ປາຈິຕ຺ຕິຍວຓ຺ຓນາ

໕. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ໂຑ

໑. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑. ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິເສເສນ ວາທຊປ຺ປວິຕຓ຺ຑສງ຺ຂາໂຕ ຕິວິໂຘປິ ກຖາມຄ຺ໂຄ ‘‘ວາໂທ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ວາທໍ ‘‘ເສສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉລຊາຕິນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານກຸສລຕາຍ ກທາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ຕຖາ ປຸພ຺ເພ ກິຎ຺ຈິ ວຈນໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອວຊານາຕິ. ເອວໍ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອສຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສໍວາເທນ຺ໂຕ ເອວໍ ໂສ ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ວາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ມຫານິ. ໒໗) ປຐມມາຣທ຺ເຘ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ. ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ໂນ ສມໂຍ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໒໐໓-໒໐໔; ມ. ນິ. ໒.໒໑໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ຕໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ. ໂນ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຣວາທີ ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິທ຺ຘນ຺ຕໍ ສມ຺ຠເມຕ຺ວາ ‘‘ວິໂຣຘິ ວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມວາເທ ກຎ຺ຈິ ໂທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອາໂຣປິເຕ ວາ ໂທເສ ອນາໂຣປິເຕ ວາ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ຕໍ ອວຊານິຕ຺ວາ ‘‘ນິພ຺ພານນ຺ຕ຺ເວວ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຐມວາທສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ມເມວ ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ຕເມວ ປຈ຺ຉາ ປຏິຊານາຕິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕມານິສໍສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຍທິ ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ, ຘມ຺ມາ ເອວ ນ ເຕ ຠວນ຺ຕິ. ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຫິ ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ສຠາວວາຈີຕິ ເອວໍ ອາໂຣປິເຕ ວາ ໂທເສ ອນາໂຣປິເຕ ວາ ໂທໂສຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ຕເມວ ປຐມວາທໍ ປຈ຺ຉາ ອວຊານາຕິ. ອຖ ໂສ ປຣວາທີ ສປກ຺ຂໍ ປຏິເສເຘ ປຏິຊານນຕ຺ຕາປນຍນໍ. ປຏິຊານາຕິ ປຕ຺ຍາສ຺ສ ອິຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ປຏິຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎາ ໂສ ນາມ ເຕ ນິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຠາວາຕິຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິເສຘາຘິປ຺ປາຍໂຕ ສຠາວໂຕ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ພາລປຣິກປ຺ປິຕມຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເມ ປຏິຎ຺ຎາຕກຖາ, ສາ ຈ ຕທວຕ຺ຖາເຍວາຕິ ນ ເມ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ອວຊານນໍ ປນ ສຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນ ວທາມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອຕ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ສຠາວວາຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕນ ປຸພ຺ເພ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ກຕໍ. ຕມຎ຺ຎກາຣຓໍ ປຈ຺ຉາ ທສ຺ສິເຕນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ຍຖາທສ຺ສິຕນເຍນ ໂສ ອຕ຺ຖເມວ ອວຊານາຕິ, ປຏິຊານາຕິ ຈ, ກິນ຺ຕຸ ວຈນມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑) ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ປຐມໍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຣວາທິນາ ‘‘ຍທິ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ນິພ຺ພານໍ ເຕ ອນິຈ຺ຈໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ມຍາ ‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຍາ ພຘິຣຕາຍ ອຎ຺ເຎນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕນ຺ຕິອາທີນິ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’ຕິອາທີນິ ວທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອວຊານິຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ອວຊານນໍ ອິມິນາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ນາມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໒. ຊານິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ທີເປຕີຕິ.

໓. ອປິຈ ມິຈ຺ຉາວາຈາປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມິຈ຺ຉາວາຈາປຣິຍາປນ຺ນາ. ສີຫຬາທິນາມເຠທຄຕາຕິ ເກຈິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວທໂຕ ວຈນໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາຕິ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມາຕິກາຍໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ວິຠງ຺ເຄ ຕໍ ວຈນໍ ຍສ຺ມາ ວິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວາຈສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ເອວໍ ວທໂຕ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ໂລກໂວຫາເຣນ ວຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ວາ ເຈຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທຕິ. ໂອຬາຣິເກເນວາຕິ ເຈຕນາສມຸຏ຺ຐານວາຈານໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ວິສຍວເສເນວ ກຕາຕິ.

໙. ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ໂຐ ອສ຺ສ, ອເນນ ວາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານວເສນ ນ ມຍາ ອພ຺ຍາວໂຏ ມໂຕ, ‘‘ນ ມຍາ ປວນ຺ໂຕ ປໂຏ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຣມຕ຺ຖສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປາທາຍ ເອວ ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ນ ຈ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນ ມຸສາວາໂທ.

໑໑. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເກຬິໍ ກຸຣຸມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ວາຈາ ຄິຣາ…ເປ… ວາຈສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊຸກໍ ສນ຺ຘາຍ, ກາໂຍ ນ ອຸຊຸໂກ.

ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໓. ‘‘ປຸນ ອເຣ ປຕ຺ເຕຕິ ປຸນ ຕໍ ຐານໍ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອາຄເຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເຣ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປຕິຏ຺ຐິຕາຣປ຺ປເທສນ຺ຕິ ຠູມິໍ. ປຸນ ອເຣຕິ ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອເຣ ຠູມິໍ ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ວິຍ. ຊາປິໂຕຕິ ປຣາຊິໂຕ, ‘‘ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ປາເປສີຕິ ອຠິຠວສິ. ມນາປໍ ຠາສມານສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຄຣຸໍ ຠາຣໍ. ອຸທພ຺ພຫີຕິ ອາກຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນາທຣຕ຺ເຖ ວາ ສາມິວຈນໍ. ຘນຎ຺ຈ ນໍ ອລາເຠສີຕິ ຍຖາ ໂສ ຘນໍ ອລຠິ, ຕຖາ ອກາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໕. ປຸພ຺ເພຕິ ນິທາເນ. ອວກຓ຺ຓກນ຺ຕິ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓກນາມໍ. ຊວກຓ຺ຓກນ຺ຕິ ວງ຺ກກຓ຺ຓກນາມໍ. ຘນິຏ຺ຐກໍ ຘນວຑ຺ຒກນາມໍ, ສິຣິວຑ຺ຒກນາມໍ ກຸລວຑ຺ຒກສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຈ຺ຉກກມ຺ມນ຺ຕິ ຂຓນກມ຺ມກາຣາ ໂກຏ຺ຐກາ, ປາສາຓກມ຺ມກາຣາຕິ ເກຈິ. ‘‘ມຸທ຺ທາຕິ ປພ຺ພຄຓນາ. ຄຓນາຕິ ມຫາຄຓນາ’’ຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຘຸເມຫໍ ໂອເມຫ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຖູລກາຍສ຺ສ ມໍສູປຈໂຍຕິ ເອເກ. ຍຠ ເມຖຸເນ. ວີຕຣາຄຕາທີຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ກິເລເສເຫວ ກິຣ ອກ຺ໂກສຕິ ນາມ, ຕຖາ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອກ຺ໂກສຕິ ນາມາຕິ ເອເກ. ລິງ຺ຄາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ໂຈທາຕາທິປິ ລິງ຺ຄເມວ ຊາຕໍ.

