໒. ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ປາຬິຍໍ ໂກສິຍກາຣເກຕິ ໂກສກາຣກປາຓານໍ ໂກສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກສິເຍນ ສຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖາທິໍ ກໂຣນ຺ເຕ. ສງ຺ຆາຕນ຺ຕິ ວິນາສໍ.

໕໔໔. ‘‘ອວາຍິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຍິຕ຺ວາ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິ. ມິສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ເອຬກໂລເມຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ. ປຏິລາເຠນາຕິ ປຣິນິຏ຺ຐາເນນ ‘‘ປຣິໂຍສາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ໂກສິຍມິສ຺ສກຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓກາຣາປນໍ, ປຏິລາໂຠ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໔໗-໕໕໒. ທຸຕິຍຎ຺ຈ ຕຕິຍຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ໂອທາຕາທິມິສ຺ສກສຎ຺ຎາຍ ສຸທ຺ຘກາຬການຎ຺ເຎວ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓວເສນ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວຠາຄໂຕ ອຘິເກສຸ ສຸທ຺ຘກາຬເກສຸ ອນຘິກສຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓວເສນ ຈ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຫທ ກຣີສຸສ຺ສຄ຺ເຄ, ມິຫ ເສຈເນຕິ ຘາຕຸອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຈ຺ຈມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອູນກຉພ຺ພສ຺ເສສຸ ອຕິເຣກຉພ຺ພສ຺ສສງ຺ກິຕາທິວເສເນຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໕. ປຎ຺ຈເມ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ສກາຍ ກຕິກາຍ ອຍຸຕ຺ຕກາຣິຕາວເສນ ວິຎ຺ຎູຫິ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຎ຺ຎກງ຺ຄາທີນິ ຕີຓິ ປາຬິຍໍ ເສນາສນາທິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ອາທິອງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ເສສານິປິ ເຕ ສມາທິຍິໍສຸ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໖໖. ປິຫຍນ຺ຕາຕິ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາ. ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອວາຍິມຕ຺ຕາ, ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ຈ ຈີວຣຕາ, ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕາ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍາ’’ຕິ, ວິປລ຺ລາສສຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອິທໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ນາມ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ນິສີທນຈີວຣເມວ, ນາຎ຺ຎໍ. ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທປິ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ) ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ‘ສນ຺ຖຕສທິສໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ ປເທເສ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາເລຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ທສາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕາຫິ ທສາຫິ ສທສໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓໑) ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອິຘ ປມາຓນິຍມສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ຈ ອວາຍິມຈີວຣຕ຺ຕາ, ອຘິຏ຺ຐານຸປຄຕ຺ຕາຠາວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ນິສີທນຈີວຣໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ຂຓ຺ຑປິໂລຕິການິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ສນ຺ຖຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ສທິສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄຎ຺ຈ, ນ ອິທນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໕໖໗. ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິກໍ ອນາທາຍ ອາທິຍນ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິອູເນ ອນູນນ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສເນຕ຺ຖ ອຈິຕ຺ຕກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕານາທີນຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖາຍ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໂຕ ນິປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ກໂຣໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂກສິເຍສຸ ສຸທ຺ຘກາຬການຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໔໕, ໕໕໐) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຣເຓປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຈເມ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຏ຺ຐທານວຈນໂຕ ປນ ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ຈ ວິຊເຏຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍວເສນ ກເຕ ນ ໂທໂສ.

ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໒. ຉຏ຺ເຐ ປາຬິຍໍ ‘‘ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິວາສຏ຺ຐາເນ ລທ຺ຘານິປິ ຕິໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກຕິ ອນຸຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ເຕປິ ຫາຣເກ ຫຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອນາຓຕ຺ເຕນ ຫຏຕ຺ຕາ. ປກ຺ຂທ຺ວຍສ຺ສປິ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອນຸປຣຕຄມນິຈ຺ຉຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕປກ຺ຂສ຺ເສວ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ສເມຕີຕິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກສ຺ເສວ ປຣິຫຣເຓ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕຕິ ຐິເຕ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ຠູມິຍາ.

