໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທານວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ຕີຫິ ສຸທ຺ເຘນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕີຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ວາ ໂຫຕິ, ກຣຓວຈນໍ ວາ. ນິສ຺ສກ຺ກປກ຺ເຂ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ ສຸທ຺ເຘນ. ຕຖາ ທຸຈ຺ຈຣິຕມເລຫິ ວິສເມຫິ ປປຎ຺ເຈຫີຕິອາທິນາ ນເຍນ ສພ຺ພກິເລສຕ຺ຕິເກຫິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ເອວ ສຸທ຺ເຘນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຣຓປກ຺ເຂ ຕີຫີຕິ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ ສຸທ຺ເຘນ. ຕຖາ ຕີຫິ ສຸຈຣິເຕຫິ, ຕີຫິ ວິໂມກ຺ເຂຫິ, ຕີຫິ ຠາວນາຫິ, ຕີຫິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ສຸທ຺ເຘນາຕິ ສພ຺ພຄຸຓຕ຺ຕິເກຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ເທສນາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ, ວິຠູຕໍ ວາ ກຕໍ ວິຫິຕໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ. ສໍວຓ຺ຓນາຕິ ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ.

ນ ເກວລໍ ຣາຊຄຫເມວ, ອິທມ຺ປິ ນຄຣໍ. ສປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ສປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສປຣິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ເອເກ. ‘‘ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉທເນນາຕິ ຫໍສປຣິກ຺ເຂປສຓ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ກາຍວິຈ຺ຉິນ຺ທນິຍກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາເວ, ປຣສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານກຣໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນກຣໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ. ອສຸຠາ ເຈວ ສຸຠາກາຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ. ອສຸຈິໂນ ຈ ໂທສນິສ຺ສນ຺ທນປຠວຕ຺ຕາ. ປຏິກູລາ ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທີສຸ ອາສຍໂຕ. ອສຸຠາຍ ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ, ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວາ ວິຕ຺ຖາຣໍ ຠາສຕິ. ສາມິອຕ຺ເຖ ເຫຕໍ ສມ຺ປທານວຈນໍ. ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວິຠາວາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາສງ຺ຂາຕໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຠີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍເຍວ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ທສຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສໂຈເຣຫິ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຊູສໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຣິມານີຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ວາເຣ ປຐມໍ ຌານໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສກລມ຺ປິ ຊວນວາຣໍ ອນຸໂລມປຣິກມ຺ມອຸປຈາຣໂຄຕ຺ຣຠຸອປ຺ປນາປ຺ປເຠທໍ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອປ຺ປນາປຏິປາທິກາຍ ຂິປ຺ປາທິເຠທາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຘິຄຕາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິໂຍທາປກຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອາທິຈິຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປ຺ປາທຐິຕິກ຺ຂເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ, ຐິຕິຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ສມ຺ປຫໍສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິປຏິປຕ຺ຕິປກ຺ຂນ຺ທເນ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ລກ຺ຂີຍຕິ, ຕິວິເຘນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນນ ມຊ຺ຌໍ ລກ຺ຂີຍຕິ, ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ ສມ຺ປຫໍສນາຍ ປຣິໂຍສານໍ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສ ລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ.

ປາຣິພນ຺ຘກໂຕຕິ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕປາຣິພນ຺ຘກໂຕ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສານໍ ປຸພ຺ພຠາຄຊວນຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ຕທຕ຺ຖາຍ ອຸປຄຈ຺ຉມານໍ ເອກສນ຺ຕຕິວເສນ ປຣິຓາເມນ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຖນິມິຕ຺ເຕ ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ຕພ຺ຠາວູປຄມນໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕປກ຺ຂນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປຐມຊ຺ຌານຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣາຠາວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕິ. ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣາຠາວາ ຈ ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕິ. ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣາສມ຺ຠວໂຕ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕານນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ຊາຕານໍ ສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ຍຸຄນທ຺ຘຠາເວນ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສເນກຣສຏ຺ເຐນ ອນຕິວຕ຺ຕເນກສຠາວານໍ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸປຄຕໍ ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ຕທນຸຣູປໍ ວີຣິຍໍ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຍຄີ ວາເຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ຈ ວິເສສຠາຄິຍຠາວຕ຺ຕາ ອາເສວນຏ຺ເຐນ ຈ ສມ຺ປຫໍສນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ອນນ຺ຕຣາຕີຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕໍ ເອກສນ຺ຕຕິວເສນ ປຣິຓາເມນ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຣິຓາເມນ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕານິ ວຈນານິ ອຕີຕສ຺ສ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ຕທນນ຺ຕຣໍ ລິຂິຕໍ ‘‘ອປ຺ປນາສມາຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉມານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມາ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ອຕີຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂຄຕ຺ຣຠຸຈິຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຈນເມວ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສ຺ສາປິ ຌານສ຺ສ ເອຕານິ ທສ ລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາເສວນາ ຠາວນາ ເອວາ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຎ຺ຈ ‘‘ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກລ຺ຍາຓກຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓກຕຎ຺ຈ. ເອວໍ ຕິວິຘຈິຕ຺ຕໍ ຕທຘິຄມມູລການໍ ຄຸຓານໍ, ອຸປຣິຌານາຘິຄມສ຺ສ ວາ ປທຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມາຕິ.

ອທ຺ຘມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຈຣິຍາ ເອວມາຫຸ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວຘທສ຺ສນສວນສມ຺ຠເວ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຕິ ຕສ຺ສ ອຸປທ຺ທວສ຺ສ ອຠາເວ ອຸປາຍາຊານນໂຕ ‘ອຍໍ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ’ຕິ ເຫຕຸປຕິຣູປກມເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມິສ຺ສຣສ຺ສາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກມ຺ເມສ຺ວນິສ຺ສຣິຍໍ ອສມ຺ພຸຊ຺ຌມານາ ອສພ຺ພທສ຺ສິຕມຘິຈ຺ຈໂມຫາ ພຫຸຊນາ ອວີຈິປຣາຍນາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠຄວາ ປເຄວ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວຘມານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຠາໂວປາຍາຠາວໍ ປນ ສຸວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຸຄຕິລາຠເຫຕຸເມເວກໍ ກຕ຺ວາ ອສຸຠເທສນາຍ ວາ ຣູປສທ຺ທທສ຺ສນສວເນຫິ ນິປ຺ປໂຍຊເນຫິ ວິຣມິຕ຺ວາ ປເຄວ ຕໂຕ ວິຣມຓໂຕ, ສຸຄຕິລາຠເຫຕຸກຣຓໂຕ, ອວສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພາຍ ຕຕິຍປາຣາຊິກປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖາຄມທສ຺ສນໂຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພທສ຺ສິຕໍ ປຣິກ຺ຂການໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຕມທ຺ຘມາສໍ ເວເນຍ຺ຍຫິຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວກາສໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸ’ນ຺ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ. ອາຈຣິຍາ ນາມ ພຸທ຺ຘມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖຣອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣາທໂຍ ຄຓປາໂມກ຺ຂາ, ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕປຸພ຺ພາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ເອເກຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສເກນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕິ…ເປ… ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣໂຕ ‘‘ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອວີຕຣາຄາ, ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເອວ ຠຍໍ, ໂຫຕິ ໂລມຫໍໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອິທຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ອສຸຠກຖາຣມ຺ມຓປ຺ປໂຍຊເນນ ນ ສເມຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕທຕ຺ຖາຊານນໂຕ. ສເກນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນສິເນຫຕ຺ຕາ ຂີຓາສວານໍ ວິຍ ມຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຠຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຠຍຎ຺ຈ ປນ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍຄານຸຠາເວນ ມນ຺ທີຠູຕໍ ອນຏ຺ຏີຍນ຺ຕານໍ ວິຍ ນ ມຫນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຫສິ. ອປາຍຸປເຄ ເຕ ສຕ຺ເຕ ນາກາສີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕິ ເອວ ຠຍໍ, ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂລມຫໍໂສ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ສເກນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ໂຫຕິ ເອວ ຠຍໍ, ມຫານຸຠາວາ ວີຕຣາຄາຕິ ຂີຓາສວານໍ ມຫນ຺ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຕິທຸປ຺ປສເຫຍ຺ຍມິທໍ ມຣຓຠຍໍ, ຍໂຕ ເອວໍວິຘານມ຺ປິ ອວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ຠຍໍ ໂຫຕີຕິປິ ທສ຺ເສຕິ. ຕທຎ຺ເຎ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ເຕເນທໍ ທີເປຕິ ‘‘ຕໍ ຕຖາ ອາຄຕໍ ອສິຫຕ຺ຖໍ ວຘກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ໂຫຕິ ເອວ ຠຍໍ, ປເຄວ ເຕສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຐມເມວ ເຕສໍ ອສຸຠກຖໍ ກເຖສິ, ປຣໂຕ ເຕສໍ ນາໂຫສິ. ເອວໍ ມຫານິສໍສາ ເນສໍ ອສຸຠກຖາ ອາສີ’’ຕິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິໂມ ນໂຍ, ໂສ ‘‘ເຕສຸ ກິຣ ຠິກ຺ຂູສຸ ເກນຈິປິ ກາຍວິກາໂຣ ວາ ວຈີວິກາໂຣ ວາ ນ ກໂຕ, ສພ຺ເພ ສຕາ ສມ຺ປຊານາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ສເມຕິ.

