໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ສາຂຏ຺ຐກວິມາເນ ສາຂາຍ ຉິຊ຺ຊມານາຍ ຉິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ອເຉທນຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ອຸປນີຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາປິ ກຸຐາຣິນິກ຺ເຂປເວຄໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍໍ. ຣຸກ຺ຂານໍ ວິຍ ເຉທນາທີສຸ ອກຸປ຺ປນຎ຺ຫິ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ.

ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ຘາວນ຺ຕໍ. ວາຣເຍຕິ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອິຕໂຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂກຘໍ ອນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຣາຊອຸປຣາຊາທີນໍ ຣສ຺ມິມຕ຺ຕຄ຺ຄາຫກຊໂນ ວິຍ ນ ອຸຕ຺ຕມສາຣຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສນ຺ຕິ ສຣີເຣ ທາຐາວຓານຸສາເຣນ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຐິຕໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປວິສໍ ວິຍ. ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ໂຎຊນານິ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຊຫາຕິ. ‘‘ໂອຣປາຣ’’ນ຺ຕິ ຫິ ໂອຣິມຕີຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ໂສຕິ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ໂກຘໍ ວິເນຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ໂອຣປາຣໍ ຊຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ໂອຣໍ ນາມ ສກຕ຺ຕຠາໂວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ວາ ອາຍຕນານິ. ປາຣໍ ນາມ ປຣອຕ຺ຕຠາໂວ, ພາຫິຣານິ ວາ ອາຍຕນານິ. ຕທຸຠເຍ ປນ ຉນ຺ທຣາຄໍ ຊຫນ຺ໂຕ ‘‘ຊຫາຕິ ໂອຣິມປາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙໐. ຠວນ຺ຕີຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ອຫຸວຸນ຺ຕີຕິ ພຠູວຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ຠູຕານໍ ຄາໂມຕິ ມຫາຠູຕານໍ ຫຣິຕຕິຓາທິຠາເວນ ສມຄ຺ຄານໍ ສມູໂຫ. ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຕພ຺ຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ປາ ປາເນຕິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາ’’ຕິ. ສາ ຈ ປາຕພ຺ຍຕາ ເຉທນາທິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ…ເປ… ຠູຕຄາມສ຺ສ ຊາຕາ ເຉທນາທິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

໙໑. ຊາຕ-ສທ຺ໂທ ເອຕ຺ຖ ວິຊາຕປຣິຍາໂຍຕິ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ ອິຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປສູຕວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ປສູຕານີ’’ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຕານິ ພີຊານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ກາຣິຍທສ຺ສນມຸເຂເນວ ກາຣຓຎ຺ຈ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

໙໒. ‘‘ພີຊໂຕ ສມ຺ຠູໂຕ ຠູຕຄາໂມ ພີຊ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ປທຸມຄຈ຺ຉໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ປທຸມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາຍໍ ໂວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍຖາຣຸຕນ຺ຕິ ຍຖາປາຐໍ.

‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຣີເຣ ລຄ຺ຄຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ‘‘ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີ’’ຕິສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ວຏ຺ຏຕິ. ອນນ຺ຕກ-ຄ຺ຄຫເຓນ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ຄຫິຕາ, ນາມຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສາ ເສວາລຊາຕິຍາ. ມູລປຓ຺ຓານໍ ອຠາເວນ ‘‘ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ. ອວຑ຺ຒມາເນປິ ຠູຕຄາມມູລກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ນາຬິເກຣສ຺ສ ອາເວຓິກໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ.

ເສເລຍ຺ຍກໍ ນາມ ສິລາຍ ສມ຺ຠູຕາ ເອກາ ຄນ຺ຘຊາຕິ. ປຸປ຺ຜິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວິກສິຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ. ຉຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ວິກສິຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ມກຸຬໍ ປນ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ອໂກເປນ຺ເຕນປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຜຸລ຺ລໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນາຕິ ຫຕ຺ຖຈາປລ຺ເລນ.

‘‘ປານີຍໍ ນ ວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິວນປານີຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຂາທິຕຸກາເມນາ’’ຕິ. ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕີຕິ ມູລໍ ອໂນຕາເຣຕ຺ວາ ປຓ຺ຓມຕ຺ຕນິຄ຺ຄມນມຕ຺ເຕນປິ ວຑ຺ຒຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຉິນ຺ນນາຬິເກຣເວຬຸທຓ຺ຑາທໂຍ ໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກວລໍ ຈງ຺ກມນາຘິປ຺ປາເຍນ ວາ ມຄ຺ຄຄມນາຘິປ຺ປາເຍນ ວາ ອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ຕິຓານໍ ອຸປຣິ ນິສີທນາຘິປ຺ປາເຍນ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ.

ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ສມຓານໍ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣຫິ, ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິປິ ກປ຺ປິຍຠາວໂຕ ‘‘ສມຓກປ຺ປານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອພີຊໍ ນາມ ຕຣຸຓອມ຺ພຜລາທີນິ. ນິພ຺ພຏ຺ເຏຕພ຺ພໍ ວິໂຍເຊຕພ຺ພໍ ພີຊໍ ຍສ຺ມິໍ, ຕໍ ປນສາທິ ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊໍ ນາມ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວເສນ ວຸຕ຺ເຕປິ ວຈນກ຺ຂເຓວ ອຄ຺ຄິສຕ຺ຖາທິນາ ພີຊຄາເມ ວຓໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ທ຺ວິຘາ ອກຕ຺ວາ ເຉທນເຠທນເມວ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ກາຕພ຺ພໍ. ພີຊຄາມປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຣາປນສ຺ສ ປຐມເມວ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ‘‘ກຏາເຫປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຏາຫໂຕ ນີຫຕາຍ ມິຎ຺ຊາຍ ວາ ພີເຊ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ຠູຕຄາໂມ, ຠູຕຄາມສຎ຺ຎິຕາ, ວິໂກປນໍ ວາ ວິໂກປາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.