໕໗໕. ຕໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຐມໍ ປຏິລາຠຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິໂຍຊນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຈເຣຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ທິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ອງ຺ເຄສຸ ‘ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປຏິລາຠຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍປຏິລາຠສ຺ສາປິ ປຏິລາຠຏ຺ຐາເນ ປວິສນໂຕ ວາສຕ຺ຖາຍ ຄມນຏ຺ຐານໂຕ ປຸນ ຄມເນ ວິຍ. ກາຍພນ຺ຘນາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວິປຏລກາຍພນ຺ຘນາທີນໍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປສິພ຺ພເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສທິສໍ, ນ ກຕຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ. ອກຕຠຓ຺ຑຕາ, ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ, ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນໍ, ອາຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓໍ, ອວາສາຘິປ຺ປາຍຕາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໑. ສຕ຺ຕເມ ປາຬິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑໍ ໂຘວາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ພລາທິກຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ໂຘວາປນໍ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິກຣນ຺ຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໓-໔. ອຏ຺ຐເມ ສຸວຓ຺ຓມຍກຫາປເຓນ ກຫາປໂຓປິ ຣຊເຕ ເອວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ວາ’’ຕິ. ຣູປິຍມໂຍ ວາຕິ ຣຊເຕນ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຕກຫາປໂຓ. ປາກຕິໂກ ນາມ ເອຕຣຫິ ປກຕິກຫາປໂຓ.

ອິຈ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ສິກ຺ຂາປເທນ, ວິຠງ຺ເຄນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູຕິ ອິມິນາວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ປນ ອນນ຺ຕເຣນ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ປເທນ. ອິທານິ ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐາ ຣຊຕມາສໂກວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເກວລໍ ຣຊຕໍ, ຕຖາປິ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ປເທເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຊຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ມາຕິກາປເທເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ເຕນ ສຫ ສງ຺ຄຍ຺ຫມານເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຊຕໍ ນາມ ກຫາປໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊາຕຣູປມາສໂກຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍກຫາປໂຓ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທຕິ ‘‘ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ. ປໂຏວ ປຏໂກ, ວຕ຺ຖໍ. ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ເສວ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຣິໂຠເຄ ປນ ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິເກຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານໍ ຘຎ຺ຎວິຣຫິຕມຸຕ຺ຕາທີນໍ ກາຣຓາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຘຎ຺ຎມ຺ປິ ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິເກຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຸຕ຺ຕາທິເຂຕ຺ຕາທິ ວິຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເກວລໍ ສງ຺ຆິກຠູມິຍໍ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ວິຈາຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘ຕສ຺ເສເວຕໍ ອກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອໂກ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາຕິອາທິ ຣູປິເຍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ປວຕ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອສາທິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸພ຺ພິຈາຣຓາຍ ສຕິ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຈຕາປິຕໍ ເຈ, ນຕ຺ຖິ ປຣິໂຠຄູປາໂຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິເຍນ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ. ອີທິສຎ຺ຫິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອານີຕກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑສທິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາວ ອຸປາຍໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກາທິກຖາຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໙) ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປິເຍນ ປຣິວຕ຺ຕິຕປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣິໂຠໂຄວ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວິຘານນ຺ຕິ. ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ວຑ຺ຒິຍາ ປໂຍຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘໕. ‘‘ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ນິຣເປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນປຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍາຕິ ປຣິຍາຍາທິນາ ອຠູຕາໂຣຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄຕິ ປຈ຺ຈຍສາມິນາ ຠຄວຕາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຓປຣິໂຠໂຄຕິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ວິປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ກາຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ. ປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ຍໍ ມຍາ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາປິ ອຕີຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານໂຕ ອນ຺ໂຕປເວສເນສຸ, ນິສີທນສຍເນສຸ ຈ. ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ປຣິໂຠເຄ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຕິ ອວສ຺ສໍ ລທ຺ຘພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠຄສ຺ສ ກາຣເຓ ສຕີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ປຈ຺ຈເຍ ສຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວສລ຺ລກ຺ຂເຓ ສຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວມຕ຺ເຕນ ສີລສ຺ສ ອສຸຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ປຣິໂຠເຄ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສ຺ສິສີລສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອຕີຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ວິສຸຊ຺ຌນໂຕ. ເອຕສ຺ມິໍ, ປນ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ອິຓປຣິໂຠຄາທິວຈເນນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ເສວ ເຠໂທຕິ ເອວມິເມສໍ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພາປິ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊ຺ຌຕິ ເທສນາທີຫິ, ໂສຘີຍຕີຕິ ວາ ສຸທ຺ຘິ, ຈຕຸພ຺ພິຘສີລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາຍ ສຸຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ເທສນາຄ຺ຄຫເຓນ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ຉິນ຺ນມູລານໍ ອຠິກ຺ຂຸຕາປຏິຎ຺ຎາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຉິນ຺ນມູລານມ຺ປິ ຫິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐາເນນ ເຫຏ຺ຐາ ປຣິຣກ຺ຂິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສີລໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ມຄ຺ຄປຏິລາໂຠປິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທາຍໍ, ຕໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ທາຍາທາ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ ເຕສໍ ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠຄສ຺ສ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠເຄ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ປວຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເມ ອາມິສທາຍາທາຕິ ເອວໍ ເມ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສາຘກໍ ໂຫຕິ.

ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ຘມ຺ມາມິສວເສນ ມິສ຺ສຠາໂວ. ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐສຸ ອາສງ຺ກາ ນາມ ນ ກາຕພ຺ພາ, ທິຏ຺ຐສຸຕາທິກາຣເຓ ສຕິ ເອວ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ. ສເຈ ນ ໂອຣມຕີຕິ ອຄຕິຄມເນນ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠຄໂຕ ນ ໂອຣມຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ອລຊ຺ຊີນໍ ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ, ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ກຸລທູສນາທິສມຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ, ວຄ຺ຄກມ຺ມາທິໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ.

‘‘ຘມ຺ມິຍາຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ ເອກກມ຺ມາທິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ໂຈທກຈຸທິຕກຠາເວ ຐິຕາ ທ຺ເວ ອລຊ຺ຊິໂນ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຖາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໓໘໖) ວຸຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄ ວິໂຣຘາຠາວາ. ລຊ຺ຊີນເມວ ຫິ ອລຊ຺ຊິນາ ສຫ ຕທຸຠຍປຣິໂຠຄາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ.

ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄຕິ ‘‘ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໕, ໙໒, ໑໗໒) ວຸຕ຺ຕສໍວາໂສ ເຈວ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓທານາທິໂກ ສພ຺ໂພ ນິຣາມິສປຣິໂຠໂຄ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊິໂນ ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄເຫ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕໂຣປີຕິ ລຊ຺ຊີປິ. ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕານໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອລຊ຺ຊິໂນ, ອິມິນາ ຈ ລຊ຺ຊິໂນ ວຓ຺ຓຠຓນາທິລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາມິສຄຣຸກຕາຍ ວາ ເຄຫສິຕເປເມນ ວາ ຕໍ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊີ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຄຫຏ຺ຐາທີສຸ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ອລຊ຺ຊີ ພລໍ ລຠິຕ຺ວາ ເປສເລ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກໂຣຕີຕິ.