ອປເຣ ປນາຫູຕິ ກຸລທ຺ຘິປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍໍ ກິຣ ລທ຺ຘີ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ມາຣເຘຍ຺ຍໍນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອຆາເຕນ຺ໂຕ ມາຣວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ ອກຸສລກຣຓໂຕ ຈ. ຆາເຕນ຺ໂຕ ປນ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ ພລວຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ສຍໍ ມາຣປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເຍ ນ ມຕາ, ເຕ ສໍສາຣໂຕ ນ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ລທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຸຠເຍສໍ ມຄ຺ເຄ ນິໂຍເຊນ຺ຕີ ເອວມາຫ, ເຕເນວ ‘‘ມາຣປກ຺ຂິກາ ມາເຣນ ສມານລທ຺ຘິກາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ມາຣສ຺ສາ ນຸວຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອິມິນາ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍສ຺ມາ ມາຣສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິວເສນ ເອວມາຫາ’’ຕິ ເກຈິ ລິຂນ຺ຕິ. ມມ ສນ຺ຕິເກ ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸທ຺ເທສາທິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໕. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ເຍສໍ ເອວມສ຺ສ ‘‘ຠຄວຕາ ອາຈິກ຺ຂິຕກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ອາສີ’’ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ນິເສເຘຕິ. ເກວລໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາວ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ອາສິ, ອິທໍ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເຕສໍ ເກສຎ຺ຈິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເກສຎ຺ຈິ ອນາຄາມິສກທາຄາມິໂສຕາປຕ຺ຕິຜລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເກສຎ຺ຈິ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມາຍ, ເກສຎ຺ຈິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ອຕ຺ຕສິເນຫປອຍາທານາຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ, ເກສຎ຺ຈິ ສຸຄຕິຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອໂຫສີຕິ ສາຕ຺ຖິກາວ ເມ ອສຸຠກຖາ, ກິນ຺ຕຸ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ຂຕູ’’ຕິ ອານນ຺ເທນ ຍາຈິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ຂາມິ, ຍຖາ ໂວ ປຸພ຺ເພ ອາຈິກ຺ຂິຕອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄາ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອສ຺ສາສວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ຕໍ ອສ຺ສາສໍ, ປສ຺ສາສໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາເຄ, ອປຣຠາເຄ ປນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປຠວນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອສຸເຠ ປວຕ຺ຕໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ຠາວນາກມ຺ມໍ ອສຸຠກມ຺ມໍ, ຕເທວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຐານຕ຺ຕາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ອສຸຠກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິຘ ອສຸຠຊ຺ຌານໍ, ເຕເນວ ‘‘ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ວິຕກ຺ກາທິອງ຺ຄປຏິລາຠວເສນ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສນ຺ຕກາລໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕກາຍທຣຖປ຺ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ນິພ຺ພຸໂຕ. ປຣິກມ຺ມໍ ວາຕິ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກິຣ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານໍ. ຕທາ ຫິ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕໍ, ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ. ຍຖາ ອຸປຈາເຣ ນີວຣຓວິຄເມນ, ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈ ສນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອິຘ, ອິທໍ ປນ ‘‘ອາທິສມນ຺ນາຫາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ອເສຈນໂກຕິ ອຕິຕ຺ຕິກໂຣ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຊວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຈຕສິກສຸຂໍ ຌານກ຺ຂເຓປິ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ອຸໂຠປິ ຌານາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມເຖນ ສກສນ຺ຕາເນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ. ອິຕຣຖາ ປາປການໍ ຌາເນນ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ຂນ຺ຘາທີນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣປາທກຕ຺ຕາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ, ວິເສເສນ ຍສ຺ສ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວາ. ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີຕິອາທິຈຕຸກ຺ກວເສນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເສສານເມຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນ ຈາຕິ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພປຐມານໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ ໂລກິຍຊ຺ຌານເມວ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣປທຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ ເອວ. ‘‘ຜລມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຜເລ ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸຕ຺ຕຍານຸກູລນ຺ຕິ ຄິມ຺ເຫ ອຣຎ຺ເຎ, ເຫມນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູເລ, ວສນ຺ຕກາເລ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ຄໂຕ. ເສມ຺ຫຘາຕຸກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ, ປິຕ຺ຕຘາຕຸກສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ວາຕຘາຕຸກສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸກູລໍ. ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ ອນຸກູລໍ ມຫາອຣຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສງ຺ກຸຏຕິ, ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ. ຐານຈງ຺ກມານິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການິ, ສຍນໍ ລີນປກ຺ຂິກໍ, ປລ຺ລງ຺ກາຠຸຊເນນ ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາວໍ, ອຸຊຸກາຍໍ ປຓິຘາເນນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕນສຸຂໍ ‘‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາຣີຕິ ກຣຓສີໂລ. ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອສ຺ສສຕິ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສໂຕ ກາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສສຕິ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຐມຈຕຸກ຺ກໍ ເອວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເສສານີ’’ຕິ ຈ ‘‘ທີຆໍອສ຺ສາສວເສນາຕິ ອໂລປສມາສໍ ກຕ຺ວາ’’ອິຕິ ຈ ‘‘ເອກຕ຺ຖຕາຍ ອວິກ຺ເຂປ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອສມ຺ໂຠຄວເສນ ປຊານໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຕນ ຎາເຓນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຊານໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕຎາເຓນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສໂຕກາຣີຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຫິກາຣີ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິໂນ ອສ຺ສາສາວ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິອສ຺ສາສາ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອາຄຕມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ເຕນ ຐາເນນ ປຏິສິທ຺ຘໍ. ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິພ຺ພາຍນໂຕ ກິຣ ໂປຕໂກ ສມ຺ປຕິຊາໂຕວ ຂິປິຕສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ຉນ຺ທປາໂມຊ຺ຊວເສນ ຉ ປຸຣິມາ ຕໂຍຕິ ນວ. ເອເກນາກາເຣນາຕິ ອສ຺ສາສວເສນ ວາ ປສ຺ສາສວເສນ ວາ ເອວໍ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ຠາວຍໂຕ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ກາໂຍຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິ. ທີຆນ຺ຕິ ສີຆໍ ຄຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ. ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ກາລສງ຺ຂາເຕ ວິຍ ກາລໂກຏ຺ຐາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທີຆກາເລ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ຫິ ອສ຺ສາສເມວູປລກ຺ເຂຕິ, ເອໂກ ປສ຺ສາສໍ, ເອໂກ ອຸຠຍໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຉນ຺ໂທຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາສໂຕ, ປສ຺ສາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ປາໂມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິສຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຕ຺ຕຕິ, ຄຓນໍ ປຫາຍ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານເມວ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເກວລໍ ອຸເປກ຺ຂາວ ສຓ຺ຐາຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາຕິ ‘‘ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕໂຍ ວຓ຺ຓາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຓ຺ຐານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຖາຠູຕສ຺ສາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ຠາວຍໂຕ. ສໍວໂຣຕິ ສຕິສໍວໂຣ. ອຖ ວາ ປຐເມນ ຌາເນນ ນີວຣຓານໍ, ທຸຕິເຍນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ, ຕຕິເຍນ ປີຕິຍາ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປສຎ຺ຎາຍ, ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ວາ ປຫານໍ. ‘‘ສີລນ຺ຕິ ເວຣມຓິ ສີລໍ, ເຈຕນາ ສີລໍ, ສໍວໂຣ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ວຸຕ຺ຕວິຘິນາເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມາ ອຸປຘາຣຓສມາຘານສງ຺ຂາເຕນ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຈຕນາສີລເມວ, ກຕ຺ຖຈິ ວິຣຕິສີລມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸປິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ວິຣຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ອໂຫສິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາປິ ວິຣຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ. ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອານາປານາຣມ຺ມເຓ. ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນສຕິຍາ. ‘‘ເຕນ ມນສິກາເຣນາຕິ ອາວຊ຺ຊເນນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເອເຕນ ນານາວຊ຺ຊນປ຺ປວຕ຺ຕິທີປນໂຕ ນານາຊວນວາເຣຫິປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ, ເຍນ ປນ ມນສິກາເຣນ ວາ. ຎາຓຸປ຺ປາທນາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອານາປານາຣມ຺ມເຓ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພນເຍນາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ສເມຕິ. ‘‘ປຐມວາໂທ ທີຆຠາຓການໍ. ເຕ ຫິ ‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ນານາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕ຺ຖາຍ ວາຍາມໂຕ ອຸປຈາເຣ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວເສນ ໂອຬາຣິກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ປວຕ຺ຕອສ຺ສາສປສ຺ສາສວເສນ ໂອຬາຣິກາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ຌານລາຠິສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນກາເລ, ເອກາສນປຏິລາເຠ ຈ ອຸປຣູປຣິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕຠາວໂຕ ປຐມໂຕ ທຸຕິຍສ຺ສຸປຈາເຣ ສຸຂຸມຕໍ ວທນ຺ຕີ’’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ວິປສ຺ສນາຍໍ ປນາຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ອຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອຍໍ ກໂມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສກລຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄເຫຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ປຠຸຕິ ພລວຕີ ວິປສ຺ສນາ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສພ຺ເພສໍເຍວ ປນ ມເຕນ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລຕິອາທິນາ. ໂສຘນາ ນາມ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ.

