໔. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ໂຑ

໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ສມິຕາວິນາຕິ ສມິຕປາເປນ. ໂຄຕມກເຈຕິຍໍ ນາມ ໂຄຕມຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໔໖໑. ນວມໍ ວາ ທສມໍ ວາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສເຈ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສເຈ ກສ຺ສຈິ ກງ຺ຂາ ຠເວຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ທສມໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ປຣິຈ຺ເຉທສທິສໍ, ‘‘ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາ’’ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ. ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໖໓. ສູຈິຍາ ປຏິສາມນນ຺ຕິ ສູຈິຆເຣ ສໍໂຄປນໍ, ອິທຎ຺ຈ ສູຈິກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣໍ. ເອເຕສມ຺ປີຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣາທີນິ ປຣາມສຕິ, ເຕນ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສາຕິ ອາວາສປລິໂພຘສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ, ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຠາວທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍາວ ຈີວຣປລິໂພຘອາວາສປລິໂພເຘສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ປກ຺ກມນໍ ອນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ, ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ທສາຫປຣມໍ ກາລນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ທສາຫປຣມຠາໂວຕິ ອິທໍ ທສາຫປຣມຕາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ທສາຫປຣມຠາໂວຕິ ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍມຕ຺ໂຖຕິອາທິ ທສາຫປຣມປທສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລຕິ ‘‘ທສາຫປຣມຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ກາໂລ, ໂສ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຂມນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕໍ ວາກມຍນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປາສສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ກປ຺ປາສິກໍ, ເອວໍ ເສສານິປິ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ເອຬກາທີນໍ ໂລມມຍສຸຕ຺ເຕນ ວາຍິຕປຏໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ທຸກູລໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏໍ ຈີນປຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຉ ຈີວຣານິ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ອນຸໂລມານີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸກູລຎ຺ຫິ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ‘‘ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ, ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏານິ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ. ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເທວທິນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຸໂລມານິ. ມນຸສ຺ສານໍ ປກຕິວິທຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ທີຆໂຕ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາຓໍ ວິກປ຺ປນຸປຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນຫິ ຈ ສເມຕິ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ, ກາລໍ ວາ ປຣາມສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ. ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ອາທິຠູເຕນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕອຣຸເຓນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິທຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາປຣສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ສທ຺ທໂຕ ຄມ຺ມມານມ຺ປິ ‘‘ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທສເມ ອຣຸເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ຫິ ທສາຫປຣເມນ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕິ. ທິວສປຣິໂຍສານສ຺ສ ອວຘິຠູຕອນາຄຕາຣຸຓວເສນ ຫິ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທິວສສ຺ສ ອາທິຠູຕາຣຸຓວເສນ ປຣິວາສາທີສຸ ຕຖາ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ, ອິຘ ປນ ຠຄວຕາ ທິວສສ຺ສ ອາທິອນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທິວສສ຺ສ ອາທິຠູຕໍ ຕໍທິວສນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ອຣຸຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນສ຺ສ ປຸເຣຈໂຣ ວຑ຺ຒນຆນຣຕ຺ໂຕ ປຠາວິເສໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວຈນີໂຍຕິ ສງ຺ຆາເປກ຺ໂຂ. ວຈນເຠໂທຕິ ‘‘ຎຕ຺ຕິຍໍ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໘. ‘‘ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເວມຕິກຎ຺ຈ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ຕສ຺ສປີຕິ ໂຍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີ, ເວມຕິໂກ ວາ, ຕສ຺ສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຏ຺ຐໂຕ ອວິລຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສມາຫ ‘‘ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນາ’’ຕິ. ເຖຍ຺ຍາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕມ຺ປິ ອິຘ ນຏ຺ຐໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິອາທິ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຫິ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ນວໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິກຣນ຺ຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸປິ ສິຊ຺ຌຕິ.

໔໖໙. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາເມນ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ເອເຕນ ວິກປ຺ປິຕຕິຈີວໂຣ ເຕຈີວຣິໂກ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວເຣ ວິຍ ອວິປ຺ປວາສາທິນາ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ວິກປ຺ປເນ ໂທໂສຕິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິວສ຺ສານໍ, ຕາວ ຐເປຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ປນ ‘‘ວິກປ຺ປເນ ນ ໂທໂສ, ຕຖາ ວິກປ຺ປິຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິຍາ ອຸປລກ຺ຂິຕໍ ປຎ຺ຈກໍ, ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ມິນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຫຕ຺ຖໍ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖານໍ ປຎ຺ຈກໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈປິ ຫຕ຺ເຖ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາວ ມິນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ວິຫຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣຸປເນນາ’’ຕິອາທິ. ອຕິເຣກນ຺ຕິ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກໍ. ອູນກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິໂຕ ອູນກໍ, ເຕນ ຈ ເຕສຸ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ຂິປາມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ, ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເຍນປິ ຈາເລຕ຺ວາ ວາຈມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ກາເຍນ ອຜຸສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ອຫຕ຺ຖປາສຫຕ຺ຖປາສວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອິຘ ນ ສເມຕິ. ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ’’ຕິ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໂຍຄ຺ເຄ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຕຕ຺ຖປິ ຈີວຣສ຺ສ ຐປິຕຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓເມວ ປມາຓໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພຖາ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ. ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕຖາປິ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ນ ໂທໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ, ເຕເນວ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນ ຈ ເຕຈີວຣຘຸຕງ຺ຄໍ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ປໍສຸກູລາທິວເສນ ລທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາວ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກເມຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຣຊິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຘຸຕງ຺ຄໂຈໂຣ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິຕິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປຸຣິມາຘິຏ຺ຐານເມວ ອລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸປິ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ພທ຺ຘສີມາຍໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິສມ຺ຠວໂຕ ນ ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຍ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສິກມາສໂຕ ປຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ອິມິນາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິກມາສານໍ ອຸປຣິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາໂຍຄາ. ຍຎ຺ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ, ‘ຈຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໓). ຕຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິວາສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ, ຕສ຺ມາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນສຸ ຈ ວສ຺ສານມາສອາພາຘານໍ ວິຄເມນ ວິຊຫນໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ຍາວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ວິຍ ທຸຕິເຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຈີວຣວເສນ ປຣິໂຠຄກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ວິຍ. ຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເສນາສນຕ຺ຖາເຍວາຕິ ນິຍມິຕໍ ນ ໂຫຕິ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ວິຍ ຍຖາ ຕຖາ ວິນິຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ອິເມສມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີນໍ ໂລເກປິ ໂວຫຣຓໂຕ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໂຕ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ກຕໍ.

‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ຐິຕສ຺ສ ເຈວ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຄິຫິລິງ຺ຄຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕທາປິສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ຈີວຣສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາວິຊຫນໂຕ. ປມາຓຈີວຣສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄາມປ຺ປເວເສ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິອາທິອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ, ສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ອນາຄຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທເນນາປິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນກາເລ ຉິຊ຺ຊມານຏ຺ຐານໍ ຉິທ຺ທສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ ເອວາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ຈ ສເມຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປນ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ອູນໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ຕານິ ປຸນ ພທ຺ຘານິ ຆຏິຕານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວເຣ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ເນ ຍທິປິ ເອເກກໍ ຂຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ປໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂຓ຺ເຑ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ອິຕເຣ, ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນິສີທນກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມ຺ມຸເຂ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ວິກປ຺ປນວິເສສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມຸເຂ’’ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ອຠິມຸເຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມ຺ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ວາຈາຍ ເອວ ວິກປ຺ປນາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ປຣມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖນາປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຍເມວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອາສນ຺ນທູຣຠາວໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ວິກປ຺ປນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ຊເນຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຍໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຘິຏ຺ຐາເນ ປເຣສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານານິປິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ນິເຘຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອເຕນ ຈ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣປິ ກເຕ ຈີວຣມ຺ປິ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ໂຫຕິ, ນ ອຕິເຣກຈີວຣໍ. ຕໍ ປນ ຕິຈີວຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍໍ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣໍ, ຕໍ ຍາວ ອປຣິໂຠຄກາລາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາວ ນິທຫິຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຄກາເລ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕໂຕ ປຸເຣປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣເນວ ວິກປ຺ປນາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຕເທວ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣ ຈ ກເຕ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໙) ຈ ‘‘ສາມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໓) ຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ໂສ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ວິສ຺ສາສນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໔) ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ວິກປ຺ປນໍ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕໍ ອໂມເຈຕ຺ວາວ ປຣິໂຠຄາທິວເສເນວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິນາປິ ວິສຸໍ ປຣິໂຠຄສ຺ສ, ນິທຫນສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນານນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອວ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕໍ ວິກປ຺ປນາຣຫໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນິທຫິຕຸຎ຺ຈ ອິທໍ ປາເຏກ຺ກໍ ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຂາຍຕິ. ອປິຈ ພຫູນໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣຕຸຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣນ ເຕສໍ ອຕິເຣກປຕ຺ຕຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ ເຕສຸ ເອກສ຺ເສວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວິໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວິກປ຺ປິເຕ ‘‘ອນນ຺ຕຣເມວ ເອວໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຊານາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ວິກປ຺ປນານນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທີນໍ ສາຘາຣຓວຈເນນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິໂຣຘາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ…ເປ… ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ຍໍ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕໍ, ຕໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ນ ທິສ຺ສຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາວເສເສເຍວ ອວຕິຏ຺ຐນໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສ຺ສາປິ ວິກປ຺ປນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫຣິຍມາເນສຸ ເອກມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕິຈີວຣໂຕ ປນ ເອກໍ ວາ ສກລເມວ ວາ ອປເນຕ຺ວາ ອປຣໍ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ວາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສເນວ ສພ຺ພຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວາ ປຸຣິມໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວມຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕິ. ອຖ ປຸນປິ ຕເທວ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຕໍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ວຈເນນ ນ ສເມຕິ. ຍທິ ຫິ ເສສຈີວຣານິ ວິຍ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນເມວ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ເສສຈີວເຣຫິ ຕິຈີວຣສ຺ສ ວິເສສາຠາວາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຈີວຣໍ ປນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕເນວ ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຖາ ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມີຕິອາທີສຸ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມນສາ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ສມ຺ປທານຠູຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາຕິ ປຣມ຺ມຸເຂ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິ ອຸໂຠຫິປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕາຍ ອສ຺ສາມິກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ເອວ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ອນາປຕ຺ຕິວາຣສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ອິຘ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຈີວຣສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ເລເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ປເຣຫິ ສຠາເຄນ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄຫິເຕ ຈ ປຸນ ລທ຺ເຘ ໂທໂສ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຘິຏ຺ຐາເນນາຕິ ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຊາຕິປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໗໓. ທຸຕິເຍ ອວິປ຺ປວາເສຕິ ອວິປ຺ປວາເສ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ, ວິປ຺ປວາສໂທສາຠາເວ ສາເຘຕພ຺ເພ ກຕ຺ຕພ຺ພາ ສມ຺ມຸຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗໕. ປຏິສິທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ເນນາຕິ ວິປ຺ປວສິຕຸໍ ປຏິສິທ຺ເຘສຸ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ອນ຺ໂຕຄເຘນ, ເອເກນ ຈ ອວຍເວ ສມຸທາໂຍປຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ.

໔໗໘-໙. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ. ‘‘ສຠາເຍຕິ ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ສຠາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສຍມ຺ປິ ‘‘ສຠາເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ສຠາ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ ສຠາຍ-ສທ຺ໂທ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຠາຍນ຺ຕິ ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ສຠາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ສຠາຕິ ຈ ລິງ຺ຄນ຺ຕຣຍຸຕ຺ໂຕ ສຠາສທ຺ທປຣິຍາໂຍ ສຠາຍສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຠາຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຠໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວສິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາເສເຍວ ວສິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ວີຖິຍາ. ສຠາຍສ຺ສ ຈ ທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຠາຍທ຺ວາຣານມນ຺ຕເຣ ວີຖິ ເຄຫາປິ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ອາທິປຣິໂຍສານານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວາຣວີຖິຆເຣສຸ ວສນ຺ເຕນ ຄາມປ຺ປເວສນສຫເສຍ຺ຍາທິໂທສໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຸປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາທິຍຸຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສຠາ ປນ ຍທິ ສພ຺ເພສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ສາລາສທິສາ ກຕາ, ອນ຺ຕຣາຣາເມ ວິຍ ຍຖາສຸຂໍ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ເອກູປຈາຣຕໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ນານູປຈາຣຕຎ຺ຈ ນິເວສນາທີສຸປິ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເຕເນວູປາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ນິເວສນາທີນິ ພຫິຄາມໂຕ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານິ ຄຫິຕານິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຐິຕານໍ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຄາມນິຄມນິເວສນາທີສຸ ປນ຺ນຣສສຸ. ປຣິກ຺ເຂປາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຣິກ຺ເຂປສ຺ເສວ ຄຫຓໍ, ນ ເອກກຸລາທີນມ຺ປິ ເຕສໍ ເອກູປຈາຣຕານານູປຈາຣຕານິມິຕ຺ຕຕາຠາວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຖສ຺ສ ກຕິປາຫໍ ກຕ຺ຖຈິ ນິວິຏ຺ຐສ຺ເສວ ປຣິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ.

໔໘໒-໗. ຄາມໂຕ ພຫິ ອິສ຺ສຣານໍ ສມຸທ຺ທຕີຣາທີສຸ ກຕຠຓ຺ຑສາລາ ອຸໂທສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍານາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທຕິ ນາຕິອຸຈ຺ໂຈ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ໂຕ ສິຂຣກູຏມາລາທິວິຣຫິໂຕ ປາສາໂທ.

໔໘໙. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ນທີປຣິຫາໂຣຕິ ວິສຸໍຄາມາທີນໍ ວິຍ ນທີປຣິຫາຣສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາໂສ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ນທີປຣິຫາໂຣປິ ວິສຸໍ ສິທ຺ໂຘ, ນທິຍາ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນ ວິຊຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຫາຣສ຺ສ ນານາກຸລສນ຺ຕກຠາເວປິ ອວິປ຺ປວາສສີມາປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈີວຣອວິປ຺ປວາສສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສາ ປຘານຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖປຣິຫາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຕ຺ຖສມີເປ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ນານາກຸລສ຺ສ ສຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຖຫຕ຺ຖປາໂສ ຄຫິໂຕ.

໔໙໐. ເອກກຸລສ຺ສ ເຂຕ຺ເຕຕິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໔໙໑-໔. ວິຫາໂຣ ນາມ ອຸປຈາຣສີມາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣຕິ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕປຣິເວຓາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກກຸລາທິສນ຺ຕກຕາ ເຈຕ຺ຖ ກາຣາປການໍ ວເສນ. ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາສສ຺ສາຕິ ອຸຊຸກໍ ອວກ຺ຂິຕ຺ຕເລຑ຺ຑຸປາຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອຄມນປເຖຕິ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍເກ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ເຍ ທີປກາ, ເຕສູຕິ ໂຍຊນາ. ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ຈີວເຣ. ‘‘ອຸໂປສຖກາເລ…ເປ… ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈີວຣວິປ຺ປວາສສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ສມານສໍວາສາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສທິສຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ພຫູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ຍຖາສກໍ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສິນ຺ໂນກາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິໂສ ອເນກວິໂຘ ໂຫຕິ, ນ ເອໂກ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນິມິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ປຣິສວເສນ ວຸຑ຺ຒິ, ຫານິ ວາ ນ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາຍ. ສາ ຫິ ໂຍຊນິກາຍປິ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣປອຈ຺ຉິນ຺ນາ ເອກາວ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ສາ ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒຕິ, ຫາຍຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎາວ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາໂຣ ອພ຺ໂຠກາໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຂນ຺ຘເກ ສີມາກຖາຍເມວ (ມຫາວ. ໑໔໓) ວກ຺ຂາມ.

໔໙໕. ນທິໍ ໂອຕຣຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂອຕຣຕິ. ພຫິຄາເມ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອປາຣຸປິຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ຈ ພຫິຄາເມ ຐປິຕສງ຺ຆາຏິຍຎ຺ຈ ປຐມໍ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສເກ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພຫິຄາເມ ຐປິຕສ຺ສາປິ ວິນຍກມ຺ມວຈນໂຕ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ຐິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ, ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ທາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຫຣານໍ ຄມເນ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຫຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ເຕ ຄມນສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ປນ ປຸຣາຣຸຓາວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສອຸສ຺ສາເຫນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອຣຸເຓ ອນ຺ຕຣາ ອຸຏ຺ຐິເຕປິ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ‘‘ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ສຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ‘‘ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິອາທິມ຺ຫິ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ຄມນກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຘນຸຠເຍນາຕິ ຕຣຸຓວຈ຺ຉຄາວີນໍ ອຠິຘາວິຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄນ ປຫຣຓຠເຍນ. ນິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຘນຸຠຍາທີຫິ ຐິຕານໍ ຍາວ ຠຍວູປສມາ ຐາຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຍເມຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເອວໍ ນິຍເມຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕປິ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ຄາມປ຺ປວິຏ຺ຐທຫຣານໍ ວິຍ. ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຄາມນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໂຕ. ປວິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິການໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຕານໍ ອວິປ຺ປວາສສີມຕ຺ຕາ ເນວ ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສອຸສ຺ສາຫຕາຍ ນິສ຺ສໂຍ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄຕິ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ.