‘‘ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາມິສປຣິໂຠຄໂຕ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄວ ຄຣຸໂກ, ຕສ຺ມາ ອຕິວິຍ ອລຊ຺ຊິວິເວເກນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ສາສເນ ໂອສກ຺ກນ຺ເຕ, ລຊ຺ຊີສຸ ຈ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ອລຊ຺ຊິມ຺ປິ ປກຕຕ຺ຕໍ ຄຓປູຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາທິກຣເຓນ ເຈວ ເກຈິ ອລຊ຺ຊິໂນ ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເສສາລຊ຺ຊິຄຓສ຺ສ ນິຄ຺ຄເຫນ ຈ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ຄນ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄນ຺ຖປຣິຍາປຸຓນເມວ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ, ນ ເອກກມ຺ມາທິ. ຕສ຺ມາ ອລຊ຺ຊີຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິກໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອກກມ຺ມາທີສຸ ພຫູສຸ ຘມ຺ມປຣິໂຠເຄສຸ ອລຊ຺ຊິນາປິ ສທ຺ຘິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາວຕ຺ຖາຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປຣິໂຠຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ ນິທສ຺ສນວເສນ ຄນ຺ຖສ຺ເສວ ສມຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອກກມ຺ມາທິໂກ ວິຘິ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ນ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ອນາມິສຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາມິເສສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວາ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຘາຣກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕໑)‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ໂມ ວາເຈຕພ຺ໂພ…ເປ… ອພ຺ຠານວຸຏ຺ຐານມານຕ຺ຕປຣິວາສາ ທາຕພ຺ພາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຣໂຫ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ອຸປສມ຺ປທາຣໂຫ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ…ເປ… ອຍໍ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຘາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆກມ຺ມາທິປິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສ ທສ຺ສິຕໍ. ເຕສຸ ປນ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຍໍ ຄຓປູຣຓາທິວເສນ ອລຊ຺ຊິໂນ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິ ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ຘມ຺ມຸຄ຺ຄຫຓນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓາທິ ວາ ກຣີຍຕິ, ຕໍ ຘມ຺ໂມ ເຈວ ປຣິໂຠໂຄ ຈາຕິ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອຕໍ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍໍ ວິນາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ຍໍ ປນ ອລຊ຺ຊິສຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຊ຺ຊນີຍາທິນິຄ຺ຄຫກມ຺ມໍ ວາ ປຣິວາສາທິອຸປກາຣກມ຺ມໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທານາທິ ວາ ກຣີຍຕິ, ຕໍ ຘມ຺ໂມ ເອວ, ໂນ ປຣິໂຠໂຄ. ເອຕໍ ອນຸຣູປານໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາມິສທານໍ ວິຍ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ນິສ຺ສຍທານມ຺ປິ ເຕຣສສມ຺ມຸຕິທານາທິ ຈ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕສາທິຍນາທິປຣິໂຠຄສ຺ສາປິ ເຫຕຸຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຍ ປນ ມຫາອລຊ຺ຊີ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອຸປສມ຺ປທາທິອຸປກາຣກມ຺ມມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທານາທິ ຈ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ໂຫຕິ, ນິຄ຺ຄຫກມ຺ມເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠຄວິວຊ຺ຊເນນາປິ ຫິ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄໂຫ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ເປສລານໍ ຜາສຸວິຫາຣສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິວິນຍານຸຄ຺ຄຫາທິອຕ຺ຖາຍ ເອຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຍໍ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠາຍ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານາທິອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຣິໂຠໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ອປຣິໂຠໂຄ ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາມິສປຣິໂຠເຄສຸ ເຈຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊີຫິ ເອກກມ຺ມາທິຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ເອວ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານາທິອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ. ນ ຫິ ອລຊ຺ຊີນໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄມຕ຺ເຕນ ເປສລານໍ ອຜາສຸວິຫາຣາທິ ໂຫຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິໂຠເຄນ ປນ ໂຫຕິ, ຕປ຺ປຣິວຊ຺ຊເນນ ຈ ຜາສຸວິຫາຣາທໂຍ. ຕຖາ ຫິ ກຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມາ ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂປສຖາທີສຸ ປວິຏ຺ຐາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກາຍທ຺ວາເຣ, ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ວິນຍຎ຺ຈ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕາ ສງ຺ຆໂຕ ພຫິກຣຓາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສຫ ສໍວສນ຺ຕາປິ ອລຊ຺ຊິໂນວ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ເອໂກປິ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິສຕມ຺ປິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໕). ຍທິ ຫິ ເຕ ເອວໍ ນ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ສິຍຸໍ, ສງ຺ເຆ ກລຫາທິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິສາມຄ຺ຄີກມ຺ມປຏິພາຫນາທິນາ ເປສລານໍ ອຜາສຸໍ ກຕ຺ວາ ກເມນ ເຕ ເທວທຕ຺ຕວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາທໂຍ ວິຍ ປຣິສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ທີເປນ຺ຕາ ສງ຺ຆເຠທາທິມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍຸໍ, ເຕສຸ ປນ ສງ຺ຆໂຕ ພຫິກຣຓາທິວເສນ ນິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ໂພປາຍໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສາມຄ຺ຄີ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ທຸສ຺ສີເລສຸ ປນ ນິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ໂພປິ ອຍໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ຜາສຸ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙).

