຣານິ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເທນ຺ຕິ. ຕໍ ເຍຫິ ຄຫິຕໍ, ເຕ ຠາຄິໂນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣສມຸທ຺ເທຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປຎ຺ຫິ ອຸປາທາເຍສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ມຕສນ຺ຕກກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐຈີວຣມາຕິກາກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໙. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສີມາຍ ທານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສີມາຍ ເທຕີ’’ຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ ປຐມເລຑ຺ຑຸປາຕຠູຕປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ພຫິ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາໂຕປິ ອຸປຈາຣສີມາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານາທິກມ຺ປິ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂລເກ ຄາມສີມາທໂຍ ວິຍ ລາຠສີມາ ນາມ ວິສຸໍ ປສິທ຺ຘາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເກນາຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນ ນາຍໍ ສາສນໂວຫາຣສິທ຺ຘາ, ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ຘາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ອິທໍ ໂລກປສິທ຺ຘສີມາສທ຺ທຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປນ ສພ຺ພໍ ຊນປທສີມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຊນປໂທ ເອວ ຊນປທສີມາ. ເອວໍ ຣຏ຺ຐສີມາທີສຸປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປຖວີເວມຊ຺ເຌ ຄຕສ຺ສາຕິ ຍາວ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕາ ຂຓ຺ຑສີມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປຈາຣສີມາທີສຸ ປນ ອພທ຺ຘສີມາສຸ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ກູປາທິປເວສາຣຫຏ຺ຐາເນ ຐິຕານຎ຺ເຎວ ປາປຸຓາຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສີມາກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍຕໍສີມຏ຺ຐຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ກວາຬສີມາຍ ປນ ທິນ຺ນໍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກອຸທກຏ຺ຐາເນປິ ຐິຕານໍ ປາປຸຓາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈກ຺ກວາຬໂວຫາຣຕ຺ຕາ.

ພຸທ຺ຘາຘິວຸຕ຺ໂຖຕິ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ນິວຸຕ຺ໂຖ. ປາກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ນິພທ຺ຘທານໍ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕຫີຕິ ເຍສໍ ສມ຺ມຸເຂ ເອສ ເທຕິ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫຕິ ຍາວ ສງ຺ຆນວກາ ເອກວາຣໍ ສພ຺ເພສໍ ຠາຄໍ ທຕ຺ວາ ຈີວເຣ ອປຣິກ຺ຂີເຓ ປຸນ ສພ຺ເພສໍ ທາຕຸໍ ທຸຕິຍຠາເຄ ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເທມ, ເຖຣານໍ ເທມ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໙) ວຈນໂຕ ເຠໂທ ນ ທິສ຺ສຕິ. ວີມໍສິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ.

ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປໍສຸກູລິການໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນິປກ຺ເຂ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຈ຺ເຈກໍ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຄຓນາຍ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພຕິ ທາຍກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ທານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູປິ ຄເຓຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ເອວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ກິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ກິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນມ຺ປິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສທິສເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ …ເປ… ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ-ສທ຺ເທນ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຎວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຘາໂນ ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ຆ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໓໗໙) ປາຐໍ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ລາຠຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓວຈນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວິສຸໍ ສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ວິສຸໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສປິ ຠາຄຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ, ເອວໍ ອຸປຣິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸປິ ສງ຺ຆາທິ-ສທ຺ເທຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຄຫຓໍ ສິຍາ, ສງ຺ຆໂຕປິ, ວິສຸມ຺ປີຕິ ຠາຄທ຺ວຍໍ ລເຠຍ຺ຍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ປູເຊຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ຄິຫິກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ອິທໍ ປິຓ຺ຑປາຕຫຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ທິນ຺ນໍ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານຎ຺ເຎວ ປາປຸຓາຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ເຫມນ຺ເຕ ທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສຕ຺ຕາ ປາປຸຓາຕິ. ເຫມນ຺ຕໂຕ ປນ ປຣໍ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອນນ຺ຕເຣ ວສ຺ເສ ວາ ຕໂຕ ປເຣສຸ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ສພ຺ພຖາ ອວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ເພສມ຺ປີຕິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕີຕວສ຺ສນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣາຕີຕວສ຺ສໍ.

ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕຕິ ອຸທ຺ເທເສ ອຄ຺ຄຫິເຕປິ ອນ຺ເຕວາສິໂກວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ປຣິນິຏ຺ຐິຕອຸທ຺ເທໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ‘‘ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ເສວ ວິເສສນໍ, ເຕນ ອຸທ຺ເທສກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິວສນ຺ເຕ ອນິພທ຺ຘຈາຣິເກ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ອຏ຺ຐຈີວຣມາຕິກາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.