‘‘ອິຘ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານິ ວິຍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓມ຺ປິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣຓໂຕຕິ ອິທໍ ກາຍວາຈາສມຸຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວຣຕາ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນຕາ, ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິຕາ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໙໗. ຕຕິເຍ ປາຬິຍໍ ຈີວຣປຈ຺ຈາສາ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ຈີວຣປຈ຺ຈາສາຍ ສຕິຍາ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸຕິຍກຖິເນ ວິຍ ສາມິວເສເນວ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໙໙-໕໐໐. ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີຕິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອກາລຈີວຣໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ, ເອຕມ຺ປິ ກາເລ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ປາຬິຍໍ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ລພ຺ຠມານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມອນິຍເຕ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ ວິຍ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຫິ ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ອກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ວິຍ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສຫິ, ອວຸຕ຺ຖວສ຺ເສຫິ ຈ ສພ຺ເພຫິປິ ຠາເຊຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ເຎນ ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ປາຬິຍໍ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ຕໂຕ ຠາເຊຕ຺ວາ ລທ຺ຘຈີວຣມ຺ປິ ອກາເລ ລທ຺ຘຈີວຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ເອກມາສປຣິຫາຣໍ, ປຎ຺ຈມາສປຣິຫາຣໍ ວາ ນ ລຠຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວເຣ ອສຕິ ທສາຫປຣິຫາຣເມວ ລຠຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ລພ຺ຠມານໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີຕິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕຖາລທ຺ຘໍ ວາ ອກາເລ ລທ຺ຘໍ ວາ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ອິຕຣຖາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຫິ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປເທ ອກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ‘‘ຍາວຈີວຣກາລສມຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໔໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ປວາຣຓມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາ ຈ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ປຣິຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາ’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໖໔໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ກາເລປິ ອກາເລປິ ຈ ຍຖາຕຖາ ລທ຺ຘໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ເອກມາສໍ, ປຎ຺ຈມາສໍ ວາ ຍຖາຣຫໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ມາສປຣມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປຣາມສຕິ. ປທຠາຊນິຍໍ ເອວມຕ຺ຖໍ ອວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕາວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ‘‘ມູລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕີຕິ ອນນ຺ຕຣາ ທຸຕິຍທິວສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ມາສປຣມໍ ມູລຈີວຣໍ ຐເປຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທສາຫປຣມຕາຍ ເອວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕີຕິ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ມູລຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ມູລຈີວຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ວີສຕິມທິວສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທ຺ວາວີສຕິມທິວສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຆຏິຕໍ ທສາຫປຣມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ນວາຫປຣມຕາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕິ, ເອກໂຕ ອສິພ຺ເພຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຐປິຕໍ ປນ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ທສາຫປຣມເມວ.

ປາຬິຍໍ ທສາຫາຕິ ທສາເຫນ. ເອກາທເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນຕິອາທີສຸ ເອກາທສາເຫ ອຸປ຺ປນ຺ເນຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອກວີເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ…ເປ… ນວາຫາ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ‘‘ຕິໍເສ…ເປ… ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ…ເປ… ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕິຍາ ເອວ ປຈ຺ຈາສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈີວຣໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຈ຺ຈາສາຍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ປຈ຺ຈາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ມູລຈີວຣໍ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຖາ ປຈ຺ຈາສາຍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ມູລຈີວຣໍ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິສຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອງ຺ຄໍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທສາຫາຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ມາສາຕິກ຺ກໂມຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໐໓-໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປາຬິຍໍ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ປເວສນໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ໂຠຊນປຣິໂຍສາເນນ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ໂສ ນາມ ຕ຺ວໍ, ຕາຍ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ປິຕໂຣ, ປິຕູນໍ ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ປິຕາມຫາ, ເຕ ເອວ ຍຸຄຬຏ຺ເຐນ ຍຸໂຄ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ປິຕາມຫາວຏ຺ຏາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ປິຕາມຫຄ຺ຄຫເຓນ ມາຕາມໂຫ ຈ ປິຕາມຫີ ມາຕາມຫີ ຈ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມຍຸຄໂຕ ປຣໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ. ປິຕຸ ມາຕາ ປິຕາມຫີ, ມາຕຸ ປິຕາ ມາຕາມໂຫ.

ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ໂຘວາ’’ຕິ ອາຓາປນວາຈາຍ ເອກາຍ ເອວ ຕທນຸຄຸຓສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ປໂຍຄສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໐໖. ຕທວິນາຠາວໂຕ ໂຘວນສ຺ສ ‘‘ກາຍວິກາຣໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາເຍນ ໂຘວາເປຕຸກາມຕໍ ອປ຺ປກາເສຕ຺ວາ ທານຂິປນເປສນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຂິປນເປສນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ.

ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ປຐມກເຕນ. ປຎ຺ຈສຕານິ ປມາຓໍ ເອຕາສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕາ. ຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ.

໕໐໗. ຕາວກາລິກໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕິປາຫໍ ປາຣຸປນາທິອຕ຺ຖາຍ ຕາວກາລິກໍ ຍາຈິຕ຺ວາ. ປຸຣາຓຈີວຣຕາ, ອຸປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຓາປນໍ, ຕສ຺ສາ ໂຘວາປນາທີນິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໐໘. ປຎ຺ຈເມ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໖໙໑-໖໙໒) ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ. ໂກຏ຺ຐາສສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເກສາທິປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາສານໍ ກລ຺ຍາຓຕາ. ຫຕ຺ຖຕເລເຍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖຕລໂຕ ເສສກາຍສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ທີເປຕິ.

໕໑໐. ວິຫຕ຺ຖຕາຍາຕິ ວິຫຕຕາຍ, ອມິສ຺ສິຕຕາຍ ອປຏິສຣຓຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຠິຕຸນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ພ຺ຍຘິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ປຣິວຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອິຘ ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ ອຸປຈາຣນິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ ຍໍ ອນ຺ຕມໂສ ຫຣີຏກຂຓ຺ຑມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ວາ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ຕໍ ອຈິຕ຺ຕກຠາເວນ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຎາຕິຠາວາຊານນາທີສຸ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸນີຠາວາຊານນາທິວເສນາປິ ອຈິຕ຺ຕກຕໍ ປກາເສຕິ.

໕໑໓-໔. ຕິກຎ຺ຈ ຕໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈາຕິ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຕິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີຕິ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີສູຕິ ມຫຕິຍາປິ ຕາວ ຠິສິຈ຺ຉວິຍາ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓວິຣຫິຕຕາຍ ອນຘິຏ຺ຐາຕພ຺ເພສຸ ກິເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີນິ ປນ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມານິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກິຣິຍາ, ອປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກິຣິຍາ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ປາຣິວຕ຺ຕກາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໑໕. ຉຏ຺ເຐ ປຏຸ ເອວ ປຏ຺ໂຏ. ປາຬິຍໍ ຘມ຺ມນິມນ຺ຕນາຕິ ສມເຓສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພາຈາຣຘມ຺ມມຕ຺ຕວເສນ ນິມນ຺ຕນາ, ທາຕຸກາມຕາຍ ກຕນິມນ຺ຕນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ‘‘ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕໂຕ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ.

໕໑໗. ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠູຕຄາມວິໂກປນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຐມໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ລິງ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິວາເສຕ຺ວາປິ ລທ຺ຘິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວິຫາຣຈີວຣາທິອຕ຺ຖາຍ ປວິສນ຺ເຕນປິ ຕິຓາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ນຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຈິມິລິກາຫີຕິ ປຏປິໂລຕິກາຫິ. ປຣິໂຠເຄເນວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນນ. ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ໂອຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄຕາຍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓໍ.

