໗. ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘໂກ

ກຖິນານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ ສີສວເສນາຕິ ປຘານວເສນ. ກຖິນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈານິສໍເສ ອນ຺ໂຕກຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ຖິຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ໂສ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເນສ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຍ ອຕ຺ຖຕກຖິນາຕິ ນ ເກວລໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ, ເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖຕກຖິນາ, ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂວຕິ ຕທາ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ມຸຂີຠູເຕ ຈ ອນາຄເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເນສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ເຕສນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຕກຈີວຣນ຺ຕິ ມຕສ຺ສ ຈີວຣໍ. ‘‘ວຸຕ຺ຖວສ຺ສວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານມ຺ປິ ສາຘາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸປຄຕາ ວາ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຂລິມກ຺ຂິຕສາຏໂກຕິ ອຫຕວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາທຣິເຍ ສຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

‘‘ອປໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂູນໍ ອທຕ຺ວາ ທາຕຸກາເມຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນໍ. ຍທິ ເອວໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເອວ ທານໍ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມວາຈາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກຖິນຈີວຣໍ ວິຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໐໘. ມຫາຠູມິກນ຺ຕິ ມຫາວິສຍໍ, ຈຕຸວີສຕິອາກາຣວນ຺ຕຕາຍ ມຫາວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຐມຈິມິລິກາຕິ ກຖິນວຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຈິມິລິກາ. ກຸຈ຺ຉິຈິມິລິກໍ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕມຕ຺ເຕນາຕິ ຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ຈິມິລິການໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສິພ຺ພນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ, ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ເອວ ເຠໂທ, ນ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປິຏ຺ຐິອນຸວາຕາໂຣປນມຕ຺ເຕນາຕິ ທີຆໂຕ ອນຸວາຕສ຺ສ ອາໂຣປນມຕ຺ເຕນ. ກຸຈ຺ຉິອນຸວາຕາໂຣປນມຕ຺ເຕນາຕິ ປຸຖຸລໂຕ ອນຸວາຕສ຺ສ ອາໂຣປນມຕ຺ເຕນ. ຣຕ຺ຕິນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນາຕິ ຣຕ຺ຕິອຕິກ຺ກນ຺ເຕນ.

໓໐໙. ຫຕວຕ຺ຖກສາຏເກນາຕິ ອຕິຊິຓ຺ຓສາຏໂກ. ນ ຫິ ເຕນາຕິອາທີສຸ ເຕນ ປຣິວາຣາຄຕປາເຐນ ອິຘ ອາເນຕ຺ວາ ອວຸຈ຺ຈມາເນນ ກຖິນຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ຊານິຕພ຺ເພສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອິເຘວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໐. ມາຕາ ວິຍາຕິ ມາຕິກາ, ອິວຕ຺ເຖ ກ-ປຈ຺ຈໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ສິທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມາຕິກາຕິ ມາຕໂຣ’’ຕິອາທິ. ອສ຺ສາຕິ ເອຕິສ຺ສາ ມາຕິກາຍ. ປກ຺ກມນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ເອວ ຫິ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວມເຠທູປຈາເຣນ ‘‘ມາຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຸພ຺ຠາຣສ຺ເສວ ປກ຺ກມນນ຺ເຕ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕາຍ ຈ ມາຕິກາຍ ອຠາວາ, ຕປ຺ປກາສິກາປິ ເຈຕ຺ຖ ປາຬິ ‘‘ມາຕິກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ຫິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກຸພ຺ຠາຣປ຺ປກາສເນນ ‘‘ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເສວ ນໂຍ ເສສຸພ຺ຠາເຣສຸປິ. ປກ຺ກມນນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຖິນານຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາທາຍສຕ຺ຕກກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໑. ‘‘ນ ປຸນ ອາຄມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອາວາສປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທກາຣຓທສ຺ສນໍ. ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ຈີວຣມາເສສຸ ຍທາ ກທາຈິ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມນ ອາວາສປລິໂພໂຘ ຉິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ພຫິອຸປຈາຣຄຕສ຺ສ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ຉິຊ຺ຊຕິ. ປຐມໍ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ປກ຺ກມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຈີວຣສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຕຈີວຣມາທາຍາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ວາ ທາຍກກຸລາທິໂຕ ວາ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈີວຣາສາ ວາ ລທ຺ຘວຕ຺ຖານໍ ສຫາຍສມ຺ປທາທິໂຍຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິອາທິຠາເວນ ‘‘ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຣຓິຈ຺ຉາ ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເອວ. ຍທາ ປນ ຍຖາປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐານໂຕ ຈີວຣາທີນໍ ສພ຺ພຖາ ອລາເຠນ ວາ ຈີວຣາສາ ເຈວ ລທ຺ຘານໍ ກຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເນນ ວາ ນຏ຺ຐວິນຏ຺ຐາທິຠາເວນ ວາ ຈີວເຣ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ວາ ກຣຓິຈ຺ຉາ ຈ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ໂສ ຈ ອິຘ ‘‘ກຕຈີວຣໍ ອາທາຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ປກາສິໂຕ. ເອວໍ ອຸປຣິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາຬິວຈນກ຺ກມໍ ນິສ຺ສາຍ ເນສໍ ປຐມໍ, ປຈ຺ຉາ ຈ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພຖາປິ ຈ ອິເມສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຸປຈ຺ເຉເທເນວ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ, ນ ເອກສ຺ສ. ເຕສຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ, ເອກກ຺ຂເຓ ຈ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມາ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ ຐປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນ຺ໂຕສີມາຍນ຺ຕິ ຈີວຣນິຏ຺ຐານກ຺ຂເຓເຍວ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນວິມໍ ຈີວຣໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ ຈີວເຣ ອເປກ຺ຂາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ສາປິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍ ປນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ສພ຺ພຖາ ຈີວຣໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິສີມາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາເວນ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ປນາຕິ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉໂທ. ອຍໍ ປນາຕິ ອາສາວຈ຺ເຉທໂກ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ວິສຸໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອນາສາຍ ລຠຕີຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາສາ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາສາຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສາຍ ນ ລຠຕີຕິ ອາສີສິຕຏ຺ຐາເນ ນ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ສວນນ຺ຕິການນ຺ຕເຣ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິເກ. ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິໂກ ນາມ ຈີວຣມາສານໍ ປຣິຍນ຺ຕທິວສສງ຺ຂາຕາຍ ສີມາຍ ອຕິກ຺ກມນໂຕ ສຎ຺ຊາໂຕ. ເກຈິ ‘‘ພຫິສີມາຍ ກາລາຕິກ຺ກໂມ ສີມາຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອນ຺ໂຕອຸປຈາເຣ ຈີວຣກາລາຕິກ຺ກເມປິ ກຖິນຸພ຺ຠາໂຣ ອສມ຺ມໂຕ ນາມ ສິຍາຕິ ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກາລາຕິກ຺ກໂມ ສີມາຕິກ຺ກໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຬິຍໍ ‘‘ກຕຈີວໂຣ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ອກຕຈີວຣສ຺ສປິ ກາລາຕິກ຺ກເມນ ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ຈ ປລິໂພຘາ ເອກໂຕ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຕໍຕໍ ວິເສສນາຠາເວປິ ກຖິນຸພ຺ຠາຣຕາ, ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທປ຺ປກາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຫຸພ຺ຠາເຣ ທ຺ເວປິ ປລິໂພຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອກຕຈີວຣສ຺ສ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ຠວປກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຠາເວປິ ສຫຸພ຺ຠາໂຣວ ໂຫຕິ.

໓໑໒-໓໒໕. ສມາທາຍວາໂຣ ອາທາຍວາຣສທິໂສວ. ອຸປສຄ຺ຄເມເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນ ສມາທາຍວາເຣປິ…ເປ… ເຕເຍວ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ວິປ຺ປກຕຈີວເຣ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ວິປ຺ປກຕຈີວຣວາເຣ ຉເຬວ ອຸພ຺ຠາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ຈີວເຣ ຫຕ຺ຖຄເຕ ຈ ອາສາວຈ຺ເຉທິກສ຺ສ ອສມ຺ຠວາ, ໂສ ເອເຕສຸ ວາເຣສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິສຸຎ຺ເຎວ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປ຺ປກຕວາເຣ ເຈຕ຺ຖ ອາທາຍວາຣສມາທາຍວາຣວເສນ ທ຺ເວ ຉກ຺ກວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕໂຕ ປຣໍ ນິຏ຺ຐານສນ຺ນິຏ຺ຐານນາສນນ຺ຕິການໍ ວເສນ ຕີຓິ ຕິການິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕິຍຕ຺ຕິເກ ອນຘິຏ຺ຐິເຕນາຕິ ‘‘ປຈ຺ເຈສ຺ສໍ, ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຘິຏ຺ຐິເຕນ, ນ ເອວໍ ມນສິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍຕ຺ຕິກໂຕ ປນ ປຣໍ ເອກໍ ຉກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວໍ ຕີຓິ ຕິການິ, ເອກໍ ຉກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ປຐມໍ ປນ຺ນຣສກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ນເຍນ ທຸຕິຍປນ຺ນຣສກາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ປາຬິຍໍ ອາສາທ຺ວາທສເກ ພຫິສີມາຄຕສ຺ສ ກຖິນຸທ຺ຘາເຣສຸ ເຕສມ຺ປິ ຈີວຣາສາທິວເສນ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ຍາວ ຈີວຣນິຏ຺ຐານາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ພຫິສີມາຄໂຕ ສຸຓາຕິ ‘ອຸພ຺ຠຕໍ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ກຖິນນ຺ຕິ…ເປ… ສວນນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ’’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສວນກ຺ຂເຓ ອາວາສປລິໂພໂຘ ປຐມໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣປລິໂພໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທິສໍຄມິກນວເກ ທິສໍຄມິໂກ ປກ຺ກມຕີຕິ ນ ປຈ຺ເຈສ຺ສນ຺ຕິ ປກ຺ກມຕິ, ອິມິນາ ອາວາສປລິໂພຘາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາວາເສ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈີວຣນິຏ຺ຐາປິຕມຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິໂກ ກຖິນຸທ຺ຘາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຈີວຣປຏິວິສໍ ອປວິລາຍມາໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ຈີວຣປລິໂພຘສມງ຺ຄິກຕ຺ຕມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ, ອປວິລາຍມາໂນຕິ ອາກງ຺ຂມາໂນ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອາທາຍສຕ຺ຕກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.