໓. ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ
໑. ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໐໒. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຑ຺ຒເຕຣສປລາຕິ ມາຄຘິກາຍ ມານຕຸລາຍ ອຑ຺ຒເຕຣສປລປຣິມິຕໍ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປຣິມິຕໍ ຍວມາສາທິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ເກຈິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ປກຕິຈຕຸມຸຏ຺ຐິກໍ ກຸຑຸວໍ, ຈຕຸກຸຑຸວໍ ນາຬິ, ຕາຍ ນາຬິຍາ ໂສຬສ ນາຬິໂຍ ໂທຓໍ, ຕໍ ປນ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວາທສ ນາຬິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທມິຬນາຬີຕິ ປຸຣາຓນາຬິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຈ ຈຕຸມຸຏ຺ຐິເກຫິ ກຸຑຸເວຫິ ອຏ຺ຐ ກຸຑຸວາ, ຕາຍ ນາຬິຍາ ທ຺ເວ ນາຬິໂຍ ມຄຘນາຬິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸຣາຓາ ປນ ‘‘ສີຫຬນາຬິ ຕິສ຺ໂສ ນາຬິໂຍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ມຄຘນາຬິ ອິທານິ ປວຕ຺ຕມານາຍ ຈຕຸກຸຑຸວາຍ ທມິຬນາຬິຍາ ຈຕຸນາຬິກາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ມຄຘນາຬິໂຕ ອຸປຑ຺ຒຎ຺ຈ ປຸຣາຓທມິຬນາຬິສງ຺ຂາຕໍ ປຕ຺ຖໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອເຕນ ຈ ‘‘ໂອມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ ປຕ຺ໂຖທນໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ປາຬິວຈນຎ຺ຈ ສເມຕິ, ໂລກິເຍຫິປິ –
‘‘ໂລກິຍໍ ມຄຘຎ຺ເຈຕິ, ປຕ຺ຖທ຺ວຍມຸທາຫຏໍ;
ໂລກິຍໍ ໂສຬສປລໍ, ມາຄຘໍ ທິຄຸຓໍ ມຕ’’ນ຺ຕິ. –
ເອວໍ ໂລເກ ນາຬິຍາ ມຄຘນາຬິ ທິຄຸຓາຕິ ທສ຺ສິຕາ, ເອວຎ຺ຈ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂອມກປຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຍາປນມຕ຺ໂຕທນຄາຫິກາ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອຏ຺ຐກຸຑຸວໂຕ ອູໂນທນຄາຫິນາ ປຕ຺ເຕນ ອຖູປີກຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຍາເປຕຸໍ. ເຕເນວ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຕ຺ໂຖ ນາມ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອລໍ ຍາປນາຍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ ‘ປຕ຺ໂຖທໂນ ນາລມຍໍ ທຸວິນ຺ນ’’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໒.໒໑.໑໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອເກກສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ອາຄຫໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ມຕ຺ຕາ ນາມ ໂອທນໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖຠາໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໗) ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາໂລປສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄເມວ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂອທນຄຕິກາເນວາຕິ ໂອທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ ປວິສນສີລານິ ສິຍຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ນ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມມຕ຺ເຕຕິ ‘‘ມຊ຺ຌິໂມ ປຕ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິໂມມໂກ’’ຕິອາທິນາມມຕ຺ເຕ.
໖໐໗-໘. ເອວໍ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄຕິ ປຣິໂຍສານາໂລປຊ຺ໂຌຫຣຓປໂຍເຄ ປໂຍເຄ, ອາໂລເປ ອາໂລເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ວາຕິ ປາກປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ. ປຈິຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ກາຬວຓ຺ຓປາກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ທ຺ວງ຺ຄຸລສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຉິທ຺ທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.
ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໐໙-໖໑໓. ທຸຕິເຍ ປາຬິຍໍ ອຫໍ ປຕ຺ເຕນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຕເປສ຺ສາມີຕິ ເສໂສ. ‘‘ອປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈພນ຺ຘເນປິ ປຕ຺ເຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓປາເກ ປຕ຺ເຕ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ. ‘‘ຕິປຸປຏ຺ຏເກນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກປ຺ປິຍໂລເຫຫິ ອໂຍປຕ຺ຕສ຺ສ ຉິທ຺ທໍ ຉາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວ ‘‘ໂລຫມຓ຺ຑລເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອກາຬວຓ຺ຓມ຺ປິ ກປ຺ປິຍປຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐານຸປຄປຕ຺ຕສ຺ສ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.
ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໑໘-໖໒໑. ຕຕິເຍ ປາຬິຍໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອາຣາມິໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ປຐມໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣາມິກ’’ນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ອາຣາມິກນາເມນ ທາສຄ຺ຄຫເຓ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ເອວ ອາຣາມິການໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນປິ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລິກວເສນ ຄຫເຓ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ອິຕຣີຕຣານໍ ຕຖາ ນ ຄເຫຕພ຺ພຕາ ສິທ຺ຘາວ ໂຫຕິ. ຍຎ຺ຈ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖເຣນ ທາຍກກຸລສ຺ສ ທາຣິກາຍ ສຸວຓ຺ຓມາລາວເສນ ຕິຓຓ຺ຑຸປກສ຺ສ ນິມ຺ມານໍ, ຕໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໙) ວຈນໂຕ ກຸລສງ຺ຄຫາທິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ຂີຓາສວານໍ ລາຠິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ ກຸລສງ຺ຄເຫປິ ອາຊີວໂກໂປ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວານມ຺ປິ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິເຫຕູນໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ‘‘ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍມາຊີວໍ, ຈຊມາໂນປິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໖.໑.໕). ຠຄວຕາ ຈ ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໑, ໔໘໔; ມິ. ປ. ໔.໕.໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗).
໖໒໒. ອຸຄ຺ຄຫິຕກນ຺ຕິ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ສຍໍ ຄຫິຕໍ. ສຍໍ ກໂຣຕີຕິ ປຈິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສຍໍກຕນ຺ຕິ ຂີຣນວນີຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ. ນິຣາມິສເມວາຕິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຊ ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ມາ ສາມປາໂກ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນວນີຕໍ ຕາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫີຕິ ຂີຣທຘີນິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິມ຺ຫີຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສປ຺ປິມ຺ຫິ.
ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ນວນີເຕ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຘຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຘຕເມວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕຣຖາ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເຖຣານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ມຫາສິວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ຍຸຕ຺ຕຕາມຕ຺ເຕນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕເມວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ, ປຈິຕ຺ວາ ວາ ນິຣາມິສເມວ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ນ ປນ ທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ສຫ ວິກາເລ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ…ເປ… ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂຘຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕໍ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ທຘິອາທີນິ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ນິຣາມິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິກາເລປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ນວນີເຕ ລຄ຺ຄມຕ຺ເຕນ ວິສຸໍ ທຘິອາທິໂວຫາຣໍ ອລທ຺ເຘນ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ທຘິອາທິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອເຕນ ວິສຸໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕທຘິອາທີຫິ ສຫ ປກ຺ກໍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປີຕິ ນິຣາມິສຠູເຕປິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈການໍ ປນ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຕາວ ທຘິອາທີຫິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕ຺ຕາ ຠຕ຺ເຕນ ສຫິເຕນ ຄຸຬປິຓ຺ຑາທິ ວິຍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ປຈນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາວ ປຈິຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ປຈນກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈມານທຘິຄຸຬິກາທີຫິ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕາຍ ສາມໍປກ຺ກໍ ຊາຕໍ, ເຕສຸ ຂີເຓສຸ ສາມໍປກ຺ກເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຣາມິສເມວ ປຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອາມິເສນ ສຫ ປກ຺ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ເອຕ຺ຖ ຈາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາເວ ອາມິເສນ ສຫ ຠິກ຺ຂຸນາ ປກ຺ກສ຺ສ ສຍໍປາກໂທໂສ ວາ ປຣິສງ຺ກີຍຕິ ຍາວກາລິກຕາ ວາ, ຕຕ຺ຖ ນ ຕາວ ສຍໍປາກໂທໂສ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທຘິອາທິ ອາມິສຄຕໍ, ຕໍ ປຣິກ຺ຂີຓນ຺ຕິ. ອຖ ປຏິຄ຺ຄຫິຕທຘິຄຸຬິກາທິນາ ສຫ ອຕ຺ຕນາ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຣິສງ຺ກີຍຕິ, ຕທາ ອາມິເສນ ສຫ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ປກ຺ກຕ຺ຕາຕິ. ຕຖາ ຈ ອຸປຑ຺ຒຕ຺ເຖຣານໍ ມຕເມວ ອງ຺ຄີ ກຕໍ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສາມເຓຣາທີຫິ ປກ຺ກມ຺ປິ ຍາວກາລິກເມວ ສິຍາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີຣາທິໍ ປຈິຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕສປ຺ປິອາທິ ວິຍ ຈ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂາຈາເຣນ ລທ຺ຘນວນີຕາທີນໍ ຕກ຺ກາທິອາມິສສໍສຄ຺ຄສມ຺ຠເວນ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາປສງ຺ຄໂຕ. ນ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ, ໂສເຘຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕີຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ…ເປ… ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນເປຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈການໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕເມວ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘‘ລຊ຺ຊີ ສາມເຓໂຣ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສາມິສປາກໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສາປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ ຫິ ເອຕໍ ຍາວກາລິກສໍສຄ຺ຄປຣິຫາຣາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ອຕ຺ຕນາປິ ຕຖາ ກາຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຄຫຏ຺ເຐຫິ ທິນ຺ນສປ຺ປິອາທີສຸ ຈ ອາມິສສໍສຄ຺ຄສງ຺ກາ ນ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ນ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ເອວໍ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປນ ຕຓ຺ຑຸລາທິໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນ ປຈນ຺ຕິ, ອປິຈ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ຂີຣາທິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ຂີຣາທິ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ປເຣຫິ ປກ຺ກເຠສຊ຺ຊເຕລາທິປິ ຍາວກາລິກເມວ ສິຍາ, ນ ຈ ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕໍ ທຘິອາທິຂຍກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາເທ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ອໂຘຕມ຺ປິ ນວນີຕໍ ຕທຫຸປິ ປຸນທິວສາທີສຸປິ ປຈິຕຸໍ, ຕຓ຺ຑຸລາທິມິສ຺ສໍ ສປ຺ປິອາທິໍ ອຕ຺ຕນາປິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປຸນ ຕກ຺ກາທິຂຍຕ຺ຖໍ ປຈິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ.
ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສປິ ປຈ຺ຈມານກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສສ຺ສ ຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ເຕນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕານມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໂຕຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ປນ ຂີຣາທິອາມິເສນ ນວນີຕາທິໍ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປກ຺ກເຕລາທິເຠສຊ຺ຊໍ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາຠາວາ. ຍໍ ປນ ປຸເຣປຣິຄ຺ຄຫິຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຂີຣາທິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຕລາທິກໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນເຫວ ປກ຺ກມ຺ປິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ສນ຺ນິຘິປິ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຂີຣາທິກສ຺ສປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສຕາຍ ປຸເຣປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ. ສເຈ ປນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕເຫວ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປກ຺ກເຕລາທີສຸປິ ສເຈ ອາມິສຣໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ຍາວກາລິກເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ.
ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລາທິວິຄມຕ຺ຖໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ, ຕກ຺ກາທິວິຄມຕ຺ຖໍ ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕເຠສຊ຺ເຊຫີຕິ ອຕິເຣກສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ, ເອເຕນ ເຕຫິ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສປ຺ປິອາທິ ອຕິເຣກສຕ຺ຕາຫປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວທ຺ທລິສມເຍຕິ ວສ຺ສກາລສມເຍ, ອນາຕປກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕຕ຺ຕາຕິ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸໂຕ ວິເວຈິຕຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ເຕເລ ສຠາວໂຕ ຍາວກາລິກຕ຺ຕາຠາວໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຍາວກາລິກຕ຺ຕຸປຄມນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຕນາ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ກຕໍ.