໕໒໑. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸວຕ຺ຕຕິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປວາຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ນນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິເສໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕເນວ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ຎາຕກປຣິວາຕຏ຺ຐາເນ…ເປ… ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ຈ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ຈ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໒໒-໕໒໔. ສຕ຺ຕເມ ປາຬິຍໍ ປຄ຺ຄາຫິກສາລນ຺ຕິ ທຸສ຺ສາປຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ວາຓິຊເກຫິ ທຸສ຺ສານິ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ປຄ຺ຄາຫິກສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສາທິຕພ຺ພຈີວຣສ຺ສ. ‘‘ຕິຈີວຣິເກນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕິຈີວຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິຫາຣາທີສຸ ນິຫິຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ຕາວກາລິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ຕາວກາລິກມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຠູຕຄາມວິໂກປນໍ ກຕ຺ວາ ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ຉທນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາປນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນອສພ຺ພຈີວເຣນ. ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານີຕິ ອຘິກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

໕໒໖. ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິວິຎ຺ຎາປນອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ເອວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວິຎ຺ຎາປເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ຕຎ຺ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ເຕສໍ ວາ ສິຍາ, ວິຎ຺ຎາປກສ຺ເສວ ວາ, ນ ຕາວ ເຕສໍ ເຕຫິ ອວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ, ນາປິ ວິຎ຺ຎາປກສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາທິຍນປຏິພທ຺ຘຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຈີວຣຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໒໘-໕໓໑. ອຏ຺ຐເມ ໂຍ ກຕ຺ຕາຕິ ທາຍກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຏ ເອວ ປຏໂກ. ‘‘ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ປນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ’’ຕິ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ຈີວເຣ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທ) ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາ ປກາສິຕາ, ເກຈິ ປນ ‘‘ທາຍເກນ ທາຕຸກາໂມມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຍທຄ຺ຆນກໍ ໂສ ທາຕຸກາໂມ, ຕທຄ຺ຆນກໍ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ຣາຊສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍປິ ນ ສເມຕິ, ທູເຕນ ວາ ທາຍເກນ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣຈິເຕປິ ມຸຂເວວຏິຍກປ຺ປິຍກາຣກາທີນໍ ສນ຺ຕິກາ ອາຫຣາປນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິເມ ທ຺ເວ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກາ ນາມ, ເອເຕສຸ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ‘ທູເຕນ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາ’ຕິ ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາປິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທທນ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ມຸຂເວວຏິຍກປ຺ປິຍກາຣກາທໂຍ ຫິ ທາຍເກນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທິໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເອວ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ມຸຂເວວຏິຍາທີນໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ທາຍເກນ ວາ ທູເຕນ ວາ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ວທຖາ’’ຕິ ອປ຺ປວາຣິຕສ຺ສ ວທໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກນ຺ຕິ ຈີວເຣ ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ນ ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸ ເຕສຸ ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນສ຺ສ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປຓີຕປິຓ຺ຑປາເຕ ສຸທ຺ຘິກປາຈິຕ຺ຕິຍຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ‘‘ຈີວເຣ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ’’ຕິ ອງ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໓໓. ນວເມ ປາຬິຍໍ ປຈ຺ເຈກຈີວຣເຈຕາປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນາ, ເອເກເກນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິຍມິຕາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂຠວ ສນ຺ຕາ ເອເກນາຕິ ອຸໂຠ ເອກໂຕວ ສນ຺ຕາ, ອຸໂຠ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໓໗. ທສເມ ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ’’ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຫ-ກາຣາຄມໍ, ນ-ກາຣສ຺ສ ຈ ຓ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ.

໕໓໘-໙. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ອິມິນາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ເນນ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຫີຕິ ອິທໍ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສເຈ ຫິ ‘ອິທໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອກປ຺ປິຍຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄມນສຸທ຺ຘິຍາ ອສຕິ, ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕນເຍນ ທູຕວຈເນ ຈ ອສຸທ຺ເຘ ສພ຺ພຖາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປນ ‘‘ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ, ຕທນຸສາເຣນ ນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຎ຺ຈ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ອາຄມນທູຕວຈນານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ປນ ອາຄມນສຸທ຺ຘິຍາ ສຕິ ທູຕວຈເນ ອສຸທ຺ເຘປິ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕນເຍນ ສພ຺ພໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຈ ຍຖາ ທູຕວຈນາສຸທ຺ຘິຍມ຺ປິ ອາຄມເນ ສຸທ຺ເຘ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣມ຺ປິ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອາຄມນາສຸທ຺ຘິຍມ຺ປິ ທູຕວຈເນ ສຸທ຺ເຘ ວຏ຺ຏຕິ ເອວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ, ອຸຠຍສຸທ຺ຘິຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸຠຍາສຸທ຺ຘິປກ຺ຂເມວ ສນ຺ຘາຍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣໂກປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໓໗-໕໓໙) ‘‘ອາຄມນສ຺ສ ສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ວິເສສປ຺ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຄມນສຸທ຺ຘິອາທິນາ ສປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ມູລສາມິເກນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ, ເປສິຕສ຺ສ ທູຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ ຈ ວທໂຕປິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວ ນ ໂຫຕິ ອຠິມຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ສິກ຺ຂາປເທ ເອວ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍສ຺ມາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວທໂຕ ທູຕສ຺ສ ກປ຺ປິເຍນ ກມ຺ເມນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ວຸຕ຺ໂຕ ອາຄມນສ຺ສ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອາຄມນສ຺ສາປິ ອສຸທ຺ຘິຍໍ ປນ ກປ຺ປິເຍນາປິ ກມ຺ເມນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ເຖວ ອາຄມນສ຺ສ ສຸທ຺ຘິອສຸທ຺ຘີສຸ ປໂຍຊນໍ. ກຖໍ ປນ ທູຕວຈເນນ ອາຄມນສຸທ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ນາຍໍ ຠາໂຣ. ທູເຕນ ຫິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣເນວ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ອາຄມນສຸທ຺ຘິ ຄເວສິຕພ຺ພາ, ນ ອິຕຣຖາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຕສ຺ສ ວຈນກ຺ກເມນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈ ຍຸຕ຺ຕິອາທີຫິ ຈ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອິຘາປິ ຫິ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ທູຕວຈເນເນວ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ເປສິຕຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ຫິ ສພ຺ພຖາ ອາຄມນສຸທ຺ຘິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອວ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ.

ປາຬິຍຎ຺ຈ ‘‘ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິອາທິ ທູຕວຈນສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຕ຺ເຕປິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິຍາ ສຕິ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອໂສ ໂຂ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ຕສ຺ສ ເທຫີ’’’ຕິອາທິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸສາທິຍນປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ‘‘ເອວໍ ທູເຕນ ປຸນ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອິຕຣຖາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣໍ…ເປ… ເຈຕາເປຫິ ເມ ຈີວຣ’’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທູເຕນາຠຕຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກຕ຺ຕາວ ‘‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣໍ…ເປ… ເຈຕາເປຫິ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຣູປິຍສ຺ສ ປກຕຕ຺ຕາ ເຕນ ຣູປິເຍນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເທຫິ ເຈຕາເປຫີ’’ຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ໂທສໍ ທູຣໂຕ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິເຍ ວິຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອິທໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂທສໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’’ຕິປິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕາປສງ຺ຄໂຕ, ເຕເນວ ທູຕນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສງ຺ກາຠາວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ອາຫຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ທູເຕນ ຐປິຕຣູປິເຍນ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ຈີວຣໍ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຫຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຐານນ຺ຕິ ຐິຕິຍາ ຈ ກາຣຓສ຺ສ ຈ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ອາສເນ ນິສີທເນນ ຐານມ຺ປິ ກຸປ຺ປຕິ, ອາຄຕກາຣຓມ຺ປິ ເຕສໍ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຐິຕໍ ປນ ອໂກເປຕ຺ວາ ອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ອາຄຕກາຣຓເມວ ຠຎ຺ຊຕິ, ນ ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ຠຎ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ ຐານມ຺ປິ ຠຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ.

ຍຕສ຺ສ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິອາທິ ເຍນ ອຕ຺ຕນາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຈີວຣຎ຺ຈ ອນິປ຺ຜາທິຕໍ, ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຖຸສາມິການໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ໂຈເທຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ສາມິກາ ໂຈເທຕ຺ວາ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ຈ ໂຍ ສຍໍ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອຸປາສກາທີຫິ ປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ວາ ໂຈທາເປຕິ, ເຕສຸ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ໂຈເທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ທາເປນ຺ເຕສຸ ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາຓຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ.

ເກນຈິ ອນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂເນວ ພ຺ຍາວຏຠາວໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມຸຂເວວຏິໂກ. ‘‘ອວິຈາເຣຕຸກາມຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ທາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຣິຍາປິ ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາ ໂວຫາຣໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ມຫາວ. ໒໙໙) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິວຈນເມວ (ມຫາວ. ໒໙໙) ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປທໍ ນາມ. ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖຕິ ທູເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ, ອນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຈທນາຍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ.

ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທທນ຺ເຕສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈີວຣຕ຺ຖາເຍວ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸສາມິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກເຠເທສຸປິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນ ຈ ຐານໂຈທນາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ສງ຺ຆໍ ວາ…ເປ… ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິອາທິນາ ອາມສິຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕສຸ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ. ‘‘ສງ຺ໂຆ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄຓາທີສຸປິ ສງ຺ຆສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໕໓໗-໕໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂຈເທຕີຕິ ຕສ຺ສ ໂທສາຠາວໍ ຎຕ຺ວາປິ ໂກເຘນ ວາ ໂລເຠນ ວາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂຈເທຕິ. ໂສ ເອວ ຫິ ມຸສາວາທາທິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏາທິອາປຕ຺ຕີຫິ ສາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ, ຄີວາຕິສຎ຺ຎາຍ ປນ ວຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິ.

ຕຬາກໍ ເຂຕ຺ເຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູຕິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ຕຬາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຕຬາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິໂຕ ຕຬາກໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິຍ຺ຍມານຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ເອວມ຺ປິ ທິນ຺ນໍ ຕຬາກເຂຕ຺ຕາທິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸທກປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ກູປໂປກ຺ຂຣຓີອາທໂຍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ຕຬາກໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອາທິນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ຆວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ເຖຕິ ວເສ.

‘‘ຐເປຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ອິທໍ ສາມີຈິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ເຕປິ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທກໍ ວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ສສ຺ສກາເລປິ ຕາເສຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອມຸຎ຺ຈໂຕ ປນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ປຸນ ເທຕີຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ອິສ຺ສເຣນ ‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕມິທໍ ຠິກ຺ຂູຫິ, ອສ຺ສາມິກ’ນ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວກ຺ຂາມາຕິ ປາຐເສໂສ.

ອຸທກວເສນາຕິ ອຸທກປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ. ‘‘ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສຫຕ຺ເຖນ ຈ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຈ ກໂຣນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສ຺ສສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວໍ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ປນ ສຍໍ ອກຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ອາຓາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຫຕ຺ຖາທິນາ ກຕຕຬາກຕ຺ຕາ ‘‘ອສາຣຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐເປນ຺ຕສ຺ສ, ປນ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສປິ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸນາຕິ ລຊ຺ຊິນາປິ, ປເຄວ ອລຊ຺ຊິນາ ມຕ຺ຕິກຸທ຺ຘຣຓາທີສຸ ກາຣາປິເຕສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນວສສ຺ເສຕິ ອກຕປຸພ຺ເພ ເກທາເຣ. ‘‘ກຫາປເຓ’’ຕິ ອິມິນາ ຘຎ຺ຎຸຏ຺ຐາປເນ ຕສ຺ເສວ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຘຎ຺ຎຸຏ຺ຐາປເນ ຈສ຺ສ ປໂຍເຄປິ ທຸກ຺ກຏເມວ, ນ ກຫາປຓຸຏ຺ຐາປເນ ວິຍ.

‘‘ກສຖ ວປຖາ’’ຕິ ວຈເນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອວຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ຠາໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕໂກ ກຫາປໂຓຕິ ອິທມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ຕທາ ກຫາປຓານໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພປໂຍເຄສຸ, ປຣິໂຠເຄສຸປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຘຎ຺ຎປຣິໂຠເຄ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ມິນນຣກ຺ຂຓາທິປໂຍເຄນ ປຈ຺ຉາ ຘຎ຺ຎປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຣິຍາຍກຖາຍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ວີຫີຫິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ນິຍມວຈເນ ອກປ຺ປິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຫາປຓວິຈາຣເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຕ຺ຖຸ ຈ ເອວຣູປໍ ນາມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ.

ວນໍ ທມ຺ມິ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິວາສຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສີມໍ ເທມາຕິ ວິຫາຣສີມາທິສາຘາຣຓວຈເນນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສປິ ທາສໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣາມິກ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໑໙; ມຫາວ. ໒໗໐) ວິເສເສຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປິລິນ຺ທວຈ຺ເຉນ ຄຫິຕປຣິຠຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ, ນ ຄຫຏ຺ຐານໍ ທາສປຣິໂຠຄກ຺ກເມນ. ເຂຕ຺ຕາທໂຍ ປນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ປຸຄ຺ຄລິກວເສນ ຄເຫຕຸໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາຕິ ສງ຺ຆິກວິຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອາຄຕປຏິກ຺ເຂໂປ ຠຄວຕາ ອາປຕ຺ຕິຍາປິ ເຫຕຸຠາເວນ ກໂຕຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຊານນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຄີຕິມຫາເຖເຣຫິ ເຂຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນິສ຺ສິໂຕ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ປາຬິມຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຠາໂວ, ທູເຕນ ອປ຺ປິຕຕາ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາຍາໂມ, ເຕນ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ປາຬິຍໍ ໂກສິຍກາຣເກຕິ ໂກສກາຣກປາຓານໍ ໂກສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກສິເຍນ ສຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖາທິໍ ກໂຣນ຺ເຕ. ສງ຺ຆາຕນ຺ຕິ ວິນາສໍ.

໕໔໔. ‘‘ອວາຍິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຍິຕ຺ວາ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິ. ມິສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ເອຬກໂລເມຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ. ປຏິລາເຠນາຕິ ປຣິນິຏ຺ຐາເນນ ‘‘ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ໂກສິຍມິສ຺ສກຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓກາຣາປນໍ, ປຏິລາໂຠ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໔໗-໕໕໒. ທຸຕິຍຎ຺ຈ ຕຕິຍຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ໂອທາຕາທິມິສ຺ສກສຎ຺ຎາຍ ສຸທ຺ຘກາຬການຎ຺ເຎວ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓວເສນ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວຠາຄໂຕ ອຘິເກສຸ ສຸທ຺ຘກາຬເກສຸ ອນຘິກສຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓວເສນ ຈ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຫທ ກຣີສຸສ຺ສຄ຺ເຄ, ມິຫ ເສຈເນຕິ ຘາຕຸອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຈ຺ຈມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອູນກຉພ຺ພສ຺ເສສຸ ອຕິເຣກຉພ຺ພສ຺ສສງ຺ກິຕາທິວເສເນຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໕. ປຎ຺ຈເມ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ສກາຍ ກຕິກາຍ ອຍຸຕ຺ຕກາຣິຕາວເສນ ວິຎ຺ຎູຫິ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຎ຺ຎກງ຺ຄາທີນິ ຕີຓິ ປາຬິຍໍ ເສນາສນາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ອາທິອງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ເສສານິປິ ເຕ ສມາທິຍິໍສຸ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໖໖. ປິຫຍນ຺ຕາຕິ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາ. ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອວາຍິມຕ຺ຕາ, ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ຈ ຈີວຣຕາ, ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕາ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍາ’’ຕິ, ວິປລ຺ລາສສຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອິທໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ນາມ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ນິສີທນຈີວຣເມວ, ນາຎ຺ຎໍ. ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທປິ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ) ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ‘ສນ຺ຖຕສທິສໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ ປເທເສ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາເລຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ທສາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕາຫິ ທສາຫິ ສທສໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓໑) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອິຘ ປມາຓນິຍມສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ຈ ອວາຍິມຈີວຣຕ຺ຕາ, ອຘິຏ຺ຐານຸປຄຕ຺ຕາຠາວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ນິສີທນຈີວຣໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ຂຓ຺ຑປິໂລຕິການິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ສນ຺ຖຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ສທິສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄຎ຺ຈ, ນ ອິທນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໕໖໗. ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິກໍ ອນາທາຍ ອາທິຍນ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິອູເນ ອນູນນ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສເນຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕານາທີນຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖາຍ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໂຕ ນິປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ກໂຣໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂກສິເຍສຸ ສຸທ຺ຘກາຬການຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕, ໕໕໐) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຣເຓປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຈເມ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐທານວຈນໂຕ ປນ ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ຈ ວິຊເຏຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍວເສນ ກເຕ ນ ໂທໂສ.

ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໒. ຉຏ຺ເຐ ປາຬິຍໍ ‘‘ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິວາສຏ຺ຐາເນ ລທ຺ຘານິປິ ຕິໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກຕິ ອນຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ເຕປິ ຫາຣເກ ຫຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອນາຓຕ຺ເຕນ ຫຏຕ຺ຕາ. ປກ຺ຂທ຺ວຍສ຺ສປິ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອນຸປຣຕຄມນິຈ຺ຉຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕປກ຺ຂສ຺ເສວ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ສເມຕີຕິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກສ຺ເສວ ປຣິຫຣເຓ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕຕິ ຐິເຕ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ຠູມິຍາ.