ປຸຣໂຕ ນມນາ ອານມນາ. ຕິຣິຍໍ ນມນາ ວິນມນາ. ສຸຏ຺ຐຸ ນມນາ ສນ຺ນມນາ. ປຈ຺ຉາ ນມນາ ປຓມນາ. ຊາຓຸເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຐານໍ ວິຍ ອິຎ຺ຊນາຕິ ອານມນາທີນໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຣູເປຫິ ອານມນາທິ ວາ ກມ຺ປນາທິ ວາ ໂຫຕິ, ຕຖາຣູເປ ປສ຺ສມ຺ຠຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕິ ກິຣາຕິ ອິຕິ ເຈ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ສນ຺ຕສຸຂຸມມ຺ປິ ເຈ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປຠາວນາຕິ ອຸປ຺ປາທນໍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຠາວນາ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ນ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ກິຣາຕິ ເອວເມຕໍ ຕາວ ວຈນນ຺ຕິ ຕເທຕໍ. ສທ຺ໂທວ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ສໂຕ ອສ຺ສສຕິ ສໂຕ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ປທານິ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປທານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອປ຺ປຏິປີຬນນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປາທນໍ ກິຎ຺ຈາປິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔) ວຈນໂຕ. ຕຖາປິ ‘‘ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຍາວ ນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐານິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ອມິສ຺ສເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິໂກ. ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຌານມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕທຕ຺ຖໂຊຕິກາປິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອິຘ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ. ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນຕາທິ ເສນາສນໍ. ສໍກິລິຏ຺ຐຈີວຣໂຘວນາທໂຍ ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘາ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ປຕິຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ວິກມ຺ປຕິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປຄເຕນາຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ. ສາຣທ຺ຘາ ອສມາຫິຕຕ຺ຕາ. ອຸປນິພນ຺ຘນຖມ຺ຠມູລໍ ນາມ ນາສິກຄ຺ຄໍ, ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ນາສິກຄ຺ຄາທິນິມິຕ຺ເຕ. ‘‘ໂທລາຜລກສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ເອວ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ຌຎ຺ຈ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິຘ ປນາຕິ ກກຈູປເມ. ເທສໂຕຕິ ຜຸສນກຏ຺ຐານໂຕ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ສຕິ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຣູຫິ ຠາເວຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຣຸກຠາວນໍ. ເອກຈ຺ເຈ ອາຫູຕິ ເອກຈ຺ເຈ ຌາຍິໂນ ອາຫຸ.

‘‘ສຎ຺ຎານານຕາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເອກຈ຺ເຈຫິ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປມາຓເມວ, ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕາຣກຣູປໍ ນຸ ໂຂ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິອາທິປຣິກປ຺ເປ ອສຕິປິ ຘາຕຸນານຕ຺ເຕນ ເອຕາສໍ ຘາຕູນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ເກວລໍ ຠາວຍໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ‘‘ນ ນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕເມວ.

ນິມິຕ຺ເຕ ປຏິຠາເຄ. ນານາກາຣນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນານາວິຘຕໍ. ວິຠາວຍນ຺ຕິ ຊານໍ ປກາສຍໍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສຕິ ຕໂຕ ສມ຺ຠູເຕ ນິມິຕ຺ເຕ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ວາ ນານາກາຣໍ. ນິມິຕ຺ເຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕວ ນານາກາຣຕຎ຺ຈ ວິຠາເວຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ວາ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຣກຣູປາທິວຓ຺ຓໂຕ. ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາທິລກ຺ຂຓໂຕ.

ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາສນ຺ນຠວງ຺ຄຕ຺ຕາຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຉຏ຺ເຐ, ສຕ຺ຕເມ ວາ ອປ຺ປນາຍ ສຕິ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ຜລສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ອິຘ ໂຫຕູຕິ ເຈ? ນ, ໂລກິຍປ຺ປນາປິ ຫິ ອປ຺ປນາວີຖິມ຺ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ສມານຄຕິກາວາຕິ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌາໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິສີທິຕຸກາໂມ ຈຕຸຕ຺ເຖ, ປຎ຺ຈເມ ວາ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ນ ຉຏ຺ເຐ, ສຕ຺ຕເມ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອປ຺ປນາ. ຕໂຕ ປຣໍ ອປ຺ປນາຍ ອາຘາຣຠາວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອາສນ຺ນຠວງ຺ຄຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຎ຺ຈມໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ຖເລ ຐິຕຆໂຏ ວິຍ ຊວນານມນ຺ຕເຣ ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ກິຣ ອາຈຣິໂຍ.

ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານິ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄາເນວ ອາວຊ຺ຊນໍ ອາວຊ຺ຊນວສີ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີ ນາມ. ເຕເນວ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສີ ປນ ອາວຊ຺ຊນວສິຍາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາປຊ຺ຊນວສີ ນາມ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ປນ ອິຈ຺ຉິຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຕິ. ‘‘ອຘິຏ຺ຐານວສິຍາ ວຸຏ຺ຐານວສິໂນ ອຍໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານານຸຠາເວນ ຊວນໍ ຊວຕິ, ວຸຏ຺ຐານານຸຠາເວນ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໂຕ ອຘິກໍ ຊວຕີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອປິຈ ປຖວີກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊວນຎ຺ຈ ຊວິຕ຺ວາ ປຸນ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຎ຺ຈມໍ ຌານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ກິຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຠຄວໂຕ ປນ ອາວຊ຺ຊນສມນນ຺ຕຣເມວ ຌານໍ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໍ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ. ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຣູປາທີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎຖາປິ ປສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ‘‘ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູເປສຸ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓານິ ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໍ ຕມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ສ ວາ ອາຣມ຺ມຓສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ຈ ມມ ຕກ຺ໂກ ວິຈາເຣຕ຺ວາວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຕີສຸ ຈຕຸກ຺ເກສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ປທານິ ເອກເມກໍ ກຕ຺ວາ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ສມເຖນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິປຏິສໍເວທນເມຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂເມຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເຍນ ໂມເຫນ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ວິຫຕຕ຺ຕາ ວາ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕ ຎາເຓ ຍຖາຣຸຈິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກາເລ ສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ຕີສຸ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິໂຣເຘ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປີຕິປຏິສໍເວທນາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ນ ສມ຺ຠວຕິ ໂມຫປ຺ປຫານາຠາວາ, ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິວິໂຣຘໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນາ’’ຕິອາທິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາວຊ຺ຊໂຕ’’ຕິອາທິ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິປຏິສໍເວທນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຊານໂຕ, ປສ຺ສໂຕ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ຈ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕ, ອຘິມຸຈ຺ຈໂຕ, ຕຖາ ວີຣິຍາທິໍ ສມາທຫໂຕ ຂຓິກສມາຘິນາ.

ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ. ສພ຺ພຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຣ ຈາຍໍ ປີຕີຕິ ລິຂິຕໍ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິອາທິ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ເຄນ ອສມ຺ໂມຫສງ຺ຂາຕວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ມຄ຺ໂຄປິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາຠູມິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມເຖ ກາຍິກສຸຂາຠາວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວີສຸ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປເທສູຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທີ…ເປ… ສິກ຺ຂຕິ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທີ…ເປ… ສິກ຺ຂຕີຕິ ເອເຕສຸ. ໂມທນາທິ ສພ຺ພໍ ປີຕິເວວຈນໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິ ກິເລເສ, ຕມ຺ມູລເກ ຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣ. ເອວໍ ຠາວິໂຕຕິ ນ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຠາວິໂຕ. ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຠາວິໂຕ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລສຸປິ ປວຕ຺ຕອສ຺ສາສມຸເຂເນວ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ ອຸປາຍກຸສເລນ ຠຄວຕາ.

໑໖໘. ກສ຺ມາ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອມ຺ເຫຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ປາກຏສທ຺ທສຎ຺ຎາ ກິຣ, ສມານກປທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ໂວໂຣເປຕຸກາມສ຺ສ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈປທໍ ໂວໂຣປນປທສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ, ສຎ຺ເຈຕນາ ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນຎ຺ຈ ເອກສ຺ເສວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ເກວລໍ ເຈຕສິກມຕ຺ເຕເນວ ໂຫຕິ, ປໂຍໂຄປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ກິຣ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ເຈຈ຺ຈ ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຊານນ຺ໂຕ…ເປ… ວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ໂວໂຣປນມ຺ປິ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ຫິ ປຸຣິມເຈຕນາ ອຕ຺ຖສາຘິກາ ໂຫຕິ. ສພ຺ພສຸຂຸມອຕ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຣູປໍ. ອຕ຺ຕສງ຺ຂາຕານຎ຺ຫິ ອຣູປານໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑ ອາທໂຍ) ວິຍ ອິຘ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ອນຘິປ຺ເປຕາ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍວຈນໍ, ໂອປປາຕິກມນຸສ຺ເສປິ ປາຣາຊິກເມວ, ອຣູປກາເຍ ອຸປກ຺ກມາຠາວາ ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ເສວ ຣູປກາຍສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນ ສຊີວໂກວ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫປິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສມາຕຸຍາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານມາຕຸຍາ ວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໘໐) –

‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ຫເນ ຈ ມາຕຣໍ, ປຸຣິສຎ຺ຈ ປິຕຣໍ ຫເນ;

ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ນ ເຕນານນ຺ຕຣໍ ຜຸເສ;

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ.

ປຐມນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕເມວ. ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນາຍ ຫິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ປຐມຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ນາມ. ອຎ຺ຎຖາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປຐມຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ວິນາ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ຠາເວ ວາ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ. ອຍໍ ສພ຺ພປຐໂມ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕິຍາ ຍາວ ມຣຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫສຸ ອປຣິມາເຓສຸ ‘‘ສພ຺ພປຐໂມ’’ຕິ ທິສ຺ສຕິ. ຍທາ ປນ ໂຍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ປຸພ຺ພາປຣິຍວເສນ ສນ຺ຕຕິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ຫິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນານຕ຺ຕນເຍ ອຘິປ຺ເປເຕ ສຕິ ‘‘ສພ຺ພປຐໂມ’’ຕິ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ປນ ເອກຕ຺ຕນເຍ ສນ຺ຕຕິຍາ ເອກຕ຺ຕາ. ເອກຕ຺ຕນໂຍ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ພປຐໂມ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຫຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສນ຺ຕຕິ ນາມ ອເນເກສໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ສພ຺ພປຐໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ເວປິ ນຍາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ວິໂກປິເຕ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິໂກປິຕເມວ ໂຫຕິ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປນ ວິໂກປິເຕ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິໂກປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕທຸຠຍມ຺ປິ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປກຕິຍາ ອາຍຸປຣິຍນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຣຓກສຕ຺ເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ສຕິ ອນາປຕ຺ຕິ ວີຕິກ຺ກມປຈ຺ຈຍາ ສນ຺ຕຕິຍາ ອໂກປິຕຕ຺ຕາ. ວີຕິກ຺ກມປຈ຺ຈຍາ ເຈ ອາຍຸປຣິຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ມຣຓກສຕ຺ເຕ ວີຕິກ຺ກມປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ຈາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍ, ມຣຓາຍ ວາ ສມາທເປຍ຺ຍ, ອຍມ຺ປິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວາ ເຈຕນາກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ເອກນ຺ຕາກຸສລຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂເວທນຕ຺ຕາ, ກາຍກມ຺ມຕ຺ຕາ, ວຈີກມ຺ມຕ຺ຕາ, ກິຣິຍຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຕຏ຺ຐຊວນວາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຠາຄາຣມ຺ມຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ‘‘ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປກ຺ເຂນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມນນ຺ຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ໂຫນ຺ຕໍ ຍຖາ ປຸເຣ ວິຍ ອຫຸຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລສ຺ສ. ຕນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິໂກປນໍ.

ອີຕິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວິຘວິຈ຺ຉິກາທີນິ ຍຸທ຺ເຘ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ປຊ຺ຊຣກນ຺ຕິ ສຣີຣຑາຫໍ. ສູຈິກນ຺ຕິ ສູລໍ. ວິສູຈິກນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂມາຕິສາຣໍວສຍໍ. ປກ຺ຂນ຺ທິຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕາຕິສາຣໍ. ທ຺ວຕ຺ຕິພ຺ຍາມສຕປ຺ປມາເຓ ມຫາກາເຍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຐິຕນາຄຸທ຺ຘຣຓໍ, ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກິເຕ ປເຣສໍ ກາເຍ ວິສມຣຓໍ ວາ ຑາຫຸປ຺ປາທນໍ ວາ ປໂຍໂຄ ນາມ.

ເກຈີຕິ ມຫາສງ຺ຆິກາ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ. ກຸລຸມ຺ພສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ. ກຖໍ ສາ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ເຈ? ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ເຐນ ມນສານຸປກ຺ຂິເຕ ໂສ ຈ ຄພ຺ໂຠ ສາ ຈ ອິທ຺ຘີຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສເຫວ ນສ຺ສຕິ, ຆຏຄ຺ຄີນໍ ເຠທນິພ຺ພາຍນໍ ວິຍ ເອກກ຺ຂເຓ ໂຫຕິ. ‘‘ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເກສຸ ໂອຈຣິຍມານໍ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ເຕສໍ ມຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຖາວຣີນມ຺ປິ ອຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕິກວເສນ ປຏິເສຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຫຕ຺ຖິກນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປໂຍເຄສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ສຕ຺ຕມາຍ ສຫຸປ຺ປນ຺ນກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສາຫຕ຺ຖິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຓຕ຺ຕິເກ ປນ ສຕ຺ຕຫິປິ ເຈຕນາຫິ ສຫ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕ ສທ຺ທາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອເກກກ຺ຂຣຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕເກຫິ ອກ຺ຂເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຕທວສານກ຺ຂຣສມຸຏ຺ຐາປິກາຍ ສຕ຺ຕມເຈຕນາຍ ສຫຊາຕວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອາຓຕ຺ຕິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ວິຊ຺ຊາມຍປໂຍເຄ. ກາເຍນາຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ສາຫຕ຺ຖິເກ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ຖາວຣປໂຍເຄ ຍາວຕາ ປຣສ຺ສ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕາວຕາ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ, ອາປຕ຺ຕິ ຈ. ຕໂຕ ປຣໍ ອຕິສຎ຺ຈຣເຓ ກມ຺ມພທ຺ຘາຕິພຫຸຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ສຕິ ປຣໍ ມຣເຓ. ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກາ. ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸຕິຍປາຣາຊິເກ ຈ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣຓາ ອິມາ ຄາຖາໂຍ –

‘‘ຠູຕຘມ຺ມນິຍາມາ ເຍ, ເຕ ຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ມຕາ;

ຠາວິຘມ຺ມນິຍາມາ ເຍ, ເຕວ ອນິຍຕາ ອິຘ.