໑໖. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວເທຕີຕິ ອຸທ຺ເທໂສ. ຠຓຕີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ວເທຕີຕິ ວາ ອິມິນາ ປຣວິຎ຺ຎາປນໍ ທີເປຕິ.

໒໖. ອຎ຺ຎາປເທສວາເຣສຸ ປນ ‘‘ເອວໍ ວເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕອຸທ຺ເທສກ຺ກມນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ຫີເນນ ຫີນໍ, ຫີເນນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ຫີນໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຊາຕ຺ຍາທີສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈຕຸຘາ ຈຕຸຘາ ທສ຺ສິຕອຸທ຺ເທສກ຺ກມສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກໂຣຕິ. ‘‘ຫີເນນ ຫີນໍ ວເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຫິ ‘‘ເອວໍ ວເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ອາກາໂຣ ນິທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ໂສ ອາກາໂຣ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ສມ຺ຠວຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສກາຣຓາຠາວາ, ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອນິຍມນິທ຺ເທເສນ ອນິຍມຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ‘‘ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ຈຓ຺ຑາລາ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ອນິຍມນິທ຺ເທເສນ ຈຓ຺ຑາລໍ ວາ ອຈຓ຺ຑາລໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນິຍມຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕາວຕາ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕອຸທ຺ເທສກ຺ກມນິທສ຺ສນສິທ຺ຘິໂຕຕິ? ນ, ‘‘ວເທຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອໂຍຊິເຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອິມໍ ນາມ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນວໂພຘໂຕ. ອຎ຺ຎາປເທສນເຍປິ ປຣວິຎ຺ຎາປເນເຍວ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວິຍາຕິ ນິຍມນປໂຍຊນໍ ວາ ‘‘ວເທຕີ’’ຕິ ປທນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ຫີເນນ ຫີນໍ ວເທຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສເຈ ສຍໍ ຫີໂນ ຫີເນນ ຫີນໍ ຈຓ຺ຑາລໍ…ເປ… ປຸກ຺ກຸສໍ ‘‘ປຸກ຺ກຸໂສ’’ຕິ ຠຓຕິ ອາປຕ຺ຕິ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ຎາປເທສວາເຣສຸປີຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ທຸຏ຺ຐໂທເສສຸ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ວເທຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ເອເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອນຎ຺ຎາປເທສວາຣອຎ຺ຎາປເທສວາເຣສຸ, ວິເສເສນ ວາ ອຎ຺ຎາປເທສວາເຣສຸ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ວິນາເຍວ ເຕນ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາສມ຺ຠວໂຕ. ອຕ຺ຕໂຕ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສນ຺ຘິ ວເທຕີຕິ ວທ ອິຕີຕິ. ອສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ປນ ສຕ຺ຕຫິປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທວກມ຺ຍຕາ ນາມ ເກຬິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫສາຘິປ຺ປາຍຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອສມ຺ມຸຂາປິ ທວກມ຺ຍຕາຍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕເມວາ’’ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ປາປຄຣຫິຕາຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາປິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອສມ຺ມຸຂາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ.

ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖-໗. ‘‘ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ອມຸສ຺ສາ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ອິເມສໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ເຠທາຍປີຕິ ເຠທາຍ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕເຍວ ນິປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເປສຸຎ຺ເຎ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ.

໓໘-໙. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຍສ຺ມາ ຈຓ຺ຑາໂລ…ເປ… ປຸກ຺ກຸໂສຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປຸກ຺ກຸໂສຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນວາໂຣ ລພ຺ຠມາໂນປິ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ ໂອມສວາເທ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາ, ສງ຺ເຂປໂຕ ອນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸກາມຕາຍ ວາ. ຕຖາ ຫິ ອນ຺ເຕ ຕີຓິ ທຸກ຺ກຏານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕານິ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ອຎ຺ຎຕຣວິປລ຺ລາສວເສນ ວາ ອຸຠຍວິປລ຺ລາສວເສນ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຕານິ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພປຐມໍເຍວ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ທ຺ວີສຸ ປເນເຕສຸ ຍສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຕາທິສໍເຍວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຂຸໍເສຕຸກາໂມ ໂອມສຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ຕາທິສສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ອິທໍ ອາທິປທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອນວເສສອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເກວລໍ ມາຕິກາຍໍ ຠິກ຺ຂຸປທາຠາວໂຕເຍວ ‘‘ຠຓຕິ ອຸປສໍຫຣຕີ’’ຕິ ປທານໍ ກາຣກນິທ຺ເທສາຠາເວ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອວ ຕໍ ອາທິປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປາຬິເລສາຠາວໂຕ ອນາຓຕ຺ຕິກເມວ. ‘‘ນ ປິຍກມ຺ຍສ຺ສ, ນ ເຠທາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ ອຸປສໍຫຣຓາເປກ຺ຂໍ ສາມິວຈນໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ສ ວຈນປ຺ປໂຍຊນາຠາວໂຕ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາປຄຣຫິຕາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕-໖. ສພ຺ພເມຕໍ ປທໂສ ຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ນາມ ພຸທ຺ຘຠາສິໂຕຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອກ຺ຂຣສມູໂຫຕິ ອສມຕ຺ຕປເທ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠາສິຕໍ ພຸທ຺ຘຠາສິເຕ ເອວ. ອນຸປາສກຄຫຏ຺ເຐຫິ ຠາສິໂຕ ອິສິຠາສິຕາທິສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ເທວຕາຠາສິໂຕ’’ຕິ ປທໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປາຬິ. ຄາຖາພນ຺ເຘປິ ຈ ເອສ ນໂຍຕິ ເອກເມວ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຐານໍ ລພ຺ຠຕິ ເອວ. ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕໍ ຠຓາປິຍມາໂນ ເອກາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ອນ຺ວກ຺ຂເຣນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອປຣິປຸຓ຺ຓປທໍ ວຕ຺ວາ ຐິເຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ. ປເທສຸ ເອກໍ ປຐມປທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ເຈ, ອນຸປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິຕວເສນ ຐິໂຕ. ປຸພ຺ເພ ປກຕິຠາສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ສນ຺ຘາຍ. ປາຬິນິສ຺ສິໂຕຕິ ປາຬິຍໍ ເອວາຄໂຕ. ມຄ຺ຄກຖາທີນິປິ ປກຣຓານິ.

