໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕-໖. ສພ຺ພເມຕໍ ປທໂສ ຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ນາມ ພຸທ຺ຘຠາສິໂຕຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອກ຺ຂຣສມູໂຫຕິ ອສມຕ຺ຕປເທ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠາສິຕໍ ພຸທ຺ຘຠາສິເຕ ເອວ. ອນຸປາສກຄຫຏ຺ເຐຫິ ຠາສິໂຕ ອິສິຠາສິຕາທິສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ເທວຕາຠາສິໂຕ’’ຕິ ປທໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປາຬິ. ຄາຖາພນ຺ເຘປິ ຈ ເອສ ນໂຍຕິ ເອກເມວ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຐານໍ ລພ຺ຠຕິ ເອວ. ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕໍ ຠຓາປິຍມາໂນ ເອກາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ອນ຺ວກ຺ຂເຣນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອປຣິປຸຓ຺ຓປທໍ ວຕ຺ວາ ຐິເຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ. ປເທສຸ ເອກໍ ປຐມປທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ເຈ, ອນຸປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິຕວເສນ ຐິໂຕ. ປຸພ຺ເພ ປກຕິຠາສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ສນ຺ຘາຍ. ປາຬິນິສ຺ສິໂຕຕິ ປາຬິຍໍ ເອວາຄໂຕ. ມຄ຺ຄກຖາທີນິປິ ປກຣຓານິ.

໔໘. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ. ‘‘ໂອປາເຕຕີຕິ ເອກໂຕ ຠຓຕິ ສມາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອປລາລທມນມ຺ປິ ສີລຸປເທໂສປິ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຖ ໂຂ ເຕສຸ ຍໍ ຍໍ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕເທວ ອາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນຫິ ສິຖິລໍ ກຕໍ. ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລຕາຍ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ເຕສຸ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາໂຍ ປກາສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ເພສເມວ ວຈນນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຐິໂຕ ນິສິນ຺ນານໍ ປາຐໍ ເທຕິ, ‘‘ນ ຐິໂຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອເກ. ເຕສມ຺ປິ ປາຐທານໍ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຉຕ຺ຕປາຓິກາທີນໍ ປາຐທາເນນ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອາປຕ຺ຕິຠາໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຸໂຠ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຸໂຠ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສເຣ;

ໂຍ ຈາຍໍ ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕິ, ໂຍ ຈາຘມ຺ເມນຘີຍຕີ’’ຕິ. (ປາຈິ. ໖໔໗);

ເອຕ຺ຖ ອຘີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ປາຐທານມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນາວ. ເສຂິຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໔) ‘‘ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ປເນຕ຺ຖ ປທໂສຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຍເມວ ຘມ຺ໂມ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປເທສຸ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ເອວໍ ສງ຺ຂາຣຠາສາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ເສຂິຍວເສນ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຕໂຕ ຉປກຊາຕກວິໂຣໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕານໍ ພາຫິຣຄນ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຕທຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ພາຫິຣກຄນ຺ຖສງ຺ຂາຕມ຺ປິ ມນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາເຈຕຸໍ ເມ ຠິກ຺ຂເວ ອມນາປໍ, ປເຄວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕທາປິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນາປໍ ນີເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕຸໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ເອຕຣຫິ…ເປ… ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໖໔໗) ຫິ ອຍໍ ປາຬິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທີເປຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ເຕເນວ ‘‘ມນ຺ຕໍ ວາເຈຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນເຠໂທ ກໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ຕຖາ ສາມເຓໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ສຫສາ ໂອປາເຕຕິ, ‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕໍ ໂອປາເຕຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອນາປຕ຺ຕິ, ນ ຫິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຸທ຺ທິສຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາປິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍຎ຺ຈ ນາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕນ ເອກໂຕ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ອຖ ໂຂ ນໍ ‘ເອກໂຕ ມາ ວທາ’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ເອກໂຕ ວທນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ສຫສາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທິ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ. ຕຖາປິ ອາຈຣິຍານໍ ມຕິມນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິຠາວໂຕເຍວ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິອວຈນໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ ອຍມຏ຺ຐານຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທິ ວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍາຠາວໂຕ, ຠາເວປິ ສຊ຺ຌາຍກຣຓາທີສຸ ຕີສຸ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ອຖ ສາມເຓເຣນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ວຕ຺ຕຸກາມຕາສພ຺ຠາວໂຕ. ສຫສາ ເຈ ວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ຕທຠາວໂຕ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຍໍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ. ນ ຫິ ເອຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ. ຍທິ ເອຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ນ ຫິ ສາມເຓຣສ຺ສ ກິຣິຍາ ອິຘ ປມາຓນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍ ວຸຕ຺ເຕ ອຕິຍຸຕ຺ຕໍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ຂຣຕ຺ໂຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຍຎ຺ຈ ປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸປທໍ ຍຎ຺ຈ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ປທໂສຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ປເທນ ວາເຈຕິ, ປເທ ປເທ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕິ, ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ໂຍຊິຕໍ, ຕໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປເທນ ອນຸປທອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸປທນ຺ຕິ ທຸຕິຍປາໂທ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕), ຕສ຺ມາ ອນຸປເທກເທສມຕ຺ຕເມວ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປທມຕ຺ຕເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຕນ ອນຸປທາທິຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຈນວິເສສໂຕ. ປເທນ ວາເຈນ຺ໂຕ ຫິ ປເທ ວາ ອນຸປເທ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ອກ຺ຂເຣນ. ອກ຺ຂເຣນ ວາເຈນ຺ໂຕ ປນ ປທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ‘‘ວໂຣ ວຣຎ຺ຎູ ວຣໂທ ວຣາຫໂຣ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປຐມໍ ວ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍາທິວ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ປຐມໍ ໂຣ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໂຣ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ປຐມໍ ຣ-ກາຣໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ທຸຕິຍຣ-ກາເຣ ໂອປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານຸໂລມໂຕ ສມ຺ຠວຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ປເທ ປເທ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເອກສ຺ມິໍ ປເທ ເອກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຣູຕິ ໂອປາເຕຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສກລໍ ປາທໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ປຐມອກ຺ຂຣມຕ຺ເຕ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູຕິ ໂອປາເຕຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ຣູ-ກາຣສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນອກ຺ຂຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນ ເວທນາວຈນໍ ວິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.