໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ

ຘນິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໘໔. ທຸຕິເຍ ຣາຊູຫິ ເອວ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມເກ ສມີປຕ຺ເຖນ, ອຘິກຣຓຕ຺ເຖນ ຈ ປຏິລທ຺ຘຠຸມ຺ມວິຠຕ຺ຕິເກ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ຈຕູຫິ ວິຫາເຣຫິ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສ ‘‘ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສູ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໂຍ ເອວ ຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອູນາ ອຘິກາ ວາ ອກິຣິຍຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລກມ຺ມໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ເອວ ກໂຣຕິ, ນ ຄໂຓ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ອປໂລກນກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມລກ຺ຂເຓກເທສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ຈ ກໂຣຕິ, ຄໂຓ ຈ ກໂຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ກໂຣຕິ. ກິຎ຺ຈາຕິ? ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຐປິຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊນາ ວສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສເມວ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຸພ຺ພກຣຓປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນນ ກຕມ຺ປິ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໙໕-໔໙໖). ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຠິກ຺ຂຸເກ ປນ ວິຫາເຣ ເອເກນ ສາວິເຕປິ ປຸຣິມກຕິກາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ ເອວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ສງ຺ໂຆ ກໂຣຕິ, ຄໂຓ ກໂຣຕິ, ປຸຄ຺ຄໂລ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕໂຍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ຄໂຓວ ກໂຣຕິ, ນ ສງ຺ໂຆ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣຈນວເສນ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄລກມ຺ມໍ ປຸຄ຺ຄໂລວ ກໂຣຕິ, ນ ສງ຺ໂຆ ນ ຄໂຓ, ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສຖວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຄຓກມ຺ມໍ ເອກຈ຺ໂຈວ ຄໂຓ ກໂຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎຕ຺ຕິກໍ ທ຺ເວ ເອວ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຍ. ສຎຕ຺ຕິກໍ ຕໂຍວ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອູນາ ອຘິກາ ວາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຍ ເອວ ຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອູນາ ອຘິກາ ວາ ອກິຣິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໂຍວ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ສມ຺ປຫຸລາ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ກມ຺ມລກ຺ຂຓໍ ຕໂຍວ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕຫິ ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຕສທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຊນາ ວິນຍປຣິຍາເຍນປິ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິນຍກມ຺ມໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ລາຠໍ ປນ ອຸປາທາຍ ອນ຺ຕມໂສ ເອໂກປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນປິ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ກິຣ. ປວາຣຓາທິວສສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນສມນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ວຸຕ຺ຖຄສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກໍສນເຍນ ‘‘ປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ‘‘ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອນ຺ຕຣາເຍນ ອປວາຣິຕາ ‘‘ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຖມ຺ຠາທິ ກຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ຕນຸກໍ ທາຣຸຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາມຍໍ ຖມ຺ຠໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ຕຖາ ນ ອກາສິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍໍ ກຸຏິກໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕລມິສ຺ສາຍ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ.

໘໕. ‘‘ມາ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປາເຓສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸທ຺ເທສສິກ຺ຂາປເທນ ຍຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐກປຈນ ປຕ຺ຕປຈນ ກຸຏິກຣຓ ວິຫາຣກາຣາປນ ນວກມ຺ມກຣຓ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓ ວິຫາຣສມ຺ມຊ຺ຊນ ປຏຄ຺ຄິທານ ກູປໂປກ຺ຂຣຓີຂຓາປນາທີສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ຊານນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍວຈນມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕເນວ ປຣິຍາຍໍ ອວຕ຺ວາ ເຕສໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣສຸ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອສຕິຍາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ສ ນາມເມວ. ‘‘ຄຈ຺ຉເຖຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸຏິກໍ ຠິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ຈ ສິທ຺ຘໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຠຄວາ ນ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍ. ເອສ ນໂຍ ເຠທນກໍ ເຉທນກໍ ອຸທ຺ທາລນກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ, ອາປຕ຺ຕິເຠທາວ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ເຠທນກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວິຍ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣຕິ, ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ຈ ສິທ຺ຘໍ, ອຎ຺ຎຖາ ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວິຍ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວາສາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນຍເມວ ວເທຍ຺ຍ, ນ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍ. ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍຠາວໍ ປນ ໂມເຈຕ຺ວາ ກຏ຺ຐປາສາຓາທິມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຉທນກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ຠຄວຕາ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວຍກມ຺ມມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ກາຣາປິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ກຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ກສ຺ມາ? ສມ຺ຠາເຣ ກິຓິຕ຺ວາ ສຍເມວ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ວຍກມ຺ມສມ຺ຠວໂຕ. ກິໍ ວາ ປາຬິເລເສ ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາເລສນໂຍ. ອິຏ຺ຐກາຫິ ຄິຎ຺ຊກາວສຖສງ຺ເຂເປນ ກຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕິອິຏ຺ຐກາຫິ ຈິນິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພາວສໂຖ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ ນາມ. ສາ ຫິ ‘‘ມຕ຺ຕິກາມຍາ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອິຏ຺ຐກກຸຏິກາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຖຸສໂຄມຍຕິຓປລາລມິສ຺ສາ ມຕ຺ຕິກາມຍາປິ ອປກ຺ກິຏ຺ຐກມຍາປິ ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂນ ຂນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ, ຠສ຺ມາທໂຍ ຫິ ມຕ຺ຕິກາຍ ທຬ຺ຫິຠາວຕ຺ຖເມວ ອາທີຍນ຺ຕິ, ອປກ຺ກິຏ຺ຐກມຍາປິ ຄິຎ຺ຊກາວສຖສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ອາຍສ຺ມາ ຘນິໂຍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ວິຍ ກຸມ຺ຠໍ ຕໍ ກຸຏິກໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ອນຸກ຺ກເມນ ປນ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ເຑຫິ ຈິນິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ອປກ຺ກິຏ຺ຐກມຍາ ກຸຏິ ວິຍ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ ກຸຏິ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ປກ຺ກິຏ຺ຐກມຍາ, ຕສ຺ມາ ສາ ກປ຺ປຕີຕິ ເອເກ. ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາຍ ກຸຏິຍາ ພຫິ ເຈ ຕິຓກຸຏິກາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ວສຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕ ເຈ ຕິຓກຸຏິກາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ວສຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ກາຣໂກ ເອວ ເຈ ວສຕິ, ກຣຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ວສນປຈ຺ຈຍາ. ສເຈ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວາ ສຸຘາຍ ລິມ຺ປຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍາ ກຸຏິ ສຸກຣາ ຠິນ຺ທິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຐປິຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂຈຣາທີຫິ ອວຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວເຈ ປຕ຺ເຕ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈຸຬວ. ໒໕໓) ເອວມາທີນິ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ປຕ຺ຕາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕທນຸໂລມຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຖາປິ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ຉຕ຺ຕານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໖໙-໒໗໐) ນເຍນ ທຸກ຺ກຏໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ, ສວິກາຣໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທີເປນ຺ເຕນ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ປຫຣຓິໍ ສພ຺ພໍ ໂລຫຠຓ຺ຑໍ, ຐເປຕ຺ວາ ອາສນ຺ທິໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ທາຣຸປຕ຺ຕໍ ທາຣຸປາທຸກໍ ສພ຺ພໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຐເປຕ຺ວາ ກຕກຎ຺ຈ ກຸມ຺ຠກາຣິກຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາຐປິຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐມ຺ປິ ສວິກາຣມ຺ປິ ອວິເສເສນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຍຖາທສ຺ສິຕປາຬິວິໂຣຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ປຫຣຓິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊາຕິວເສນ ອຍໍ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາ, ຍຖາທສ຺ສິຕາ ປາຬິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາທິວິກາຣປຏິເສຘນວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ. ອາຣຄ຺ເຄນ ນິຂາທນຄ຺ເຄນ, ‘‘ອາຣຄ຺ເຄຣິວ ສາສໂປ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໕໘; ຘ. ປ. ໔໐໑; ສຸ. ນິ. ໖໓໐) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ອາຣຄ຺ເຄນ.

ປຏ຺ຏມຸເຂ ວາຕິ ປຏ຺ຏໂກຏິຍໍ. ປຣິຍນ຺ເຕຕິ ຈີວຣປຣິຍນ຺ເຕ. ເວຓິອຸຫຸມຸນິຍຸເປຎ຺ຎາມ. ອຄ຺ຆິຍນ຺ຕິ ເຈຕິຍໍ. ຄຍມຸຄ຺ຄຣນ຺ຕິ ຕຸລາທຓ຺ຑສຓ຺ຐານໍ, ຄຍາ ສີເສ ສູຈິກາ ໂຫຕິ, ມຸຂປຕ຺ຕາ ລທ຺ຣາ. ອຸກ຺ກິຣນ຺ຕິ ນີຫຣນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ຐເປນ຺ຕິ. ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາ ນາມ ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏາທິໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕມຍປິຬກາ. ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ວາ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣຸຫຕິ, ວິກປ຺ປນາປິ ຣຸຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເທຑ຺ຑຸໂຠຕິ ອຸທກສປ຺ໂປ. ອຈ຺ຉີຕິ ກຸຎ຺ຊຣກ຺ຂິ. ໂຄມຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕສຓ຺ຐານາ ຣາຊິໂຍ. ກຸຎ຺ຈິກາຍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ສຸວຓ຺ຓຣູປິຍມຍາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎ ກປ຺ປິຍໂລຫາທິມຍາວ ກຸຎ຺ຈິກາ ກປ຺ປນ຺ຕິ ປຣິຫຣຓີຍປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ. ອາຣກຓ຺ຏໂກ ໂປຕ຺ຖກາທິກຣຓສຕ຺ຖກຊາຕິ. ‘‘ອາມຓ຺ຑກສາຣໂກ ອາມລກຜລມໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕາລປຓ຺ຓພີຊນີອາທີສຸ ‘‘ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕານິ ກຸຎ຺ຈິກາ ວິຍ ປຣິຫຣຓີຍານິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ນ ຘາເຣຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕານິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໖໙) ວຸຕ຺ຕານິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ເຕລຠາຊເນສຸ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐກມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຊວລ຺ລຠາຕິ ຣາຊກຸລູປກາ. ສີມາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ຠູມິ, ພທ຺ຘສີມາ ຈ. ‘‘ເຍສໍ ສນ຺ຕກາ ເຕສໍ ສີມາ, ຕຕ຺ຖ ປເຣຫິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຠູມິ ຈ ສີມາ ຈ ເຍສໍ ສນ຺ຕກາ, ເຕຫິ ເອວ ວາເຣຕພ຺ພາ. ເຍສໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ຠູມິຍໍ ສີມາ ກຕາ, ເຕ ວາເຣຕຸໍ ນ ອິສ຺ສຣາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສງ຺ຆເຠທາທີນໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ‘ມາ ກໂຣຖາ’ຕິ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ ເອວາ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ.

໘໖-໗. ທາຣຸກຸຏິກໍ ກາຕຸໍ, ກຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖິ. ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ຜລາຜລໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຓາເປຫີຕິ ວຈນໍ ອນິຏ຺ເຐ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘໍ ອາຓາເປສິ. ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍາຕິ ສມິທ຺ຘິຍໍ ມຕ຺ຕາສທ຺ໂທຕິ ຎາເປຕິ.

໘໘. ‘‘ເອວຣູປໍ ວາຈໍ ຠາສິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ໂລເມນ ຕ຺ວໍ ມຸຕ຺ໂຕ, ມາ ປຸນປິ ເອວຣູປມກາສີຕິ ອິທໍ ກິໍ ພ຺ຍາປາທທີປກໍ, ທາຣູສຸປິ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘທີປກໍ ວຈນໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ ຕສ຺ສ ຣາຊສ຺ສ ປຕິຣູປໍ. ນນຸ ນາມ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ສຸກຕໍ ຠນ຺ເຕ, ວເທຍ຺ຍາຖ ປຸນປິ ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຕີວ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ ເຕນ ສິຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕີວ ພຸທ຺ຘມາມໂກ ຘມ຺ມມາມໂກ ສງ຺ຆມາມໂກ ຈ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອສຫນ຺ໂຕ, ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂອກາສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ສຸປຍຸຕ຺ຕານິ ເມ ທາຣູນີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕປິ ເອວມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມຫິ ນາມ ເອວຣູເປ ຐາເນ. ‘‘ອາຄຕປທານຸຣູເປນາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ປເທຫິ, ອິໂຕ ໂຖກຕເຣຫິ ວາ ອາຄຕກາເລ ຕທນຸຣູປາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ເກວລໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສິກ຺ຂາປເທ, ອຎ຺ເຎສຸປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕປທານຸຣູເປນ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຊ຺ຌາຍນຕ຺ໂຖ ອທິນ຺ນສ຺ສາທິນ຺ນຕ຺ຕາວ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ.

ຣຸທ຺ຣທາມໂກ ນາມ ຣຸທ຺ຣທາມກາທີຫິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ. ພາຣາຓສິນຄຣາທີສຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ຣາຊູຫິ ໂປຣາຓສຕ຺ຖານຸຣູປໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ນີລກຫາປຓາ. ເຕສໍ ກິຣ ຕິຠາຄໍ ອຄ຺ຆຕິ ຣຸທ຺ຣທາມໂກ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປາໂທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ມາສໂກ ປນ ອິຘ ອປ຺ປມາຓໍ. ກຫາປໂຓ ກິຎ຺ຈິກາເລ ອູນວີສຕິມາສໂກ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈິ ກາເລ ອຕິເຣກວີສຕິມາສໂກ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາໂຄ ປຎ຺ຈມາສໂກ ວິຍ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ອູນປຎ຺ຈມາສໂກ ວາ ປາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕທາ ຣາຊຄເຫ ວີສຕິມາສໂກ ກຫາປໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຊຕມໂຍ ສຸວຓ຺ຓມໂຍ ຕມ຺ພມໂຍ ຈ ກຫາປໂຓ ໂຫຕິ. ສຸວຓ຺ຓຠູມິຍໍ ວິຍ ປາໂທປິ ຍຕ຺ຖ ຕມ຺ພມໂຍວ ກໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສວ ປາໂທຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຍສ຺ມາ ປາໂທ ເອກນີລກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປາທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາໂຄວ ສິຍາ ປາໂທຕິ ເອເກ. ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ປາທາຣໂຫ ຠຓ຺ໂຑ, ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄສ຺ເສວ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຍທິ ປາທາຣຫໍ ຠຓ຺ຑໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ, ສິທ຺ຘໍ ‘‘ໂສວ ປາໂທ ປຈ຺ຉິມໍ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖູ’’ຕິ. ນ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນີລກຫາປຓຄ຺ເຆນ ອຄ຺ຆາເປນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ກຫາປຓຄ຺ເຆນ ອຄ຺ຆາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊນປທສ຺ສ ປາໂທວ ປາໂທຕິ ຕທຄ຺ຆນກເມວ ປາທຄ຺ຆນກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ໂສ ຈ ໂຂ ໂປຣາຓສ຺ສ ນີລກຫາປຓສ຺ສ ວເສນ, ນ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ປນ ນີລກຫາປຓາ ວຬຎ຺ຊໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໙໒. ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາຕິ ລກ຺ຂຓານຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍໂຕ ວາ ອປກ຺ກນ຺ຕາ, ໂສ ອມນຸສ຺ໂສ ນາມ. ‘‘ອມນຸສ຺ສຄາມໍ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ, ຄາມປ຺ປເວສນຎ຺ຈ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໂຕ ຄາມໂຕ ອາຄນ຺ຕຸກາມາ ເອວ ອປກ຺ກນ຺ຕາ, ຕໍ ຄາມໍ ເອວໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ເອເກ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫຠູໂຕປິ ອາປຓາທີສຸ ທິສ຺ສມາເນສຸ ເອວ ‘ຄາໂມ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອທິສ຺ສມາເນສຸ ປເວສເນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຄາໂມ ເອວ ອຸປຈາໂຣ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ເອວໍ ກມ຺ມຘາຣຍວເສນ ຄຫິເຕ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ຆຣູປຈາໂຣ ຄາໂມຕິ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ຄາມສ຺ສຸປຈາໂຣ ຈ ຄາໂມ ຈ ຄາມູປຈາໂຣ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ. ‘‘ອິເມສໍ ລາຠາທີສຸ ລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຆຣໍ ຆຣູປຈາໂຣ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ມຍໍ ປຏິກ຺ຂິປາມາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ກຕປຣິກ຺ເຂໂປ ຈາຕິ ຆຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຕຕ຺ຕໂກ ອຸປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ໂຍ ໂຍ ອຏ຺ຐກຖາວາໂທ ວາ ເຖຣວາໂທ ວາ ປຈ຺ຉາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິໂຕ ອນາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຕີຕໍ. ຍທິ ອຕີຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາປທຸມເຖຣວາໂທວ ປມາຓໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາຄຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ ກຖຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສມ຺ປີຕິ ຄາມູປຈາຣລກ຺ຂຓມ຺ປິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍຕິ ຕສ຺ສ ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ຄຫເຓ ອຍໍ ນໂຍ. ວິກາເລຄາມປ຺ປເວສນາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຄາມປ຺ປເວສນຎ຺ຫິ ພຫິ ເອວ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຄາມສງ຺ຂາຕູປຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄຫິເຕ ສເມຕີຕິ ມມ ຕກ຺ໂກ. ‘‘ອາທິ-ສທ຺ທໂຕ ຆເຣ ຐິຕານໍ ທິນ຺ນລາຠຠາຊນາທີນີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຄາມູປຈາເຣ ຐິຕານໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພລາຠໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອເທນ຺ຕານໍ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ກຸຣຸນ຺ທິອາທີສຸ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນານຸໂລມວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປມາທເລຂາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄໂຕ. ‘‘ຍຎ຺ເຈຕໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ສີຫຬທີເປ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ’’ຕິ ຈ. ເລຑ຺ຑຸປາເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ, ນ ອຸປຈາຣໍ. ໂສ ຫິ ຕໂຕ ອປເຣນ ເລຑ຺ຑຸປາເຕນ ປຣຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອິມສ຺ມິໍ ອທິນ຺ນາທານສິກ຺ຂາປເທຕິ ນິຍເມນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວາ ນິຍເມນ ຍຖາຣຸຕວເສນາປິ ອຕ຺ໂຖ ອິຘ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນາຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎຖາປິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄາທິມ຺ຫິ ອກເຕ ‘ອິທໍ ມມ ສນ຺ຕກ’ນ຺ຕິ ອວິທິຕມ຺ປິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ປຸຕ຺ຕການໍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ສນ຺ຕກໍ ວິຍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຖນສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເຖຍ຺ຍໍ, ເຖເນນ ຄເຫຕພ຺ພຠູຕໍ ຠຓ຺ຑໍ. ເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຖຍ຺ຍໍ ຍສ຺ສ ເຖນສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ໂສ ຍສ຺ມາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອວຫຣຓຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອວຫຣຓຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປທຠາຊນມ຺ປິ ເຕສໍ ໂປຣາຓານໍ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕຖາປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘ອວຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຄມນາທິສາຘກໍ, ປຣາມສນາທິສາຘກໍ ວາ ມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຐານາຈາວນປໂຍຄສາຘກໍ, ເຕສຸ ອຍເມເວໂກ ປຈ຺ຉິໂມ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ ‘ເຖໂນ’ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ອູນມາສກມາສປາທາທີສຸ ‘‘ອວຫຣຓຈິຕ຺ເຕສຸ ເອກຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈວີສຕິອວຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ນາມ ວຈນເຠເທເນວ ຠິນ຺ນາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຠິນ຺ນາ. ອາກຸລາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉຍາຕິ ອາຈຣິຍານໍ ມຸເຂ ສນ຺ຕິເກ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຄ຺ຄຫິຕວິນິຈ຺ຉຍານໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ທຸກຕິກປຏ຺ຐານປາຬິ (ປຏ຺ຐາ. ໕.໑.໑ ອາທໂຍ, ທຸກຕິກປຏ຺ຐານປາຬິ) ວິຍ ອາກຸລາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິນິຈ຺ຉຍາ, ເກວລໍ ຕໍ ອາຈຣິຍາ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘມກຕ຺ວາ ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕນຍມວິນາເສຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຏ຺ຐານປາຬິມິວາຕິ ອປເຣ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ໂປຣາຓາຕິ ສງ຺ຄີຕິອາຈຣິຍາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສາມີຈິ ເອວ, ສເຈ ນ ເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ປາຣາຊິກຠຍາ ປນ ຍຖາ ສິກ຺ຂາກາໂມ ເທຕິ, ເອວໍ ທາຕພ຺ພເມວ. ຍານິ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ, ຕານິ ສີຫຬທີເປ ອາຈຣິເຍຫິ ສງ຺ຆາທີນມນຸມຕິຍາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ‘‘ອນາຄເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫກາລໂຕ ປຈ຺ຉາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຓຕ຺ຕິກໍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ກາລນ຺ຕເຣນາປິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ, ກາລນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິທເມເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ. ຠຏ຺ເຐຕິ ອປຄເຕ. ອນ຺ຕຣສມຸທ຺ເທ ອຕຸຣຸມຸຫຸເທ. ຜຣຕິ ສາເຘຕິ. ນວໂຘໂຕຕິ ນວກໂຕ. ປາສາຓສກ຺ຂຣນ຺ຕິ ປາສາຓຎ຺ຈ ສກ຺ຂຣຎ຺ຈ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໙໔. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຈ຺ເຈປິ ອລິເກປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍເຖຕຣຫິ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ເຄນ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທປວາຣຓອພ຺ຠານາທິສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອຸປສມ຺ປທປວາຣຓກຖິນພ຺ຠານາທີນີ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ອາຈຣິຍາ ‘‘ປມາທເລຂາ’’ຕ຺ເວວ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປມາທລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ຍໍ ວຈນໍ ມຸສາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນາຠາວາ ‘‘ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ປມາທລິຂິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຫິເຕ ສເມຕິ ວິຍ. ອາຈຣິຍາ ປນ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸກ຺ກເຏ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຈ຺ຈາລິເກ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປມາທເລຂາ’’ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ‘‘ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ຄມເນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທານຎ຺ຈ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈເນນ ອນາປຕ຺ຕິ ວິຍ.

ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏາ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຏມາປຊ຺ຊຕິ. ພຫຸກາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕູຕິ ຂຓນພ຺ຍູຫນຸທ຺ຘຣເຓສຸ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ, ເຕສຸ ອຸທ຺ຘຣເຓ ທສ ປາຈິຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຊາຕິວເສນ ‘‘ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິເມນ ສເມຕິ. ‘‘ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕປໂຍເຄ ‘‘ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມານປໂຍຄາ ພຫຸທຸກ຺ກຏຕ຺ຕໍ ຎາເປຕິ. ຂຓເນ ພຫຸການີຕິ ສມານປໂຍຄຕ຺ຕາ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນາຕິ ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູປານິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕວຈນານິ ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຘ ທຸຕິຍປາຣາຊິເກ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ອຎ຺ເຎສູ’’ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປຸຣິມຂຓນໍ ປຈ຺ຉິມໍ ປຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ເຕເນວ ເອກເມວ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ວິສຠາຄກິຣິຍໍ ວາ ປຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຍ ກຸມ຺ຠິຍາ ຐານາຈາວນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຉຫາກາເຣຫິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸມ຺ຠິຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸທ຺ຘໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຠູມິໂຕ ໂມເຈຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ພຸນ຺ເທນ ໂມຈິເຕ ‘‘ຐານາຈາວນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຉຫາກາເຣຫິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ, ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠູມິໂຕ ມຸຕ຺ເຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຠູມິໂຕ ໂມຈິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ເອວໍ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຂຓນ຺ເຕນ ອວເສສຏ຺ຐານານິ ວິໂຍຊິຕານິ, ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ເຂປມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ປມາທເລຂຠາໂວ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊນຄຕໍ ວາ ກໂຣຕິ, ມຸຏ຺ຐິໍ ວາ ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ທີປິໂຕ.

ຍໍ ປນ ‘‘ປີຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍເຖຕຣຫິ ‘‘ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸກາຫິ ອນາຄຕປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ‘‘ອສມ຺ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ປຸເຣຊາຕວຕ຺ຖຸກາ ປຸເຣຊາຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຈນມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕີຕານາຄຕປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ຕຖາ ຕາທິເສຫິ ປຣິວຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘໍ ວທນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ອິທໍ ປມາທລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ອປເນຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຈນກາເລ ວາເຈນ຺ຕິ, ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ຕເມວ ຈ ອິມິນາປິ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ປມາທລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕເມວ ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອິມິນາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ປນ ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິອາທິ.

ອນາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເນວ ອວຫາໂຣ ນ ຄີວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕວ ເຠໂທ, ນ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ ກຕເຣຫີຕິ ເຈ? ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ, ເລຂເກຫິ ວາ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ‘‘ນ ຫິ ຕເທວ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ຍຸຕ຺ຕໂຕ ປາຣາຊິກມຫຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ໂຫຕີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຏ຺ຐປິຕໍ ວາ ຐເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຄ຺ຆຣິສ຺ສຕີຕິ ຐານາຈາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ກຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ ຕໍ ປນ ຄຓ຺ຫຕຸ ວາ ມາ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຐານາຈາວນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕວ ຐານາ ອຈາເວຕຸກາໂມວ ເກວລໍ ‘ຠິນ຺ທຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ຎາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ປຄ຺ຆຣິເຕຫິ ຕິນ຺ຕປໍສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຄຫຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ຣິຕ຺ຕກຸມ຺ຠິຍາ ອຸປຣິ ກໂຣຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ອາຓຕ຺ຕິກາເລ ເອວ ປາຣາຊິກໍ. ອປິຈ ອາວາຏກາທີນິ ຖາວຣປໂຍຄານິ ຈ ເອຕ຺ຖ ສາຘການິ. ນຕ຺ຖິ ກາລກຕປໂຍຄານິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖູນີຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອເກ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ‘‘ອປເຣ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອເກ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ວທນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ນ, ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໂຕຕິ ປາຬິປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມເກ ວທນ຺ຕີຕິ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ປສ຺ສາວໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປຣິໂຠຄໍ ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາປິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣຕິອາທິກຖາຍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ສງ຺ຄຫາຈຣິຍານໍ ວາໂທຕິ ເອເກ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາປິ ເຕ ເອວ, ຕສ຺ມາ ໂວຫາຣວເສນາຕິ ອຉຑ຺ເຑຕຸກາມມ຺ປິ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕໍ ‘‘ຉຑ຺ເຑຕີ’’ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ເອວເມເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຐານາຈາວນສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ອຕິວິຍ ສເມຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐານາຈາວນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ຐານາ ຈຸຕມ຺ປິ ນ ‘‘ຐານາ ຈຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາປີຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາວາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາມສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໙໖. ສຍເມວ ປຕິຕໂມຣສ຺ເສວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ກໂຣໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອາກາສຏ຺ຐວິນິຈ຺ຉເຍ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ຕສ຺ມິໍ ເວຫາສາທິຄເຕປິ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ສາມິເສ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຐານາຈາວນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຈາເລຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຐານາຈາວເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເກຈິ ອຜນ຺ທາເປຕ຺ວາ ຐານາຈາວນາຈາວເນຫິປິ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕ ຐານາຈາວນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອິມໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

໙໗. ເຉທນໂມຈນາທິ ອຸປຣິຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວສ຺ສໍ ຐານໂຕ ອາກາສຄຕໍ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກໂກຏິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ວໍເສ ຐິຕສ຺ສ ອາກາສກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ອຖ ‘‘ມູລໍ ອຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວລຍໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສາເຣຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ສເຈ ປນ ມູລໂຕ ອນີຫຣິຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາສຄຕໍ ກໂຣຕິ, ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິເສເຘຕພ຺ພາ. ຠິຕ຺ຕິນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຐປິຕນ຺ຕິ ນາຄທນ຺ຕາທີສຸ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕຕິ ອຸປຣິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໘. ອຸປຣິ ຐິຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຘ ໂອສາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ໂອສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍາ ເຫຏ຺ຐິເມນ ຐິໂຕກາສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ, ອຸທ຺ຘໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທກໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ. ‘‘ເອວໍ ຄຫິເຕ ຠູມຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ເຕນ ສເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຕມຈ຺ຉານໍ ຐິຕຏ຺ຐານເມວ ຐານໍ ກິຣ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ມາເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອູນປາທຄ຺ຆນເກ ທຸກ຺ກຏໍ, ສຫປໂຍຄຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເກ. ມທນຜລວສາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີຫຬຠາສາ ກິຣ ວສ ອິຕິ ວິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຣຸຬາກາເຣນ ກຕຸປ຺ເປຍິຕໍ ວາ.

໙໙. ປຸພ຺ເພ ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣອຸປມາຍ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ‘‘ຖເລ ຐປິຕາຍ ນາວາຍ ນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ວາໂຕ ອາຄມ຺ມາຕິ ວຈນໂຕ ວາຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິກາເລ ປໂຍຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິກາເລ ເຈ ກໂຕ, ອວຫາໂຣວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ປນ ເກສນ຺ຕິ ເຈ? ເຍສໍ ຫຕ຺ເຖ ກຫາປຓານິ ຄຫິຕານິ, ເຕສໍ ວາ, ນາວາສາມິນາ ນາວາຍ ອຄ຺ຄຫິຕາຍ ນາວາສາມິກສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໔. ນິຣມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸປຣິ. ອກຕໍ ວາ ປນ ປຕິຏ຺ຐເປຕີຕິ ອປຸພ຺ພໍ ວາ ປຏ຺ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໖. ຄາມຏ຺ເຐ ວາ ‘‘ຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ຄາມລກ຺ຂຓສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໑໐໗. ອຣຎ຺ຎຏ຺ເຐ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ ປຸນ ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ເຈຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ອຕ຺ເຖປິ ອຣຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ອຄ຺ເຄປິ ມູເລປິ ຉິນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນ ເວເຐຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປຕນກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຐປິໂຕຕິ ອຣຎ຺ຎສາມິເກຫິ ປເຣຫິ ລທ຺ເຘຫິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຐປິໂຕ. ອທ຺ຘຄໂຕປີຕິ ຈິຣກາລິໂກປິ. ‘‘ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຣຎ຺ຎສາມິເກຫິ ອນຸຎ຺ຎາເຕນປີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉລ຺ລິຍາ ປຣິໂຍນທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສາມິການໍ ນິຣເປກ຺ຂຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ສາມິການໍ ສາເປກ຺ຂຕາ ອຕ຺ຖິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໑໐໘. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠາຊເນສຸ ໂປກ຺ຂຣຓີຕຬາເກສຸ ຈ ຄາໂວ ປກ຺ໂກສຕີຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຍ ທສ ວາຣາ ອາທິເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສໍຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພຫນອຸທກໍ ນາມ ຕຬາກຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຘິໂກທກນິກ຺ຂມນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມນອຸທກໍ. ‘‘ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸທເກຕິ ປາຐເສໂສ, ສຸກ຺ຂມາຕິກາປໂຍຄຕ຺ຕາ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຬາກໍ ນິສ຺ສາຍ ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ຕຬາກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຕຬາກຄຕໍ ອຸທກໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓມ຺ປິ ມາຕິກາຍ ສຕິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກຸຣຸນ຺ທິຍາທີສຸ ອວຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ ອາຫູຕິ. ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ນ ສເມຕີຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພສາຘາຣຓເທໂສ ນາມ ຕຎ຺ຈ ຕຬາກໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ກຕິກາຠາວາ ຈ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫາຈຣິໂຍ.

໑໐໙. ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ເຖຍ຺ຍາຍປິ ຄຓ຺ຫໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍຖາມຸຓ຺ຑມຫາເຊຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ອຣກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ອິທໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໐. ອຸຊຸກເມວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສມີເປ ຣຸກ຺ຂສາຂາທີຫິ ສນ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ອີສກໍ ຂລິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ອວຫາໂຣ. ຉິນ຺ນເວຓຸ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ສເຈ ຕານິ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຈ ວາເຕ ວາຕມຸຂໂສຘນໍ ກໂຣຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໑. ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ວິຈາຣຓາ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕສຸ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕຕ຺ຕາ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອເຕນ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາປິ ໂຈເຣຫິ ອາຫຏໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໒. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ, ກສ຺ມາ? ອຎ຺ເຎຫິ ປຕ຺ເຕຫິ ສາຘາຣຓສ຺ສ ສຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປທວາເຣນາຕິ ໂຈເຣນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ. ຄາມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ, ຄາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ທຏ຺ຐພ຺ພຕ຺ຕາ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸທ຺ຘາເຣ ເອວ ປາຣາຊິກໍ. ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ວຈເນນ ຍາວ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣໂຕ ອຸປຈາໂຣ, ສພ຺ພເມຕໍ ອາຓຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ຐຕ຺ວາ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປຸຣິມເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ວູປສມິຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖຎ຺ເຈ ຠຓ຺ຑໍ ນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຍຖາຄຫິຕເມວ, ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ອຸທ຺ຘາເຣນາ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ເກວລໍ ‘‘ລິຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຄຓ຺ຐິປເທ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ຐານາຈາວນໍ ອກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕນີຫາເຣນ ‘‘ປຸພ຺ເພເວທໍ ມຍາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ‘‘ນຏ຺ເຐ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ກິຣາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອຎ຺ໂຎ ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ເຍນ ຐປິຕໍ, ເຕນ ທິນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ ໂຄປກສ຺ສ ທາເນ ວິຍ, ‘‘ເກວລໍ ອິຘ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຎ຺ໂຎ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຍນ ຐປິຕໍ. ໂສ ວາຕິປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ວາ-ສທ຺ເທນ ຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕໍ, ໂສ ວາ ເທຕິ ຣາຊຄເຫ ຄຓໂກ ວິຍ ຘນິຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ.

ຕວ ຖູລສາຏໂກ ລທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ມຸສາວາເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ສ ນາມໍ ລິຂິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຕນ ‘ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປຍ຺ຍາສີ’ຕິ ອາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາມເລຂນກາເລ ອນາປຕ຺ຕິ ກຸສສງ຺ກມນສທິສໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ນ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຊານິຕ຺ວາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊານນ຺ເຕນ ປນ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ ເອຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອຸມ຺ມຄ຺ເຄນາຕິ ປຸຣາປາຓໍ ຂຓິຕ຺ວາ ກຕມຄ຺ເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິສ຺ສິຕວາຣິກສ຺ສ ປນ ສຠາຄາ ຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ວິຫາເຣ ປນ຺ຕິ, ຕເຖວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວາຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ‘‘ຕສ຺ສ ວາ ສຠາຄາ ອທາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕທຸຕິຍສ຺ສາຕິ ນ ຫິ ເອເກນານີຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປໂຫຕິ, ສເຈ ປໂຫຕິ ປາເປຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຠາຣໍ ນາມ ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມວາຈນາ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນວກມ຺ມິໂກປິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອິໂຕ ຠຓ຺ຑໂຕ ວຏ຺ຏນ຺ຕໍ ປຸນ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາປທສ຺ສ ກຸຣຸນ຺ທີສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິວຣິໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

໑໑໓. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ສ ພຫິ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາຕິອາທິ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ຐິຕສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ອຘິກາເຣ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ – ຍານາທີສຸ ຐປິເຕ ຕສ຺ສ ປໂຍຄໍ ວິນາເຍວ ຄເຕສຸ ປາຣາຊິໂກ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຈ? ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ສ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ. ອຣຎ຺ຎຏ຺ເຐ ‘‘ອສ຺ສຕິຍາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໗) ວຸຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ສປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ‘‘ອຕ຺ຣ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ, ຕໍ ກິຣ ສຸງ຺ກສງ຺ເກຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຫຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິຫຣເຓ ສາທີນວຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ.

ສຸງ຺ກຏ຺ຐາເນ ສຸງ຺ກໍ ທຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ມາຕິກາຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຸງ຺ກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຖູປາຣາມໂຕ ອານນ຺ທເຈຕິຍໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຊຕວນວິຫາຣສ຺ສນ຺ຕຣປາກາຣສ຺ສາສນ຺ເນ ນິວິຏ຺ໂຐ, ໂຍ ນ ຄາມໍ ປວິສນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຖູປາຣາມໂຕ ຈ ມຫາເຈຕິຍໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ ກິຣ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ສຸງ຺ກຆາເຕ ‘‘ທ຺ວີຫິ ເລຑ຺ຑຸປາເຕຫີຕິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ທ຺ວີຫິ ເລຑ຺ຑຸປາເຕຫີຕິ ສຸງ຺ກຆາຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉເທ ອຏ຺ຐປິເຕ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຐປິເຕ ປນ ອຕິເຣກໂຍຊນມ຺ປິ ສຸງ຺ກຆາຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ ອຸປຈາໂຣຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂສ ປເນຕ຺ຖາປິ ທຸວິໂຘ ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣເຠທໂຕ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາຕໍ ພາຫິໂຣປຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ, ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ກຸຣຸນ຺ທິຍນ຺ຕິ ໂນ ຂນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຣ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ສຸງ຺ກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູຕິ ຫິ ນິຍມິຕຏ຺ຐານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ປາຣາຊິກເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ທຸກ຺ກຏເຂຕ຺ຕໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ທຸຕິໂຍ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕຕິ ໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຈຣິໂຍ ວທຕິ.

໑໑໔. ຘນໍ ປນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຑ຺ຒິຍາ ສຫ ອວຫາຣກສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຕໍ ວຑ຺ຒິໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລໍ ອາຐປິຕເຂຕ຺ຕສ຺ສ ນ ວຑ຺ຒຕິ. ‘‘ຍໍ ຘນໍ ວຑ຺ຒິ, ຕໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ອວຫາຣກສ຺ສ ວຑ຺ຒິຍາ ອທາເນ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ນາເມນາຕິ ສປ຺ປນາເມນ ວາ ສາມິເກນ ກເຕນ ວາ.

໑໑໖. ຣາຊຆຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ, ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຣາຊງ຺ຄຓໍ ວາ ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຐິຕສ຺ສ ສກລນຄຣໍ ຐານໍ. ໂຄຓສ຺ສ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຐິຕສ຺ສ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານເມວ ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂຓ຺ຑທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຂຓ຺ຑິຕຈ຺ຉິທ຺ທໍ. ຕຕ຺ເຖວ ຆາເຕຕີຕິ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ວຘກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອທິນ຺ນາທານປໂຍຄຕ຺ຕາ. ຕມ຺ປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍວ ໂຫຕິ. ອິຘ ຕທຸຠຍໍ ລຠຕິ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພຠາຄາປຣຠາເຄຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໘. ຕສ຺ສຸທ຺ຘາເຣ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຍທິ ໂຍ ອາຓຕ຺ໂຕ ອວສ຺ສໍ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ອິຘ ຕິຓ຺ຓໍ ກສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ, ນນຸ ‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂຍ ຫຣຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ປຏິປາຏິຍາ ເອເກກສ຺ສາຓຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອເກເກນ ຈ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ, ເອໂກ ກິຣ ມາສຄ຺ຆນກໍ ປຣິສ຺ສາວນໍ ເຖເນຕ຺ວາ ເທເສຕ຺ວາ ນິຣຸສ຺ສາໂຫ ເອວ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ມາສຄ຺ຆນກໍ ສູຈິໍ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ປຸນ ມາສຄ຺ຆນກນ຺ຕິ ເອວໍ ສິຍາຕິ? ນ ເອວໍ, ຕໍ ຍຖາ ອຸປ຺ປລເຖນໂກ ເຍນ ວຕ຺ຖຸ ປູຣຕິ ຕາວ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ປາຣາຊິໂກ ອາສິ, ເອວມິເມ ສອຸສ຺ສາຫາວ ນ ເທສຍິໍສຸ ວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ເອກສ຺ສຸທ຺ຘາເຣ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກໍ ວິນາ ວິຍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ຕສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ຈ ເອກຠຓ຺ຑເອກຏ຺ຐານາທີສຸ ຈ ສມ຺ພຫຸລາ ເອກໍ ອາຓາເປນ຺ຕີຕິ ອາຓຕ຺ຕິເມວ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາຓຕ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ວິຍ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘‘ເອກຠຓ຺ຑໍ ເອກຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ຈ ປາໂຐ ‘ເອກກຸລສ຺ສ ຠຓ຺ຑ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໑໑໙-໑໒໐. ໂອຈຣເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອວສ຺ສໍຫາຣິເຍ ຠຓ຺ເຑ. ຕໍ ສງ຺ເກຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ເກຕສ຺ສ. ອຖ ວາ ຕໍ ສງ຺ເກຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ. ອປຕ຺ວາ ປຸເຣ ວາ. ເອສ ນໂຍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອກ຺ຂິນິຂຓນາທິກມ຺ມໍ ລຫຸກໍ ອິຕ຺ຕຣກາລໍ, ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ກິຎ຺ຈິ ຠຓ຺ຑໍ ທູຣໍ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈິ ຠາຣິຍໍ, ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ຍາວ ຄຈ຺ຉຕິ ຍາວ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ຕາວ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ໂຫຕິ. ສເຈ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຘິຄຕໍ ວິຍ ອາສນ຺ນໍ, ລຫຸກຎ຺ຈ, ສກ຺ກາ ນິມິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອວຫຣິຕຸໍ, ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກິນ຺ຕິ? ນ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕເນວ ນິມິຕ຺ເຕນ ອວຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕປໂຍໂຄ ເອໂສ’’ຕິ ວາໂຣ ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປມາຓໍ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖຣວາທສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ວິຍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ອິທເມວ ເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ.

໑໒໑. ຕຎ຺ຈ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອໂກ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ວາ, ອກ຺ຂິນິຂຓນາທີນິ ວາ ທິສ຺ວາ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ, ເອໂກ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວໍວິເຘສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ເອວໍວິຘໍ ສງ຺ເກຕໍ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຈ, ຍຖາຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ທຸຕິໂຍ ຕຕິຍສ຺ສ ຕຕິໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ເຈ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ທຸຕິໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ວເທຕິ, ນ ຍຖາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຈ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕຕິ ອວສ຺ສໍ ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸພ຺ເພວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫການໍ ທຸກ຺ກຏໍ ສພ຺ພຕ຺ໂຖກາສາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣາຊິກາປຊ຺ຊເນເນຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ກິຣ. ອຕ຺ຖສາຘກາຓຕ຺ຕິເຈຕນາຂເຓ ເອວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານິຍໍ ກຕຣໍ, ກຕຣໍ ຜລຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ນາມ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລສທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜລຏ຺ຐານິຍາ ເຈຕນາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອາຓຕ຺ຕິ ເຈ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ ສິຍາ, ເຈຕນາສຫຊຕ຺ຕາ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອວສ຺ສໍຫາຣິຕາ ຈ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ຫິ ຕໍ ອວສ຺ສໍຫາຣິຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອວຫາຣກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຎ຺ເຈ, ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ຠວຕິ ອນາຄຕຕ຺ຕາ. ເຈຕນາ ເຈ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ ໂຫຕິ, ອາຓຕ຺ຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອວສ຺ສໍຫາຣິຕາ ເອວ ວາ ຜລຏ຺ຐານິຍາ ເຈ, ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ເອວ ຫິ ຜລຏ຺ຐານິຍາ ຠວິຕຸມຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ອິຘ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ສມ຺ຠວຕິ ເຈຕນາ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ, ຕສ຺ສາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຠາໂວ ຜລຏ຺ຐານິໂຍ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ‘‘ສທ຺ຘາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ສທ຺ຘາຍ ສທ຺ທຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ສທ຺ໂຘ, ອຎ຺ໂຎ ສທ຺ຘາຍ ສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຍຖາ ຈ ‘‘ເອໂກ ອໂມຫສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ອຘິປຕິສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍອິນ຺ທ຺ຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂມໂຫ ຘມ຺ໂມ ອຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ເຎ ຕສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕາທໂຍຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍຖາ ຈ ວິນຍປິຏເກ ຍານິ ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານານິ, ເອວໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ‘‘ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎາ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານຕາ, ອຎ຺ໂຎ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອິມິນາ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘນເຍນ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ກຕິ ຐານານີຕິ? ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຐານານີຕິ. ກຕິ ວຕ຺ຖູນີຕິ? ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ວຕ຺ຖູນີຕິ. ກຕິ ຠູມິໂຍຕິ? ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຠູມິໂຍຕິ ເອວມາທໂຍປິ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສາ ເອວໍ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານິຍາຍ ອຕ຺ຖສາຘິກາຍ ເຈຕນາຍ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຕາ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຠູຕາ ອາກາຣວິເສສສງ຺ຂາຕາ ຜລຏ຺ຐານິຍາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ນາມ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລສທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ເກວລໍ ຘມ຺ມນິຍາມຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປມຕ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພໍ ເກວລໍ ຕກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ຠູມຏ຺ຐກຖາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາປຕ຺ຕິເຠທວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ‘‘ວິຠງ຺ຄນຍທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄວຕ຺ຖຸເຠເທນ ຈາຕິ ອວຫາຣງ຺ຄຊານນເຠເທນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຫຣິຕພ຺ພຠຓ຺ຑສ຺ສ ຄຣຸກລຫຸກຠາວເຠເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອງ຺ຄຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ອາປຕ຺ຕິເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິເຣກມາສໂກ ອູນປຎ຺ຈມາສໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕີຫິປິ ເອໂກ ເອວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐກໍ ນາມ ອຣຎ຺ຎປາລກາທິນາ ນ ເກນຈິ ມມາຍິຕໍ. ຉຑ຺ຑິຕໍ ນາມ ອນຕ຺ຖິກຠາເວນ ອຕິເຣກມຕ຺ຕາທິນາ ສາມິເກນ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ນຏ຺ຐໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຉິນ຺ນາລຍຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນມູລກໍ. ອສ຺ສາມິກວຕ຺ຖູຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນມູລກມ຺ປິ ຍສ຺ສ ສາມິໂກ ໂກຈິ ໂນ ໂຫຕິ, ນິຣເປກ຺ຂາ ວາ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຍໍ ວາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເທວຕາທີນໍ, ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສາມິກວຕ຺ຖຸ ນາມ. ເທວຕາທີນໍ ວາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານໍ ວາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ປເຣຫິ ເຈ ອາຣກ຺ຂເກຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ. ຕຖາຣູເປ ຫິ ອທິນ຺ນາທາເນ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫນນາທິກໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ອນາຣກ຺ຂເກ ປນ ອາວາເສ, ອຠິກ຺ຂຸເກ ອນາຣາມິກາທິເກ ຈ ຍໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ‘‘ອາຄຕາຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ໂຄເປຕພ຺ພໍ ມມາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອຠິກ຺ຂຸກາວາສສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ວິຍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ. ອິສ຺ສໂຣ ຫິ ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາທິເສ ປຣິກ຺ຂາເຣ ໂຈເຣຫິປິ ຄຍ຺ຫມາເນ ວາເຣຕຸໍ ປຏິພໂລ ເຈ, ພລກ຺ກາເຣນ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕຸນ຺ຕິ. ອປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣສນ຺ຕກສຎ຺ຎິສ຺ສ ຉສຸ ອາກາເຣສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອນາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ຍໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ອງ຺ຄຠາໂວ ກິຎ຺ຈາປິ ທິສ຺ສຕິ, ປຣສນ຺ຕເກ ຕຖາ ປຏິປນ຺ນເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ໂຈເຣຫິ ຫຏໍ, ໂຈຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປໂຣ ເຈຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ສາມິໂກ ເອວ ເຈ ຄຓ຺ຫຕິ, ນ ປາຣາຊິກໍ, ຍສ຺ມາ ໂຈເທຕ຺ວາ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ໂສ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ປຐມໍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈ ປຈ຺ຉາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫຕິ, ເອສ ນໂຍ. ສາມິເກນ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາເລ ໂສ ເຈ ໂຈໂຣ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫຕິ, ນ ປາຣາຊິໂກ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາເລ ເອວ ເຈ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຣາຊິກໍ ມູລຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວ ຐິຕຕ຺ຕາ. ໂຈຣຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ມເຕ ‘‘ມຕກປຣິກ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ໂຆ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເຈ ຕໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ມູລສາມິໂກ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກມິທ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຠູມຏ຺ຐາທິນິມິຕ຺ຕກມ຺ມປຣິໂຍສານາ ເອວ ອວຫາຣເຠທາ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປິ ສນ຺ຕີຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ອຎ຺ເຎປິ ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ຠຄວາ ສາວເສສໍ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂນ ເຈ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອິເມ ຕຸລາກູຏກໍສກູຏມານກູຏອຸກ຺ໂກຏນວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄວິປຣາໂມສອາໂລປສາຫສາກາຣາ ຈ ສຸຕ຺ຕງ຺ເຄສຸ ສນ຺ທິສ຺ສມານາ, ເຕ ອິຘ ອາຄເຕສຸ ເອຕ຺ຖ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈ ລກ຺ຂຓໂຕ ວາ ເຕສໍ ສໂມຘານຄຕຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ລກ຺ຂຓໂຕ ສິທ຺ໂຘວ. ກຖໍ? ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ອາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອງ຺ຄວຕ຺ຖຸເຠເທນ. ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ຫິ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໑໒໘-໑໓໐) ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຕຸລາກູຏຄຫຓາທໂຍ ເຖຍ຺ຍາວຫາເຣ ສໂມຘານໍ ຄຕາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ວິປຣາໂມສອາໂລປສາຫສາກາຣາ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍາຄເຕ ປສຍ຺ຫາວຫາເຣ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິມໍເຍວ ວາ ປສຍ຺ຫາວຫາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາມຏ຺ຐໍ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຄາມຏ຺ຐໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຄຫຓາກາຣເຠທສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ກຕໍ. ນ ຫິ ຠູມິຕລາທີຫິ ຄາມາຣຎ຺ຎຏ຺ຐໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຕຸລາກູຏໍ, ຕໍ ຣູປກູຏງ຺ຄຄຫຓປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ເວຫາສຏ຺ເຐ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຫທຍເຠທສິຂາເຠທຣຊ຺ຊຸເຠທວເສນ ຕິວິເຘ ມານກູເຏ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫທຍເຠໂທ ມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຫທຍເຠໂທ ຫິ ສປ຺ປິເຕລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຜນ຺ທາເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊນຄຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິຂາເຠໂທປິ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ‘‘ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຂຕ຺ຕມິນນກາເລ ຣຊ຺ຊຸເຠໂທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຘມ຺ມໍ ຈຣນ຺ໂຕ ສາມິກໍ ປຣາເຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸກ຺ໂກຏນໍ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕ ຈ ຕຖາ ວຎ຺ຈນນິກຕິໂຍປິ.

ອາປຕ຺ຕິເຠທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ນ ຈ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວິສ຺ສາສຄາເຫນ ຄຫິຕມ຺ປິ ປຸນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສຫາຍກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໔໖) ອິມິນາ ອສເມນ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ໂສ ຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ໂຈເທສິ ອສ຺ສມໂຓສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ອນຕ຺ຕມນຕາ ທີປິຕາ. ປຸນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ’’ຕິ ວຈເນນ ອຕ຺ຕມນຕາຍປິ ສຕິ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ຣຸຫຕີຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໂຕ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ວິສ຺ສາສສຎ຺ຎາຍ ຄາເຫ ສຕິ, ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ສຫາຍກຕ຺ຕາ ນ ກຸທ຺ໂຘ ໂຈເທສິ, ປິໂຍ ເອວ ສມາໂນ ‘‘ກຈ຺ຈິ ອສ຺ສມໂຓສິ ຕ຺ວໍ, ຄຈ຺ຉ, ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ໂຈເທສິ. ສເຈປິ ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ເອວ ໂຈເທຍ຺ຍ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເກວລໍ ປາຣາຊິກາຠາວໍ ທີເປຕິ, ນ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫສິທ຺ຘໍ. ໂຍ ປນ ປຣິສມຊ຺ເຌ ລຊ຺ຊາຍ ອຘິວາເສຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸນວຕ຺ຕຸກາມຕາຘິປ຺ປາເຍ ປນ ໂສປິ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ໂຈໂຣ ປສຍ຺ຫ ຄເຫຕຸກາໂມປິ ‘‘ອຘິວາເສຖ, ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ເມ ຈີວຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ເຖເຣນ ທິນ຺ນານິ, ອທິນ຺ນານິ ວາ ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຖໂຣ ປຸນ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຈເທຕຸໍ ລຠຕິ, ປຸພ຺ເພ ອຘິວາສນາ ອຘິວາສນສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ຠເຍນ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຍໍ ຈີວຣໍ ອິຘ ສາມິໂກ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມິກສ຺ສ ປາກຕິກໍ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ກິຣ ວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອຸປກາຣິຕາ ອຕ຺ຖິ, ຄຫິຕປ຺ປມາຓໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂສ ເຕນ ຍຖາຄຫິຕໍ ປາກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ອນໂຓ ໂຫຕິ, ຄິລານາທີນມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອກຠຓ຺ຑໍ ເອວ. ‘‘ຠາຣິຍຎ຺ຫິທໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ເອກປສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫມ຺ປິ ເອກປສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຸຠເຍສໍ ປໂຍເຄນ ຐານາຈາວເນ ກເຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘ສາຫຕ຺ຖິກໍ ວາ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກໍ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກສ຺ສາ’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ນ ເກວລໍ ຠາຣິເຍ ເອວ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ປຎ຺ຈມາສກມຕ຺ຕມ຺ປິ ທ຺ເວ ເຈ ຊນາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປາເຏກ຺ກໍ, ສາຫຕ຺ຖິກໍ ນາມ ຕໍ ກມ຺ມໍ, ສາຫຕ຺ຖິກປໂຍຄຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຠຓ຺ເຑ, ຕສ຺ມາ ‘ສາຫຕ຺ຖິກໍ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ ວຈນມິມໍ ນຍໍ ນ ປຏິພາຫຕິ. ‘ສາຫຕ຺ຖິກວຕ຺ຖຸອງ຺ຄນ຺ຕິ ສາຫຕ຺ຖິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ປໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ ກິຣ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ວຈນາຠາວາ, ຕສ຺ມາ ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິເກສຸ ປໂຍເຄສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວາຍມາປຕ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ຕຖາປິ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິໂລປນາທີສຸ ຄຫຓຄາຫາປນວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ກາເລນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເລນ ປຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ສີຆໍ ສີຆໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໒໑) ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖປິ ເຍ ອນຸຕ຺ຕຣາທໂຍ ເອກນ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທໂຍ ເອກນ຺ຕອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ອິຕເຣ ອນິຍຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸຠຍາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ອຍໍ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສາຫຕ຺ຖິກາ ອາຓຕ຺ຕິກາປິ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ອນິທສ຺ສນເມຕນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຖາ ອນິຍຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອນິຍຕປໂຍຄຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິ ‘ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ນິທສ຺ສນເມເວຕ’’ນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ອາຫຸ. ‘‘ອິເມ ປນາຈຣິຍາ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ເຈ, ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໑.໑ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕິກ) ປຏ຺ຐານປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອາຫໍສຸ, ເຕສໍ ມເຕນ ‘ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ, ນ ຈ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ເຖວ ເອກໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມໂຓ ຘມ຺ໂມ. ປຸນ ‘ອຍໍ ໂສ’ຕິ ນິຍເມນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ ວິຍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ເອວ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຘມ຺ມານໍ ເອກໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓຘມ຺ມວເສນ ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ ສາໂຣຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ’’ຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາຍວຈີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອວຈນໍ ປນສ຺ສ ສາຫຕ຺ຖິກປໂຍຄຕ຺ຕາ ເອກປໂຍຄສ຺ສ ອເນກກມ຺ມຕ຺ຕາວ, ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ມໂນກມ຺ມມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ມໂນກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ຊາຕໍ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິເກ ວຈີກມ຺ມໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປນ ເກວລໍ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ຊາຕໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄເມວ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິກປໂຍຄຕ຺ຕາ’’ຕິ, ‘‘ອງ຺ຄຠາວມຕ຺ຕເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ’’ຕິ ຈ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກາຍວາຈາ ສມຸຏ຺ຐານາ, ຍສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສິຍຸໍ;

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມໍ ນສ຺ສຕິ ຂີຍຕິ.

