໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໒໑. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕາ. ພທຣຈຸຓ຺ຓສກ຺ກຣາທີຫິ ໂຍຊິຕໍ ພທຣສາຬວໍ. ກິຣກມ຺ມກາເຣນາຕິ ກິຣສ຺ສ ກມ຺ມກາເຣນ.

໒໒໖. ‘‘ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາຫຸ ໂປຣາຓຕ຺ເຖຣາ ‘‘ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖິກາຍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ວິກປ຺ເປສິ, ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’’ຕິ. ປຎ຺ຈສຸສຫຘມ຺ມິເກສູຕິ ສມ຺ມຸຂາ ຐິຕສ຺ສ ສຫຘມ຺ມິກສ຺ສ ຍສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕຸກາໂມ, ຕໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ອທິສ຺ວາ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ, ສຍເມວ ວາ ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ, ເອວໍ ສຕິ ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິສິນ຺ໂນວ ຕຖາ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕກ຺ໂກ ທິສ຺ສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປນ ປຣມ຺ມຸຂາ ວິກປ຺ປນາວ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ, ຕຖາປິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວາ ‘ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສຫຘມ຺ມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ສຍເມວາຕິ ທິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ປຈ຺ຉິມນໂຍ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທນປິ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເຕ ມນຸສ຺ສາ…ເປ… ໂຠຊນມທໍສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາປິ ເຖຣສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓນ ຠຕ຺ເຕນ ໂສ ນິມນ຺ຕິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ປຣໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈເນນ, ອນາປຕ຺ຕິວາເຣນ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ.

໒໒໙. ເອຕ຺ຖາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ອຎ຺ໂຎ ມນຸສ຺ໂສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອປຣຠາເຄ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນຕ຺ຖິ ປໂຍຊນໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ສ຺ເວປິ ຠນ຺ເຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕຣໍ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ, ຕສ຺ມາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ. ນ, ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສ຺ເວປິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນກ຺ກເມນ ອຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນ຺ຕຣາ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປິຓ຺ຑາຍ ຫິ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ລທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ. ໂວຫາເຣນ ປນ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຈຫິ ໂຠຊເນຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ…ເປ… ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນວິໂຣໂຘ. ອິທຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເຍນ ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໂຕ ປຐມນິມນ຺ຕິຕໍ ອາທາຍ ຄໂຕ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ນິມນ຺ຕນກທາຍກສ຺ສ ໂຠຊເນຕິ ອຕ຺ຖປຣິທີປນໂຕ ນິມນ຺ຕນໂຕ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊເນເຍວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກໂຕ’’ຕິ ວຈເນນປິ ສເມຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ເຍນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕສ຺ສ ໂຠຊນໂຕ ປຣສ຺ສ ໂຠຊເນ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ປາຬິຍໍ ວາ ‘‘ນິມນ຺ຕເນນ ເອກໂຕຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ທຸຕິຍນິມນ຺ຕນສ຺ສ ປຐມໂຠຊເນ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ເຍນ ເຍນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມນ຺ຕນປຏິປາຏິຍາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ປາຬີຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິປາຬິວິໂຣຘໂຕ.

ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ກສ຺ມາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ເຈ? ‘ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອຕໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ໂອທິສ຺ສກນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ນິປ຺ຜນ຺ນສ຺ສ, ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘສ຺ສ ວາ ປາໂຕ ປຈນກຍາຄຸ ເຈ ຆນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາປິ, ເອກກຸຏິກໍ ຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣໂຕ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວເສນ ລຠິຕພ຺ພນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອກປ຺ປິຍຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍວເສນ ລທ຺ຘໍ ນ ກປ຺ປຕິ ນິມນ຺ຕນການໍ ອປ຺ປສາທາວຫນໂຕຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນວິໂຣຘໂຕ. ຂາທນີຍມ຺ປິ ຫິ ປຣສ຺ສ ຂາທິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິມນ຺ຕນໂຠຊນໍ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປສາທາວຫໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ໂອທິສ຺ສກໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ອປິຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ຂມຕິ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ໂພປິ ເກສຎ຺ຈິ ອາຈຣິຍານໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອນ຺ເຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ປິວໂຕ ອມິສ຺ສມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ໂອທເນນາມິສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ມຫາອຸປາສໂກຕິ ເຄຫສາມິໂກ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວິຈາຣິໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຈາຣິຕ຺ຕໂຕຕິ ‘ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’ຕິ ປຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈີກມ຺ມໍ ອວິກປ຺ປນໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຫາອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕິ…ເປ… ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຈນໂຕ, ‘‘ກາລສ຺ເສວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ປາຬິໂຕ, ຂນ຺ຘເກ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕເນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໘໓) ວຈນໂຕ ຈ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ປເວເທຕຸ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ, ປຐມຄຫິຕນິມນ຺ຕນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມນິມນ຺ຕນໂຠຊນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣສນ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ, ສງ຺ຆຄຓໂຕ ລທ຺ຘໍ ວາ ອຄຫຏ຺ຐສນ຺ຕກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນິມນ຺ຕນໂຕ ປຐມໍ ນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ປຣສນ຺ຕກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຂນ຺ຘເກ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໘໓) ວຈນໍ ປຣສນ຺ຕກໂຠຊນວຸຕ຺ຕນິຍມນໍ. ຕໂຕ ຫຕ຺ຖໂກວ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.