ຕສ຺ມາ ເອກກມ຺ມາທິຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄວ ອາມິສປຣິໂຠຄໂຕປິ ອຕິວິຍ ອລຊ຺ຊິວິເວເກນ ກາຕພ຺ໂພ, ອາປຕ຺ຕິກໂຣ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານິເຫຕຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອລຊ຺ຊີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມາກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປກາສິຕຕ຺ຕາປິ ເຈຕໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິກຖາຍໍ ‘‘ອາຣາຘິກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຄາຫິກາ ລຊ຺ຊິນິໂຍ, ຕາ ໂກເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ຄາມນ຺ຕຣນທີປາຣຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາສຄຓໂອຫີຍນາປຕ຺ຕີຫິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ…ເປ… ອລຊ຺ຊິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຄຫໍ ປນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອລຊ຺ຊິນີສຸ ທຸຕິຍິກາຄຫຓາທີສຸ ສໍວາສາປຕ຺ຕິປຣິຫາຣາຍ ນທີປາຣຄມນາທິຄຣຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕໂຕປິ ອລຊ຺ຊິສໍວາສາປຕ຺ຕິ ເອວ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານິເຫຕຸໂຕ ຄຣຸກຕຣາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ລຫຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອນາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມໍ ອາຈຣິຍາ ອນຸຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສໍວາສປທສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ເພຫິປິ ລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄເລຫິ ສມໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວໂຕ ສມສິກ຺ຂາຕາ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ລຊ຺ຊິໂນ ເອເຕສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ສຫ ວສນ຺ຕິ, ນ ເອໂກປິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ສພ຺ພານິປິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອໂສ ສໍວາໂສ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ລຊ຺ຊີເຫວ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປກາສິໂຕ.

ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ອສໍວາສິເກສຸ ອລຊ຺ຊີ ນ ຄຓິໂຕຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ, ເຍ ຄຓປູຣເກ ກຕ຺ວາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ປາຣາຊິກາທິອປກຕຕ຺ຕານຎ຺ເຎວ ອສໍວາສິກຕ຺ເຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ປກຕຕ຺ຕຠູຕາປິ ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຈ ຄຓປູຣຓາ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ເກວລໍ ກຕ຺ວາ ອຄຕິຄມເນນ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ໂຫນ຺ຕິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ອລຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ລຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຏິພທ຺ຘໍ, ນ ສພ຺ພກາລິກໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຫິ ວີຕິກ຺ກມຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອລຊ຺ຊິໂນ ‘‘ນ ປຸນ ອີທິສໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ລຊ຺ຊິໂນ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈ ເຍ ເປສເລຫິ ໂອວທິຍມານາປິ ນ ໂອຣມນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ເອວ ອສໍວສິຕພ຺ພາ, ນ ອິຕເຣ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາປິ ອລຊ຺ຊິໂນ ອສໍວາສິເກສຸ ອຄເຓຕ຺ວາ ຕປ຺ປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ອຸໂປສຖາທິກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖກຣຓສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາ ປກາສິຕາ, ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍ…ເປ… ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔) ເອວໍ ອລຊ຺ຊິມ຺ປິ ລຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກຣຓປ຺ປກາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ເຘຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໒, ໔໕໘, ໖໖໒; ປາຈິ. ໕໕໑, ໕໗໕, ໖໕໕) ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສເຖ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ, ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘) ຈ ເອວໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ ຈ ປກາສິຕາ, ວຈນມຕ຺ເຕນ ອໂນຣມນ຺ຕານຎ຺ຈ ອຸໂປສຖປວອາຣຓຏ຺ຐປນວິຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ສພ຺ພຖາ ລຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ເຕຫິ ສໍວາສສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາຍ ນິສ຺ສຍທານຄ຺ຄຫຓປຏິກ຺ເຂໂປ, ຕຊ຺ຊນີຍາທິນິຄ຺ຄຫກມ຺ມກຣຓຎ຺ຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຣເຓນ ສານຸວຕ຺ຕກປຣິສສ຺ສ ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ອສໍວາສິກຕ຺ຕປາປນວິຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນເຍຫິ, ອຏ຺ຐກຖາວຈເນຫິ ຈ ປກຕຕ຺ເຕຫິປິ ອປກຕຕ຺ເຕຫິປິ ສພ຺ເພຫິ ອລຊ຺ຊີຫິ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາເຍວ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ທຸຕິຍສງ຺ຄີຕິຍໍ ປກຕຕ຺ຕາປິ ອລຊ຺ຊິໂນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຍສຕ຺ເຖຣາທີຫິ ມຫນ຺ເຕນ ວາຍາເມນ ສງ຺ຆໂຕ ວິໂຍຊິຕາ. ນ ຫິ ເຕສຸ ປາຣາຊິກາທິອສໍວາສິກາ ອຕ຺ຖິ ເຕຫິ ທີປິຕານໍ ທສນ຺ນໍ ວຕ຺ຖູນໍ (ຈູຬວ. ໔໕໒) ລຫຸກາປຕ຺ຕິວິສຍຕ຺ຕາ.

ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກຕິ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ຂຣປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂຣສງ຺ຂາຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ຖຸ. ທາຍເກຫິ ອສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ຣູປິຍໍ ເຕຫິ ປຸນ ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອທາຕຸໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ທາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ວາປິ ປນ ນຏ຺ຐວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພາຠາເວປິ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາວ. ອສຕິຍາປິ ຫິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວຕ຺ຖາທິນາ ສຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເທມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ, ຕທາ ປຣິຈ຺ຈາຄສພ຺ຠາວໂຕ ທານເມວ ໂຫຕິ ‘‘ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຄ຺ຆສ຺ສ ທາເນ ວິຍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອສຕິຍາ ທິຍ຺ຍມານຕ຺ເຕ ຎາເຕປິ ອທິນ຺ນາທານໍ ນ ໂຫຕິ ທາຍເກຫິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອີທິສໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ໂນ ນກ຺ຂມຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

໕໘໖. ເອກປຣິຈ຺ເຉທານີຕິ ສິຍາ ກິຣິຍຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອກິຣິຍຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຄຫຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໗. ນວເມ ຊາຕຣູປາທິຈຕຸພ຺ພິຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ອິຘ ຣູປິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນຕິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ, ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຣູປິຍສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕເນ.

໕໘໙. ປາຬິຍໍ ຆນກຕນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາທິ. ຣູປິຍໍ ນາມ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ເກວລໍ ຣຊຕໍ ນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ຣູປິຍປເທເນວ ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸທ຺ໂຘ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິອາທິມ຺ຫິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວກ຺ຂາມາຕິ ປາຐເສໂສ.

໕໙໑. ປາຬິຍໍ ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິຍ຺ຍມານໍ ສກສນ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີຕິ ປຣສນ຺ຕກໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ອຣູປິຍ-ສທ຺ເທນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຈ຺ຉິເມ ປນ ຕິເກ ‘‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ຕິເກ ອຣູປິຍ-ສທ຺ເທນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸເຍວ ຄຫິຕໍ, ນ ມຸຕ຺ຕາທິທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ອນ຺ເຕ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ, ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ຕຍໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ນຍໂຕ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕຖສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຕຖສຎ຺ຎາຍ ວາ ວິມຕິຍາ ວາ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິເຍວ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສຫ.

ອິທານິ ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາຬິຍໍ ສຣູເປນ ອນາຄຕຕ຺ເຕປິ ນຍໂຕ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫິ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ຣູປິເຍນ ປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ອຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐມ຺ປິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ນ ໂຫຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ເສວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ, ເກວລໍ ປນ ອິທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ປຣິວຕ຺ຕເກນ ເທເສຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ຕິໂກ ຠຄວຕາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕີສຸປິ ປເທສຸ ປຣິວຕ຺ຕິຍມານສ຺ສ ອຣູປິຍຕ຺ເຕນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຈນາໂຍຄາ ຣູປິຍສ຺ເສວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຣູປິຍສ຺ເສວ ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣາມິກາທີຫິ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິ ປາຬິຍໍ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ອຣູປິຍສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍມຕ຺ຕສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອວຸຕ຺ໂຕປິ ອຍໍ…ເປ… ຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຫີຕິອາທິ ທຸຕິຍຕິການຸໂລເມເນວ ຕຕິຍຕ຺ຕິກສ຺ສ ສິຊ຺ຌນປ຺ປກາຣໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ຫິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ຣູປິຍສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕ ເອວ ໂຫຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍຕ຺ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ໂຫຕີຕິ ຕຕິໂຍ ຕິໂກ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ປນ ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກເນວ ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ຂສາມຎ຺ເຎນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ປາຬິຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂຕິ ເອເກນ ອນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂ, ‘‘ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ເຂ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ອິທານິ ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກ ອຣູປິຍປທສ຺ສ ອຕ຺ຖຠູເຕສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູສຸ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ຣູປິຍາທິປຣິວຕ຺ຕເນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນ຺ຕິອາທິ ປນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປຣິວຕ຺ຕນປ຺ປສງ຺ເຄ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນຍໂຕ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທນ, ເຕນ ຈ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຫຘມ຺ມິເກຫີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາປິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕຕໍ ເອວ ສາເຘຕິ. ອິມໍ…ເປ… ຣູປິຍເຈຕາປນຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໙໓).

ເອວໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ຣູປິຍາທິປຣິວຕ຺ຕເນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕເນວາຕິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ເອວ. ‘‘ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຕ຺ຕາທິທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣິຕມ຺ປິ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ກຫາປຓາທິໍ ກມ຺ມກາຣານໍ ທຕ຺ວາ ພີຊໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ວາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ມຫາອກປ຺ປິໂຍຕິ ອຕ຺ຕນາວ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທູສິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມູລສາມິກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ໂຈເຣຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນປິ ປຸນ ລທ຺ໂຘ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຫິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຕຬາກາທີສຸ ວິຍ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນາຕິ ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນນ, ໂຈຣາທິອຈ຺ຉິນ຺ທນາທິນາ ຈ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິທຎ຺ຈ ເຕນ ຣູເປນ ຐິຕໍ, ຕມ຺ມູລິເກນ ວຕ຺ຖຸມຸຕ຺ຕາທິຣູເປນ ຐິຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຫິ ຕມ຺ມູລິກກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ເຕນ ຣູເປນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸໍ. ຍທິ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປຸນ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ຕໍ ຣູປິຍໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸມ຺ປິ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຕ຺ຕໍ ກິຓາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ກຫາປຓາທິນາ ກມ຺ມາຣກຸລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຣາມິກາທີຫິ ກິຓາປນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຣາຊສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ກຫາປເຓຫິ ສາຏເກ ອາຫຣ, ເອຕ຺ຕເກຫິ ຍາຄຸອາທີນິ ສມ຺ປາເທຫີຕິ ວທຕິ, ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໓໘-໕໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ຍໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທໍ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິມິນາ, ປາຬິຍາປິ ຕໍ ນ ສເມຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຣູປິເຍນ ອາຣາມິກາທີຫິ ສປ຺ປິຍາທິໍ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕຸໍ ‘‘ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຊານາຫີ’ຕິ. ສເຈ ໂສ ຠຓຕິ ‘ອິມິນາ ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’ຕິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’ຕິ. ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ສປ຺ປິ ວາ’’’ຕິອາທິນາ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ປຣິໂມເຈຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິນາ ຣູປິເຍນ ກິໍ ອາຫຣີຍຕູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຘິກາຣໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຣູປິເຍນ ອິມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຓຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ອິມໍ ວາ ອິມໍ ວາ ອາຫຣາ’’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ອນາປຕ຺ຕິວາເຣປິ ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໙໕) ປນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສາຓຕ຺ຕິກໍ ກຍວິກ຺ກຍເມວ ອນາຓຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມູລສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເຍນ ອຸຄ຺ຄຫິຕມູເລນ ປຕ຺ໂຕ ກີໂຕ, ຕສ຺ສ ມູລສ຺ສ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ຣູປິຍເມວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຕມ຺ມູລິກໍ ອຣູປິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ຫິ ເຕນ ຣູປິເຍນ ອຎ຺ຎໍ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ, ຕໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເສເສຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ມູລສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ມູລສ຺ສ ຄິຫິສນ຺ຕກຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣານຸປ຺ປນ຺ນຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈສຫຘມ຺ມິກສນ຺ຕເກເນວ ຫິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໂທໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຕຣຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ.

ນິສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິນຍກມ຺ມວເສນ. ເຕເນວ ‘‘ສປ຺ປິສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຘນສ຺ສ ຣູປິຍຠາໂວ, ປຣິວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ຕາປເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໓-໕. ທສເມ ປາຬິຍໍ ຊານາຫີຕິ ອິທາເນວ ອຸປຘາເຣຫິ, ອິທໍ ປຈ຺ຉາ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມິນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ທິຍ຺ຍມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມນ຺ຕິ ປເຣນ ປຏິທິຍ຺ຍມານໍ. ເສສຎາຕເກສຸ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕສມ຺ຠວໂຕ ຕທຠາວຏ຺ຐານມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຕຣໍ ປນ ປິຕຣໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຣູປິຍໍ ຠຕການໍ ທຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກຠູມິຍໍ ອໂຍພີຊສມຸຏ຺ຐາປເນ ຠຕິຍາ ຂຓນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກາ ຄຫິຕຠຓ຺ຑກຠາເວປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອສ຺ສາມິກຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ສມຸຏ຺ຐາປິຕໍ ອໂຍພີຊໍ, ຕໍ ຠຕການໍ ສນ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ເຕສໍ ຣູປິຍໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣວ ໂຫຕິ ອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຣຊນຈ຺ຉລ຺ລິອາທີນໍ ອາຫຣາປເນ ກຍວິກ຺ກໂຍ ວິຍ, ຕາທິສມ຺ປິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອິຘ ວຕ຺ຖໂຘວນາທີສຸ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນເວຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໕໙໗. ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆຕໍ ຎຕ຺ວາປິ ອກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິທາເນວ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ທິຍ຺ຍມານສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ຕຸມ຺ຫາກເມວາ’’ຕິ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ວິຍ ປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫເຓ. ວິປ຺ປຏິສາຣິສ຺ສ ປຸນ ສກສຎ຺ຎາຍ ອາຄຕສ຺ສ ຍໍ ອຘິກໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຕາ, ອສຫຘມ຺ມິກຕາ, ກຍວິກ຺ກຍາປຊ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.