໘. ສຫຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ

໑. ສຫຘມ຺ມິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໓໔. ສຫຘມ຺ມິກສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໒. ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໓໘. ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ໂມສາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ກຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຈ ນ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ, ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຏ຺ເຐກເທໂສ ຊນປໂທ. ພຸທ຺ຘກາເລ ອຣິຏ຺ຐກຓ຺ຏກາ ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ‘‘ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ຫິ ເຕ ຠຄວໂຕ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ທີເປນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ທສວຕ຺ຖຸທີປກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ. ເຕ ຫິ ວິນຍສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ປຣູປຫາຣາທິວາທາ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປ຺ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ເກ ປນ ເຕ? ເອກຈ຺ເຈ ມຫາສງ຺ຆິກາທໂຍ, ນ ສພ຺ເພຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຣູປຫາຣາ…ເປ… ວາທາ’’ຕິ ວິເສສນວຈນມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ກຸຫກາ ປາປິຈ຺ຉກາ ອຠູຕໍ ອຸລ຺ລປິຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘວຣໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ປຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎຫິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາຣກາຍິກາ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊນໍ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ອກຸຫກາ, ເຕປິ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເກຈິ ຕໍທິຏ຺ຐິກາ ໂຫນ຺ຕິ ອຘິມານິໂນ ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາປິ ນາຘິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອນຘິຄເຕ ອຘິກຕສຎ຺ຎິໂນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ອຎ຺ຎາຓກງ຺ຂາວິຕຣຓາ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີສຸ ວິຍ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣວິຕຣຓາ ປເຣຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ນາມານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ວິນຍຘໂຣ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ອຣຫໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ (ກຖາ. ໓໑໓; ມຫາວ. ໓໕໓). ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ…ເປ… ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ’’ຕິອາທີນິ (ມຫາວ. ໓໐) ສຸຕ຺ຕປທານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕ ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕເຣ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິ ມູລ’’ນ຺ຕິ ວາທິໂນ. ‘‘ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ’’ຕິ ນິທານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິຠງ຺ຄປທານິ ສິທ຺ຘານິ. ສິທ຺ເຘເຍວ ກິໍ ອິມສ຺ສ ອງ຺ຄານິ? ຄຣຫິຕຸກາມຕາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທວິວຓ຺ຓນຎ຺ຈາຕິ.

ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂມຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໔໔. ໂມຫນສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໔. ປຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໒. ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ. ວິເຫເຐຕຸກາມໍ ປນ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຫໍ ອິມໍ ມາເຣມິ, ນຕ຺ຖິ ເມ ໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸປິໂຕ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປຫາຣໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ.

ປຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຕລສຕ຺ຕິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໖. ‘‘ກາຍໍ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໔໕໖) ວຈນໂຕ ກາຍາທີສຸ ຍໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕິ, ຕໍ ຕລໍ ນາມ. ຕລເມວ ຕລສຕ຺ຕິກໍ. ໂປຖນສມຕ຺ຖຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອເກ. ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິຍເມຕິ. ເອວໍ ກຸປິຕາ ຫິ ໂກປວເສນ ໂປຖນາສມຕ຺ຖຕໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສມ຺ປິ ໂຫຕຸ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຍສ຺ມາ ປຫຣິຕຸກາມຕາຍ ປຫເຏ ປຸຣິເມນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເກວລໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕຸກາມຕາຍ ອຸຄ຺ຄິຣຓມຕ຺ເຕ ກເຕ ອິມິນາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິມິນາ ປນ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຫາໂຣ ທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ນ ປຫຣິຕຸກາມຕາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ. ກິມິທໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປຫາຣປຈ຺ຈຍາ, ອຸທາຫຸ ອຸຄ຺ຄິຣຓປຈ຺ຈຍາຕິ? ປຫາຣປຈ຺ຈຍາ ເອວ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຸຣິມໍ ອຸຄ຺ຄິຣຓປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສທຸກ຺ກຏໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄິຣຓໍ, ປຈ຺ຉາ ປຫາໂຣ. ນ ຈ ປຈ຺ຉິມປຫາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣິມໍ ອຸຄ຺ຄິຣຓໍ ອນາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸກໍ ຠວິຕຸມຣຫຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ເຕນ ປຫາເຣນ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ປຫາຣປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຸຄ຺ຄິຣຓໍ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວາຕິ ສິທ຺ຘໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານາທີນໍ ອສຸຈິກຣຓາທີນິ ທິສ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາປິ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍ ເອວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕລສຕ຺ຕິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອມູລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໖໒. ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ອມູລເກນ ສງ຺ຆາທິເສເສນາຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິກາຍສໍສຄ຺ຄາທິນາ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ.

ອມູລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໖໘. ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ສຍໍ ສຎ຺ຎາຍ ຕຖາ ອມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ກິໍ ມຸສາວາເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ? ນ ສິຍາ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ນ ຈ ເກວລໍ ‘‘ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອິມິນາ ນິຍມໂຕ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ປຣມຕ຺ຖວິຫິຕໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸທກໍ ມຎ຺ເຎ ອາທິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ປໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປາທນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໗໓. ອິເມສໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຈນ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ເອກປຣິຈ຺ເຉທານີຕິ ສິຍາ ກິຣິຍາ ສິຍາ ອກິຣິຍາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ເອກປຣິຈ຺ເຉທານິ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ຎວາທກປຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິ ກິຣິຍາ ຈ ວິເຫສກປຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິ ອກິຣິຍາ ຈ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ເອກສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອຎ຺ຎວາທກສງ຺ຂາຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສິຍາ ກິຣິຍາ ປຐມສ຺ສ ວເສນ, ສິຍາ ອກິຣິຍາ ທຸຕິຍສ຺ສ ວເສນາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກມ຺ມປຏິພາຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໗໔. ‘‘ຘມ຺ມິການໍ ກມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໔໗໕) ວຈນໂຕ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິການໍ ກມ຺ມານໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ຉນ຺ທໍ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິ. ອຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຂິຍ຺ຍຕິ, ຕໍ ວາ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ເນວ ໂຫຕີຕິ? ນ, ຕຖາ ຉນ຺ທທານກາເລ ອກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຘມ຺ມກມ຺ມຂິຍ຺ຍນາທິປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຘມ຺ເມນ ວາ ວຄ຺ເຄນ ວາ ນ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ວາ ກມ຺ມກຣຓປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ຂກຣຓໂຕ ອວິເສສເມວ ຕຖາວຈນນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຉນ຺ທທານກາເລ ອຘມ຺ມກມ຺ມກຣຓານຸມຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ກາຣກສ຺ເສວ ວຊ຺ຊປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ຄຓສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເຈ? ປາຣິສຸທ຺ຘິຉນ຺ທທາຍກາວ ເຕ, ນ ຄໂຓ ອກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປຣິວາເຣປິ (ປຣິ. ໔໘໒ ອາທໂຍ) ກມ຺ມວຄ຺ເຄ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຉນ຺ທທາຍກາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາປິ ອຘມ຺ມກມ຺ມສ຺ສ ຉນ຺ໂທ ນ ທາຕພ຺ໂພ ເທນ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍານຸມຕິທຸກ຺ກຏໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂຍຊນທຸກ຺ກຏໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ກມ຺ມປຏິພາຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຉນ຺ທໍອທຕ຺ວາຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໘໑. ສນ຺ນິປາຕໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈ ຉນ຺ທໍ ນ ເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອເກ ຘມ຺ມກມ຺ມນ຺ຕຣາຍກຣຓາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ. ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຉນ຺ທໍ ທາຕຸໍ ລຠຕີຕິ ເກຈິ. ທິນ຺ນຉນ຺ເທ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸນ ຄເຕປິ ຉນ຺ໂທ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອຫຕ຺ຖປາໂສ ຉນ຺ທາຣໂຫ’’ຕິອາທີຫິ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ປາຬິຍໍ ປນ ທາຕຸກາມຕາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຉນ຺ທໍອທຕ຺ວາຄມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໘໔-໕. ອທາສີຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ປຣິຓາເມນ຺ຕີຕິ ເນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ລາໂຠຕິ ປທຸທ຺ຘາຣກຣຓໍ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕສ຺ສປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ລາຠທີປນຕ຺ຖໍ. ຈີວຣເມວ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕເນວ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ທິນ຺ນໍ ຂີຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິນ຺ນນ຺ຕິ ຈ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

ທຸພ຺ພລສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໙໑. ຎາຕກມ຺ປິ ປຣສ຺ສ ທາຕຸກາມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທາຕຸກາມໍ ຍຖາສຸຂໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ລຠຕິ.

ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ສຫຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐໂມ.