໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑. ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິເສເສນ ວາທຊປ຺ປວິຕຓ຺ຑສງ຺ຂາໂຕ ຕິວິໂຘປິ ກຖາມຄ຺ໂຄ ‘‘ວາໂທ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ວາທໍ ‘‘ເສສາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉລຊາຕິນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານກຸສລຕາຍ ກທາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ຕຖາ ປຸພ຺ເພ ກິຎ຺ຈິ ວຈນໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອວຊານາຕິ. ເອວໍ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອສຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສໍວາເທນ຺ໂຕ ເອວໍ ໂສ ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ວາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ມຫານິ. ໒໗) ປຐມມາຣທ຺ເຘ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ. ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ໂນ ສມໂຍ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໒໐໓-໒໐໔; ມ. ນິ. ໒.໒໑໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ຕໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ. ໂນ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຣວາທີ ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິທ຺ຘນ຺ຕໍ ສມ຺ຠເມຕ຺ວາ ‘‘ວິໂຣຘິ ວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມວາເທ ກຎ຺ຈິ ໂທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອາໂຣປິເຕ ວາ ໂທເສ ອນາໂຣປິເຕ ວາ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ຕໍ ອວຊານິຕ຺ວາ ‘‘ນິພ຺ພານນ຺ຕ຺ເວວ ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຐມວາທສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ມເມວ ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ຕເມວ ປຈ຺ຉາ ປຏິຊານາຕິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕມານິສໍສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຍທິ ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ, ຘມ຺ມາ ເອວ ນ ເຕ ຠວນ຺ຕິ. ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຫິ ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ສຠາວວາຈີຕິ ເອວໍ ອາໂຣປິເຕ ວາ ໂທເສ ອນາໂຣປິເຕ ວາ ໂທໂສຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ຕເມວ ປຐມວາທໍ ປຈ຺ຉາ ອວຊານາຕິ. ອຖ ໂສ ປຣວາທີ ສປກ຺ຂໍ ປຏິເສເຘ ປຏິຊານນຕ຺ຕາປນຍນໍ. ປຏິຊານາຕິ ປຕ຺ຍາສ຺ສ ອິຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ປຏິຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎາ ໂສ ນາມ ເຕ ນິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຠາວາຕິຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິເສຘາຘິປ຺ປາຍໂຕ ສຠາວໂຕ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ພາລປຣິກປ຺ປິຕມຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເມ ປຏິຎ຺ຎາຕກຖາ, ສາ ຈ ຕທວຕ຺ຖາເຍວາຕິ ນ ເມ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ອວຊານນໍ ປນ ສຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນ ວທາມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອຕ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ສຠາວວາຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕນ ປຸພ຺ເພ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາປນຍນໍ ກຕໍ. ຕມຎ຺ຎກາຣຓໍ ປຈ຺ຉາ ທສ຺ສິເຕນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ຍຖາທສ຺ສິຕນເຍນ ໂສ ອຕ຺ຖເມວ ອວຊານາຕິ, ປຏິຊານາຕິ ຈ, ກິນ຺ຕຸ ວຈນມ຺ປິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑) ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ປຐມໍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຣວາທິນາ ‘‘ຍທິ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ນິພ຺ພານໍ ເຕ ອນິຈ຺ຈໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ມຍາ ‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຍາ ພຘິຣຕາຍ ອຎ຺ເຎນ ສລ຺ລກ຺ຂິຕນ຺ຕິອາທີນິ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’ຕິອາທີນິ ວທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອວຊານິຕ຺ວາ ປຸນ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ອວຊານນໍ ອິມິນາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ນາມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໒. ຊານິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ທີເປຕີຕິ.

໓. ອປິຈ ມິຈ຺ຉາວາຈາປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມິຈ຺ຉາວາຈາປຣິຍາປນ຺ນາ. ສີຫຬາທິນາມເຠທຄຕາຕິ ເກຈິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວທໂຕ ວຈນໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາຕິ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມາຕິກາຍໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ວິຠງ຺ເຄ ຕໍ ວຈນໍ ຍສ຺ມາ ວິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວາຈສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ເອວໍ ວທໂຕ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ໂລກໂວຫາເຣນ ວຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ວາ ເຈຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທຕິ. ໂອຬາຣິເກເນວາຕິ ເຈຕນາສມຸຏ຺ຐານວາຈານໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ວິສຍວເສເນວ ກຕາຕິ.

໙. ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ໂຐ ອສ຺ສ, ອເນນ ວາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານວເສນ ນ ມຍາ ອພ຺ຍາວໂຏ ມໂຕ, ‘‘ນ ມຍາ ປວນ຺ໂຕ ປໂຏ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຣມຕ຺ຖສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປາທາຍ ເອວ ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ນ ຈ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນ ມຸສາວາໂທ.

໑໑. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ເກຬິໍ ກຸຣຸມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ວາຈາ ຄິຣາ…ເປ… ວາຈສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊຸກໍ ສນ຺ຘາຍ, ກາໂຍ ນ ອຸຊຸໂກ.

ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.