໕໗໕. ຕໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຐມໍ ປຏິລາຠຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິໂຍຊນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຈເຣຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ທິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ອງ຺ເຄສຸ ‘ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປຏິລາຠຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍປຏິລາຠສ຺ສາປິ ປຏິລາຠຏ຺ຐາເນ ປວິສນໂຕ ວາສຕ຺ຖາຍ ຄມນຏ຺ຐານໂຕ ປຸນ ຄມເນ ວິຍ. ກາຍພນ຺ຘນາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວິປຏລກາຍພນ຺ຘນາທີນໍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປສິພ຺ພເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສທິສໍ, ນ ກຕຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ. ອກຕຠຓ຺ຑຕາ, ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ, ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນໍ, ອາຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓໍ, ອວາສາຘິປ຺ປາຍຕາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໑. ສຕ຺ຕເມ ປາຬິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑໍ ໂຘວາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ພລາທິກຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ໂຘວາປນໍ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິກຣນ຺ຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໓-໔. ອຏ຺ຐເມ ສຸວຓ຺ຓມຍກຫາປເຓນ ກຫາປໂຓປິ ຣຊເຕ ເອວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ວາ’’ຕິ. ຣູປິຍມໂຍ ວາຕິ ຣຊເຕນ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຕກຫາປໂຓ. ປາກຕິໂກ ນາມ ເອຕຣຫິ ປກຕິກຫາປໂຓ.

ອິຈ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ສິກ຺ຂາປເທນ, ວິຠງ຺ເຄນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູຕິ ອິມິນາວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ປນ ອນນ຺ຕເຣນ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ປເທນ. ອິທານິ ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐາ ຣຊຕມາສໂກວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເກວລໍ ຣຊຕໍ, ຕຖາປິ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ປເທເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ມາຕິກາປເທເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ເຕນ ສຫ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຊຕໍ ນາມ ກຫາປໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕຣູປມາສໂກຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍກຫາປໂຓ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທຕິ ‘‘ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ. ປໂຏວ ປຏໂກ, ວຕ຺ຖໍ. ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ເສວ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຣິໂຠເຄ ປນ ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິເກຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານໍ ຘຎ຺ຎວິຣຫິຕມຸຕ຺ຕາທີນໍ ກາຣຓາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຘຎ຺ຎມ຺ປິ ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິເກຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຸຕ຺ຕາທິເຂຕ຺ຕາທິ ວິຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເກວລໍ ສງ຺ຆິກຠູມິຍໍ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ວິຈາຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຕສ຺ເສເວຕໍ ອກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອໂກ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາຕິອາທິ ຣູປິເຍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປວຕ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອສາທິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸພ຺ພິຈາຣຓາຍ ສຕິ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຈຕາປິຕໍ ເຈ, ນຕ຺ຖິ ປຣິໂຠຄູປາໂຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິເຍນ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ. ອີທິສຎ຺ຫິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອານີຕກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑສທິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາວ ອຸປາຍໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກາທິກຖາຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໙) ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປິເຍນ ປຣິວຕ຺ຕິຕປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣິໂຠໂຄວ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານນ຺ຕິ. ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ວຑ຺ຒິຍາ ປໂຍຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘໕. ‘‘ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ນິຣເປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນປຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍາຕິ ປຣິຍາຍາທິນາ ອຠູຕາໂຣຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄຕິ ປຈ຺ຈຍສາມິນາ ຠຄວຕາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຓປຣິໂຠໂຄຕິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ວິປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ກາຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ. ປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ຍໍ ມຍາ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາປິ ອຕີຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ອນ຺ໂຕປເວສເນສຸ, ນິສີທນສຍເນສຸ ຈ. ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ປຣິໂຠເຄ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຕິ ອວສ຺ສໍ ລທ຺ຘພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠຄສ຺ສ ກາຣເຓ ສຕີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ປຈ຺ຈເຍ ສຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວສລ຺ລກ຺ຂເຓ ສຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວມຕ຺ເຕນ ສີລສ຺ສ ອສຸຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ປຣິໂຠເຄ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສ຺ສິສີລສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອຕີຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ວິສຸຊ຺ຌນໂຕ. ເອຕສ຺ມິໍ, ປນ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ອິຓປຣິໂຠຄາທິວຈເນນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ເສວ ເຠໂທຕິ ເອວມິເມສໍ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພາປິ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊ຺ຌຕິ ເທສນາທີຫິ, ໂສຘີຍຕີຕິ ວາ ສຸທ຺ຘິ, ຈຕຸພ຺ພິຘສີລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາຍ ສຸຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ເທສນາຄ຺ຄຫເຓນ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ຉິນ຺ນມູລານໍ ອຠິກ຺ຂຸຕາປຏິຎ຺ຎາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຉິນ຺ນມູລານມ຺ປິ ຫິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐາເນນ ເຫຏ຺ຐາ ປຣິຣກ຺ຂິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສີລໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ມຄ຺ຄປຏິລາໂຠປິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທາຍໍ, ຕໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ທາຍາທາ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ເຕສໍ ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠຄສ຺ສ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠເຄ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ປວຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເມ ອາມິສທາຍາທາຕິ ເອວໍ ເມ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສາຘກໍ ໂຫຕິ.

ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ຘມ຺ມາມິສວເສນ ມິສ຺ສຠາໂວ. ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐສຸ ອາສງ຺ກາ ນາມ ນ ກາຕພ຺ພາ, ທິຏ຺ຐສຸຕາທິກາຣເຓ ສຕິ ເອວ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ. ສເຈ ນ ໂອຣມຕີຕິ ອຄຕິຄມເນນ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠຄໂຕ ນ ໂອຣມຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ອລຊ຺ຊີນໍ ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ, ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ກຸລທູສນາທິສມຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ, ວຄ຺ຄກມ຺ມາທິໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

‘‘ຘມ຺ມິຍາຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ ເອກກມ຺ມາທິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ໂຈທກຈຸທິຕກຠາເວ ຐິຕາ ທ຺ເວ ອລຊ຺ຊິໂນ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວຸຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄ ວິໂຣຘາຠາວາ. ລຊ຺ຊີນເມວ ຫິ ອລຊ຺ຊິນາ ສຫ ຕທຸຠຍປຣິໂຠຄາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ.

ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄຕິ ‘‘ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໕, ໙໒, ໑໗໒) ວຸຕ຺ຕສໍວາໂສ ເຈວ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓທານາທິໂກ ສພ຺ໂພ ນິຣາມິສປຣິໂຠໂຄ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊິໂນ ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄເຫ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕໂຣປີຕິ ລຊ຺ຊີປິ. ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕານໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອລຊ຺ຊິໂນ, ອິມິນາ ຈ ລຊ຺ຊິໂນ ວຓ຺ຓຠຓນາທິລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາມິສຄຣຸກຕາຍ ວາ ເຄຫສິຕເປເມນ ວາ ຕໍ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊີ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຄຫຏ຺ຐາທີສຸ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ອລຊ຺ຊີ ພລໍ ລຠິຕ຺ວາ ເປສເລ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກໂຣຕີຕິ.