໔໘. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ. ‘‘ໂອປາເຕຕີຕິ ເອກໂຕ ຠຓຕິ ສມາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອປລາລທມນມ຺ປິ ສີລຸປເທໂສປິ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຖ ໂຂ ເຕສຸ ຍໍ ຍໍ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕເທວ ອາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນຫິ ສິຖິລໍ ກຕໍ. ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລຕາຍ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ເຕສຸ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາໂຍ ປກາສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ເພສເມວ ວຈນນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຐິໂຕ ນິສິນ຺ນານໍ ປາຐໍ ເທຕິ, ‘‘ນ ຐິໂຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອເກ. ເຕສມ຺ປິ ປາຐທານໍ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຉຕ຺ຕປາຓິກາທີນໍ ປາຐທາເນນ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອາປຕ຺ຕິຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຸໂຠ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຸໂຠ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສເຣ;

ໂຍ ຈາຍໍ ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕິ, ໂຍ ຈາຘມ຺ເມນຘີຍຕີ’’ຕິ. (ປາຈິ. ໖໔໗);

ເອຕ຺ຖ ອຘີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ປາຐທານມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນາວ. ເສຂິຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໔) ‘‘ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ປເນຕ຺ຖ ປທໂສຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຍເມວ ຘມ຺ໂມ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທສຸ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ເອວໍ ສງ຺ຂາຣຠາສາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ເສຂິຍວເສນ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຕໂຕ ຉປກຊາຕກວິໂຣໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕານໍ ພາຫິຣຄນ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຕທຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ພາຫິຣກຄນ຺ຖສງ຺ຂາຕມ຺ປິ ມນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາເຈຕຸໍ ເມ ຠິກ຺ຂເວ ອມນາປໍ, ປເຄວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕທາປິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນາປໍ ນີເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕຸໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ເອຕຣຫິ…ເປ… ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໖໔໗) ຫິ ອຍໍ ປາຬິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທີເປຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ເຕເນວ ‘‘ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນເຠໂທ ກໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ຕຖາ ສາມເຓໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ສຫສາ ໂອປາເຕຕິ, ‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕໍ ໂອປາເຕຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອນາປຕ຺ຕິ, ນ ຫິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຸທ຺ທິສຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາປິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍຎ຺ຈ ນາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕນ ເອກໂຕ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ອຖ ໂຂ ນໍ ‘ເອກໂຕ ມາ ວທາ’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ເອກໂຕ ວທນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ສຫສາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທິ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ. ຕຖາປິ ອາຈຣິຍານໍ ມຕິມນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິຠາວໂຕເຍວ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິອວຈນໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ ອຍມຏ຺ຐານຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທິ ວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍາຠາວໂຕ, ຠາເວປິ ສຊ຺ຌາຍກຣຓາທີສຸ ຕີສຸ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ອຖ ສາມເຓເຣນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ວຕ຺ຕຸກາມຕາສພ຺ຠາວໂຕ. ສຫສາ ເຈ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ຕທຠາວໂຕ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຍໍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ນ ຫິ ເອຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ. ຍທິ ເອຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ນ ຫິ ສາມເຓຣສ຺ສ ກິຣິຍາ ອິຘ ປມາຓນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍ ວຸຕ຺ເຕ ອຕິຍຸຕ຺ຕໍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ຂຣຕ຺ໂຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຍຎ຺ຈ ປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ປທໂສຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ປເທນ ວາເຈຕິ, ປເທ ປເທ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕິ, ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ໂຍຊິຕໍ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປເທນ ອນຸປທອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸປທນ຺ຕິ ທຸຕິຍປາໂທ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕), ຕສ຺ມາ ອນຸປເທກເທສມຕ຺ຕເມວ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປທມຕ຺ຕເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຕນ ອນຸປທາທິຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຈນວິເສສໂຕ. ປເທນ ວາເຈນ຺ໂຕ ຫິ ປເທ ວາ ອນຸປເທ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ອກ຺ຂເຣນ. ອກ຺ຂເຣນ ວາເຈນ຺ໂຕ ປນ ປທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ‘‘ວໂຣ ວຣຎ຺ຎູ ວຣໂທ ວຣາຫໂຣ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປຐມໍ ວ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍາທິວ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ປຐມໍ ໂຣ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໂຣ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ປຐມໍ ຣ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍຣ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານຸໂລມໂຕ ສມ຺ຠວຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ປເທ ປເທ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເອກສ຺ມິໍ ປເທ ເອກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຣູຕິ ໂອປາເຕຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສກລໍ ປາທໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ປຐມອກ຺ຂຣມຕ຺ເຕ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູຕິ ໂອປາເຕຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ຣູ-ກາຣສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນອກ຺ຂຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນ ເວທນາວຈນໍ ວິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໐. ‘‘ນ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເກສຸຈິ ‘‘ນ ສຫເສຍ຺ຍາ ກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ປາໂຐ, ນ ກປ຺ເປຕພ຺ພາ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອປສ຺ເສນໍ ວາຕິ ວາຍິມມຎ຺ຈກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍໍ ເອເຕສໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕໍ ເຕສມ຺ປີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ປາຐເສໂສ.