‘‘ຠູຕຘມ຺ມນິຍາມານໍ, ຐິຕາວ ສາ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິ;

ຠາວິຘມ຺ມນິຍາມານໍ, ສາເປກ຺ຂາ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິ.

‘‘ເຕນຎ຺ຎາ ເຫຕຸຍາ ອຕ຺ຖິ, ສາປິ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ;

ຕສ຺ສາ ຜລໍ ອນິຍຕໍ, ຜລາເປກ຺ຂາ ນິຍາມຕາ.

‘‘ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ຐິຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ;

ລທ຺ຘຘມ຺ມນິຍາມາ ຍາ, ສາຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ.

‘‘ເຈຕນາສິທ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສາຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ;

ອວິເສເສນ ສພ຺ພາປິ, ຉພ຺ພິຘາ ອຕ຺ຖສາຘິກາ.

‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ຍໂຕ ສກ຺ກາ, ວິຠາເວຕຸໍ ວິຠາຄໂຕ;

ຕສ຺ມາ ອາຓຕ຺ຕິຍໍເຍວ, ວຸຕ຺ຕາ ສາ ອຕ຺ຖສາຘິກາ.

‘‘ມິຈ຺ຉຕ຺ເຕ ວາປິ ສມ຺ມຕ຺ເຕ, ນິຍຕານິຍຕາ ມຕາ;

ອຠິຘມ຺ເມ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສາ ນິຍຕາ ສິຍາ.

‘‘ຍາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ສພ຺ພາ, ສຫຕ຺ຖາຓຕ຺ຕິກາປິ ວາ;

ອຠິຘມ຺ມນເຍນາຍໍ, ເອກນ຺ຕນິຍຕາ ສິຍາ.

‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ສຫຕ຺ຖາຓຕ຺ຕິກາທິກາ;

ອຠິຘມ຺ມວເສເນສາ, ປຈ຺ເຈກໍ ຕໍ ທຸກໍ ຠເຊ.

‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉໂທ, ເຈຕນາ ເຈຕິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ;

ນ ສາຫຕ຺ຖິກກມ຺ເມນ, ປເຄວາຓຕ຺ຕິກາສມໍ.

‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉໂທ, ເຈຕນາ ເຈຕິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ;

ນ ສາຫຕ຺ຖິກກມ຺ເມນ, ປເຄວາຓຕ຺ຕິກາສມໍ.

‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກ຺ຂເຓ ວຘກເຈຕນາ;

ຈິຣາຐິຕາຕິ ໂກ ຘມ຺ໂມ, ນິຍາເມຕິ ອາປຕ຺ຕິກໍ.

‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກ຺ຂເຓ ເຈ ວຘໂກ ສິຍາ;

ມໂຕ ສຸຕ຺ໂຕ ປພຸທ຺ໂຘ ວາ, ກຸສໂລ ວຘໂກ ສິຍາ.

‘‘ກຸສລຕ຺ຕິກເຠໂທ ຈ, ເວທນາຕ຺ຕິກເຠໂທປິ;

ສິຍາ ຕຖາ ຄໂຕ ສິທ຺ໂຘ, ສຫຕ຺ຖາ ວຘກເຈຕນາ’’ຕິ.

ຍານິ ປນ ພີຊອຸຕຸກມ຺ມຘມ຺ມຈິຕ຺ຕນິຍາມານິ ປຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາເນຕ຺ວາ ນິທສ຺ສິຕານິ, ເຕສຸ ອຍມຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຎ຺ເຎ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນານິຍໂມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຈຕນານໍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕານມ຺ປິ ນຕ຺ຖິຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຠຊາປິຍມານາ ເຍນ, ເຕນ ສພ຺ເພປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ກມ຺ມຈິຕ຺ຕນິຍາເມ ຠຊນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊີວິເຕ ອາທີນໂວ ມຣຓວຓ຺ຓທສ຺ສເນ ນ ວິຠຕ຺ໂຕວ, ອິຘ ປນ ສງ຺ກປ຺ປປເທ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ມຣຓສຎ຺ຎີ ມຣຓເຈຕໂນ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ອວິຠູຕຕ຺ຕາ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອປາກຏຕ຺ຕາ, ອໂນຬາຣິກຕ຺ຕາ ວາ ອວິຠາຄາ ກາຣິຕາ ວາ. ນຍິທໍ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ນ ວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ນາມໍ, ກິນ຺ຕຸ ສຎ຺ຎາເຈຕນານມ຺ປິ ນາມນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍມ຺ປິ ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗໔. ກາຍໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕິຎສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸທ຺ເທສິເກ ກມ຺ມສ຺ສາຣມ຺ມຓໍ ໂສ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ໂຎ ວາ. ອຸຠເຍຫີຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐມປ຺ປຫາໂຣ ນ ສຍເມວ ສກ຺ໂກຕິ, ທຸຕິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຊີວິຕວິນາສນເຫຕຸ ອໂຫສິ, ຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ວຘເກນ ໂສ ທິນ຺ໂນ, ທຸຕິໂຍ ປນ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ທິນ຺ໂນ, ເຕນ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວາ’’ຕິ, ‘‘ເຈຕນາ ນາມ ທາຣຸຓາຕິ ຄຣຸໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາ ປກຕິສຠາວວຘກເຈຕນາ, ໂນ ທາຣຸຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຈຣິເຍນ ລິຂິຕໍ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາ ປຣິວາຣາ, ວຘກເຈຕນາວ ທາຣຸຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຘິປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ສາຫຕ຺ຖິໂກປິ ສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ກິຣ.

