໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ກຖານຸສາເຣນາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກຕ຺ຖິໂກ ກິໍສີໂລ ກິໍສມາຈາໂຣ ກຕຣກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິອາທິ ກຖານຸສາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ໂມກ຺ຂຄມເນປິ. ‘‘ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມານຸສາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໔໕-໑໔໗. ນິສ຺ສີມນ຺ຕິ ວິຫາເຣ ພທ຺ຘສີມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອພທ຺ຘສີມໍ, ຄາມສີມາທິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕນປີ’’ຕິ ນ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອິຘ ພາຫຸລ຺ລນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຫິ ເກຈິ ວີສຕິວສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ສາປີຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ມຊ຺ຌິມໂພຘິກາເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕສີລເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐານຸຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ສຕິສໍວຣາທໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ, ເຕນ ວິຠງ຺ຄປາຐໍ ທສ຺ເສຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປາຬິອຕ຺ຖໂຕ. ກາຣຓໂຕຕິ ກາຣຓູປປຕ຺ຕິໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ກາຣຓໂຕຕິ ຘມ຺ມໂຕ, ເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ຜລໂຕ. ‘‘ກາຣຓໂຕຕິ ເຫຕຸໂຕ. ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ຊາຕເກນ ສຫາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ກເຖຕຸໍ. ‘‘ນ ໂຂ ປນ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ນ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ‘‘ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປາຣາຊິກາຍປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຖຸເນນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ ໂຫຕິ.

໑໔໘-໙. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາ, ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ ວາ. ‘‘ຘມ຺ມເທສນາປຕ຺ຕິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ມາຕຸຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຠິກ຺ຂຸນິຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ມາຕຸຄາໂມ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໑໘໗-໑໙໐) ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ‘‘ໂອສາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ປາຬິປາໂຐ, ປາຬິ ໂອສາເຣຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂອສາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປາຬິ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວນ຺ທິເຕ ໂທສາຠາວໂຕ ພຫູສຸ ເອກາຍ ວນ຺ທິເຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາເຍວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ນາຍາຕິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ນິສິນ຺ນາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາຕິ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຠິກ຺ຂູ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຫາຣໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີວິຫາເຣ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ໂອວາທທາຍກາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ໂອວາທທາຍເກເຫວ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພຫີຕິ ອາປນ຺ໂນ, ຕຖາປິ ອສຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທເກ ໂອວາທສໍວາສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍາຈນຕ຺ຖາຍ ອວສ຺ສໍ ຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຠິກ຺ຂຸໂກປິ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາປຕ຺ຕິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອາປທາສຸ ຫີຕິອາທິ. ‘‘ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ເຕຣສິຍໍເຍວ, ເອຕຣຫິ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ອຍ຺ຍ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຊາຍາໂຍ ວາ ຊາຣິໂຍ ວາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ. ‘‘ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສຕິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ. ເອກໂຕ ອາຄຕານໍ ວເສນ ‘‘ຕາຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ເປສິຕາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈາ’ຕິອາທິ ນານາອຸປສ຺ສເຍຫິ ເປສິຕາຍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລນານາວາສທຸຕິຍວຈນວເສນ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ເຈ ສມ຺ມໂຕ, ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຍເມວ ເຈ ສມ຺ມໂຕ, ອຫ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສມ຺ມໂຕ ວາ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ, ອຎ຺ເຎນ ອາໂຣຈາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ, ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຍ຺ຍານໍ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ປວາເຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ມຸນາຕີຕິ ຊານາຕິ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທຸຕ຺ຕມໍ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປສ຺ສາມິ, ຍໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຕຄ຺ຆ ກາຣຓໍ. ສຫ ອຸປ຺ປາທມນນ຺ຕຣາ ກິຣິຍາ. ຍມາ ຈ ເຕ ມນສາ ກຕຕ຺ຣ ເນຕ຺ວາຕິ. ຍຖາ ປາໂຕ ສິຍາ ປາໂຕ ຠວໍ ປາໂຕວ ອຸທກໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຕຖາ ວິໂຣຈມານໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສ, ນ ເກວລໍ ປທຸມໍ ວິຍ, ວິໂຣຈມານໍ ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປທຸມໍວ ວິໂຣຈມານໍ ສູຣິຍໍວ ຕປນ຺ຕໍ ປສ຺ສ ພຸທ຺ຘໍ. ຍຖາ ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ ໂກກນຸທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປສ຺ສສິ, ຕຖາ ວິໂຣຈມານໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສ. ອຸຠເຍເນວ ຫິ ຠຄວໂຕ ກນ຺ຕິ ທີປິຕາຕິ ກຕ຺ວາ ທີປິຕຄຸຓສຸຠໍ ພຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຕໍ ກນ຺ຕິໍ ປູເຊຍ຺ຍ. ປູຊເນຍ຺ຍໂຕປິ ວີຕິນາເມຍ຺ຍ ອິຕິ ລກ຺ຂເຍ. ‘‘ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາ’’ຕິ ປາຬິ.