‘‘ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາມິສປຣິໂຠຄໂຕ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄວ ຄຣຸໂກ, ຕສ຺ມາ ອຕິວິຍ ອລຊ຺ຊິວິເວເກນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ສາສເນ ໂອສກ຺ກນ຺ເຕ, ລຊ຺ຊີສຸ ຈ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ອລຊ຺ຊິມ຺ປິ ປກຕຕ຺ຕໍ ຄຓປູຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາທິກຣເຓນ ເຈວ ເກຈິ ອລຊ຺ຊິໂນ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເສສາລຊ຺ຊິຄຓສ຺ສ ນິຄ຺ຄເຫນ ຈ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ຄນ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄນ຺ຖປຣິຍາປຸຓນເມວ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ, ນ ເອກກມ຺ມາທິ. ຕສ຺ມາ ອລຊ຺ຊີຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິກໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອກກມ຺ມາທີສຸ ພຫູສຸ ຘມ຺ມປຣິໂຠເຄສຸ ອລຊ຺ຊິນາປິ ສທ຺ຘິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາວຕ຺ຖາຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ນິທສ຺ສນວເສນ ຄນ຺ຖສ຺ເສວ ສມຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອກກມ຺ມາທິໂກ ວິຘິ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ນ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອນາມິສຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາມິເສສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວາ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຘາຣກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕໑)‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ໂມ ວາເຈຕພ຺ໂພ…ເປ… ອພ຺ຠານວຸຏ຺ຐານມານຕ຺ຕປຣິວາສາ ທາຕພ຺ພາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຣໂຫ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປທາຣໂຫ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ…ເປ… ອຍໍ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຘາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆກມ຺ມາທິປິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສ ທສ຺ສິຕໍ. ເຕສຸ ປນ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຍໍ ຄຓປູຣຓາທິວເສນ ອລຊ຺ຊິໂນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິ ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ຘມ຺ມຸຄ຺ຄຫຓນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓາທິ ວາ ກຣີຍຕິ, ຕໍ ຘມ຺ໂມ ເຈວ ປຣິໂຠໂຄ ຈາຕິ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອຕໍ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍໍ ວິນາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ຍໍ ປນ ອລຊ຺ຊິສຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຊ຺ຊນີຍາທິນິຄ຺ຄຫກມ຺ມໍ ວາ ປຣິວາສາທິອຸປກາຣກມ຺ມໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທານາທິ ວາ ກຣີຍຕິ, ຕໍ ຘມ຺ໂມ ເອວ, ໂນ ປຣິໂຠໂຄ. ເອຕໍ ອນຸຣູປານໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາມິສທານໍ ວິຍ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ນິສ຺ສຍທານມ຺ປິ ເຕຣສສມ຺ມຸຕິທານາທິ ຈ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕສາທິຍນາທິປຣິໂຠຄສ຺ສາປິ ເຫຕຸຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຍ ປນ ມຫາອລຊ຺ຊີ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອຸປສມ຺ປທາທິອຸປກາຣກມ຺ມມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທານາທິ ຈ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ໂຫຕິ, ນິຄ຺ຄຫກມ຺ມເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠຄວິວຊ຺ຊເນນາປິ ຫິ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄໂຫ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ເປສລານໍ ຜາສຸວິຫາຣສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິວິນຍານຸຄ຺ຄຫາທິອຕ຺ຖາຍ ເອຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຍໍ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠາຍ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານາທິອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຣິໂຠໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ອປຣິໂຠໂຄ ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄສຸ ເຈຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊີຫິ ເອກກມ຺ມາທິຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ເອວ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານາທິອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ. ນ ຫິ ອລຊ຺ຊີນໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄມຕ຺ເຕນ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣາທິ ໂຫຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິໂຠເຄນ ປນ ໂຫຕິ, ຕປ຺ປຣິວຊ຺ຊເນນ ຈ ຜາສຸວິຫາຣາທໂຍ. ຕຖາ ຫິ ກຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມາ ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂປສຖາທີສຸ ປວິຏ຺ຐາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກາຍທ຺ວາເຣ, ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ວິນຍຎ຺ຈ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ສງ຺ຆໂຕ ພຫິກຣຓາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສຫ ສໍວສນ຺ຕາປິ ອລຊ຺ຊິໂນວ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ເອໂກປິ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິສຕມ຺ປິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໕). ຍທິ ຫິ ເຕ ເອວໍ ນ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ສິຍຸໍ, ສງ຺ເຆ ກລຫາທິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິສາມຄ຺ຄີກມ຺ມປຏິພາຫນາທິນາ ເປສລານໍ ອຜາສຸໍ ກຕ຺ວາ ກເມນ ເຕ ເທວທຕ຺ຕວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາທໂຍ ວິຍ ປຣິສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ທີເປນ຺ຕາ ສງ຺ຆເຠທາທິມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍຸໍ, ເຕສຸ ປນ ສງ຺ຆໂຕ ພຫິກຣຓາທິວເສນ ນິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ໂພປາຍໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສາມຄ຺ຄີ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ທຸສ຺ສີເລສຸ ປນ ນິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ໂພປິ ອຍໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ຜາສຸ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙).

ຕສ຺ມາ ເອກກມ຺ມາທິຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄວ ອາມິສປຣິໂຠຄໂຕປິ ອຕິວິຍ ອລຊ຺ຊິວິເວເກນ ກາຕພ຺ໂພ, ອາປຕ຺ຕິກໂຣ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານິເຫຕຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອລຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມາກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປກາສິຕຕ຺ຕາປິ ເຈຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິກຖາຍໍ ‘‘ອາຣາຘິກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຄາຫິກາ ລຊ຺ຊິນິໂຍ, ຕາ ໂກເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ຄາມນ຺ຕຣນທີປາຣຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສຄຓໂອຫີຍນາປຕ຺ຕີຫິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ…ເປ… ອລຊ຺ຊິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຄຫໍ ປນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອລຊ຺ຊິນີສຸ ທຸຕິຍິກາຄຫຓາທີສຸ ສໍວາສາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣາຍ ນທີປາຣຄມນາທິຄຣຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕໂຕປິ ອລຊ຺ຊິສໍວາສາປຕ຺ຕິ ເອວ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານິເຫຕຸໂຕ ຄຣຸກຕຣາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ລຫຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອນາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມໍ ອາຈຣິຍາ ອນຸຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສໍວາສປທສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ເພຫິປິ ລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄເລຫິ ສມໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວໂຕ ສມສິກ຺ຂາຕາ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ລຊ຺ຊິໂນ ເອເຕສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ສຫ ວສນ຺ຕິ, ນ ເອໂກປິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອໂສ ສໍວາໂສ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ລຊ຺ຊີເຫວ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປກາສິໂຕ.

ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ອສໍວາສິເກສຸ ອລຊ຺ຊີ ນ ຄຓິໂຕຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ, ເຍ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ປາຣາຊິກາທິອປກຕຕ຺ຕານຎ຺ເຎວ ອສໍວາສິກຕ຺ເຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ປກຕຕ຺ຕຠູຕາປິ ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ ຄຓປູຣຓາ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ເກວລໍ ກຕ຺ວາ ອຄຕິຄມເນນ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ໂຫນ຺ຕິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ອລຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ລຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຏິພທ຺ຘໍ, ນ ສພ຺ພກາລິກໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຫິ ວີຕິກ຺ກມຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອລຊ຺ຊິໂນ ‘‘ນ ປຸນ ອີທິສໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ລຊ຺ຊິໂນ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈ ເຍ ເປສເລຫິ ໂອວທິຍມານາປິ ນ ໂອຣມນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ເອວ ອສໍວສິຕພ຺ພາ, ນ ອິຕເຣ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາປິ ອລຊ຺ຊິໂນ ອສໍວາສິເກສຸ ອຄເຓຕ຺ວາ ຕປ຺ປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ອຸໂປສຖາທິກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖກຣຓສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາ ປກາສິຕາ, ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍ…ເປ… ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔) ເອວໍ ອລຊ຺ຊິມ຺ປິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກຣຓປ຺ປກາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ເຘຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໒, ໔໕໘, ໖໖໒; ປາຈິ. ໕໕໑, ໕໗໕, ໖໕໕) ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສເຖ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ, ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘) ຈ ເອວໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ ຈ ປກາສິຕາ, ວຈນມຕ຺ເຕນ ອໂນຣມນ຺ຕານຎ຺ຈ ອຸໂປສຖປວອາຣຓຏ຺ຐປນວິຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ສພ຺ພຖາ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ເຕຫິ ສໍວາສສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ນິສ຺ສຍທານຄ຺ຄຫຓປຏິກ຺ເຂໂປ, ຕຊ຺ຊນີຍາທິນິຄ຺ຄຫກມ຺ມກຣຓຎ຺ຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຣເຓນ ສານຸວຕ຺ຕກປຣິສສ຺ສ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ອສໍວາສິກຕ຺ຕປາປນວິຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນເຍຫິ, ອຏ຺ຐກຖາວຈເນຫິ ຈ ປກຕຕ຺ເຕຫິປິ ອປກຕຕ຺ເຕຫິປິ ສພ຺ເພຫິ ອລຊ຺ຊີຫິ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາເຍວ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ທຸຕິຍສງ຺ຄີຕິຍໍ ປກຕຕ຺ຕາປິ ອລຊ຺ຊິໂນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຍສຕ຺ເຖຣາທີຫິ ມຫນ຺ເຕນ ວາຍາເມນ ສງ຺ຆໂຕ ວິໂຍຊິຕາ. ນ ຫິ ເຕສຸ ປາຣາຊິກາທິອສໍວາສິກາ ອຕ຺ຖິ ເຕຫິ ທີປິຕານໍ ທສນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ (ຈູຬວ. ໔໕໒) ລຫຸກາປຕ຺ຕິວິສຍຕ຺ຕາ.

ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກຕິ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ຂຣປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂຣສງ຺ຂາຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ຖຸ. ທາຍເກຫິ ອສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ຣູປິຍໍ ເຕຫິ ປຸນ ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອທາຕຸໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ທາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ວາປິ ປນ ນຏ຺ຐວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພາຠາເວປິ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາວ. ອສຕິຍາປິ ຫິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວຕ຺ຖາທິນາ ສຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເທມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ, ຕທາ ປຣິຈ຺ຈາຄສພ຺ຠາວໂຕ ທານເມວ ໂຫຕິ ‘‘ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຄ຺ຆສ຺ສ ທາເນ ວິຍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອສຕິຍາ ທິຍ຺ຍມານຕ຺ເຕ ຎາເຕປິ ອທິນ຺ນາທານໍ ນ ໂຫຕິ ທາຍເກຫິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອີທິສໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ໂນ ນກ຺ຂມຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

໕໘໖. ເອກປຣິຈ຺ເຉທານີຕິ ສິຍາ ກິຣິຍຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອກິຣິຍຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຄຫຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໗. ນວເມ ຊາຕຣູປາທິຈຕຸພ຺ພິຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ອິຘ ຣູປິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນຕິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ, ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຣູປິຍສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕເນ.

໕໘໙. ປາຬິຍໍ ຆນກຕນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາທິ. ຣູປິຍໍ ນາມ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ເກວລໍ ຣຊຕໍ ນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ຣູປິຍປເທເນວ ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸທ຺ໂຘ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິອາທິມ຺ຫິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວກ຺ຂາມາຕິ ປາຐເສໂສ.

໕໙໑. ປາຬິຍໍ ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິຍ຺ຍມານໍ ສກສນ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີຕິ ປຣສນ຺ຕກໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ອຣູປິຍ-ສທ຺ເທນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຈ຺ຉິເມ ປນ ຕິເກ ‘‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ຕິເກ ອຣູປິຍ-ສທ຺ເທນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸເຍວ ຄຫິຕໍ, ນ ມຸຕ຺ຕາທິທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ອນ຺ເຕ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ, ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ຕຍໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ນຍໂຕ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕຖສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຕຖສຎ຺ຎາຍ ວາ ວິມຕິຍາ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິເຍວ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສຫ.

ອິທານິ ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາຬິຍໍ ສຣູເປນ ອນາຄຕຕ຺ເຕປິ ນຍໂຕ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫິ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ຣູປິເຍນ ປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ອຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐມ຺ປິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ນ ໂຫຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ເສວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ, ເກວລໍ ປນ ອິທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ປຣິວຕ຺ຕເກນ ເທເສຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ຕິໂກ ຠຄວຕາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕີສຸປິ ປເທສຸ ປຣິວຕ຺ຕິຍມານສ຺ສ ອຣູປິຍຕ຺ເຕນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຈນາໂຍຄາ ຣູປິຍສ຺ເສວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຣູປິຍສ຺ເສວ ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣາມິກາທີຫິ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ອຣູປິຍສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍມຕ຺ຕສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອວຸຕ຺ໂຕປິ ອຍໍ…ເປ… ຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຫີຕິອາທິ ທຸຕິຍຕິການຸໂລເມເນວ ຕຕິຍຕ຺ຕິກສ຺ສ ສິຊ຺ຌນປ຺ປກາຣໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ຫິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ຣູປິຍສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍຕ຺ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ໂຫຕີຕິ ຕຕິໂຍ ຕິໂກ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ປນ ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກເນວ ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ຂສາມຎ຺ເຎນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ປາຬິຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂຕິ ເອເກນ ອນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂ, ‘‘ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ເຂ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ອິທານິ ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກ ອຣູປິຍປທສ຺ສ ອຕ຺ຖຠູເຕສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ຣູປິຍາທິປຣິວຕ຺ຕເນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນ຺ຕິອາທິ ປນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປຣິວຕ຺ຕນປ຺ປສງ຺ເຄ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນຍໂຕ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທນ, ເຕນ ຈ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຫຘມ຺ມິເກຫີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາປິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕຕໍ ເອວ ສາເຘຕິ. ອິມໍ…ເປ… ຣູປິຍເຈຕາປນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໙໓).

ເອວໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ຣູປິຍາທິປຣິວຕ຺ຕເນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕເນວາຕິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ເອວ. ‘‘ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຕ຺ຕາທິທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣິຕມ຺ປິ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ກຫາປຓາທິໍ ກມ຺ມກາຣານໍ ທຕ຺ວາ ພີຊໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ວາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ມຫາອກປ຺ປິໂຍຕິ ອຕ຺ຕນາວ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທູສິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມູລສາມິກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ໂຈເຣຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນປິ ປຸນ ລທ຺ໂຘ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຫິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຕຬາກາທີສຸ ວິຍ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນາຕິ ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນນ, ໂຈຣາທິອຈ຺ຉິນ຺ທນາທິນາ ຈ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິທຎ຺ຈ ເຕນ ຣູເປນ ຐິຕໍ, ຕມ຺ມູລິເກນ ວຕ຺ຖຸມຸຕ຺ຕາທິຣູເປນ ຐິຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຫິ ຕມ຺ມູລິກກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ເຕນ ຣູເປນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸໍ. ຍທິ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປຸນ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ຕໍ ຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸມ຺ປິ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຕ຺ຕໍ ກິຓາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ກຫາປຓາທິນາ ກມ຺ມາຣກຸລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຣາມິກາທີຫິ ກິຓາປນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຣາຊສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ກຫາປເຓຫິ ສາຏເກ ອາຫຣ, ເອຕ຺ຕເກຫິ ຍາຄຸອາທີນິ ສມ຺ປາເທຫີຕິ ວທຕິ, ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ຍໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທໍ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິມິນາ, ປາຬິຍາປິ ຕໍ ນ ສເມຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິເຍນ ອາຣາມິກາທີຫິ ສປ຺ປິຍາທິໍ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕຸໍ ‘‘ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຊານາຫີ’ຕິ. ສເຈ ໂສ ຠຓຕິ ‘ອິມິນາ ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’ຕິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’ຕິ. ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ສປ຺ປິ ວາ’’’ຕິອາທິນາ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ປຣິໂມເຈຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິນາ ຣູປິເຍນ ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຘິກາຣໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຣູປິເຍນ ອິມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຓຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ອນາປຕ຺ຕິວາເຣປິ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໙໕) ປນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສາຓຕ຺ຕິກໍ ກຍວິກ຺ກຍເມວ ອນາຓຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມູລສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເຍນ ອຸຄ຺ຄຫິຕມູເລນ ປຕ຺ໂຕ ກີໂຕ, ຕສ຺ສ ມູລສ຺ສ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ຣູປິຍເມວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຕມ຺ມູລິກໍ ອຣູປິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຫິ ເຕນ ຣູປິເຍນ ອຎ຺ຎໍ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ຕໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເສເສຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ມູລສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ມູລສ຺ສ ຄິຫິສນ຺ຕກຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣານຸປ຺ປນ຺ນຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິກສນ຺ຕເກເນວ ຫິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໂທໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຕຣຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ.

ນິສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິນຍກມ຺ມວເສນ. ເຕເນວ ‘‘ສປ຺ປິສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຘນສ຺ສ ຣູປິຍຠາໂວ, ປຣິວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ຕາປເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໓-໕. ທສເມ ປາຬິຍໍ ຊານາຫີຕິ ອິທາເນວ ອຸປຘາເຣຫິ, ອິທໍ ປຈ຺ຉາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມິນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ທິຍ຺ຍມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມນ຺ຕິ ປເຣນ ປຏິທິຍ຺ຍມານໍ. ເສສຎາຕເກສຸ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕສມ຺ຠວໂຕ ຕທຠາວຏ຺ຐານມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕຣໍ ປນ ປິຕຣໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣູປິຍໍ ຠຕການໍ ທຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກຠູມິຍໍ ອໂຍພີຊສມຸຏ຺ຐາປເນ ຠຕິຍາ ຂຓນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກາ ຄຫິຕຠຓ຺ຑກຠາເວປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອສ຺ສາມິກຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ສມຸຏ຺ຐາປິຕໍ ອໂຍພີຊໍ, ຕໍ ຠຕການໍ ສນ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ເຕສໍ ຣູປິຍໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣວ ໂຫຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຣຊນຈ຺ຉລ຺ລິອາທີນໍ ອາຫຣາປເນ ກຍວິກ຺ກໂຍ ວິຍ, ຕາທິສມ຺ປິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອິຘ ວຕ຺ຖໂຘວນາທີສຸ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນເວຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໕໙໗. ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆຕໍ ຎຕ຺ວາປິ ອກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິທາເນວ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ທິຍ຺ຍມານສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ຕຸມ຺ຫາກເມວາ’’ຕິ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ວິຍ ປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫເຓ. ວິປ຺ປຏິສາຣິສ຺ສ ປຸນ ສກສຎ຺ຎາຍ ອາຄຕສ຺ສ ຍໍ ອຘິກໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຕາ, ອສຫຘມ຺ມິກຕາ, ກຍວິກ຺ກຍາປຊ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.