໔. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ມຸຂາວິນຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໖-໑໘໗. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາຍ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິເມ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ເທສນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍເມວ, ນ ເກວລໍ ຕຊ຺ຊນີຍາທິປຎ຺ຈວິຘເມວ. ປຎ຺ຈວິຘສ຺ເສວ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ຕາວ ຕສ຺ເສວ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ຈຕຸວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ປາຣາຊິກກຓ຺ເຑ ອາຄຕານໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ ວິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕາ ຫຕ຺ຖປາສູປຄມນເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍສ຺ສປິ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ເທສນິຍມາຠາວໂຕ. ກາມໍ ອຍມຕ຺ໂຖ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກເຍວ ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອສມ຺ມຸຂາກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔) ວຈເນເນວ ສິທ຺ໂຘ, ຕຕ຺ຖ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນ ທສ຺ສິຕາ. ອິຘ ‘‘ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ ວູປສນ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍເນວ ວູປສນ຺ຕຄຓນໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ລິຂິຕຎ຺ຈ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ ວູປສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ສຕິວິນຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ທພ຺ພສ຺ສ ກມ຺ມວາຈາຍ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂານິທ຺ເທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ‘‘ປຐມໍ ທພ຺ໂພ ຍາຈິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຈເນນ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍຕາ ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘາ. ຕຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເລໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ວິນໂຍ ສຕິວິນໂຍ.

ອມູຬ຺ຫວິນຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໙໖-໗. ‘‘ຍສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ຕໍຕໍວີຕິກ຺ກມໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕາທິສສ຺ເສວ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພວິນໂຍ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ໂຆ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ນ ສຣາມີ’’ຕິ ວຈນໍ ວີຕິກ຺ກມກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ຄສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອມູຬ຺ຫວິນຍທານກາເລ ປນສ຺ສ ອມູຬ຺ຫຕາ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ.

ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ‘‘ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຣຠນ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ປຏິຎ຺ຎາເຕນ ກຣຓໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໗. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປາຬິ ຄຕາ, ‘‘ສາ ເປຍ຺ຍາເລນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ຎາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕຖາ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ.

ຕິຓວຕ຺ຖາຣກາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໔. ‘‘ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຉນ຺ທທານສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຠິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສມຄ຺ຄກຣຓກາເລ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສມເຖ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປວາຣຓສງ຺ຄເຫຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ວິຍ ຂາຍຕີຕິ ເຈ? ນ ຂາຍຕິ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູນໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ວິສຸຊ຺ຌິຕຸກາເມຫິ ສພ຺ເພເຫວ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ນິປຕິຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສຸທ຺ຘິ ຉນ຺ທທາຍກສ຺ສ. ເກວລໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິສຸຊ຺ຌິຕຸກາມານໍ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣຖາ ປາຬິຍາ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເຍ ນ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ຫິ ອຍໍ ປາຬິ ສນ຺ນິປາຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ອຕ຺ຖິຕໍ ທີເປຕິ. ນິສ຺ສີມຄເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ເຈ? ນິສ຺ສີມຄເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອິຘ ກິໍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສເຖ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ນານາສໍວາສກຠູມິຍໍເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ຉນ຺ທທາຍກສ຺ສ ປວາຣຓສງ຺ຄໂຫປິ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ຈ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກກມ຺ເມ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ເອຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິວາເຣ ວຸຕ຺ຕປຣິສໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ຖ ຫິ ເກວລໍ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອນາຫໂຏ ໂຫຕິ ສເຈ, ອກຕໍ ຕພ຺ພິປຣີເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕິທີປນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຕ຺ຕກລ຺ລລກ຺ຂຓມ຺ປິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາເຍວ ສພ຺ເພ, ນ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຣໂຫ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ນ, ຈຕຸວຄ຺ຄາທິກຣຓວິຠາຊເນ ອວິເສເສຕ຺ວາ ຉນ຺ທາຣຫສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ຕໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ອາເວຓິກລກ຺ຂຓໍ, ເຕເນວ ສຕິປິ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ເມ ອິທໍ ປຏິກຸຏ຺ຐກຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ນ, ນານຕ຺ຕສຠາວໂຕ. ອິຘ ຫິ ເຍ ປນ ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໔) ວຈນໂຕ ນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ກຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ປຏິກຸຏ຺ຐກຕເມວ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸພ຺ພຠາຄາ ຕາ ຎຕ຺ຕິໂຍ ນິຣຕ຺ຖິກາ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ຉນ຺ທາຣຫາຘິກາເຣ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ. ປວາຣຓກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ປມາຓຠາເວ ສຕິ ‘‘ອິຘ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ວຈເນ ສຸທ຺ຘິກາມໂຕ ເອວ ຄຫິເຕ ສພ຺ພໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອເກ. ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ, ເຕ ອາປຕ຺ຕີຫິ ນ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຉນ຺ທທານສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ? ນ, ເອກຊ຺ຌເມວ ກມ຺ເມ ກຣີຍມາເນ ໂຍ ອິຘ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອມ຺ຫາກໍ…ເປ… ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຘາຣຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອສາຘາຣຓຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອມ຺ຫາກໍ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ສນ຺ຘິຍາ ກຕາຍ ຕທນນ຺ຕເຣ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ອປເຣສມ຺ປິ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ວິຠູຕຕ຺ຕາ ກຣຓສ຺ສ ອຍມຕ຺ໂຖວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສາຘາຣຓວເສນ ທຸຕິຍາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ເຍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາສຸ ອນາຣທ຺ຘາສຸ, ອປຣິໂຍສິຕາສຸ ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ເອວ. ເຍ ນ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ຈ ເຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນເຍນ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ອິທເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ປນ ເຕຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕາ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ຉນ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສນ຺ຘີຍຕິ. ‘‘ປາຬິຍາ ຈ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ເມນ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຸປ຺ປຕາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິກຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວິວາໂທ. ວິວາທສທ຺ໂທປິ ກາຣຓູປຈາເຣນ ກຸສລາທິສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມເຖຫິ ຈ ອຘິກຣຓີຍຕາຍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວິວາທເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ວູປສເມນ ສມ຺ຠວສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສປິ ວູປສໂມ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສປິ ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາ ປຣິຍາໂຍ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວິວາເທປິ ‘‘ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕວຈນເຫຕຸວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໒໒. ‘‘ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກຸສລມ຺ປິ ສິຍາຕິ ເຈ? ນ ຕໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕີສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອກຸສລາທິຠາໂວປິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນໍ ວິຍາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ນຕ຺ຖາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິໂຣຘສມ຺ຠວໂຕ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ນາມ ຕຖາປວຕ຺ຕມານອກອຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຣູປກ຺ຂນ຺ຘານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອວສິຏ຺ເຐສຸ ກຸສລາພ຺ຍາກຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາວ ປຏິສິທ຺ຘາ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ກຸສລປຏິເສເຘເນວ ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານມ຺ປິ ປຏິເສໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານໍ ວິຍ ອນຸຄມນໂຕ ວິປາກາພ຺ຍາກຕານມ຺ປິ ປຏິເສໂຘ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ອພ຺ຍາກຕສາມຎ຺ຎໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານມ຺ປິ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸໂນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫຣິຕກຣຓາທິເກ ສຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຕິເວທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຈ? ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນຍິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເອເກ. ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄປ຺ປໂຫນກຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ເອກນ຺ຕໂຕຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕຣຖາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກສ຺ມາ? ‘ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕີ’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ກິໍ? ວິປາໂກ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ? ເອກນ຺ຕາກຸສລຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ກຖາວ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ອພ຺ຍາກຕໍ ໂຫຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄຕຈິຕ຺ເຕນ ນິປນ຺ເນ, ນິທ຺ທາຍນ຺ເຕ ວາ ມາຕຸຄາໂມ ເຈ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສຍ຺ຍາກາເຣນ ວຕ຺ຕມານຣູປເມວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ນາມ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ອຸຏ຺ຐາຕພ຺ເພ ຊາເຕ ອນຸຏ຺ຐານໂຕ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘວ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ, ນ ວິປາເກນ ສທ຺ຘິໍ. ສເຈ ປນ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ເອວໍວາທິໂນ ອຈິຕ຺ຕການໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເອຬກໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ເຈ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ.