ກິຣິຍາວິເສໂສ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນາຄໂຕ. ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌ, ເອວໍ ປຫຣ, ເອວໍ ຆາເຫຫີ’ຕິ ປາຬິຍາ ສເມຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຣໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາຕິອາທິ ວຕ຺ຖຸວິສງ຺ເກຕເມວ ກິຣ. ເອຕໍ ຄາເມ ຐິຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລວ ນິຍມິໂຕ. ໂຍ ປນ ລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ທີຆໍ…ເປ… ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ. ຍທິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວທຕິ, ‘‘ເອຕໍ ທີຆ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອປເຣ. ອາຈຣິຍາ ປນ ‘‘ທີຆນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິຍມິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວທຕິ, ນ ປນ ອາຓາປໂກ ທີຆາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາເຣຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ກິຣ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ເອກໍ ສນ຺ຘາຍປິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ອິຕໂຣ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ນ ຄຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເອວໍ ທີຆາທິວເສນາປິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນິຍມິຕສ຺ເສວາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວີມໍສິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂອກາສສ຺ສ ນິຍມິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາສນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິສິນ຺ນໍ ມາເຣຕຸກາໂມວ ໂຫຕິ, ສຍໍ ປນ ຕທາ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂອກາເສນ ສຫ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ມາຣາປິໂຕ ປໂຣ ເອວ ມາຣາປິໂຕ. ກຖໍ? ສຍໍ ຣສ຺ໂສ ຈ ຕນຸໂກ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ‘‘ທີຆໍ ຣສ຺ສໍ ຖູລໍ ພລວນ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສາກາຣສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທູຕປຣມ຺ປຣານິທ຺ເທເສ ອາຓາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສີນໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອາໂຣຈເນ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ທຸກ຺ກຏໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ໂອກາສາຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູລຏ຺ເຐນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເຕນສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຘໂກ ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ອາຈຣິໂຍ ປຸພ຺ເພ ອາປນ຺ນທຸກ຺ກເຏນ ສຫ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍມ຺ປິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ມຫາຊໂນ ຫິ ເຕນ ປາເປ ນິໂຍຊິໂຕຕິ. ອິທໍ ປນ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຘໂກ ເຈ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເວຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ສາເວຕິ, ປາຣາຊິກເມວາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາຍ ອຠາວາ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປາເຐ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ວຘໂກ ປນ ‘ສາຘຸ ກໂຣມີ’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ນິຍເມ ‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ກິໍ ນາມ ໂຫຕິ, ກິມສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີ’ຕິ ສຎ຺ຊາຕກງ຺ຂານໍ ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ສິລິສ຺ສຕິ, ມູລຏ຺ເຐນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິທສ຺ສນາຘິກາຣຕ຺ຕາ ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິສກ຺ກິຍທູຕປທນິທ຺ເທເສ ‘‘ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ຈ ກິຈ຺ເຉເນຕ຺ຖ ວຕ຺ວາ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຠຄວຕາ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ອາຈຣິເຍນ ອາຓຕ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິເຕນ ຕທຕ຺ເຖ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ເສວ ອາໂຣຈິເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ໂຂ ອາຈຣິຍສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ, ນ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ, ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາຍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ‘‘ອາຓາປກສ຺ສ ຈ ວຘກສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ມູລຏ຺ເຐນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພທຸກ຺ກຏໍ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິສງ຺ເກເຕ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສງ຺ເກເຕ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ທຸກ຺ກຏໍ ວຘກສ຺ເສວ. ໂສ ຫິ ປຐມໍ ອາຓາປກໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ປາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ຈ ວຘກສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ, ‘‘ຍໂຕ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ຈ ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິການໍ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິໂຍ ປຐມເມວ ອນາປນ຺ນາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕຖາປິ ວຘກສ຺ສ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ປາຣາຊິກຠາໂວ ປາກໂຏ ຊາໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຖາ ‘‘ອາຓາປກສ຺ສ, ວຘກສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ກສ຺ມາ? ວຘກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຍາ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິ ປຐມໍ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ປນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ເກວລໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຣຸກຕາຍ ສາສນໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ສຍໍ ອມຣຓາຘິປ຺ປາຍາ ສມານາ ປາຣາຊິເກນ ອນາປຕ຺ຕິ. ອກປ຺ປິຍສາສນຫຣຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ເອວ, ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມປທວຕ຺ຖູຫິ ມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ໂສຕາປນ຺ນາຍ ຘນຸອຸສຸສູລາທິທານໍ ນິທສ຺ສນໍ ວທນ຺ຕິ ເອເກ. ຕໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕເກນ (ຊາ. ໑.໔.໗໓ ອາທໂຍ) ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອິຘ ປນ ທູຕປຣມ຺ປຣາຍ ຈ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປາວທ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ປາວທຕູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຈາຍ ວາ ອາໂຣເຈຕຸ, ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ວາ, ປຓ຺ເຓນ ວາ, ທູເຕນ ວາ ອາໂຣເຈຕຸ, ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ວິເສເສຕ຺ວາ ມູລຏ຺ໂຐ, ອນ຺ຕຣາທູໂຕ ວາ ວທຕິ, ຕທຕິກ຺ກເມ ວິສງ຺ເກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຘິກາຣທ຺ວເຍ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຘກສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອາຓາປກສ຺ສ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ. ຍທິ ປນ ໂສ ວຊ຺ຌມຣຓາມຣເຓສຸ ອວສ຺ສມຎ຺ຎຕຣໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ປາຣາຊິກທຸກ຺ກເຏສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສິຍາ. ‘‘ອິຕິ ຈິຕ຺ຕມໂນ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ‘‘ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ສຣູເປນ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕໂຕ ຈຸຕ຺ຕຣິ ນຍທານຕ຺ຖໍ. ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ວເສນ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຎາຍຕິ. ‘‘ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ສກ຺ກາ ອຸຠເຍສໍ ວເສນ ທຸກ຺ກເຏ ໂຍເຊຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ອຘິກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເກວລນ຺ຕຸ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປນ ປາຣາຊິກທຸກ຺ກເຏສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຸຠເຍສໍ ວເສນ ໂຍເຊຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິເຍຫິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມູລຏ຺ໂຐ ເນວ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ, ນ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຠາວໂຕ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຈ຺ຈຍາ ວຘກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ນຍໍ ທາຕຸໍ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ອນິຍຕາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຈ຺ຈຍາ ວຘກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ອວຕ຺ວາ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ວເສນ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ອນິຏ຺ຐນິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ‘‘ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຣນເຍນ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຕໍ ເອວໍ ອາປນ຺ນໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ອນິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓໍ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິເຍນ ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ກສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ປຏິປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ. ‘‘ປິຏກຕ຺ຕຍາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕພຸທ຺ຘິໂຍປິ ອາຈຣິຍາ ສຣູເປນ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວຣູເປສຸ ນາມ ຐາເນສຸ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມາທິໂສຕິ ສຸຫທຍາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອນາຄເຕ ວຸຕ຺ຕນຍມນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສງ຺ກຣໂທສໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວຓ຺ຓນາເວລຎ຺ຈ ອນຕິກ຺ກມ຺ມ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວຣູເປສຸ ນາມ ປາໂຐ ອາຈຣິເຍນ ປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ລິຂິສ຺ສາມ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ສິຍາ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓມຣຓາຠິນນ຺ທເນສຸປິ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ມາຣຓປຏິຄ຺ຄຫເຓ ກຖໍ ນ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນເຍປິ ເຈຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເວທິຕພ຺ພເມວ, ໂອກາສາຠາເວນ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອທິນ຺ນາທາເນປີຕິ.

໑໗໕. ອຣໂຫ ຣໂຫສຎ຺ຎີນິທ຺ເທສາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ປຣມ຺ປຣາຍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຕູຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸລ຺ລປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ສຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ມຣເຓນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອສຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຣເຓນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສຸຕ຺ວາ ເມ ວຊ຺ຌສ຺ສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຸລ຺ລປນ຺ຕສ຺ສ ວິສງ຺ເກຕຕາ ທູຕປຣມ຺ປຣາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ສຸຕ຺ວາ ວທຕູ’’ຕິ ອຸລ຺ລປຕິ, ວຊ຺ໂຌ ສຍເມວ ສຸຕ຺ວາ ມຣຕິ, ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ນ ປາຣາຊິກໍ. ໂຍ ໂກຈິ ສຸຕ຺ວາ ວທຕິ, ໂສ ເຈ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣຕູ’’ຕິ ອຸລ຺ລປຕິ, ໂຍ ໂກຈິ ສຸຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ, ສຍເມວ ສຸຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ນ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໗໖. ມູລໍ ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຈວິຕ຺ວາ, ຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ, ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ປເຄວ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເຍສໍ ຎາຕກປຣິວາຣິຕານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄຫິຕໍ, ໂປຕ຺ຖກສາມິກຫຕ຺ຖໂຕ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນມູລໍ ປຸນ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ເຎວ ຎາຕກາທີນໍ ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ໂປຕ຺ຖກສາມິກສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ຊາຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ສເຈປິ ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ສີຆໍ ເຕສໍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຍນ ຘເນນ ໂປຕ຺ຖໂກ ກີໂຕ, ຕຎ຺ຈ ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ໂປຕ຺ຖກສາມິກຫຕ຺ຖໂຕ ຘເນ ຄຫິເຕ ໂປຕ຺ຖເກ ອທິນ຺ເນປິ ມຸຈ຺ຈນໂຕ. ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂປຕ຺ຖກສ຺ສ ອຕ຺ຕນິຍຠາວໂຕ ອໂມຈິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ໂປຕ຺ຖກໍ ສາມິການໍ ທຕ຺ວາ ມູລໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕນິຍຠາວໂຕ ອໂມຈິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ໂປຕ຺ຖກໍ ມູລຏ຺ເຐນ ທິຍ຺ຍມານໍ ‘‘ຕເວວ ໂຫຕູ’’ຕິ ອປ຺ເປຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕນິຍຠາວໂຕ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ຍຖາ ເຈຕິຍໍ ວາ ປຏິມໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ເສຕຸໍ ວາ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິຕມ຺ປິ ກາຣກສ຺ເສເວຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິຕສ຺ສ, ຕຖາ ປາປມ຺ປິ ເຍນ ໂປຕ຺ຖໂກ ລິຂິໂຕ, ຕສ຺ເສວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ປເຣນ ຫິ ກຕສຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວໍ ປເຣນ ລິຂິຕມ຺ປິ ໂປຕ຺ຖກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາ ວຊ຺ໂຌ ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ຕຖາ ອຸປນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ. ເຈຕິຍາທີຕິ ເອຕມນິທສ຺ສນໍ ກຣຓປຈ຺ຈຍໍ ຫິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອິທໍມຣຓປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ ວິຈາຣິຕໍ. ມມ ປນ ເຈຕິຍາທິນິທສ຺ສເນເນວ ໂສປິ ອຕ຺ໂຖ ສາເຘຕພ຺ໂພ ວິຍ ປຏິຠາຕິ.

ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາຕິ ‘‘ເອກາປິ ເຈຕນາ ກິຈ຺ຈວເສນ ‘ຕຕ຺ຕກາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ຈຕຸກ຺ກຕາ ວິຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປມາເຓ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕປ຺ປມາເຓ. ‘‘ກຕໍ ມຍາ ເອວຣູເປ ອາວາເຏ ຂຓິເຕ ຕສ຺ມິໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕູ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຘໂກ ອາວາຏປ຺ປມາຓໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ສເຈ ຂຓິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອາວາເຏ’’ຕິ. ອິທານິ ຂຓິຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຕກປ຺ປມາຓສ຺ສ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກຸທາລປ຺ປຫາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຕ຺ເຖເຣຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຐຕໍ, ຕຖາປິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອາຈຣິຍາ. ພຫູນໍ ມຣເຓ ອາຣມ຺ມຓນິຍເມ ກຖນ຺ຕິ ເຈ? ວຊ຺ເຌສຸ ເອກສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ອາລມ຺ພິເຕ ສພ຺ເພສມາລມ຺ພິຕເມວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ສ ມຣເຓປິ ນ ຕສ຺ສ ສກລໍ ຊີວິຕໍ ສກ຺ກາ ອາລມ຺ພິຕຸໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ, ອຕ຺ຖິຕາຍປາຓາຕິປາຕເຈຕນາວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ, ປຸເຣຊາຕາຣມ຺ມຓາ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຕໍ ຊີວິຕມາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມຊວນປຣິຍາປນ຺ນເຈຕນາຍ ໂອປກ຺ກເມ ກເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມາລມ຺ພິຕໍ, ໂວໂຣປິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ປນຎ຺ຎຖາ ນ ສກ຺ກາ; ເອວເມວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ພຫູປິສຕ຺ເຕ ມາເຣມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກາເລ ວິສປກ຺ຂິປນາທີສຸ ເອກໍ ປໂຍຄໍ ສາຘຍມານາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເຈຕນາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປເນກາຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ມາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຕາຍ ເອວ ສພ຺ເພສໍ ມຣຓສິທ຺ຘິໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ນ ສກ຺ກາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອາລມ຺ພິຕຸໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ພຫູນໍ ມຣເຓ ອກຸສລຣາສິ ກຖນ຺ຕິ ເຈ? ວິສຸໍ ວິສຸໍ ມຣເຓ ປວຕ຺ຕເຈຕນານໍ ກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ກຖໍ? ຕາ ປນ ສພ຺ພາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອິຕຣາ ສພ຺ພາປິ ‘‘ຕໂຕ ພລວຕຣກຸສລປຏິພາຫິຕາ ອໂຫສິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊນ຺ຕິ, ປຸນປິ ວິປາກໍ ຊນິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອປຣາປຣິຍເວທນີຍາປິ ວິຍ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ກຸສລເຈຕນາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ເຈຕນາ ອນນ຺ຕຣຠເວ ເອວ ປຏິສນ຺ຘິທານາທິວເສນ ຕາສໍ ກິຈ຺ຈເລສກຣຓໂຕ ເອກາປິ ສມານາ ‘‘ຣາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາຍ ປນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຕິຕິກ຺ໂຂ ວິປາໂກ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິອາທິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປປຎ຺ຈິຕໍ.

ອມຣິຕຸກາມາ ວາຕິ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກມຣເຓປິ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຕນໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ເຈ? ໂອປປາຕິກຕ຺ຕໍ, ປຕນຎ຺ຈ ເອກເມວາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ພຖາປິ ອນຸທ຺ທິສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເອຕ຺ຖ ມຣຕູຕິ ອຘິປ຺ປາຍສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຣຕິ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ‘‘ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕູ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ຂຓິໂຕ ໂຫຕິ, ໂອປປາຕິກມນຸສ຺ໂສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕນິຍເມເນວ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຣຕີຕິ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ເຕນ ປາໂຕປິ ຕສ຺ສ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ໂຍ ປນ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂອປາຕຂຓນກ຺ຂເຓ ອຣູປໂລເກ ຊີວຕິ. ວຘກເຈຕນາ ຈ ‘‘ອນິຍໂຕ ຘມ຺ໂມ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມາຕຸຆາຕິກມ຺ມສ຺ສ ປິຕຸຆາຕິກມ຺ມສ຺ສ ອຣຫນ຺ຕຆາຕິກມ຺ມສ຺ສ ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທກມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໕.໓໘ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຕ຺ຕິກ) ວຈນໂຕ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕໍ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖິ, ນ ຈ ສາ ເຈຕນາ ‘‘ອນິຍໂຕ ຘມ຺ໂມ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ມາຕຸຆາຕິກມ຺ມສ຺ສ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໑໕.໔໘ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຕ຺ຕິກ) ວຈນໂຕ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ໂຎ ອິຘ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຓກສຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວຘກເຈຕນາຍ ກິໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເຈ? ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອິຘ ຊີວນກສຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ນ ມຣຕິ, ອຖ ໂຂ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຫຕິ ເອວ. ຍຖາ ກິໍ ‘‘ຍຖາກ຺ກເມນ ຐິເຕ ສຕ຺ຕ ຊເນ ເອເກນ ກຓ຺ເຑນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣມີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານກາເລ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ຊີວິຕມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ກຓ຺ໂຑ ຕໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຕເຣ ຉ ຊເນ ມາເຣຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຍໍ ປາຓາຕິປາຕີ ເອວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ໂຍ ໂກຈີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ວຘກເຈຕນາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຊີວິຕາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອມເຕປິ ອິຕຣສ຺ສ ວເສນ ປາຓາຕິປາຕີ. ສເຈ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກວ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອວຣູເປສຸ. ອຍເມວ ເຫຕ຺ຖ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຄຕາ ຍຸຕ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຕນຣູປໍ ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ມາຕຸຍາ ປຕິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາຍ ມຕາຍ ໂສ ມາຕຸຆາຕໂກ ໂຫຕິ, ນ ເກວລໍ ປຸຣິສຆາຕໂກ, ຕສ຺ມາ ປຕນສ຺ເສວ ວເສນ ອາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ປຕນຣູປມຣຓຣູປານໍ ເອກສນ຺ຕານຕ຺ຕາ, ຕເທວ ຫິສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຕສ຺ສ ຫິ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ນຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິຣຸຊ຺ຌນຸປ຺ປຊ຺ຊນການິ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິໂສຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ມາຕຸຆາຕໂກວ, ນ ປຸຣິສຆາຕໂກຕິ, ຍຖາ ຕສ຺ສ ປຕນຣູປວເສນາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ອິຘາປິ ປຕນຣູປວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ເອກສນ຺ຕານຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປຐມເຖຣວາເທ ຍຸຕ຺ຕິ. ທຸຕິເຍ ກິຎ຺ຈາປິ ເປໂຕ ປຕິໂຕ, ຍກ຺ໂຂ ຈ, ອຖ ໂຂ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອກຸສລວິປາກສ຺ສ ‘‘ວາເມນ ສູກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໖; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຍກ຺ຂານໍ ປຏິສນ຺ຘິ ວິຍ ສພ຺ພຣູປານໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອມນຸສ຺ສຊາຕິກຕ຺ຕາ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຣູເປນ ມເຕ ມຣຓຣູປວເສນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ວຕ຺ຖຸວເສນ ລຫຸກາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນາ ໂຫຕິ ເອວ ຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ຂາທິເຉທນປາຈິຕ຺ຕິຍປຣິວຕ຺ຕນໍ ວິຍ. ອຍເມວ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຣາຊິກສ຺ສ ປນ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ປຕິຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ມຣຕຸ, ປາຣາຊິກເມວ ຄຣຸກຕ຺ຕາ. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ວິປຣິວຕ຺ຕນາ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ຕິຣຈ຺ຉາເນ, ມເຕ ເຠທສ຺ສ ກາຣຓໍ;

ສຣູປມຣຓໍ ຕິສ຺ໂສ, ຜຸສ຺ໂສ ມຎ຺ເຎຕິ ອຎ຺ຎຖາ.

ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ທຸຕິຍວາເທ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຕິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ຕິຣຈ຺ຉາເນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເທວາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ. ‘‘ສກສກຣູເປເນວ ມຣຓໍ ຠວຕິ ນາຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຍກ຺ຂເປຕຣູເປນ ມເຕປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫມຣເຓ ວິຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ປຫາຣໍ ລທ຺ຘາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗໗. ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ມຣຕູຕິ ວຈີເຠທໍ ກໂຣຕິ. ວິສຠາຄໂຣໂຄຕິ ສຣີຣຏ຺ໂຐ ຄຓ຺ຑປີຬກາທິ.

໑໗໘. ກາຬານຸສາຣີຕິ ເອກິສ຺ສາ ລຕາຍ ມູລໍ ກິຣ. ມຫາກຈ຺ຉເປນ ກຕປຸປ຺ຜໍ ວາ. ຫໍສປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ຫໍສານໍ ປກ຺ຂປຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກນຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐານວິຘິ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ເຠເທນ ສຄ຺ຄປາປນາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍອຘິປ຺ປາຍິໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓຕ຺ຖິກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ ອາປນ຺ນາ ປາຣາຊິກໍ. ນ ຫິ ເຕ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂວຫາຣວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄໂວຫາຣວເສນ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາເນ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ. ປາເສ ພທ຺ຘສູກຣໂມຈເນ ວິຍ ນ ໂຫຕິ. ຍຖານຸສນ຺ຘິນາຕິ ອນ຺ຕຣາ ອມຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ. ເຫຏ຺ຐິມຠາເຄ ຫິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊມາເນ ວລິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ທສ຺ສິເຕຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິເຕ. ປຏິພນ຺ຘນ຺ຕິ ຕຍາ ປຏິພນ຺ຘໍ, ປຣິໂຠຄນ຺ຕຣາຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ມາ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໑-໒. ຍສ຺ມາ ກິຣິຍໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຐມໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ປຓີຕປຓີຕໍ ເທນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖປິ ອຕ຺ຕກາຣິຍໍ ອທາສິ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຕເນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠິສນ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ. ນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ປຏິໂຆ ຈ ປໂຍໂຄ ຈ ອຕ຺ຖິ, ວຘກເຈຕນາ ນຕ຺ຖິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖຸອຊານນວເສນ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກິຣ ເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ. ‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ໂຈ ອຫ’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປາຍ ປາຬິຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທຸກ຺ຂເວທນາ ເຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຸຄ຺ຄຣາ ນາມ ຂາທນທຓ຺ຑກາ. ເວມາ ນາມ ເຕສໍ ຂາທນທຓ຺ຑການໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ຕິຣິຍໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພທຓ຺ຑາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເຫຏ຺ຐາວ ທຸວິຘາປິ ປຐນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ວິກ຺ເຂໂປ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຕປ຺ປຠວໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຊ຺ຊີຍນ຺ໂຕ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ສຠາຄານໍ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ກປ຺ປິຍເຂຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ.

໑໘໖. ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ສາ ຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ກຕາປິ ອກຕາ ວິຍາຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘‘ວເທຍ຺ຍາຖ, ຠນ຺ເຕ ເຍນຕ຺ໂຖ’ຕິ ເອວໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕິຕ຺ຖິຍຠູຕານໍ ມາຕາປິຕູນໍ ສຫຕ຺ຖາ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ປິຕຸຈ຺ຉາ ນາມ ປິຕຸຠຄິນີ. ສເຈປິ ນ ຍາຈນ຺ຕິ ‘‘ຍາຈິຕຸໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ໂກນ຺ຕາ. ‘‘ຍທາ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ວາ. ‘‘‘ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ນ ໂຫຕີ’ຕິ ວຈນໂຕ ຍາວ ສຕ຺ຕໂມ ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏ, ຕາວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ມຫາມາຕຸຍາຈູຬມາຕຸຍາຕິອາທີນໍ.

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາມເຓເຣຫິ ວາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ນ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈາສີສຕິ ສເຈ, ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍວເສນາຕິ ປຸປ຺ຜໍ ອາເນຖາຕິອາທິນາ. ‘‘ປູຊໍ ອກາສີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ຠຓຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ກາຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ເຈ ຊານນ຺ຕິ, ນ ປາທາ ອປເນຕພ຺ພາ. ອວມງ຺ຄລນ຺ຕິ ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ໂຈຣນາຄສ຺ສ ຫິ ອາມຏ຺ຐໍ ທິນ຺ເນ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອນາມຏ຺ຐໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣ ໂຖກໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອທາສິ, ໂສ ເຕນ ຕຸສ຺ສິ. ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພຕ຺ຖຣຓວິກຕິ. ປິຕຸຣາຊາ ທມິຬສ຺ສ ປຣາຊິໂຕ ໂຣຫເຓ ໂສຬສວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈປຣິວຸໂຕ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ກາຣຓາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ຆາຕາເປສິ. ເສສາ ຠເຍນ ປລາຍນ຺ຕາ ອຣຎ຺ເຎ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຈເຣຫິ ວິລຸຕ຺ຕາ ຫມ຺ພຸຄລ຺ລກວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ຫມ຺ພຸຄລ຺ລກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຠຍຄິຣິວິຫາຣໍ ອກາສິ. ເສສາປິ ເອເກກວິຫາຣໍ ກາຣາເປສຸໍ ກິຣ.

໑໘໗. ໂຈຣສມີປໍ ເປເສນ຺ໂຕ ‘‘ວາຬຍກ຺ຂວິຫາຣໍ ເປເສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສທິໂສ. ກສ຺ມາ? ມຣຓາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ. ຕຬາກາທີສຸ ມຈ຺ຉາທິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ເກວຏ຺ຏໍ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ‘‘ຕຬາກຕີຣໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຫິຓນ຺ຕສ຺ສ ປາຓາຕິປາເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ວາຬຍກ຺ຂວິຫາຣໍ ປາເຫສີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ສທິໂສ. ກສ຺ມາ? ‘‘ມຣຓາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສານຸໂລມໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ເອວໍ ວາຬຍກ຺ຂມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໑໘໙. ຕໍ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐິຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ-ສທ຺ໂທ ເອກຈ຺ເຈສຸ ນຕ຺ຖິ. ອິຕເຣສຸ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນປິ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຏ຺ຏຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ.

໑໙໐. ກຖໍ? ກຸຏິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຏຄ຺ຄິທານາທິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ກຸຏິ ນາເມສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ນຄ຺ຄຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຊີວິຕຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສປ຺ປທຏ຺ຐກາເລ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ເອເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອຕ຺ຖ ປນາຍໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ – ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລສຸປິ ສຕ຺ຕາ ນຄ຺ຄິຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອປ຺ປສາທໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ສປ຺ປາ ຈ ຑໍສິຕ຺ວາ, ເຕສໍ ປາປວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ທານປຕີນໍ ຈິຕ຺ຕຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ປຏຄ຺ຄິທານາທິ. ອຎ຺ຎຖາ ໂລກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕຣາໂຍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ວຘກສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕຫິຕກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ອວີຕິກ຺ກມໍ, ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປສາທເມວ ລເຠຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອສທ຺ຘມ຺ມສິທ຺ຘິຍາຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຊີວິຕຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕສິເນຫວເສນ ຉິນ຺ທນໂຕ ອກຸສລຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອເນເກສຸ ຣຸກ຺ເຂນ ໂອຕ຺ຖເຕສຸ, ໂອປາເຕ ວາ ປຕິເຕສຸ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຣຸກ຺ຂເຉທນາທິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກສ຺ມາ? ປຣປຣິຕ຺ຕາຓາຘິປ຺ປາຍໂຕຕິ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໑. ຕີຫິ ມາຣິເຕ ປນ ວິສງ຺ເກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕີສຸ ເອເກນ ມາຣິເຕປິ ‘‘ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຍປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ ເຈ, ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາ ອວິສງ຺ເກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກເມ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສງ຺ເກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕິໂຍ ເຈ ມາເຣຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ທ຺ເວ ມາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ມາຣິເຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຫາຣານໍ ມຣເຓ ສຕິ ທ຺ເວ ມາຣິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ເອໂກວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.