໓. ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໗. ‘‘ເວທຍາມີຕິ ຊານາມິ, ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອນຸຠວາມິ, ນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຫໍ ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍສ຺ສ ມາຬເກ ນາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ອາໂຣຈິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຸນ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ. ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ສຸຕສທ຺ທານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ອທິຏ຺ຐອສ຺ສຸຕານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖຄຕານໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ’ຕິອາທິ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈເນນ ຕຖາ ເອວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ອຸປຈາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕານໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອາຄຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຫວາສາທິກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພຕິ ຈິຓ຺ຓມານຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠານາຣຫສ຺ສ ຈ ນິນ຺ນານາກາຣຓຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ອພ຺ຠານາຣໂຫ ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຕສ຺ສ ອນາໂຣຈາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ປຣິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ‘‘ອນນ຺ຕຣາຍິກສ຺ສ ປນ ອນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎາຍ ຉາທຍໂຕ ອຈ຺ຉນ຺ນາວາ’’ຕິ ປາໂຐ. ອເວຣິຠາເວນ ສຠາໂຄ ອເວຣິສຠາໂຄ. ‘‘ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ອາວິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປສງ຺ຄໂຕ ອິເຘວ ປກາສິຕໍ. ລຫຸເກສຸ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ລຫຸກສຠາຄໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກິຣ. ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຫຸກສ຺ເສວາຍມນຸຎ຺ຎາຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ ປຏິກຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ລຫຸເກສຸປິ ສຠາຄໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອິຕຣຖາ ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາໂຣຈນສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປນຕ຺ຖເມວ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິກຣຓມນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຕເນວ ອິຘ ‘‘ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ທ຺ເວ ນິຣາປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເສເສຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຈເນນ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ປກາສິໂຕວ. ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ຎຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ສາ ຎຕ຺ຕິຍາ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍທາ ສຸທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາໂຣຈນວເສນ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປຏິກເຕ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສຸເຓຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໖) ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄຣຸກໍ ວາ ໂຫຕຸ ລຫຸກໍ ວາ, ຎຕ຺ຕິຍາ ອາວິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸໂຠສຸ ນເຍສຸ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ‘‘ເຕນ ເຕນ ວີຕິກ຺ກເມນາປນ຺ນາປຕ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ. ນາມນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນາມ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂຣຈນໍ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏປອຫຣຓປ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອກາຣຓເມຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຸຏ຺ຐານໂຕ.

ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕນ຺ຕິ ທສສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ ຉາເທຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ ສຠາຄວຕ຺ຖຸກາໂຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ພຫຸຣຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ນານາວຕ຺ຖຸການໍ ວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສຕິ.

ປຣິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

‘‘ຄາມສ຺ສາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ກິຣ ຄາມູປຈາເຣປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ລິຂິຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາວ ປມາຓໍ. ຍຸຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ…ເປ… ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວຈເນ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ເອວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາມູປຈາຣໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ວຈນໂຕ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຄຣຸກວເສເນວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຕທນຸຣູປວເສເນວ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕຈຣຓວິຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຕ຺ຕກາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເກວລໍ ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ວິນິຈ຺ຉເຍ ປຕ຺ເຕ ລກ຺ຂເຓ ເອວ ຐາຕພ຺ພໂຕ ກຸຣຸນ຺ທິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຍໂຄ ປນ ປຸຣິໂມວ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ຕຖາ ສເຈ ກາຈິ ຠິກ຺ຂຸນີ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປຕິ, ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຣິມເມວ ອາຈິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວາສວຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ‘‘ປຣິວາສນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິອາທີນໍ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາວ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຄາໂມ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’ຕິອາທິ ປວາຣິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ, ‘‘ຕມ຺ປິ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ຈ.

ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ‘‘ວິສຸໍ ມານຕ຺ຖໍ ຈຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສນໍ ອກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກມ຺ມວາຈາຍາ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ‘‘ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອໂກວ, ເອກວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາປນ຺ນາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸກ຺ກຏມິສ຺ສກາ ນາມ. ມກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ ຉາເທຕຸກາມຕາ.

໑໔໓. ຘມ຺ມຕາຕິ ຘມ຺ມຕາຍ, ຕຖາຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອລຊ຺ຊິຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ.

໑໔໘. ປຸຣິມໍ ອຸປາທາຍ ທ຺ເວ ມາສາ ປຣິວສິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣິວສິຕທິວສາປິ ຄຓນູປຄາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໑໘໔. ຕສ຺ມິໍ ຠູມິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສໍ ຠູມິຍໍ. ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຣິມາຓມ຺ປີຕິອາທິ ຊາຕິວເສເນກວຈນໍ.

ສມຸຈ຺ຈຍກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.