໕໒. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມາຕຸຄາໂມ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຣຕ຺ຕິຍໍ ມາຕຸຄາໂມ ທ຺ເວປິ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິໂຍ ຊເນຕີຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ…ເປ… ປນ຺ໂນຕິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານປຸຣິໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ຈ, ອຸຠຍມ຺ປິ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ມາຕຸຄາໂມ ນາມາຕິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຍກ຺ຂີ ເປຕີ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕາ ນ ຄຫິຕາ ເຕສຸ ທຸກ຺ກຏຕ຺ຕາ. ‘‘ສເຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນປິ ສິກ຺ຂາປເທ ທຸກ຺ກຏໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠູມິຍໍ ວິນາ ຊຄຕິຍາ ປມຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ວສຕີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ວສຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິປນ຺ເນຕິ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ນິປນ຺ເນ. ສນ຺ນິປຕິຕມຓ຺ຑປໍ ນາມ ມຫາວິຫາເຣ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຕີຓິ ຈ ທິວສານິ ທຸກ຺ກຏເຂຕ຺ເຕ ວສິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິວເສ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິປໂຫນເກ ສຍຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ ກິຣ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕. ‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຕ ອທ຺ຘິກາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ‘‘ເອກຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ນ ສຸນ຺ທໂຣ. ປຓ຺ຑເກ ປາຬິຍໍ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ມູລາປຕ຺ຕີຕິ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ອິຕ຺ຖິໂຍວາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນເກ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຕິຕ຺ຖີ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ອນຸປາທິນ຺ນປກ຺ເຂ ຐິຕຕ຺ຕາ ປນ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕິ. ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໖. ‘‘ວິຎ຺ຎູ ປຏິພລາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອວິຎ຺ຎູ ອິຕ຺ຖິຍາປິ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິຘ ຍກ຺ຂີອາທໂຍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ວິຍ ອໂນຬາຣິກຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ ຊາຕາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫິຕ຺ຖິຍາ ປຏິພລຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕຣາປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸເຍວາຕິ ເອເກ. ‘‘ມາຕຸຄາມາຍາ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາທິປາຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ທມິຬາທິນາ ຍຖາຣຸຈິ ກເຖຕຸໍ ລຠຕິ ກິຣາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຍຖາ ຍກ຺ຂີອາທໂຍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາ ຊາຕາ, ຕຖາ ປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຍກ຺ຂາທິນາ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍມາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ອີສກມ຺ປິ ທຸຕິຍປກ຺ຂໍ ອຠຊນໂຕ. ມນຸສ຺ສມາຕຸຄາໂມປິ ນ ທຸຕິໂຍ, ປເຄວ ຍກ຺ຂາທໂຍຕິ. ນ ທຸຕິຍານິຍເຕ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ ຕຕ຺ຖ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາເປກ຺ຂາ ທຸຕິຍຕາ, ກິນ຺ຕຸ ນິສຊ຺ຊາເປກ຺ຂາ, ອິຘ ຈ ນ ນິສຊ຺ຊມຕ຺ຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ເທສນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຈ ນິປຊ຺ຊນໂຕ ໂອຬາຣິກາ, ຕສ຺ມາ ອສມຕ຺ຖນິທສ຺ສນໍ.

ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໗. ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ຈ ອິທຎ຺ຈ ເອກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕ ອຣິຍມິສ຺ສກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວປິ ເອກສທິສານີຕິ ມມ ຕກ຺ໂກ. ‘‘ອຣິຍາປິ ປຏິຊານິໍສຸ, ເຕສມ຺ປິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ສພ຺ເພປິ ຠູຕໍ ຠຄວາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນອຣິຍານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ‘ຠູຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໗. ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ເຕຫີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ ອວຸຕ຺ເຕຫີຕິ.

ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໘-໘໐. ‘‘ເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອສຸຈິໍ ໂມເຈສີ’’ຕິ ປາໂຐ ສມ຺ປຕິປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ອປໂລເກຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ປາຬິຍໍເຍວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ‘‘ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ປເຣສຸ ‘‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍາສມ຺ຠວທສ຺ສເນເນວ ຫິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ.

໘໓. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕອຊ຺ຌາຈາເຣປິ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໍ ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖຸ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸພ຺ເພປິ ລິຂິຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕກາມໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ປາໂຐ, ‘‘ອຍເມວ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໖. ກຏສກ຺ຂຣາ ເສຕມຕ຺ຕິກາ ວິຍ ມຸທຸກາ ສກ຺ຂຣຊາຕິ. ‘‘ອກຕປພ຺ຠາເຣຕິ ອວລຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມູສິກຸກ຺ກຸຣນ຺ຕິ ມູສິກາຫິ ອຸທ຺ຘຏປໍສຸ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອວໍ ປວຏ຺ຏິເຕ ປຖວີ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ໂນ ປນ ເຈ ປຖວີເຠທຕ຺ຖິກາ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປໍສຸອາທໂຍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ອາປຕ຺ຕິກຣາ. ເກຈິ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸ ອຸປຑ຺ເຒ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສເຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາທິສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ຠວາ, ອິຘ ປນ ຊາຕປຖວີ ຈ ອຊາຕປຖວີ ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວ ວຕ຺ຖູນິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ທຸກ຺ກຏວຈນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ຕໍ ປນ ສຎ຺ຎາວເສນ, ນ ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວ.