ຈລິໂຕ ກາໂຍ, ປວຕ຺ຕາ ວາຈາ, ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກຸສລາທິຠາວາສມ຺ຠວໂຕ ອາປຕ຺ຕິຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຖວີຂຓນາທີສຸ ກຸສລຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ວີຕິກ຺ກມວເສນ ປວຕ຺ຕຣູປສມ຺ຠວໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຍາກຕຣູປສງ຺ຂາຕໍ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອກຸສລາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຣູປໍ ປເນຕ຺ຖ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ສຸປິນປສ຺ສນກາລາທີສຸ ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຫເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ອພ຺ຍາກຕາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເສກ຺ໂຂ ອຣຫາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສຸ ອຣຫໂຕ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕເມວ, ຕຖາ ເສກ຺ຂານໍ, ຕຖາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມກາເລ ອພ຺ຍາກຕເມວ. ອິຕຣສ຺ສ ອກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອພ຺ຍາກຕມ຺ປິ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມກາເລ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລ’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອພ຺ຍາກຕໍ ນາມ ຕສ຺ສ ວິປາກາຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍນາມກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒໒໔. ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ໂຍ ໂກຈິ ວິວາໂທ, ໂສ ສພ຺ໂພ ກິໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອກປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ວິວາໂທ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວິວາທາຘິກຣຓເມວ ວິວາໂທ ຈ ອຘິກຣຓຎ຺ຈາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕທຸຠຍໍ ວິວາທາຘິກຣຓເມວາຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ເອວໍ ອິມາຍ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ວິວາທາຘິກຣຓໍ ວິວາໂທ, ວິວາທາຘິກຣຓໍ ວິວາໂທ ເຈວ ອຘິກຣຓຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຫາຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຕິສ຺ໂສ, ເກສຸຈິ ຈຕສ຺ໂສ, ປຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວິຠຕ຺ຕາ. ອິຕຣາສຸ ອຘິກຣຓໍ ວິວາໂທຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຘິກຣຓໍ, ວິວາທສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິວາໂທ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ໂຍ ໂກຈິ ວິວາໂທ, ໂສ ສພ຺ໂພ ອຘິກຣຓສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໒໒໘. ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍຠາເວ.

໒໓໐. ‘‘ອນ຺ຕເຣນາຕິ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໒໓໓. ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ຂິຍ຺ຍນເກ ປາຈິຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທທານສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ.

໒໓໖. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິ ເອໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ.

໒໓໘. ‘‘ກາ ຈ ຕສ຺ສ ປາປິຍສິກາ’’ຕິ ກິຣ ປາໂຐ.

໒໔໒. ‘‘ກິຈ຺ຈເມວ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອປໂລກນກມ຺ມາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕໍ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນິ ວິຍ ສມເຖຫິ ສເມຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕຸ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.