ກິຣິຍາກິຣິຍາທິກໍ ຍຎ຺ຈ, ກມ຺ມາກມ຺ມາທິກໍ ຠເວ;

ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ກມ຺ມເມກໍວ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍນາທີສຸ, ສພ຺ເພສຸ ຈ ອກິຣິຍສິກ຺ຂາປເທສຸ ນ ກາຍງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ ວາຈງ຺ຄໂຈປນໍ ວາ, ອປິຈາປຕ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສິກ຺ຂາປເທ ອນາປຕ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີຫີຕິ? ນ, ກສ຺ມາ.

ກຕ຺ຕພ຺ພາ ສາຘິກໍ ສິກ຺ຂາ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກາຍວາຈິກໍ;

ອກຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ, ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ຕໍ ຜຸເສ.

ນ ເລສຠາວຕ຺ຕາ. ສປ຺ປາເຍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘາເສວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຘາວຕີຕິ ສນ຺ຘາວຕິ. ຕໂຕ ອຠິຊ຺ຌາຍ ສຫຄຕໍ, ພ຺ຍາປາທສຫຄຕໍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ວິເສສໂຕ ຘາວຕີຕິ ວິຘາວຕິ.

໑໓໗. ວຓໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຣູປສ຺ສ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ກາຍປຏິພທ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກຸສສງ຺ກາມນວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປທຸທ຺ຘາເຣເນວ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ກິນ຺ຕຸ ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປາວຫາຣກມຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘາເຣ ວາຍໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ທິສ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ປທຸທ຺ຘາເຣເນວ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ທຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ‘‘ສາຏກຕ຺ຖິໂກ ສາຏກປສິພ຺ພກເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາຏກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕິ, ນ ອຸທ຺ຘາເຣ ເອວາປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ‘ສາຏໂກ ອຍ’ນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ປທຸທ຺ຘາເຣເນວ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ກິຎ຺ຈາປິ ປຣິກປ຺ໂປ ທິສ຺ສຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ອວຫາຣກ຺ຂເຓ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ນ ໂສ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ, ອຍມຕ຺ໂຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຎາຍເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕສາລາ ນາມ ກສ຺ສການໍ ວນຈ຺ເຉທການໍ ເຄຫານິ. ອຍໍ ຕາວາຕິ ສເຈ ອຸປຈາຣສີມນ຺ຕິອາທິ ຍາວ ເຖຣວາໂທ ມຫາອຏ຺ຐກຖານໂຍ, ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ປນາຕິອາທິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ເຖຣວາທຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໂຕ, ນ ຫິ ສາຫຕ຺ຖິເກ ເອວໍວິຘາ ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ໂຫຕິ. ອາຓຕ຺ຕິເກ ເອວ ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ. ‘‘ເສສໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກຸສສງ຺ກາມນກຣເຓ ສເຈ ປໂຣ ‘‘ນາຍໍ ມມ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ຊານາຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ຂີລສງ຺ກາມເນ ວິຍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ສເຈ ຊານາຕິ, ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈການິ ສງ຺ກຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໑໔໐. ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ກສ຺ມາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເປຕປຣິຄ຺ຄເຫ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຣິຄ຺ຄເຫ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໓໑) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ເອວ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ອາທາເນ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຫນນາທີນິ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນາມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິກ຺ຂຸໍ ກໂຣຕີຕິ ມຫາຊໂນ ຠຄວຕິ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປາຍຸປໂຄ ໂຫຕິ. ອເປຕປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ຣຸກ຺ຂາທີ ຈ ທຸລ຺ລຠາ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂາທີຫິ ປາປຠີຣຸໂກ ອຸປາສກຊໂນ ປຏິມາຆຣເຈຕິຍໂພຘິຆຣວິຫາຣາທີນິ ອກຕ຺ວາ ມຫໂຕ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ. ‘‘ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໘) ວຸຕ຺ຕນິສ຺ສຍາ ຈ ອນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຣຸກ຺ຂມູລປໍສຸກູລານິ ນ ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ສປ຺ປທຏ຺ຐກາເລ ຉາຣິກຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາທິກາເລ ສາຂາຠງ຺ຄາທິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍລທ຺ຘິເມວ ສຸລທ຺ຘິ ວິຍ ທີເປນ຺ຕາ ວິຈເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິເຍສ຺ເວວ ໂລໂກ ປສີທິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ປຕ຺ວາ ສໍສາຣຂາຓຸໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ເອວ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເປຕປຣິຄ຺ຄເຫ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔໑. ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ເທຫີຕິ ‘‘ຄຫິຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສຕ຺ຕາ ເນວ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ ນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ອິທໍ ປກຕິຊເນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ສາມິໂກ ວາ ເຕນ ອາຓຕ຺ໂຕ ວາ ‘ອປຣສ຺ສ ສຫາຍຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠາຄໍ ເອສ ຄຓ຺ຫາຕິ ຍາຈຕິ ວາ’ຕິ ຍໍ ອປຣຠາຄໍ ເທຕິ, ຕໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໑໔໘-໙. ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂຈຣສ຺ສ ວາ ສາມິກສ຺ສ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ສຸທິນ຺ນເມວ ກິຣ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ອຸສ຺ສາຫຄຕານໍ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຫິ ກຕິປຍານໍ ອນຸສ຺ສາຫຕາຍ ສງ຺ຆິກມສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ຍທິ ສອຸສ຺ສາຫາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ອວຫາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍເມກໍ. ຉຑ຺ຑິຕວິຫາເຣ ອຸປຈາຣສີມາຍ ປມາຓໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຈາຣສີມາຍ ພຫິ ຐຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິປຫຣຓາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ຂາທຕິ, ເຕນ ເອວໍ ຂາທິຕໍ ສຸຂາທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຕຣວິຫາເຣ ຕຕ຺ຖ ທິຕ຺ຕວິຘິນາວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸຂາທິຕໍ ອນ຺ໂຕວິຫາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ອາຄຕານາຄຕານໍ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຕາທິສເມວ. ຕຖາ ຫິ ພຫິ ຐິໂຕ ລາຠໍ ນ ລຠຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໕໓. ‘‘ມຕສູກໂຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕເມວ ຊີວນ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ວຊ຺ຌໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ມທ຺ທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຕ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ, ນ ຫິ ສກ຺ກາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ສູກຣາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຄຕາ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານິຕຸນ຺ຕິ? ຍຕ຺ຕເກ ສາມິການໍ ທິນ຺ເນ ເຕ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕສູກຣມູລໍ ທຕ຺ວາ ກິໍ ໂອປາໂຕ ຂຓິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພຕິ? ນ ທາຕພ຺ໂພ. ອຖ ກິໍ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ກປ຺ປິຍປຣິກ຺ຂາຣໍ ທຕ຺ວາ ໂຕເສຕພ຺ໂພວ ສາມິໂກ, ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສູຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ຕທເຫວ ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ວາ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸມ຺ເພ ຂິປຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວາຕິ ອວສ຺ສໍ ປວິສນເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຣຈກ຺ກາທິຠຍໍ ອາຄຕໍ. ມູລວຕ຺ຖຸຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພເສນາສນໍ ເອເຕ ອິສ຺ສຣາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອິຕເຣ ອນິສ຺ສຣາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

໑໕໖. ອາຣາມຣກ຺ຂກາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ, ຠາຄໍ ວາ ສາມິກາ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ທຓ຺ເຑນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທານໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິຘ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ຕມ຺ປິ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ຆິເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມວ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຎາຕເຫຕຸໍ ລຠຕິ ກິຣ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ‘‘ທຫໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ສຫ ຠູມິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕິຓມຕ຺ຕໍ ປນ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກິນ຺ຕຸ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເຈ, ອຣກ຺ຂິຍອໂຄປິຍຏ຺ຐາເນ, ວິນສ຺ສນກຠາເວ ຈ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປິເຍປິ ຈາຕິ ວຕ຺ວາ, ອວຕ຺ວາ ວາ ຄຫຓຍຸຕ຺ເຕ ມາຕາທິສນ຺ຕເກປິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ. ອິທໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທໍ ‘‘ຣາຊາປິເມສໍ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ (ປາຣາ. ໘໖) ວຈນໂຕ ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕໍ, ເວປຸລ຺ລມຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຕ຺ຕກາເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.