໘໗. ອຄ຺ຄິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸສຸມໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກຈິ. ເອວໍ ສຕິ ປຖວິຍາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ກເຕ ທູຣໂຕປິ ຠູມິ ອຸຓ຺ຫາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ໂກເປຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕຕິ, ຕໍ ໂສ ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ອຑຫິເຕປິ ‘‘ອທຑ຺ຒາຍ ປຖວິຍາ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ປາຕນາເຍວ ໂທໂສ ປຕິເຕ ອຸປທາເຫຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ຜຣສຸໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສິຕຠາວໍ ຊານາເປຕິ. ກສ຺ມາ ອຍໍ ຜຣສຸໍ ອຸຄ຺ຄິຣີຕິ ເຈ? ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ. ‘‘ອາໂກເຏສິ ຉິນ຺ທີຕິ ຈ ວຈນໂຕ ຣຸກ຺ຂເທວຕານໍ ຫຕ຺ຖານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີນໍ ວິຍ ອຈ຺ເຉຊ຺ຊານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໙໐-໙໒. ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວິກາລິໂກ ຠູຕສທ຺ໂທ. ຍທິ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕເທວ ສນ຺ຕກໍ ຍທິທໍ. ໂສວ ກຸກ຺ກຸໂຏ ມໍສິມກ຺ຂິໂຕຕິ ອຍເມວ ຫິ ປຣິຫາໂຣ. ອຏ຺ຐກຖາສຸປິ ຫິ ‘‘ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພີເຊ ຠູຕຄາມພີເຊຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອມູລກຕ຺ຕາ ກິຣ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ສມູລປຕ຺ໂຕ ເອວ ຫິ ຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາຕິ ຠູຕຄາມໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຠູຕຄາມມູລໍ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ອມູລກຕ຺ຕາ ວາ. ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຠູຕຄາໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທ຺ວິຘາປິ ລິຂິຕໍ. ປິຍງ຺ຄຸ ອສນຣຸກ຺ໂຂ ວຑ຺ຒນຕ຺ຕໂຈ ຂຊ຺ຊຜໂລ, ‘‘ປີຕສາໂລ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນາຬິເກຣສ຺ເສວາຍໍ. ຆຏປິຏ຺ຐິຊາຕຕ຺ຕາ, ພີຊຄາມານຸໂລມຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ນ ວາເສຕພ຺ພໍ ‘‘ທຸຣູປຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕີຕິ ວຈນໂຕ ເຍສໍ ນ ຣຸຫຕິ, ເຕສໍ ສາຂາຍ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸທ຺ທຕິຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ‘‘ມຸຎ຺ຊຕິຓນ຺ຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ສາມເຓຣາທິນາ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທີນິ ວິຍ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິປິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ເອຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານິ, ຍຖາລາຠໂຕ ວາ ສມຓກປ຺ປວຈນໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘ກປ຺ປ’ນ຺ຕິ ເຈ ວທຕິ, ‘ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສກສກຠາສາຍປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ກປ຺ປິຍໍ’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຕເຣນ ປນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ວິຣທ຺ເຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິຍາ ປນ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສິຕ຺ຖາທິໍ ກາເຣຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏນຠາເວເນວ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກເຕປິ ກປ຺ປິຍໍ ຊາຕໍ. ຍທິ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ສິຕ຺ຖາທິມ຺ຫິ ກເຕ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອຸຏ຺ຐິຕເສວາລຆຏໍ ອາຕເປ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວິໂກເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ‘‘ປຸປ຺ຜຣຊ຺ຊຸຠາຊນຄຕິກາ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາເຬ ວາ ພທ຺ຘປຸປ຺ຜກລາເປ ນາຬສ຺ມິໍ ກເຕປິ ວຏ຺ຏຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸປ຺ຜສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ພີຊຄາເມນ ຠູຕຄາໂມ ທສ຺ສິໂຕ ອນວເສສປຣິຍາທານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໙໘-໙. ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ, ‘‘ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ອຸຄ຺ຆາເຕຕຸກາໂມຕິ ສໂມຫນິຕຸກາໂມ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ໂປຣາຓາ.

໑໐໐. ‘‘ສຸທິຏ຺ໂຐ ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນໂສ ກຫາປໂຓຕິອາທີສຸ ອນາໂຣປິເຕ ທຸກ຺ກເຏນ ມຸສາວາທປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອໂຣປິເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

໑໐໒. ອຘມ຺ເມນ ວາ ວຄ຺ເຄນ ວາ ນ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຍິ ວຸຕ຺ເຕ ມໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ໂຆ ອຘມ຺ເມນ ວາ ກມ຺ມໍ, ວຄ຺ເຄນ ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ນ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ວາ ເມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ກເຖຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ‘‘ຉນ຺ທາຍາ’’ຕິ ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍາຕິອາທິ ວິຍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຉນ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຍສໍ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕນິ ຉນ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໐໖. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ກຣຓຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ. ຕສ຺ສ ວາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ‘‘ສມ຺ມຸຕິກາເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິຣຫາທໂຍ ອສມ຺ມຕາ ນາມາ’’ຕິ, ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ເຆນາຕິ ສພ຺ເພນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສ຺ສາເວຕ຺ວາ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ເກວລໍ ອາໂຣປິຕຠາໂຣ. ເກວລ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສ຺ສາວິຕຠາວມຕ຺ຕເມວ ທີເປຕິ. ສຍເມວາຕິ ອິຕເຣສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ. ອຠູເຕນ ຂີຍນກສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກຖໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ. ມຸສາວາເທ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ຣຸກ຺ຂາທິຉິນ຺ທນາທີສຸ ວິຍ, ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ‘‘ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ປຣິວາເຣ ‘‘ເອກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອກາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໒໖) ວຈນໂຕ ຈ ອິຘ ອຕ຺ຖິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເກວລໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐມາເສ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອວິເສສຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກາ ເອຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ? ອຊ຺ໂຌກາເສຕິ. ອຍມນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ໂອກາສມຕ຺ຕທີປນໍ, ທຸຕິຍໍ ຈາຕຸວສ຺ສິກມາສສງ຺ຂາຕກາລທີປນໍ. ຍສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກໍ ກາໂລກາສໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ຍທາ ຈ ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມິຘ ອຊ຺ໂຌກາສສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຫມນ຺ຕກາລສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິສມຍຕ຺ຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ນິທານານເປກ຺ຂນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຫິ ອຊ຺ໂຌກາສປທສາມຕ຺ຖິເຍນ ອຍໍ ວິເສໂສ – ວສ຺ສານກາເລ ໂອວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອຊ຺ໂຌກາເສ, ມຓ຺ຑປາທິມ຺ຫິ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫມນ຺ຕກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ພມິຘ ໂອວສ຺ສເກປິ ມຓ຺ຑປາທິມ຺ຫິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຍຕ຺ຖ ຫິມວສ຺ເສນ ເສນາສນໍ ນ ເຕເມຕິ, ຄິມ຺ຫກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອກາລເມຆາທສ຺ສເນເຍວາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ຈ ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕປິ ສິທ຺ໂຘ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ທສ຺ສິຕວິເສໂສວ. ຈມ຺ມາທິນາ ໂອນທ຺ຘໂກ ວາ ນວວາຍິໂມ ວາ ນ ສີຆໍ ວິນສ຺ສຕິ. ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ກາເຍ ຍຕ຺ຖ, ຕຕ຺ຖ ຄຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ຆິກມຎ຺ຈາທິມ຺ຫິ ກາຍໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ປນ ‘ອຊ຺ໂຌກາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາສຸຂ’ນ຺ຕິ ທາຍກາ ເທນ຺ຕິ ເສນາສນໍ, ເອວຣູເປ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຈນໂຕ, ອິຘ ຈ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອວຣູປນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ປາທປຕນຏ຺ຐານາຠິມຸຂາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ.

໑໑໑. ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນາຕິ ພຫິອຸປຈາເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ວິຍ. ກສ຺ມາ ນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ? ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ວຸຑ຺ຒຕເຣຫິ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ປນ ອນຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໒. ປຣິຫຣເຓເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈາຣເຓຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣເຓຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ພີຊນີປຕ຺ຕກໍ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊນີ.

