໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ຜຣສຸໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສິຕຠາວໍ ຊານາເປຕິ. ກສ຺ມາ ອຍໍ ຜຣສຸໍ ອຸຄ຺ຄິຣີຕິ ເຈ? ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ. ‘‘ອາໂກເຏສິ ຉິນ຺ທີຕິ ຈ ວຈນໂຕ ຣຸກ຺ຂເທວຕານໍ ຫຕ຺ຖານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີນໍ ວິຍ ອຈ຺ເຉຊ຺ຊານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໙໐-໙໒. ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວິກາລິໂກ ຠູຕສທ຺ໂທ. ຍທິ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕເທວ ສນ຺ຕກໍ ຍທິທໍ. ໂສວ ກຸກ຺ກຸໂຏ ມໍສິມກ຺ຂິໂຕຕິ ອຍເມວ ຫິ ປຣິຫາໂຣ. ອຏ຺ຐກຖາສຸປິ ຫິ ‘‘ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພີເຊ ຠູຕຄາມພີເຊຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອມູລກຕ຺ຕາ ກິຣ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ສມູລປຕ຺ໂຕ ເອວ ຫິ ຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາຕິ ຠູຕຄາມໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຠູຕຄາມມູລໍ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ອມູລກຕ຺ຕາ ວາ. ນ ຫິ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຠູຕຄາໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທ຺ວິຘາປິ ລິຂິຕໍ. ປິຍງ຺ຄຸ ອສນຣຸກ຺ໂຂ ວຑ຺ຒນຕ຺ຕໂຈ ຂຊ຺ຊຜໂລ, ‘‘ປີຕສາໂລ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນາຬິເກຣສ຺ເສວາຍໍ. ຆຏປິຏ຺ຐິຊາຕຕ຺ຕາ, ພີຊຄາມານຸໂລມຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ນ ວາເສຕພ຺ພໍ ‘‘ທຸຣູປຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕີຕິ ວຈນໂຕ ເຍສໍ ນ ຣຸຫຕິ, ເຕສໍ ສາຂາຍ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸທ຺ທຕິຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ‘‘ມຸຎ຺ຊຕິຓນ຺ຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ສາມເຓຣາທິນາ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທີນິ ວິຍ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິປິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ເອຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານິ, ຍຖາລາຠໂຕ ວາ ສມຓກປ຺ປວຈນໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘ກປ຺ປ’ນ຺ຕິ ເຈ ວທຕິ, ‘ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສກສກຠາສາຍປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ກປ຺ປິຍໍ’ອິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຕເຣນ ປນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ວິຣທ຺ເຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິຍາ ປນ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສິຕ຺ຖາທິໍ ກາເຣຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏນຠາເວເນວ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກເຕປິ ກປ຺ປິຍໍ ຊາຕໍ. ຍທິ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ສິຕ຺ຖາທິມ຺ຫິ ກເຕ ນ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອຸຏ຺ຐິຕເສວາລຆຏໍ ອາຕເປ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວິໂກເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ‘‘ປຸປ຺ຜຣຊ຺ຊຸຠາຊນຄຕິກາ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາເຬ ວາ ພທ຺ຘປຸປ຺ຜກລາເປ ນາຬສ຺ມິໍ ກເຕປິ ວຏ຺ຏຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸປ຺ຜສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ພີຊຄາເມນ ຠູຕຄາໂມ ທສ຺ສິໂຕ ອນວເສສປຣິຍາທານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໙໘-໙. ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ, ‘‘ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ອຸຄ຺ຆາເຕຕຸກາໂມຕິ ສໂມຫນິຕຸກາໂມ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ໂປຣາຓາ.

໑໐໐. ‘‘ສຸທິຏ຺ໂຐ ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນໂສ ກຫາປໂຓຕິອາທີສຸ ອນາໂຣປິເຕ ທຸກ຺ກເຏນ ມຸສາວາທປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອໂຣປິເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

໑໐໒. ອຘມ຺ເມນ ວາ ວຄ຺ເຄນ ວາ ນ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຍິ ວຸຕ຺ເຕ ມໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ໂຆ ອຘມ຺ເມນ ວາ ກມ຺ມໍ, ວຄ຺ເຄນ ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ນ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ວາ ເມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ກເຖຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ‘‘ຉນ຺ທາຍາ’’ຕິ ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍາຕິອາທິ ວິຍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຉນ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຍສໍ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕນິ ຉນ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໐໖. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ກຣຓຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ. ຕສ຺ສ ວາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ‘‘ສມ຺ມຸຕິກາເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິຣຫາທໂຍ ອສມ຺ມຕາ ນາມາ’’ຕິ, ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ເຆນາຕິ ສພ຺ເພນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສ຺ສາເວຕ຺ວາ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ເກວລໍ ອາໂຣປິຕຠາໂຣ. ເກວລ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສ຺ສາວິຕຠາວມຕ຺ຕເມວ ທີເປຕິ. ສຍເມວາຕິ ອິຕເຣສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ. ອຠູເຕນ ຂີຍນກສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກຖໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ. ມຸສາວາເທ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ຣຸກ຺ຂາທິຉິນ຺ທນາທີສຸ ວິຍ, ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ‘‘ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ປຣິວາເຣ ‘‘ເອກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອກາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໒໖) ວຈນໂຕ ຈ ອິຘ ອຕ຺ຖິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເກວລໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐມາເສ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອວິເສສຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກາ ເອຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ? ອຊ຺ໂຌກາເສຕິ. ອຍມນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ໂອກາສມຕ຺ຕທີປນໍ, ທຸຕິຍໍ ຈາຕຸວສ຺ສິກມາສສງ຺ຂາຕກາລທີປນໍ. ຍສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກໍ ກາໂລກາສໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ຍທາ ຈ ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມິຘ ອຊ຺ໂຌກາສສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຫມນ຺ຕກາລສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິສມຍຕ຺ຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ນິທານານເປກ຺ຂນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຫິ ອຊ຺ໂຌກາສປທສາມຕ຺ຖິເຍນ ອຍໍ ວິເສໂສ – ວສ຺ສານກາເລ ໂອວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອຊ຺ໂຌກາເສ, ມຓ຺ຑປາທິມ຺ຫິ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫມນ຺ຕກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ພມິຘ ໂອວສ຺ສເກປິ ມຓ຺ຑປາທິມ຺ຫິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຍຕ຺ຖ ຫິມວສ຺ເສນ ເສນາສນໍ ນ ເຕເມຕິ, ຄິມ຺ຫກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອກາລເມຆາທສ຺ສເນເຍວາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ຈ ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ’’ຕິ ຈ ເອເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕປິ ສິທ຺ໂຘ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສນ຺ທສ຺ສິຕວິເສໂສວ. ຈມ຺ມາທິນາ ໂອນທ຺ຘໂກ ວາ ນວວາຍິໂມ ວາ ນ ສີຆໍ ວິນສ຺ສຕິ. ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ກາເຍ ຍຕ຺ຖ, ຕຕ຺ຖ ຄຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ຆິກມຎ຺ຈາທິມ຺ຫິ ກາຍໍ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ປນ ‘ອຊ຺ໂຌກາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາສຸຂ’ນ຺ຕິ ທາຍກາ ເທນ຺ຕິ ເສນາສນໍ, ເອວຣູເປ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຈນໂຕ, ອິຘ ຈ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອວຣູປນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ປາທປຕນຏ຺ຐານາຠິມຸຂາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ.