໑໕໖. ‘‘ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ. ‘‘ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທິໍ ສງ຺ຆິກາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ອຠພ຺ໂພ ຫິ ເຖໂຣ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຕໍ ກາຕຸໍ, ຄເວສິຕພ຺ພາວ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ. ເຖເຣນ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕນ຺ຕິ ມມ ຕກ຺ໂກ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໖໑) ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິຍໍ ນ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ຍທິ ເອວໍ ສງ຺ເກຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ຕໂຕ ອທ຺ຘໂຍຊເນເຍວ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ເຈ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕຸກາໂມ, ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕຎ຺ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ‘‘ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ນ ອຸປສ຺ສຍສງ຺ເຂເປນ ກຕມຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ວາສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ໂສ ອຸປສ຺ສຍສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວາໂທ ທາຕພ຺ໂພ. ເອກາວາເສ ທິວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິວຈນໂຕ, ‘‘ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມເຕນ ວາ ວິປ຺ປວສິຕຸກາເມນ ‘‘ຍາວາຫໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕາວ ເຕ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ, ຕສ຺ສາຠາວໂຕ ສງ຺ເຆນ ວາ ຕເຖວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕິ, ປເຄວ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປເຄວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຠຍຄິຣິວາສີນມ຺ປິ ອິທເມວ ມຕໍ, ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ອິມໍ ນຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈີ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ເອຕຣຫິ ໂອວາທໂກ ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຖ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ກໂຣຖ ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ໂສ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕິ, ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ ຄາມໍ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ສງ຺ຆານຸມຕິຍາ, ນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸຄຓ຺ຐິປທມເຕນ ສເມຕິ, ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ເຕນ ສເມຕິ, ຕຎ຺ຈ ປາຬິວຈນໍ, ນ ຫິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ວາ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຫຕີຕິ ເຈ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນປິ ຕຕ຺ຕເກນ ວຈເນນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຫຕີຕິ ເຈ, ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຐານຸຄຓ຺ຐິປເທສຸ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ ນາມ ອສມ຺ມຕຠາເວນ ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕ຺ວໍ ໂອວທາຫີ’ຕິ ສງ຺ເຆນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ກິໍ ປໂຍຊນໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທເຍວ ‘‘ອຠຍຄິຣິວາສີ ວທຕີຕິ ສຸຕ຺ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປຈ຺ຉາ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ພຫຸກາຍ. ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ປໂຍຊນໍ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຎ຺ໂຎ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ ຄິລານໍ ຄມິກໍ ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔) ອຍໍ ປາຬິ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ກຖໍ? ຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕) ຈນໂຕ ສມ຺ມຕາສມ຺ມຕຠາເວນ ນຕ຺ຖິ ໂກຈີຕິ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວທນ຺ໂຕ ຈ ອິຘ ປຐເມນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ. ໂຫຕຸ ອສມ຺ມຕຕ຺ຕາ, ອກຕຠາຣຕ຺ຕາ ຈ. ອິມສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກຕ຺ເຕ ອິມສ຺ສ ຂີຍເນນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ, ສພ຺ພເມຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຍເມຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ນາມາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕິເຍວ, ນາຎ຺ໂຎຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ສາທິຍິສ຺ສສີຕິ ປຸຈ຺ຉາ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ວຎ຺ເຈຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕວ ຎາຕິກາຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ, ເຕ ຫິ ‘‘ເອກິສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ສນ຺ຕກສຎ຺ຎິໂນ ສິພ຺ເພສຸໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ປາຬິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈີວຣນ຺ຕິ ຍໍ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ, ໂສ ປມາທເລໂຂ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທູສຍິໍສູຕິ ວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໘໒-໔. ສມ຺ປທນ຺ຕີຕິ ປທສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ສມ຺ປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ປາໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ປທຄເຕ ອຸປຈາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນຕ຺ຕາ ມິສ຺ສໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ກຸກ຺ກຸຏວສ຺ສິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ‘‘ຕມ຺ປິ ໂວຫາເຣນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕຖາ ສນ຺ນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ປມາທເລໂຂ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອທ຺ຘໂຍຊນລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍຠູມິ ກິຣາຍໍ…ເປ… ນ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທສຎ຺ເຫຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ກຕຣໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉາມາຕິ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນນ຺ຕຎ຺ຈ, ອມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍາທິມ຺ຫິ ນ ສມ຺ຠວຕິເຍວ ມນຸສ຺ສານໍ ອນ຺ຕຣຆຣາທິມ຺ຫິ ມຄ຺ຄສງ຺ເຂປຄມນໂຕ, ອຸຈ຺ຈາສຍນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ. ນ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍາຍ ວາ ປພ຺ພຊິຕາວາສຕ຺ຕາ. ທ຺ວາເຣຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຣຖິກາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສໍວິທຫິເຕປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນ ສເມຕິ. ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊເນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຕິກ຺ກມເນເຍວ ຍຸຕ຺ຕໍ.

໑໘໕. ຣຏ຺ຐເຠເທຕິ ວິໂລເປ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຕໂຍປິ ສງ຺ເກຕາ ກາລທິວສມຄ຺ຄວເສນ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິເມເນວ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ນທິຍາ ກຸໂຕ ຄາມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຍສ຺ສາ ນທິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາຍາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາມຕິຕ຺ເຖ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຄາມຄຓນາຍ. ‘‘ມາຕຸຄາໂມປິ ອິຘ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ, ເຕເນວ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ, ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣິຍາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ.

໑໙໑. ‘‘ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາຣາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຈນໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສໍວິທຫນກາເລ ວາ ເກຬິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມເນ, ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ວາ. ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເຈຕິຍາທີນິ ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ ກິລມຖວເສນ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕຕິ ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ເຈຏເກຕິ ທາຣເກ. ຕຣຸຓໂປຕເກຕິ ໂປຣາຓາ. ‘‘ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທາຍ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈ ໂຠຊເນເຍວາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໑໙໔-໗. ນິປ຺ຜາທິຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນ ໂຫຕິ, ກິນ຺ຕຸ ປຣິກຖາທີຫິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖານຸສາເຣນ ຕຕ຺ຖ ປສີທິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຣິປາຈິຕໍ ນ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ, ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອິຕຣມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ເທວທຕ຺ໂຕ ປກຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທານໍ ກຕ຺ວາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ‘‘ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນ ຈາ’’ຕິ ປາໂຐ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ໂອວາທວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.