໑໑໓. ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ…ເປ… ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາເຐ ‘‘ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປລິພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ເສນາສນໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ’’ຕິ ປາໂຐ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໖-໗. ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕມຏ຺ຐກຖາສຸ, ຕຖາປິ ປທຏ຺ຐາທໂຍປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອວ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖຣຓາທິ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ວິຫາຣູປຈາເຣ ວາ’ຕິ ອິມິນາປິ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ‘ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ຣຸກ຺ຂມູເລ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໑໘. ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອສຕິຍາ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາປຸຈ຺ຉໂຕ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຕ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສເນ ສງ຺ຆິກເສຍ຺ຍໍ, ສງ຺ຆິກເສນາສເນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກເສຍ຺ຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເສຍ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ‘‘ປລິພຸທ຺ຘໍ ປລິພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍສຸເຍວ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູຕິ ເກຈິ. ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາຕິອາທິມ຺ຫິ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປສ຺ສາວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ. ຕຖາ ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈປີຐໂຕ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ, ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ, ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໂຕ ຈ ມຎ຺ຈປີຐ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ປາໂຐ, ໂສ ອປາໂຐ. ກສ຺ມາ? ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຈາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຈາໂຣ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ວຈ຺ຈກຸຏິຈງ຺ກມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ຍຖາ ສໍສນ຺ທຕິ, ຕຖາວິໂຘ ປາໂຐຕິ ອາຈຣິໂຍ.

໑໒໒. ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ທສ຺ສນສວນູປຈາເຣປິ ສນ຺ຖຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໖-໗. ຉສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐການິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ; ອິຘ ອຄ຺ຄິສາລາທິ ເອວ ອຸປຈາໂຣຕິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ‘‘ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຄລປ຺ປມາເຓ ທິນ຺ນຕຸລາປິ ເວຫາສກຸຏິເຍວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ນ ສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາຕິ ທ຺ວາຣສມີປາ, ຍາວ ຠິຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາໂຓຕິ ຫຕ຺ຖປາສສ຺ສາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ສມນ຺ຕາ ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາຓອຸປຈາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ອາໂລກໍ ກໂຣຕີຕິ ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ສນ຺ຘິ ເອວ ອາໂລກສນ຺ຘິນາມກາ ໂຫນ຺ຕິ. ວາຕປານກວາຏເລປກມ຺ເມ ອປ຺ປຫຣິຕຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໓໖. ອິຏ຺ຐກາຕິ ຉທນກປາລາສິລາທິອິຏ຺ຐກາ. ຉທນູປຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ຕາວ ເອກວາຣໍ ອປຣິເສສໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຉາທນທຓ຺ຑເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາຣໍ ຕເຖວ ຉາເທຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕິຍວາຣຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາທາເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ໂປຣາຓາ ປນ ‘‘ປຐມວາເຣເຍວ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖເລປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉທເນ ວຸຕ຺ຕວິຘິນິທາເນນ ສເມຕິ, ເລເປ ວຸຕ຺ຕວິຘິຕິກຈ຺ເຉເທນ ສເມຕິ. ຕຖາປິ ໂສ ນ ຍຸຕ຺ໂຕວ. ນິທາເນ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສິທ຺ຘເລປຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສວາປິ ອຈ຺ຉນ຺ເນ, ຉນ຺ເນວາປິ ອເນກໂສ ປຣິຍາຍສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ເສວ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂນ ສເມຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ’’ຕິ, ‘‘ທ຺ເວ ຉທເນ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕຕິຍວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ຉາທາເປຫີ’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ກຖານຸສາເຣນາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກຕ຺ຖິໂກ ກິໍສີໂລ ກິໍສມາຈາໂຣ ກຕຣກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິອາທິ ກຖານຸສາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ໂມກ຺ຂຄມເນປິ. ‘‘ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມານຸສາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໕-໑໔໗. ນິສ຺ສີມນ຺ຕິ ວິຫາເຣ ພທ຺ຘສີມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອພທ຺ຘສີມໍ, ຄາມສີມາທິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕນປີ’’ຕິ ນ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອິຘ ພາຫຸລ຺ລນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຫິ ເກຈິ ວີສຕິວສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ສາປີຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ມຊ຺ຌິມໂພຘິກາເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕສີລເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐານຸຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ສຕິສໍວຣາທໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ, ເຕນ ວິຠງ຺ຄປາຐໍ ທສ຺ເສຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປາຬິອຕ຺ຖໂຕ. ກາຣຓໂຕຕິ ກາຣຓູປປຕ຺ຕິໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ກາຣຓໂຕຕິ ຘມ຺ມໂຕ, ເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ຜລໂຕ. ‘‘ກາຣຓໂຕຕິ ເຫຕຸໂຕ. ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ຊາຕເກນ ສຫາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ກເຖຕຸໍ. ‘‘ນ ໂຂ ປນ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ນ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ‘‘ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປາຣາຊິກາຍປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຖຸເນນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ໂຫຕິ.

໑໔໘-໙. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາ, ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ ວາ. ‘‘ຘມ຺ມເທສນາປຕ຺ຕິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຠິກ຺ຂຸນິຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ມາຕຸຄາໂມ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໑໘໗-໑໙໐) ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ‘‘ໂອສາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ປາຬິປາໂຐ, ປາຬິ ໂອສາເຣຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂອສາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປາຬິ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວນ຺ທິເຕ ໂທສາຠາວໂຕ ພຫູສຸ ເອກາຍ ວນ຺ທິເຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ນາຍາຕິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ນິສິນ຺ນາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາຕິ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຠິກ຺ຂູ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຫາຣໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຫາເຣ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ໂອວາທທາຍກາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ໂອວາທທາຍເກເຫວ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພຫີຕິ ອາປນ຺ໂນ, ຕຖາປິ ອສຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທເກ ໂອວາທສໍວາສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍາຈນຕ຺ຖາຍ ອວສ຺ສໍ ຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຠິກ຺ຂຸໂກປິ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາປຕ຺ຕິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອາປທາສຸ ຫີຕິອາທິ. ‘‘ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ເຕຣສິຍໍເຍວ, ເອຕຣຫິ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ອຍ຺ຍ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຊາຍາໂຍ ວາ ຊາຣິໂຍ ວາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ. ‘‘ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສຕິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ. ເອກໂຕ ອາຄຕານໍ ວເສນ ‘‘ຕາຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ເປສິຕາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາ’ຕິອາທິ ນານາອຸປສ຺ສເຍຫິ ເປສິຕາຍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລນານາວາສທຸຕິຍວຈນວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ເຈ ສມ຺ມໂຕ, ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຍເມວ ເຈ ສມ຺ມໂຕ, ອຫ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສມ຺ມໂຕ ວາ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ, ອຎ຺ເຎນ ອາໂຣຈາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ, ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຍ຺ຍານໍ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ປວາເຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ມຸນາຕີຕິ ຊານາຕິ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທຸຕ຺ຕມໍ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປສ຺ສາມິ, ຍໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຕຄ຺ຆ ກາຣຓໍ. ສຫ ອຸປ຺ປາທມນນ຺ຕຣາ ກິຣິຍາ. ຍມາ ຈ ເຕ ມນສາ ກຕຕ຺ຣ ເນຕ຺ວາຕິ. ຍຖາ ປາໂຕ ສິຍາ ປາໂຕ ຠວໍ ປາໂຕວ ອຸທກໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕຖາ ວິໂຣຈມານໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສ, ນ ເກວລໍ ປທຸມໍ ວິຍ, ວິໂຣຈມານໍ ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປທຸມໍວ ວິໂຣຈມານໍ ສູຣິຍໍວ ຕປນ຺ຕໍ ປສ຺ສ ພຸທ຺ຘໍ. ຍຖາ ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ ໂກກນຸທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປສ຺ສສິ, ຕຖາ ວິໂຣຈມານໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສ. ອຸຠເຍເນວ ຫິ ຠຄວໂຕ ກນ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ ກຕ຺ວາ ທີປິຕຄຸຓສຸຠໍ ພຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຕໍ ກນ຺ຕິໍ ປູເຊຍ຺ຍ. ປູຊເນຍ຺ຍໂຕປິ ວີຕິນາເມຍ຺ຍ ອິຕິ ລກ຺ຂເຍ. ‘‘ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາ’’ຕິ ປາຬິ.

໑໕໖. ‘‘ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ. ‘‘ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທິໍ ສງ຺ຆິກາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອຠພ຺ໂພ ຫິ ເຖໂຣ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຕໍ ກາຕຸໍ, ຄເວສິຕພ຺ພາວ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ. ເຖເຣນ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕນ຺ຕິ ມມ ຕກ຺ໂກ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໖໑) ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິຍໍ ນ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ຍທິ ເອວໍ ສງ຺ເກຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ຕໂຕ ອທ຺ຘໂຍຊເນເຍວ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ເຈ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕຸກາໂມ, ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ນ ອຸປສ຺ສຍສງ຺ເຂເປນ ກຕມຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ວາສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ໂສ ອຸປສ຺ສຍສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວາໂທ ທາຕພ຺ໂພ. ເອກາວາເສ ທິວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິວຈນໂຕ, ‘‘ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມເຕນ ວາ ວິປ຺ປວສິຕຸກາເມນ ‘‘ຍາວາຫໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕາວ ເຕ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ, ຕສ຺ສາຠາວໂຕ ສງ຺ເຆນ ວາ ຕເຖວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕິ, ປເຄວ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປເຄວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຠຍຄິຣິວາສີນມ຺ປິ ອິທເມວ ມຕໍ, ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ອິມໍ ນຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ເອຕຣຫິ ໂອວາທໂກ ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຖ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ກໂຣຖ ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ໂສ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕິ, ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ ຄາມໍ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ສງ຺ຆານຸມຕິຍາ, ນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸຄຓ຺ຐິປທມເຕນ ສເມຕິ, ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ເຕນ ສເມຕິ, ຕຎ຺ຈ ປາຬິວຈນໍ, ນ ຫິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ວາ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຫຕີຕິ ເຈ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນປິ ຕຕ຺ຕເກນ ວຈເນນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຫຕີຕິ ເຈ, ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຐານຸຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ ນາມ ອສມ຺ມຕຠາເວນ ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕ຺ວໍ ໂອວທາຫີ’ຕິ ສງ຺ເຆນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ກິໍ ປໂຍຊນໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທເຍວ ‘‘ອຠຍຄິຣິວາສີ ວທຕີຕິ ສຸຕ຺ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປຈ຺ຉາ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ພຫຸກາຍ. ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ປໂຍຊນໍ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຎ຺ໂຎ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ ຄິລານໍ ຄມິກໍ ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔) ອຍໍ ປາຬິ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ກຖໍ? ຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕) ຈນໂຕ ສມ຺ມຕາສມ຺ມຕຠາເວນ ນຕ຺ຖິ ໂກຈີຕິ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວທນ຺ໂຕ ຈ ອິຘ ປຐເມນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ. ໂຫຕຸ ອສມ຺ມຕຕ຺ຕາ, ອກຕຠາຣຕ຺ຕາ ຈ. ອິມສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກຕ຺ເຕ ອິມສ຺ສ ຂີຍເນນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ, ສພ຺ພເມຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຍເມຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕິເຍວ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ສາທິຍິສ຺ສສີຕິ ປຸຈ຺ຉາ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ວຎ຺ເຈຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕວ ຎາຕິກາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ, ເຕ ຫິ ‘‘ເອກິສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ສນ຺ຕກສຎ຺ຎິໂນ ສິພ຺ເພສຸໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ປາຬິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈີວຣນ຺ຕິ ຍໍ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ, ໂສ ປມາທເລໂຂ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທູສຍິໍສູຕິ ວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໘໒-໔. ສມ຺ປທນ຺ຕີຕິ ປທສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ສມ຺ປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ປາໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ປທຄເຕ ອຸປຈາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນຕ຺ຕາ ມິສ຺ສໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ກຸກ຺ກຸຏວສ຺ສິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ‘‘ຕມ຺ປິ ໂວຫາເຣນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕຖາ ສນ຺ນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ປມາທເລໂຂ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອທ຺ຘໂຍຊນລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍຠູມິ ກິຣາຍໍ…ເປ… ນ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທສຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ກຕຣໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉາມາຕິ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນນ຺ຕຎ຺ຈ, ອມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍາທິມ຺ຫິ ນ ສມ຺ຠວຕິເຍວ ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ຕຣຆຣາທິມ຺ຫິ ມຄ຺ຄສງ຺ເຂປຄມນໂຕ, ອຸຈ຺ຈາສຍນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ. ນ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍາຍ ວາ ປພ຺ພຊິຕາວາສຕ຺ຕາ. ທ຺ວາເຣຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຣຖິກາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສໍວິທຫິເຕປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນ ສເມຕິ. ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊເນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຕິກ຺ກມເນເຍວ ຍຸຕ຺ຕໍ.

