໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ສມິຕາວິນາຕິ ສມິຕປາເປນ. ໂຄຕມກເຈຕິຍໍ ນາມ ໂຄຕມຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໔໖໑. ນວມໍ ວາ ທສມໍ ວາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສເຈ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສເຈ ກສ຺ສຈິ ກງ຺ຂາ ຠເວຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕສທິສນ຺ຕິ ທສມໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ປຣິຈ຺ເຉທສທິສໍ, ‘‘ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາ’’ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ. ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໖໓. ສູຈິຍາ ປຏິສາມນນ຺ຕິ ສູຈິຆເຣ ສໍໂຄປນໍ, ອິທຎ຺ຈ ສູຈິກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣໍ. ເອເຕສມ຺ປີຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣາທີນິ ປຣາມສຕິ, ເຕນ ຈີວຣປລິໂພຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສາຕິ ອາວາສປລິໂພຘສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ, ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຠາວທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍາວ ຈີວຣປລິໂພຘອາວາສປລິໂພເຘສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ປກ຺ກມນໍ ອນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ, ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ທສາຫປຣມໍ ກາລນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ທສາຫປຣມຠາໂວຕິ ອິທໍ ທສາຫປຣມຕາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ທສາຫປຣມຠາໂວຕິ ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍມຕ຺ໂຖຕິອາທິ ທສາຫປຣມປທສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລຕິ ‘‘ທສາຫປຣມຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ກາໂລ, ໂສ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຂມນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕໍ ວາກມຍນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປາສສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ກປ຺ປາສິກໍ, ເອວໍ ເສສານິປິ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ເອຬກາທີນໍ ໂລມມຍສຸຕ຺ເຕນ ວາຍິຕປຏໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ, ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ວາຍິຕໍ ຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ທຸກູລໍ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏໍ ຈີນປຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຉ ຈີວຣານິ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ອນຸໂລມານີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸກູລຎ຺ຫິ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ‘‘ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໍ ໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ, ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏານິ. ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ. ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເທວທິນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຸໂລມານິ. ມນຸສ຺ສານໍ ປກຕິວິທຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ທີຆໂຕ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາຓໍ ວິກປ຺ປນຸປຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນຫິ ຈ ສເມຕິ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ, ກາລໍ ວາ ປຣາມສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ. ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ອາທິຠູເຕນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕອຣຸເຓນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິທຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາປຣສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ສທ຺ທໂຕ ຄມ຺ມມານມ຺ປິ ‘‘ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທສເມ ອຣຸເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວ ຫິ ທສາຫປຣເມນ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕິ. ທິວສປຣິໂຍສານສ຺ສ ອວຘິຠູຕອນາຄຕາຣຸຓວເສນ ຫິ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທິວສສ຺ສ ອາທິຠູຕາຣຸຓວເສນ ປຣິວາສາທີສຸ ຕຖາ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ, ອິຘ ປນ ຠຄວຕາ ທິວສສ຺ສ ອາທິອນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທິວສສ຺ສ ອາທິຠູຕໍ ຕໍທິວສນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ອຣຸຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນສ຺ສ ປຸເຣຈໂຣ ວຑ຺ຒນຆນຣຕ຺ໂຕ ປຠາວິເສໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວຈນີໂຍຕິ ສງ຺ຆາເປກ຺ໂຂ. ວຈນເຠໂທຕິ ‘‘ຎຕ຺ຕິຍໍ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໘. ‘‘ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເວມຕິກຎ຺ຈ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ຕສ຺ສປີຕິ ໂຍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີ, ເວມຕິໂກ ວາ, ຕສ຺ສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຏ຺ຐໂຕ ອວິລຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສມາຫ ‘‘ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນາ’’ຕິ. ເຖຍ຺ຍາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕມ຺ປິ ອິຘ ນຏ຺ຐໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິອາທິ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຫິ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ນວໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິກຣນ຺ຕິ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸປິ ສິຊ຺ຌຕິ.

໔໖໙. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ‘‘ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາເມນ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ເອເຕນ ວິກປ຺ປິຕຕິຈີວໂຣ ເຕຈີວຣິໂກ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວເຣ ວິຍ ອວິປ຺ປວາສາທິນາ ກຕ຺ຕພ຺ພວິຘິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ວິກປ຺ປເນ ໂທໂສຕິ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິວສ຺ສານໍ, ຕາວ ຐເປຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ປນ ‘‘ວິກປ຺ປເນ ນ ໂທໂສ, ຕຖາ ວິກປ຺ປິຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິຍາ ອຸປລກ຺ຂິຕໍ ປຎ຺ຈກໍ, ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ມິນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຫຕ຺ຖໍ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖານໍ ປຎ຺ຈກໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈປິ ຫຕ຺ເຖ ມຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາວ ມິນິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ວິຫຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣຸປເນນາ’’ຕິອາທິ. ອຕິເຣກນ຺ຕິ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກໍ. ອູນກນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິໂຕ ອູນກໍ, ເຕນ ຈ ເຕສຸ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິອຘິຏ຺ຐານໍ ອຸກ຺ຂິປາມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ, ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເຍນປິ ຈາເລຕ຺ວາ ວາຈມ຺ປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ກາເຍນ ອຜຸສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ອຫຕ຺ຖປາສຫຕ຺ຖປາສວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອິຘ ນ ສເມຕິ. ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ’’ຕິ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໂຍຄ຺ເຄ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຕຕ຺ຖປິ ຈີວຣສ຺ສ ຐປິຕຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓເມວ ປມາຓໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພຖາ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ. ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕຖາປິ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ນ ໂທໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ, ເຕເນວ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນ ຈ ເຕຈີວຣຘຸຕງ຺ຄໍ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ປໍສຸກູລາທິວເສນ ລທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາວ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກເມຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຣຊິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຘຸຕງ຺ຄໂຈໂຣ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິຕິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ປຸຣິມາຘິຏ຺ຐານເມວ ອລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸປິ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ພທ຺ຘສີມາຍໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິສມ຺ຠວໂຕ ນ ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຍ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສິກມາສໂຕ ປຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ອິມິນາ ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິກມາສານໍ ອຸປຣິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາໂຍຄາ. ຍຎ຺ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນາປິ, ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ, ‘ຈຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໓). ຕຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິວາສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ, ຕສ຺ມາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນາປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນສຸ ຈ ວສ຺ສານມາສອາພາຘານໍ ວິຄເມນ ວິຊຫນໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ຍາວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ວິຍ ທຸຕິເຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຣຸຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຈີວຣວເສນ ປຣິໂຠຄກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ວິຍ. ຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເສນາສນຕ຺ຖາເຍວາຕິ ນິຍມິຕໍ ນ ໂຫຕິ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ວິຍ ຍຖາ ຕຖາ ວິນິຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ອິເມສມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີນໍ ໂລເກປິ ໂວຫຣຓໂຕ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໂຕ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ກຕໍ.

‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸປຏິຎ຺ຎາຍ ຐິຕສ຺ສ ເຈວ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຠາເວ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຄິຫິລິງ຺ຄຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕທາປິສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ຈີວຣສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາວິຊຫນໂຕ. ປມາຓຈີວຣສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄາມປ຺ປເວເສ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິອາທິອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ, ສງ຺ຆາຏິອາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ອນາຄຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທເນນາປິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນກາເລ ຉິຊ຺ຊມານຏ຺ຐານໍ ຉິທ຺ທສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ ເອວາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ຈ ສເມຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປນ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ອູນໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ຕານິ ປຸນ ພທ຺ຘານິ ຆຏິຕານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວເຣ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ເນ ຍທິປິ ເອເກກໍ ຂຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ປໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂຓ຺ເຑ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ອິຕເຣ, ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນິສີທນກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມ຺ມຸເຂ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ວິກປ຺ປນວິເສສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມຸເຂ’’ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ກຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ອຠິມຸເຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມ຺ມຸເຂນ ອຕ຺ຕໂນ ວາຈາຍ ເອວ ວິກປ຺ປນາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ປຣມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖນາປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຍເມວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອາສນ຺ນທູຣຠາວໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ວິກປ຺ປນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ຊເນຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຍໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຘິຏ຺ຐາເນ ປເຣສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານານິປິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ນິເຘຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອເຕນ ຈ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣປິ ກເຕ ຈີວຣມ຺ປິ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ໂຫຕິ, ນ ອຕິເຣກຈີວຣໍ. ຕໍ ປນ ຕິຈີວຣາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣເມວ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍໍ ວິກປ຺ປິຕຈີວຣໍ, ຕໍ ຍາວ ອປຣິໂຠຄກາລາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາວ ນິທຫິຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຄກາເລ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕໂຕ ປຸເຣປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣເນວ ວິກປ຺ປນາຍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຕເທວ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣ ຈ ກເຕ ອນ຺ໂຕທສາເຫເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໙) ຈ ‘‘ສາມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໓) ຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ໂສ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ວິສ຺ສາສນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໔) ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ວິກປ຺ປນໍ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕໍ ອໂມເຈຕ຺ວາວ ປຣິໂຠຄາທິວເສເນວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິນາປິ ວິສຸໍ ປຣິໂຠຄສ຺ສ, ນິທຫນສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນານນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອວ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕໍ ວິກປ຺ປນາຣຫໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນິທຫິຕຸຎ຺ຈ ອິທໍ ປາເຏກ຺ກໍ ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຂາຍຕິ. ອປິຈ ພຫູນໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣຕຸຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣນ ເຕສໍ ອຕິເຣກປຕ຺ຕຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ສິຊ຺ຌຕິ ເຕສຸ ເອກສ຺ເສວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວິໂທ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວິກປ຺ປິເຕ ‘‘ອນນ຺ຕຣເມວ ເອວໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຊານາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ວິກປ຺ປນານນ຺ຕຣເມວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທີນໍ ສາຘາຣຓວຈເນນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິໂຣຘາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ…ເປ… ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ຍໍ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕໍ, ຕໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ນ ທິສ຺ສຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາວເສເສເຍວ ອວຕິຏ຺ຐນໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສ຺ສາປິ ວິກປ຺ປນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫຣິຍມາເນສຸ ເອກມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕິຈີວຣໂຕ ປນ ເອກໍ ວາ ສກລເມວ ວາ ອປເນຕ຺ວາ ອປຣໍ ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນ ປຣິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ວາ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສເນວ ສພ຺ພຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວາ ປຸຣິມໍ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວມຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕິ. ອຖ ປຸນປິ ຕເທວ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຕໍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ອິມິນາ ວຈເນນ ນ ສເມຕິ. ຍທິ ຫິ ເສສຈີວຣານິ ວິຍ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນເມວ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ເສສຈີວເຣຫິ ຕິຈີວຣສ຺ສ ວິເສສາຠາວາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຕິຈີວຣວິຣຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຈີວຣໍ ປນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕເນວ ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຖາ ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມີຕິອາທີສຸ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມນສາ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ສມ຺ປທານຠູຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາຕິ ປຣມ຺ມຸເຂ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິ ອຸໂຠຫິປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕາຍ ອສ຺ສາມິກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ເອວ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ອນາປຕ຺ຕິວາຣສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ອິຘ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຈີວຣສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ເລເສນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ປເຣຫິ ສຠາເຄນ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄຫິເຕ ຈ ປຸນ ລທ຺ເຘ ໂທໂສ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຘິຏ຺ຐາເນນາຕິ ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຊາຕິປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.