໖໒໓. ອຈ຺ຉວສນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນຎ຺ເຎວ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສ’’ນ຺ຕິ. ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວິຕໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ຕີຓິ ທຸກ຺ກຏານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ວິກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈນປຣິສ຺ສາວນາທີສຸ ປຸພ຺ພປໂຍເຄສຸ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຠວິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓໂຕ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ວິກາເລ ຍາມກາລິກາທີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຂີຣາທິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກເຠສຊ຺ຊເຕເລ ກສຏໍ ອາມິສຄຕິກໍ, ເຕນ ສຫ ເຕລໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ປຈິຕຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກ຺ກເຕລກສເຏ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕີ’’ຕິ. ສເຈ ວສາຍ ສຫ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ກສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ຠນ຺ເຕ …ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ອຕິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຕາຍ ຈ ‘‘ເອຕມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຣຄນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ເອວ ວສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.
‘‘ມຘຸກຣີຫິ ນາມ ມຘຸມກ຺ຂິກາຫີ’’ຕິ ອິທໍ ຂຸທ຺ທກຠມຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອວ ວິເສສນນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ທຓ຺ຑເກສຸ ມຘຸກາຣິກາ ມຘຸກຣີມກ຺ຂິກາ ນາມ, ຕາຫິ ສຫ ຕິສ຺ໂສ ມຘຸມກ຺ຂິກາຊາຕິໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠມຣມກ຺ຂິກາຕິ ມຫາປຏລກາຣິກາ. ສິເລສສທິສນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂຕາຍ ວາ ປກ຺ກຕາຍ ວາ ຆນີຠູຕໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ຕນຸກມຘຸ.
ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາຕິ ນິກ຺ກສຏຣສສ຺ສປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸ ເຈ, ຍາວກາລິໂກ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ເຈ, ຍາມກາລິໂກ. ຜາຓິຕໍ ເຈ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຕໂຈ ເຈ, ຍາວຊີວໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອມ຺ພຜລຣສາທິມິສ຺ສຕາຍ ຍາມກາລິກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອວິນຍວຈນຕ຺ຕາ ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐຍາວກາລິກສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ຄຸເຬ ກເຕ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກສຏໍ ປາເກນ ສຸກ຺ຂຕາຍ ຍາວຊີວິກຕ຺ຕໍ ຠຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຍາວກາລິກຕ຺ເຕ ຫິ ສາມໍປາເກນ ປຸເຣຠຕ຺ເຕປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ສິຍາຕິ. ‘‘ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸຈ຺ຉຸຣເສ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕກສຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ອປຣິສ຺ສາວິເຕນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຌາມອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ຕາເປຕ຺ວາ ກຕໍ. ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ປກ຺ກໍ.
ຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກສຏໍ ປກ຺ກກາເລ ຍາວກາລິກຕ຺ຕໍ ວິຊຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສີໂຕທເກນ ກຕນ຺ຕິ ມຘຸກປຸປ຺ຜານິ ສີໂຕທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ, ອມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຂີຣຊລ຺ລິກນ຺ຕິ ຂີຣເຜຓໍ. ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ປນາຕິອາທິ ຍາວກາລິກຣູເປນ ຐິຕສ຺ສປິ ອວຏ຺ຏນກເມຣຍພີຊວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ.
ສພ຺ພານິປີຕິ ສປ຺ປິອາທີນິ ປຎ຺ຈປິ. ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕານິ ເອຕານິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ໂຈທນາປຣິຫາຣາຍ ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພານິປິ ໂອທິສ຺ສການິ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕວິຘໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປກຕິເຠສຊ຺ຊຕ຺ຕາ ວິກຏານິ ວິຣູປານິ ວິສຫຣຓໂຕ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕານິ ຈາຕິ ມຫາວິກຏານິ. ອຸປສມ຺ປທາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.
ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ປຣິໂຠເຄ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ກາລິເກສຸ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ພາຫິຣປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ນິຍເມປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ວິສຸໍ ເອກໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
໖໒໕. ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາໂຐ ຄຬິໂຕ, ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄປິ ນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຐິປເທປິ ຈ ອຍເມວ ປາໂຐ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໖໒໕) ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທານມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທິນ຺ນວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອວິຄຕຕ຺ເຕປິ ສກສນ຺ຕກຕາ ວິຄຕາວ ໂຫຕິ, ເຕນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕນາວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ, ສກສນ຺ຕກຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ເອເກນ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທາເນ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວິຊຫຕິ, ປຣິໂຠໂຄເປຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສາເປກ຺ຂທາເນ ທານລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປາຬິປເທ ກສ຺ສຈິ ອທຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ຉຑ຺ຑນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນເປກ຺ໂຂ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິຊຫນວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຫິ ວິຊຫິເຕ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ສຍເມວ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ຕພ຺ພິຊຫນຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸໂນ ສກສນ຺ຕກຕາປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂຫຕີຕິ, ເອເຕນ ຈ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓາເປກ຺ຂາຍ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອນເປກ຺ໂຂວ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ‘‘ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຎ຺ເຎນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.
ເອວນ຺ຕິ ‘‘ປຸນ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເປກ຺ຂໍ ອກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕໍ ປຣາມສຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມູລິກາຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາທິອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິໂຠເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ກາຍິກປຣິໂຠຄາທີສຸ ຍາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສປ຺ປິອາທີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.
ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໒໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ…ເປ… ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ປຐມທ຺ຘມາສມ຺ປິ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ‘‘ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປຸຣິມທ຺ຘມາເສ ວາ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມາເສ ວາ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມມາເສວ ນິວາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ນິວາສເນເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ຍໍ ປນ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິໂມ ມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິໂມ ອທ຺ຘມາໂສ ກຣຓນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອທ຺ຘມາເສ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ.
‘‘ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວສ຺ສິກສາຏິກອທິນ຺ນປຸພ຺ເພ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍກາ ນາມ ສງ຺ຆໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອປ຺ປວາເຣຕ຺ວາວ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ທາຍກາ.
໖໓໐. ‘‘ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສປິ ຍາວ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວສາ ອກຕາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເອກມາສນ຺ຕິ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຸໂປສເຖນ ສຫ ຄເຓຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ເອວ ຫິ ຕໍ ມູລຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໂຕ. ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ…ເປ… ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ທ຺ວີຫານາຄຕາຍ…ເປ… ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ, ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອາສຬ຺ຫີມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຸຓ຺ຓມິຍໍ ລທ຺ຘາ, ຕທເຫວ ຣຊນກປ຺ປປຣິໂຍສາເນຫິ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ‘‘ເອກາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ຉຏ຺ຐິຍໍ ລທ຺ຘາ, ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ‘‘ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາວ ປຐມກຕ຺ຕິກເຕມາສິປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ລທ຺ຘາ, ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ‘‘ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຐມກຕ຺ຕິກເຕມາສິປຸຓ຺ຓມິໂຕ ປຣໍ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຍາວ ຈີວຣກາໂລ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ເຕປິ ວສ຺ສານໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ ອນາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ລທ຺ຘາ ເຕຫິ ທິວເສຫິ ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກມນ຺ເຕນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ທສາຫາຕິກ຺ກເມນ ນິຏ຺ຐິຕາປິ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອເຂຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕາທິສາ ປນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເອວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ອນຘິຏ຺ຐຫໂຕ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ທສາຫານາຄຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເຈ? ວສ຺ສານໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວ ທສາເຫ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິຕາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເອວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ.
ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາຕິ ເຕມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ນວາຫານາຄຕາຍ ກຕ຺ຕິກເຕມາສິປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘາ, ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຕາຍປິ ອກຕາຍປິ ມາສມຕ຺ຕໍ ອນຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕາ ສິທ຺ຘາ. ຍສ຺ມາ ຈ ອກຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອກຣຓຎ຺ຈ ເກນຈິ ເວກລ຺ເລນ, ນ ອນາທເຣນ, ຕສ຺ມາ ຈາຕຸມາສໍ ອກຕຕ຺ຕາ ເອວ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ກຕາ ປນ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ເຕ, ອກຕາ ຈ ຈີວຣກາເລ ທສາຫປຣມສິກ຺ຂາປເທເນວ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ. ກສ຺ມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິຍາ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ຕສ຺ມາຕິ ວສ຺ສາເນເຍວ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕາວຈນໂຕ. ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ເສສຈີວຣານໍ ເອວໍ ກາລນິຍມາຠາວໍ ສາເຘຕຸໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ນ ຫິ ເຕເນຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ.
ກທາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິອາທິກຸຣຸນ຺ທິວຈເນນາປິ ‘‘ຍທາ ວາ ຕທາ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ກຕາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ.
ປາຬິຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຈ຺ຉິນ຺ນເສສຈີວຣສ຺ສ ນຏ຺ຐເສສຈີວຣສ຺ສ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ອສມເຍ ປຣິເຍສນນິວາສນາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ວາ ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ວາ ອນິວຕ຺ຖໍ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອາປທາສຸ ວາ ນິວາສຍໂຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ອຍໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ປາຬິໂຕ ສຍເມວ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອິມໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອສິຊ຺ຌມານໍ ນຄ຺ຄສ຺ສ ນ຺ຫາຍໂຕ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເອສາ ອນາປຕ຺ຕິ ອວຸຕ຺ເຕ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອສມເຍ ປຣິເຍສນຕາ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມານິ ຕາວ ປຣິເຍສນາປຕ຺ຕິຍາ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ນິວາສນາປຕ຺ຕິຍາ ປນ ສຈີວຣຕາ, ອາປທາຠາໂວ, ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ສກຠາໂວ, ອສມເຍ ນິວາສນນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.
ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໓໑. ປຎ຺ຈເມ ຍມ຺ປິ…ເປ… ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຕ ອຫໍ ຈີວຣໍ ອທາສິໍ, ຕໍ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອທາສິໍ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກຸປິໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.
໖໓໓. ເອກໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຍທິ ອາຓຕ຺ໂຕ ອວສ຺ສໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຍທິ ນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕທາ ເອວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຍທິ ອາຓຕ຺ໂຕ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍອາປຕ຺ຕິໂຍ ປໂຍຄກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ, ຈີວຣໍ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ໂສ ນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອີທິເສສຸ ນໂຍ ຎາຕພ຺ໂພ.
໖໓໕. ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ທານໍ ທີເປຕິ, ເຕນ ຈ ສາມເຓຣກາເລ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ທີເປຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫຣາເປຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກມ຺ເມ ອກເຕ ຠຕິສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣຕາ, ສາມໍ ທິນ຺ນຕາ, ສກສຎ຺ຎິຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂກຘວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.
ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໓໖. ຉຏ຺ເຐ ວີຕວີຕຏ຺ຐານໍ ຍສ຺ມິໍ ຈຕຸຣສ຺ສທາຣຸມ຺ຫິ ປລິເວເຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕຸຣີຕິ ນາມໍ. ວາຍນ຺ຕາ ຕິຣິຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເຍນ ອາໂກເຏນ຺ຕາ ວຕ຺ເຖ ຆນຠາວໍ ອາປາເທນ຺ຕິ, ຕໍ ‘‘ເວມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
‘‘ອິຕຣສ຺ມິໍ ຕເຖວ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາຍນປໂຍເຄສູຕິ ທສ຺ເສຕິ.
ຕນ຺ເຕ ຐິຕໍເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກວາຣໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ປຈ຺ຉາ ວີຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຄຕິກເມວ ໂຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ທສາ ຐເປຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ເຈກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕນາປິ ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ‘‘ສຸຕ຺ຕມຕ຺ຖິ, ວາຍນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິປຣິຍາຍມຸເຂນ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ວາຍາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຈີວຣໍ ເມ, ອາວຸໂສ, ວາຍຖາຕິ ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາຍາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວາຍາເປຕິ ນາມ, ນາຎ຺ຎຖາ.
໖໔໐. ອນາປຕ຺ຕິ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕຸນ຺ຕິອາທີສຸ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທເນວ ອນາປຕ຺ຕິ, ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາຍາປນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.
ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໔໒. ສຕ຺ຕເມ ‘‘ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປໂຍຄເຠທທສ຺ສນໍ, ທານໍ ປເນຕ຺ຖ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຘມ຺ມມ຺ປິ ຠຓຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕານໍ ຕນ຺ຕວາເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ປມາປຊ຺ຊນຕາ, ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຕສ຺ສ ວຈເນນ ສຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນໍ, ຈີວຣປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.
ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໔໖. ອຏ຺ຐເມ ຉຏ຺ຐິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ເອກາທສມາຣຸໂຓ ຈີວຣກາເລ ອຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ຈ ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຓ຺ຓມິໂຕ ປຸພ຺ເພ ທສສຸ ອຣຸເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸປິ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ. ປຸຓ຺ຓມິຍາ ສຫ ເອກາທສ ທິວສາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ລທ຺ຘໍ, ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພຈີວຣໍ ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວເສເນວ ຍາວ ຈີວຣກາລໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.
໖໕໐. ອິທານິ ປຐມກຖິນາທິສິກ຺ຂາປເທຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ລພ຺ຠມານໍ ປຣິຫາຣໍ ອິເຘວ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິເຣກຈີວຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາ’’ຕິ ອຍເມວ ປາໂຐ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ນວາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສ ‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ‘‘ປວາຣຓມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນິຘານກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິມເມວ ຈ ປມາທລິຂິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິເຍນ ຈ ‘‘ປຣິຫາເຣກມາໂສວ, ທສາຫປຣໂມ ມໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ອຈ຺ເຈກຈີວຣສທິເສ ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລາກາຣາທິ ສາທິເສນ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສທິເສ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎາຍ ຈີວຣກາລໍ ອຕິກ຺ກເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ, ອນາປຕ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕຣຖາ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ເສວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ຫິ ຈີວຣກາລໍ ອຕິກ຺ກມຍໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ອຈ຺ເຈກຈີວຣຕ຺ຕິເກ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ທສາຫານາຄຕາຍ ກຕ຺ຕິກເຕມາສິປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ, ອນຘິຏ຺ຐິຕອວິກປ຺ປິຕຕາ, ຈີວຣກາລາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.
ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໕໒-໓. ນວເມ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຆຣເມຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ຄາໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາເມ’’ຕິ. ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໒໔) ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ສານຸສາຣໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາປີຕິ ‘‘ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວິຠງ຺ຄປທສ຺ສປິ. ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານນ຺ຕິ ຈ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ເອເຕນ ຈ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ກຖິນມາເສປິ ອສມາທານຈາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣຖາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ເສວ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕຆຣູປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ນາມ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄປິ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມເລຑ຺ຑຸປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຐມເສນາສນາທິໍ. ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຫາຣສ຺ສປິ ຄາມສ຺ເສວ ອຸປຈາຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ຕຣາ ມິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
‘‘ໂກສມ຺ພິຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກສມ຺ພກສມ຺ມຸຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ຈີວຣມາສໍ ວິປ຺ປວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນກິຈ຺ເຈ ສຕິ ວິຫາຣໂຕ ພຫິ ຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວາໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕຕິ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສນາສນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວສິຕ຺ວາຕິ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຄຕຏ຺ຐາເນ. ອງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕານິ.
ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໖໐. ທສເມ ໂຣປິຕມາລວຈ຺ຉໂຕຕິ ເກນຈິ ນິຍເມຕ຺ວາ ໂຣປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂນຈິຕໍ ມິລາຍມານໍ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປູເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຐິຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ເສສກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ. ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ເທຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕຠາໂວ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ, ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.
ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.
ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ວິມຕິວິໂນທນິຍໍ
ຕິໍສກວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.
ປຐໂມ ຠາໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.
ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