໑໑໑. ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນາຕິ ພຫິອຸປຈາເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ວິຍ. ກສ຺ມາ ນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ? ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ວຸຑ຺ຒຕເຣຫິ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ປນ ອນຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໒. ປຣິຫຣເຓເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈາຣເຓຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣເຓຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ພີຊນີປຕ຺ຕກໍ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊນີ.

໑໑໓. ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ…ເປ… ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາເຐ ‘‘ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປລິພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ເສນາສນໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ’’ຕິ ປາໂຐ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໖-໗. ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕມຏ຺ຐກຖາສຸ, ຕຖາປິ ປທຏ຺ຐາທໂຍປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເອວ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖຣຓາທິ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ວິຫາຣູປຈາເຣ ວາ’ຕິ ອິມິນາປິ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖໍ ‘ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາຣມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ຣຸກ຺ຂມູເລ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໑໘. ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອສຕິຍາ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອນາປຸຈ຺ຉໂຕ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏຕ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄລິກເສນາສເນ ສງ຺ຆິກເສຍ຺ຍໍ, ສງ຺ຆິກເສນາສເນ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກເສຍ຺ຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເສຍ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ‘‘ປລິພຸທ຺ຘໍ ປລິພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍສຸເຍວ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູຕິ ເກຈິ. ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາຕິອາທິມ຺ຫິ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປສ຺ສາວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ. ຕຖາ ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈປີຐໂຕ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ, ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ, ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໂຕ ຈ ມຎ຺ຈປີຐ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ປາໂຐ, ໂສ ອປາໂຐ. ກສ຺ມາ? ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຈາຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອຸປຈາໂຣ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ວຈ຺ຈກຸຏິຈງ຺ກມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ຍຖາ ສໍສນ຺ທຕິ, ຕຖາວິໂຘ ປາໂຐຕິ ອາຈຣິໂຍ.

໑໒໒. ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ທສ຺ສນສວນູປຈາເຣປິ ສນ຺ຖຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໖-໗. ຉສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐການິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ; ອິຘ ອຄ຺ຄິສາລາທິ ເອວ ອຸປຈາໂຣຕິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ‘‘ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຄລປ຺ປມາເຓ ທິນ຺ນຕຸລາປິ ເວຫາສກຸຏິເຍວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ນ ສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາຕິ ທ຺ວາຣສມີປາ, ຍາວ ຠິຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາໂຓຕິ ຫຕ຺ຖປາສສ຺ສາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ສມນ຺ຕາ ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາຓອຸປຈາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ອາໂລກໍ ກໂຣຕີຕິ ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ສນ຺ຘິ ເອວ ອາໂລກສນ຺ຘິນາມກາ ໂຫນ຺ຕິ. ວາຕປານກວາຏເລປກມ຺ເມ ອປ຺ປຫຣິຕຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໓໖. ອິຏ຺ຐກາຕິ ຉທນກປາລາສິລາທິອິຏ຺ຐກາ. ຉທນູປຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ຕາວ ເອກວາຣໍ ອປຣິເສສໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຉາທນທຓ຺ຑເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາຣໍ ຕເຖວ ຉາເທຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕິຍວາຣຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາທາເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ໂປຣາຓາ ປນ ‘‘ປຐມວາເຣເຍວ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖເລປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉທເນ ວຸຕ຺ຕວິຘິນິທາເນນ ສເມຕິ, ເລເປ ວຸຕ຺ຕວິຘິຕິກຈ຺ເຉເທນ ສເມຕິ. ຕຖາປິ ໂສ ນ ຍຸຕ຺ໂຕວ. ນິທາເນ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສິທ຺ຘເລປຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສວາປິ ອຈ຺ຉນ຺ເນ, ຉນ຺ເນວາປິ ອເນກໂສ ປຣິຍາຍສ຺ສ ຕຕິຍສ຺ເສວ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂນ ສເມຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ’’ຕິ, ‘‘ທ຺ເວ ຉທເນ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕຕິຍວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ຉາທາເປຫີ’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.