໑໘໕. ຣຏ຺ຐເຠເທຕິ ວິໂລເປ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຕໂຍປິ ສງ຺ເກຕາ ກາລທິວສມຄ຺ຄວເສນ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິເມເນວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ນທິຍາ ກຸໂຕ ຄາມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຍສ຺ສາ ນທິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາຍາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາມຕິຕ຺ເຖ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຄາມຄຓນາຍ. ‘‘ມາຕຸຄາໂມປິ ອິຘ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ, ເຕເນວ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ, ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣິຍາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ.

໑໙໑. ‘‘ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາຣາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຈນໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສໍວິທຫນກາເລ ວາ ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມເນ, ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ວາ. ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເຈຕິຍາທີນິ ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ກິລມຖວເສນ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕຕິ ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ເຈຏເກຕິ ທາຣເກ. ຕຣຸຓໂປຕເກຕິ ໂປຣາຓາ. ‘‘ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ໂຠຊເນເຍວາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໑໙໔-໗. ນິປ຺ຜາທິຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕຸ ປຣິກຖາທີຫິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖານຸສາເຣນ ຕຕ຺ຖ ປສີທິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຣິປາຈິຕໍ ນ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ, ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອິຕຣມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ເທວທຕ຺ໂຕ ປກຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທານໍ ກຕ຺ວາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ‘‘ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນ ຈາ’’ຕິ ປາໂຐ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ໂອວາທວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໐໓-໔. ປູຄສ຺ສາຕິ ປູເຄນ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕຕິ ນິສ຺ສຣເຓເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຍໍ ນ ຊານາມາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານສ຺ສ ກຣຓວເສນ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອາວຸໂສ ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໗໘) ອາຫ, ຕຖາ ເຖໂຣປິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຄິລານສ຺ສາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ? ອນຕ຺ຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ‘‘ນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາໂສ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕເຍວ ຫິ ໂສ ເຖໂຣ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນາຕິ. ຍສ຺ມາ ໂອທິສ຺ສ ອຍາວທຕ຺ເຖວ ທາຍການໍ ປີຬາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອໂນທິສ຺ສ ຍາວທຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໘. ‘‘ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສ’ນ຺ຕິ ເອກໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ເອເສວ ນໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫີຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປກຕິຄມເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຄິລານສ຺ສ ຄິລານສຎ຺ຎິໂນ ກາເຍນ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໐໙-໒໑໘. ຄຸຬ຺ຫປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອປາກໂຏວ. ເອໂກ ປຸຕ຺ເຕນາຕິ ເອກສ຺ເສກໍ ຠຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ເຎນ ນິມນ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສເຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ , ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໗-໒໑໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາສກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕານໍ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ເອເກ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວເນ ຄຓສ຺ສ ເອກໂຕ ຄຫເຓ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ, ວິສຸໍ ຄຫເຓ ປຓີຕໂຠຊນສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວນໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສູໂປທນາທິວເສນ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໑໖໘) ເອວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ທຸວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປາກຏນ຺ຕິ ‘‘ປທຠາຊເນ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຄຫິຕຠຕ຺ຕາປິ ອຎ຺ເຎ ຍາວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາວ ເຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ‘‘ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ຄຓໂຠຊນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໑໘) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈຕິ – ຍຕ຺ຖາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຄຓສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທນິທສ຺ສນໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປໂຫນກໂຠຊນນິທສ຺ສນໍ. ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິຕາຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນນິທສ຺ສນໍ. ນິມນ຺ຕນວເສເນວ ປນ ຄຓໂຠຊນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປາກຏຕ຺ຕາ. ຍໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກນິຍມວຈນໍ. ນ ຫິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຄຓສ຺ສ ຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕາຫາຣໂຠຊນເຫຕຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ໂມຆສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນຸວາເຕ ຍຖາ ເອກຕລໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຆຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ, ປຏ຺ຏໍ ສິພ຺ພນ຺ຕານໍ ສຸຂສິພ຺ພນຕ຺ຖໍ ປຏ຺ຏປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ. ນວຈີວຣກາຣໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອິຕໂຣຕິ. ‘‘ພິມ຺ພິສາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມ຺ຠາເຣ ກຍິຣມາເນເຍວ ກາລາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ປຈ຺ຉາ ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ.

໒໒໐. ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕຕິ ເຍປິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທີເປຕິ. ອນິມນ຺ຕິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ຕເທຕໍ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປເວເສຕ຺ວາຕິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ. ຈີວຣທານສມຍລທ຺ຘກຈຕຸກ຺ກໍ ຈີວຣກາຣສມຍລທ຺ຘກຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ. ຕານິ ຈາຕິ ເຍຫິ ໂຠຊເນຫິ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕານິ. ມຫາເຖເຣຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ. ອຏ຺ຐຕ຺ວາຕິ ຐິເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຣຖິກາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸສມີເປ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣທານສມເຍ ຄຓໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປາໂຐ, ອຍໍ ໂສຠໂນ.

ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໒໑. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕາ. ພທຣຈຸຓ຺ຓສກ຺ກຣາທີຫິ ໂຍຊິຕໍ ພທຣສາຬວໍ. ກິຣກມ຺ມກາເຣນາຕິ ກິຣສ຺ສ ກມ຺ມກາເຣນ.

໒໒໖. ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາຫຸ ໂປຣາຓຕ຺ເຖຣາ ‘‘ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖິກາຍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ວິກປ຺ເປສິ, ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’’ຕິ. ປຎ຺ຈສຸສຫຘມ຺ມິເກສູຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຐິຕສ຺ສ ສຫຘມ຺ມິກສ຺ສ ຍສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕຸກາໂມ, ຕໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ອທິສ຺ວາ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ, ສຍເມວ ວາ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ, ເອວໍ ສຕິ ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິສິນ຺ໂນວ ຕຖາ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕກ຺ໂກ ທິສ຺ສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປນ ປຣມ຺ມຸຂາ ວິກປ຺ປນາວ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ, ຕຖາປິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສຫຘມ຺ມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ສຍເມວາຕິ ທິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ປຈ຺ຉິມນໂຍ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທນປິ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເຕ ມນຸສ຺ສາ…ເປ… ໂຠຊນມທໍສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາປິ ເຖຣສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓນ ຠຕ຺ເຕນ ໂສ ນິມນ຺ຕິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ປຣໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈເນນ, ອນາປຕ຺ຕິວາເຣນ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ.