໓. ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໘. ພຫູ ປຕ຺ເຕ ສນ຺ນິຈຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ນິຈຍນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ພຫູ ປຕ຺ເຕ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈຍໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຑ຺ຒເຕຣສປລມາສານໍ ຄາຫິກາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ເອຕ຺ຖ –

‘‘ກຸຑຸໂວ ຈຕຸປເລຍ຺ໂຍ, ກຸຑຸວານໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ;

ປຕ຺ຖໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸໂຓ ມາສາ-ຕິ ກມາຫຸ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິໍ ໂລກໂວຫາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ເກຈິ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ.

໖໐໒. ຂາທນນ຺ຕິ ຂາທນີຍໍ ສູປາທິ. ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ມຕ຺ຕາ ນາມ ໂອທນໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໗) ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາໂລປສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຕ຺ຕສນ຺ນິຈຍສ຺ສ ວາຣິຕຕ຺ຕາ ຕທນຸໂລມໂຕ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທຸຕິໂຍ ວາຣິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ສນ຺ນິຈຍໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອນຘິຏ຺ຐິໂຕ ອວິກປ຺ປິໂຕ’’ຕິ (ປາຈິ. ໗໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໖ ອາທໂຍ) ນິຈຍສນ຺ນິຘິ ວິຍ ເອໂກປິ ປຸນທິວເສ ‘‘ສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປເທ ປນ ‘‘ທຸຕິໂຍ ວາຣິໂຕຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນິຍຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ປຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ເອກໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ທ຺ເວປິ ນ ອຘິຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ທຸຕິໂຍ ອນຘິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິກປ຺ເປຕຸໍ ປນ ພຫູປິ ລຠຕິ. ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາມມຕ຺ເຕ ວິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິໂມ ມຊ຺ຌິໂມມໂກ ມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ໂຐຕິອາທິ.

໖໐໘. ‘‘ປາກສ຺ສ ຫິ ອູນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຘິຏ຺ຐິຕປຕ຺ໂຕປິ ຂຣປາເກນ ເສຕຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ເຈ? ນ, ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫເນສຸ ນວສຸ ອນາຄຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຐມປາການໍ ເອວ ອູນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິທ຺ເທ, ຣາຊິຍາ ວາ ຫິ ສຕິ ເຕຫິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ວິຊຫິເຕ ນາຍໍ ປຏິເສໂຘ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ວິກປ຺ເປຕ຺ວາປິ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ເອວໍ ປຕ຺ຕກາຣໂກ ມູລໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈິຕ຺ວາ ຐປິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ທາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິນ຺ນທິວສໂຕ, ສຸຕທິວສໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ເຕນ ປນ ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປນ ຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ.

ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໑໒-໓. ພຫູ ປຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ເອກເມກໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ປຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ພຫູ ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ໂຍ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ສມູຫຕໍ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ປຏິລາຠມ຺ປິ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ປຏິລາເຠນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມູຫຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສທຸກ຺ກຏໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາຣວິໂຣໂຘ ຈ. ຍາ ກາຈິ ປນ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕກາເລ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຠິນ຺ເນນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ, ເຠເທນາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ.

ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໒໐. ‘‘ສາ ອໂຫສິ ສຸວຓ຺ຓມາລາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ສຫຘມ຺ມິເກ ອຎ຺ເຎສໍ ຍຖາສຸຂໍ ຣູປິຍໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ, ສພ຺ໂຍຫາຣາເປຠຸຎ຺ຈາຕິ ອາຈຣິໂຍ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສຍຕ຺ຕາ.

໖໒໒. ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ເຍສໍ ມໍສໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປິອາທິ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ກປ຺ປຕິ, ນ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ນ ປຓີຕໂຠຊນວຕ຺ຖູຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຎ຺ຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຠເຍສມ຺ປີຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ຈ ກຕານໍ. ‘‘ມໍສສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາ. ຂາທິໍສູຕິ ‘‘ວິກາເລ ເກວລໍ ນວນີຕເມວ ຂາທິຕຸກາເມນ ທຘິຕກ຺ກຄຕານິ ອປເນຕພ຺ພານິ, ປຈິຕຸກາມສ຺ສ ສາມໍປາກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກສປ຺ປິ ວິກາເລ ກປ຺ປຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເຠສຊ຺ເຊຫີຕິ ຍາວຊີວິກເຠສຊ຺ເຊຫິ. ກຕເຕລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປຈິຕ຺ວາ ກຕໍ ເອວ. ອຸຓ຺ໂຫທເກນາຕິ ຕາປນຠາວໍ ທີເປຕີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕຕ຺ຕາຕິ ປິຎ຺ຎາກາທິໂຕ. ‘‘ເຕລຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ…ເປ… ທຸກ຺ກຏເມວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອເຕລຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕຫິປິ ກຕເຕລໍ ກຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ກຣມນ຺ທໍ ຣຸກ຺ຂສາໂຣຕິ ເກຈິ.

໖໒໓. ອວສກສເຏ ຍສ຺ມາ ຂີຣາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕລໍ ປຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກສຏໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕລເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກ຺ກເຕລກສເຏ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕີ’’ຕິ. ວສາຍ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ວທຖ, ຠນ຺ເຕ, ນວນີເຕ ທຘິຄຸຬິກາຕິອາທິສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຘຸມ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກາລິກາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ຈ, ກຖໍ? ສມກ຺ຂິກໍ ເສຬກໍ ມຘຸ ຍາວກາລິກໍ. ອເນລກໍ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ຍາມກາລິກໍ, ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ, ມຘຸສິຏ຺ຐໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຍາວຊີວິກໍ. ຕຖາ ອຸຈ຺ຉຸ ວາ ຣໂສ ວາ ສກສໂຏ ຍາວກາລິໂກ, ນິກ຺ກສໂຏ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ໂນ ຍາມກາລິໂກ, ອສມ຺ຠິນ຺ໂນ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ, ສຸກ຺ຂກສຏໍ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອຸທກສມ຺ເຠທວິເສສໂຕ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຈຕູສຸ ກາລິເກສຸ ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພໍ ຄຣຸກໍ, ອປຣໍ ອປຣໍ ລຫຸກໍ. ເຕສຸ ຈາຍໍ ອຸທກສມ຺ເຠໂທ ຄຣຸກໍ ລຫຸກໍ ກໂຣຕິ, ລຫຸກຎ຺ຈ ຄຣຸກໍ. ອມ຺ພຣສາທີນິ ຫິ ຍາວກາລິກຕ຺ຕາ ຄຣຸການິ, ອຸທກສມ຺ເຠໂທ ປນ ຕານິ ອມ຺ພປານາທິສມຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ລຫຸການິ ຍາມກາລິການິ ກໂຣຕິ. ‘‘ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸທກສມ຺ເຠໂທ ຕໍ ຍາມກາລິກໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ໂຍຊິຕາ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຉຸຣສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໐) ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຄຸໂຬທກໍ ວິຍ ອຸຈ຺ຉຸຣສສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸທເກນ ອສມ຺ຠິນ຺ໂນປິ ອຄິລານສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ນິກສໂຏ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໐). ອຍໍ ສພ຺ໂພ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ເກຈິ ປນາຫຸ ‘‘ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ, ‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຜາຓິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ຄຸເຬ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກວ ສມາໂນ ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຉຸຣສ’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ອສມ຺ຠິນ຺ໂນປິ ອຄິລານສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິສຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ເອວ ສມ຺ຠິນ຺ໂນ ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ໂນ ວາ ຍາມກາລິໂກວ, ຄຸໂຬທກໍ ປນ ສຕ຺ຕາຫກາລິກເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ຄຸໂຬທກໍ ວິຍ ໂສ ທຸວິໂຘປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ປຐມາຈຣິຍວາເທ ວິຈາຣຓາ – ຜາຓິຕານຸມຕິຍາເຍວ ອຸຈ຺ຉຸຣສານຸມຕິຍາ ສິທ຺ຘິໂຕ ວິສຸໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອນຸມຕິ ນິຣຕ຺ຖິກາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ນິກສໂຏ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາປິ ນິຣຕ຺ຖິກາ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ, ນ ຈ ຕຖາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏນກຣສາຘິກາຣຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ສຕ຺ຕາຫກາລິກສ຺ສ ອວຕ຺ຕພ຺ພປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ກາລເຠທໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣສາຘິກາເຣ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເຈ? ນ ສກ຺ກາ ‘‘ນິກສໂຏ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏນກຣສາຘິກາຣຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຕທຎ຺ຎຣໂສ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ ‘‘ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຍາວກາລິກຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ນ ໂສ ປສງ຺ໂຄ ອາຠິໂທສິກສ຺ສາປິ ອຸຈ຺ຉຸຣສສ຺ສ ປາເກນ ຜາຓິຕາທິຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອຍເມວ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາຈຣິຍວາເທສຸ ວິຈາຣຓາ. ທຸຕິຍວາເທ ວິຈາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ, ວິມທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໐) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຘຸກຕາລນາຬິເກຣຜາຓິຕາທິໂຕ ອຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸຜາຓິຕສ຺ສ ວິເສສວຈນໍ, ເຕເນຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອິຘ ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕເມວ, ນ ມຘຸກາທິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຜາຓິຕເມວ ນາມາຕິ ສາຘິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ຂນ຺ຘເກ ຜາຓິຕໍ ປຐມໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາວ ປຈ຺ຉາ ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຕຖາ ຕຕ຺ເຖວ ຄຸຬໍ, ຄຸໂຬທກຎ຺ຈ.

ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ອປກ຺ກາ ວາຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ເຍສໍ ລທ຺ຘິ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ຍາມກາລິໂກ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ອປກ຺ກາ ວາຕິ ສາມໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປກ຺ກາ ວາ. ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາຕິ ວິນາ ວຕ຺ຖຸນາ ປກ຺ກາ ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ປໂຍຊນາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈນາຘິກາຣາຠາວາ. ສາມປາໂກ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເຈ? ສາມໍ ອປກ຺ກສ຺ສ ອຸຈ຺ຉຸຣສສ຺ສ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍາ ຜາຓິຕຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ປຣໂຕ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ກຕຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນຍທສ຺ສນໂຕ ຈ ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ກສຏໍ ສາມປາກໍ ນ ຊເນຕິ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍເຍວ ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ວິກາເລຕິ ໂປຣາຓາ. ‘‘ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ‘ຣຊນປາກໍ ວິຍ ໂອຬາຣິກໍ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ‘‘ເອວໍ ຜາຓິຕຄ຺ຄຫຓໍ ອມຘຸຣໍ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ກິໍ ມຘຸຣຕາຍ, ອມຘຸຣຕາຍ ວາຕິ? ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ ກິຣ. ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣໍ ປນ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ຂີຣຆເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈນ຺ຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຊລ຺ລິກາ ນາມ ເຜຓາທິ.

ເຠສຊ຺ໂຊທິສໍ ວທນ຺ເຕນ ອິຕເຣ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານີ’’ຕິ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໖໐) ‘‘ຍໍ ເຠສຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ມຕຎ຺ຈ ໂລກສ຺ສ, ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ວິຈາຣຓາ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

໖໒໔. ທ຺ວາຣວາຕປານກວາຏານີຕິ ທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ວາຕປານານຎ຺ຈ ກວາຏານິ. ກສາວປກ຺ເຂປມຕ຺ເຕນ ຫິ ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມກ຺ເຂຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກສາໂວ ນາມ ກນກລມ຺ພາທີນິປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ‘‘ອິທານິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ພາຫິຣປຣິໂຠໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອິຘ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ປທໍ ນຕ຺ຖິ. ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມໍ ນວນີຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ.

໖໒໕. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິສ຺ສາສາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສວິສ຺ສາໂສ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສເຈ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກາກນິກມຕ຺ຕຎ຺ເຈ ມູລໍ ອທິນ຺ນໍ, ‘‘ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ…ເປ… ສກຠາວໍ ນ ອຸເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອຕໍ ສທິສໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຠິຘມ຺ມິກຄຓານໍ ທິນ຺ນໍ ວິຍ ຈ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອາຠິຘມ຺ມິກາ ຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ອາຠິຘມ຺ມິກຠູຕານມ຺ປິ ຕໍ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຍຖາກາມກຣຓີຍຕາ ອຕ຺ຖິ ມມຕ຺ຕຎ຺ຈ, ນ ເອວໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ສາຘາຣຓໍ, ນ ຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອກໂຕ ວສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ‘‘ອວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ອິທໍ ສທິສໍ, ເຍນ ມູເລນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ສເຈ ອິຕໂຣ ເທຕິ, ໂສ ວາ ຕໍ ອິຕຣສ຺ສ ເທຕິ, ສຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຈີວຣໍ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ເອເກນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອຕ຺ຖ ປໂຍໂຄ ນ ທິສ຺ສຕິ ສມານປຣິກ຺ຂາຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານປໂຍຄາຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ສມານສພ຺ພຠຓ຺ຑການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຕລາທິ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ກາລາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ, ອນຘິຏ຺ຐາເນ ທຸລ຺ລຠວິເສສເຫຕຸຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣສຕ຺ຕາຫກາລິການໍ ອສທິສວິຘານຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໍ ອຸປຄຕເມວ ອນຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ກາລາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ປນ ປຣສນ຺ຕກສາຘາຣຓມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ກາລາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິກຣໍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສກສນ຺ຕກຕາ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ກປ຺ປຕິ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປນ ຕໍ ຕສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມນ຺ຕິ ກປ຺ປຕີຕິ. ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສປິ ອິມສ຺ສ ທານໍ ຣຸຫຕິ, ນ ປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ…ເປ… ສເຈປິ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ເທນ຺ຕິ, ອທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ສ ທານເມວ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ກຸໂຕ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ເອໂກ ເຈ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທສເມ ທິວເສ ອິຕຣສ຺ສ ເທຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ທສ ທິວເສ ປຣິຫຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ຕຖາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມານໍ ສຣິກ຺ຂໍ ນກ຺ຂມຕີຕິ ນ ຕໍ ສາຣໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕກ຺ໂກ. ‘‘ວິນຍກມ຺ມວເສນ ປນ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຫສາ ວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸນ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສເຈ ເທສນ຺ຕຣິຕໍ, ສມຸທ຺ທນ຺ຕຣິຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ຊາຕໍ, ຕໍ ອິຘ ຐິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກສ຺ສ ວນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາເສນ ປຸນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຕ຺ຕາທີສຸ ຈ ອຍເມວ ນໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕາລນາຬິເກຣຜາຓິຕມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ເອວາ’’ຕິ ຈ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຣສນ຺ຕກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ຈ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ສປ຺ປິອາທິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປຸນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິຘານໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ.

ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໒໗. ‘‘ເອກເມວ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈເນນ ວສ຺ສິກສາຏິກລກ຺ຂເຓນ ຎາຕການມ຺ປິ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ເອກເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕິວິຘໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປນ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຍສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ປຣິເຍສິຕຸໍ ລຠຕິ, ຕໍ ປຣິເຍສນເຂຕ຺ຕໍ ນາມ, ‘‘ເອວໍ ກຣຓນິວາສນາຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕານິປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິເມນ ປຸຣິມຄ຺ຄາໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປຸຣິເມນ ປຈ຺ຉິມຄ຺ຄາໂຫ, ຍຖາລາຠນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິເມນ ປຸຣິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນິວາສນເຂຕ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມານໍ. ກຣຓເຂຕ຺ເຕນ ປນ ເອກສ຺ເສວ ປຸຣິມສ຺ສ ຄາໂຫ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ກຣຓເຂຕ຺ຕນິວາສນເຂຕ຺ຕານໍ ກາລໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ກິຣິຍໂຕ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາຬິວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣາຠາເວນ, ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ຈ, ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ປາຬິໂຕ, ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປາຬິ, ຕຖາ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາໂຕ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ຈ.

ຕຖາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິໂມ ອຑ຺ຒມາໂສ ກຣຓນິວາສນເຂຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ, ອິມິນາ ນເຍນ ຕິວິຘເມວ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ສິທ຺ຘໍ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສໂຖ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ, ລທ຺ຘໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ອປາໂຐ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວິໂຣຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກາຕຸໍ, ນິວາເສຕຸໍ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕາວ ປຈ຺ຉິເມນ ປຸຣິມຄ຺ຄາຫສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ປຸຣິເມນ ກຣຓເຂຕ຺ຕາທີນໍ ຄາໂຫ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓເຂຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ສ ເລຂນໂທສຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສາຘິຕໍ. ກຣຓເຂຕ຺ເຕນ ປນ ນິວາສນເຂຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ອຕ຺ຖິ ກາລນານຕ຺ຕາຠາວໂຕ, ເຕເນວ ປຸພ຺ເພ ຍຖາລາຠຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕຖາ ຈ ສາຘິຕເມວ, ນ ເຠໂທ ປນຕ຺ຖິ, ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ນ ຫິ ປຸຣິເມນ ປຈ຺ຉິມຄ຺ຄາໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ປາຬິວິໂຣຘໂຕຕິ ເຈ? ນ, ຕທຕ຺ຖາຊານນໂຕ. ‘‘ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ອທ຺ຘມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕທສ຺ສນໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິເຂຕ຺ຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ. ທິນ຺ນປຸພ຺ພໂຕປິ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປິຏ຺ຐິສມຍຕ຺ຕາ, ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍກາ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອປວາເຣຕ຺ວາ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ເທນ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ສຕຸປ຺ປາໂທວ ວຏ຺ຏຕິ. ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຕທຎ຺ເຎສຸ.

‘‘ສເຈ ກຕ…ເປ… ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ…ເປ… ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສປິ ຍາວ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິວສາ ອກຕາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ນ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ເຈ? ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ‘‘ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ອກຕາ ລຠຕີຕິ ສິທ຺ຘເມວ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ສິທ຺ຘໍ, ສຣູເປນ ປນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ສຣູເປນ ທສ຺ເສຕຸໍ, ທຸສ຺ສທ຺ຘາປຍຕ຺ຕາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ທສ຺ເສຕຸຎ຺ຈ ອິທມາຣທ຺ຘໍ ອາຈຣິເຍນ, ‘‘ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ກຖິນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘໂຕ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ສາຘກຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ. ‘‘ຍທິ ນປ຺ປໂຫຕິ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ຕາວ ປຣິຫາຣເຂຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ເອກທິວໂສປິ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປໂຫນກຠາເວນ ອກຕາວ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນ ລຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຕເທວ ວຈນໍ ກຕປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕີຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ‘‘ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ທສາເຫ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ກຣຓປຣິໂຍສານໍເຍວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນາ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຄິມ຺ຫທິວສານໍ ອນຘິຏ຺ຐານກາລຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອວ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວາ ຕທເຫເຍວ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’ຕິ ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຄິມ຺ຫທິວສານໍ ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ – ນ, ຕທຕ຺ຖາຊານນໂຕ. ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ຄິມ຺ຫທິວສາ ທສາຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມທິວເສ ຈ ລທ຺ຘາ ນິຏ຺ຐິຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕາປິ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສໍ ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ຕາວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກໂຕ ປຸພ຺ເພ ທສາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ອິທໍ ນ ອວິເສເສນ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຄິມ຺ຫທິວເສປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິນ຺ຕຸ ຄິມ຺ຫທິວເສ ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຘິຏ຺ຐານເຂຕ຺ເຕ ຈ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕທສາເຫ ເຂຕ຺ເຕເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ນ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຄິມ຺ຫທິວສານມ຺ປິ ຄຓນູປຄຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອເຂຕ຺ຕທິວເສປິ ຄເຓຕ຺ວາ ເຂຕ຺ເຕ ເອວ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໓໒. ສາມນ຺ຕິ ສກສຎ຺ຎິຕານິຍມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກສຎ຺ຎິຕາເຍວ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນອຈ຺ຉິນ຺ທເນສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມູລງ຺ຄນິທສ຺ສນເມຕໍ. ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຈີວຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ທຕ຺ວາຕິ ທຕ຺ວາ ວາ ທາເປຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ປທຠາຊນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທາເປຕ຺ວາ ຕໍ ສຍໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເຕເນວ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍາຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທິນາ ທາເປຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວາ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສາ ທາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອນເປກ຺ໂຂ ທຕ຺ວາ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ກິນ຺ຕິ ເຈ? ສກສຎ຺ຎາຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຍ ເຖຍ຺ຍາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ອປິຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ໂສ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ວິສ຺ສສນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕປິ ຕໍ ສິທ຺ຘເມວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕາວກາລິກໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ສາຘິຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ທານໍ ທີເປຕິ, ຕຎ຺ຈ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໖໓໓-໖໓໔) ອຸປສມ຺ປນ຺ເນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວິຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ຕິກທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ອາຄຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຕທຘິປ຺ປາຍາຊານນໂຕ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ເອວໍ ທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ກຸປິໂຕ ເຈ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ວາ ‘‘ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ເຈ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໓໓. ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫຸກມ຺ປິ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເອກພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫູນິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ພຫຸຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພານິ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປາຬິວຈນໍ, ອຏ຺ຐກຖາວຈນທ຺ວຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສເມຕິ, ປຣສນ຺ຕກມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ ປໍສຸກູລຎ຺ຈ, ເຕນ ‘‘ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘຣູປິຍໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕທຕ຺ຖນິຍມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຉາທິຕໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກໍ, ວຈີກມ຺ມໍ ປນ ເກວລໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທາເປນ຺ຕສ຺ເສວ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ໂສ ວາ ເທຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ‘‘ຕຸຏ຺ໂຐ ວາ ທຸຏ຺ໂຐ ວາ ເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ວາຕິ ເຈ? ນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ທານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປສຍ຺ຫາວຫາເຣ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມໍ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ’ຕິ ປາຬິວຈນໂຕ ຈ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖາເນ ‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອຸຠຍຕ຺ຖ ທານຫຣເຓສຸ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິທມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ກສ຺ມາ? ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ທຕ຺ວາ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ນາສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ທານກາເລ ເອວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ ປມາຓນ຺ຕິ ອສິທ຺ຘເມຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວາ ປາຬິຍາ ວາ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ວາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລເຍວ ຈີວຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ວາ ທຕ຺ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອິທໍ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣຎ຺ຈ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ (ປາຣາ. ໖໓໑ ອາທໂຍ) ວິກປ຺ປນ຺ຕຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຈ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ທຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວາປນາທິສິກ຺ຂາປເທສຸ ວິຍ ອປຣຠາເຄ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ ເຈຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ’’ຕິ ອງ຺ເຄສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ເສວ ທານມຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ນິສ຺ສຏ຺ຐທານ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ ກິຣ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໓໗. ຉຏ຺ເຐ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ສາມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ສາມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອງ຺ເຄສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎນ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາມນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ນິຍມນໍ. ‘‘ສາມໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ‘‘ສາມໍ ວາຍາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາຍາເປຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຬິຍໍ ປນ ອາສນ຺ນປເທນ ໂຍຊນາ ກຕາ, ຕສ຺ມາ ສາມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຫຕ຺ຖກມ຺ມຍາຈນວເສນ ລທ຺ຘຕນ຺ຕວາໂຍປິ ກປ຺ປິໂຍ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ເຈ, ຕນ຺ເຕ ວີຕໍເຍວ ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ ອຘິຏ຺ຐິເຕນ ເອກີຠາວູປຄມນໂຕ. ‘‘ສເຈ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ຈິນສາຏກໍ ວິຍ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິລາເຠນາຕິ ວຈເນນ ວາຍາເປຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມີຕິອາທິ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໔໒. ວິສິຏ຺ຐໍ ກປ຺ປຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຕຎ຺ຈ ປມາຓໍ, ນ ອາມິສທານໍ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິຠາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ນ ສເມຕີຕິ.

ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໔໖. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຍາວ ປວາຣຓາ ປວາຣິຕາ’’ຕິ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາເມສຸໍ. ກິມິທໍ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ອວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວິຠຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ. ເຕເນວ ປຣໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຠຕ຺ຕໍ ປນ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ນ ກສ຺ສຈິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ກໂຣຕິ.

ອປິຈ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ປິຏ຺ຐິສມຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ປວາຣຓາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖກາເລ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ຍາວ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕາວ ນ ຕສ຺ເສວ, ທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອິໂຕ ຕຕິຍວສ຺ເສ, ຈຕຸຕ຺ຖວສ຺ເສ ວາ ‘‘ປວາຣຓາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາທານເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໙ ອາທໂຍ) ປາກໂຏ. ຕານິ ຈີວຣກາລສມຍາຕິກ຺ກເມ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານີຕິ ເຈ? ນ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ສມໂຍ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກາໂລ’’ຕິ ອາຄໂຕ, ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ‘‘ສມໂຍ’’ຕ຺ເວວ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຖຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອກໂຕ ‘‘ຈີວຣກາລສມໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມາຕິກາຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຕາທິສໍ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໍ ອຸປຄຕໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ປເນວ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ກຸຏິຍາ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫິ ທາຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເອວ ທານກິຈ຺ຈໍ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ສງ຺ຆສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອຕ຺ຖິ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ຍໍ ນ ວສ຺ສາວາສິກຠາເວນ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖກາເລເຍວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ຍໍ ວສ຺ສາວາສິກຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມເຍ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ສມເຍ ທິນ຺ນມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ສງ຺ຆສນ຺ຕກຠາວໍ ວາ ທາຍກສນ຺ຕກຠາວໍ ວາ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອີທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ອຕິເຣກສໍວຈ຺ຉຣມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ລຠຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ. ທສາຫໂຕ ປຸເຣຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍາວ ປວາຣຓາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ສກຠາວູປຄຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ‘‘ອນ຺ໂຕສມເຍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພກໍ ປນ ປຣສ຺ສ ທາຕພ຺ພຕາຍ ສກຠາວໍ ອນຸປຄຕໍ, ນ ຫິ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ນ ຈ ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາຠາວໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກໂຏວ. ກຕມໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ປຣສນ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກເມວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ‘‘ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸຂໍ ທາຕຸໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຫິ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ທສາຫປຣມໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ອິໂຕ ສມຍໂຕ ອຸທ຺ຘເມວ ທສາຫສ຺ສ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ ສມຍໂຕ ປຣໍ ທສາຫໍ ນ ລຠຕີຕິ ກິຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກາທສມໍ ອຣຸຓໍ ຈີວຣມາເສ ອຸຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ລິຂິຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກາທສທິວເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ລຠຕີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອິຕຣມ຺ປິ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣາທິໍ ອນຸຊານາຕິ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣມຸເຂນາຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ກຕຣໍ ສຸຠາສິຕໍ? ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ເອເກ. ກຖໍ? ປຐມໍ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈມາສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ, ອນຸຄຓ຺ຐິປທລທ຺ຘິຍາ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກາທສທິວສາຘິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ທຸຕິຍໍ ‘‘ທສາຫານາຄຕນ຺ຕິ…ເປ… ທສາເຫນ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ. ອິມສ຺ສ ນຍສ຺ສ ວເສນ ‘‘ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນິຘານກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຄຓ຺ຐິປທລທ຺ຘິຍາ ‘‘ນວາຫານາຄຕໍ ກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສ ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣຕິ? ໂຍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສວ ສາໂຣ. ເຕເນວ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນໂຕ, ‘‘ທສາຫານາຄຕ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ຈ ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຐິປທລທ຺ຘິປິ ປາຬິຍາ ສເມຕິ.

ກຖໍ? ຍສ຺ມາ ປວາຣຓາທິວເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ຠິກ຺ຂຸ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ທສເມນ ອເຫນ ສທ຺ຘິໍ ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນວທິວສາ ທສ ອຫານີຕິ ທສາຫໍ, ເຕນ ທສາເຫນ, ສຫໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມາ ຈີວຣສມຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ‘‘ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຈ? ນ, ອິມສ຺ສ ນິປ຺ປໂຍຊນຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອຈ຺ເຈກຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓກາລໍ ນິຍມິຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ອຈ຺ເຈກເມວ ນ ໂຫຕິ. ປຐມກຖິເນນ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຸປຣິ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິສງ຺ຄໂຫ ຈ. ນ ຈ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ປາຬິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ວາ ສມ຺ຠວຕິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ທສາຫາຘິຈ຺ຈກາຣິກາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິປາຍໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣກາລສມຍໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕິກາ ເອວ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໔໗-໕໓) ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ເສວ ອປຣາຘທສ຺ສນໂຕ, ວິເສສກາຣຓາຠາວາ, ‘‘ກາມຎ຺ເຈສ ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິວຈນວິໂຣຘໂຕ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນາສມ຺ຠວໂຕ ຈ.

ກຖໍ? ທສາເຫນ ສຫ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ‘‘ອນາຄຕາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ທສາຫໂຕ ອຎ຺ຎາ ສາ ປຸຓ຺ຓມາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອນຎ຺ຎາ ເຈ, ສຫ-ສທ຺ໂທ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຫິ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕິ, ອນາຄຕ-ສທ຺ໂທ ຈ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ອາຄຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ສາ ປຸຓ຺ຓມາ. ຈີວຣສມຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ເອກີຠາວໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອນາຄຕາເຍວາຕິ ເຈ? ນ, ຕຖາປິ ອນາຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ, ອາຄມນສມ຺ຠເວ ສຕິເຍວ ຫິ ອນາຄຕ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຫິ ນິພ຺ພານໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ‘‘ອນາຄຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ຂຓຕ຺ຕຍໍ, ສາ ຈ ປຸຓ຺ຓມາ ນ ກທາຈິ ສມຍຠາວໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຍຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໍ ປິຏ຺ຐິສມຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວຕິ. ອປິຈ ປວາຣຓາຍໍ ອຣຸເຓ ຈ ອຸຏ຺ຐິເຕ ສາ ປຸຓ຺ຓມາ ຈີວຣສມຍໍ ເອກາຫານາຄຕາ ເອວາປຊ຺ຊຕິ ປຸພ຺ເພ ສຫໂຍຄປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອກີຠາວຄຕາປິ ສາ ຈີວຣສມຍໍ ອນາຄຕາ ເອວ ຊາຕາຕິ ສພ຺ພທາ ນ ຕຖາວິຄ຺ຄຫກຣຓວຈນຕ຺ຖໍ ໂກຈິເທວ ວຈນໂຕ ທີເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກິມຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕໍ ປາຣິປູຣິສມ຺ຠວໂຕ. ປຎ຺ຈມິຍຎ຺ຫິ ປຸເຣ ອຣຸຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສເຍວ ປຣິປູໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຈມິຍາ ທິວສຠາໂຄປິ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປເຄວ ປຸເຣ ອຣຸຓໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຐມປາຐສ຺ສ ວເສນ ‘ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາ’’’ຕິ ຈ ‘‘ທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ’’ຕິອາທິ ຈ ຍໍ ລິຂິຕໍ. ຕໍ ນ, ‘‘ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ປາເຐ ສຊ຺ຊິເຕວ ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ, ນ ຕານິ ຐານານິ ປຸນ ສຊ຺ຊິຕານິ. ຍຖາຐິຕວເສເນວ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພານີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຖເມວາຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ‘‘ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ປາເຐ ສຊ຺ຊິເຕ ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນິຘານກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈາຍິກຈີວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ປາໂຐ. ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ກາມຎ຺ເຈສ ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິອາທິ ຈ ຍໍ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ນ ປາໂຐ, ຕສ຺ມາ ເອກາທສທິວສໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ລິຂາປິໂຕ ກິຣ. ‘‘ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຕິຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈມາສາຕິ ປາໂຐ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ, ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ວາ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໒. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອິທໍ ຕິຈີວເຣ ເອວ ອຍໍ ວິຘິ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ຍຖາສຸຂນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຕິເຣກຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເສນາສເນ ວາໂສ ນ ວິປ຺ປວາໂສຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຈີວຣປ຺ປວຕ຺ຕິຊານນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອຕິເຣກໂຕປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຣຎ຺ຎກເມວ ປນ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ຘຸຕງ຺ຄໍ ຣກ຺ຂຕິ ຈີວຣປ຺ປວຕ຺ຕິຊານນປລິໂພຘສມ຺ຠວໂຕ.

໖໕໓. ‘‘ຄາວຸຕໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປມາເຓນ ລຠຕີ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ສິຍາ ຈ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຈິເທວ ປຈ຺ຈໂຍ ເຕນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ໂຍຊນປ຺ປມາເຓປິ ສິຍາຕິ ເຈ? ນ, ‘‘ປຸນ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກິນ຺ຕິ? ອິທໍ ນິພທ຺ຘາວາສວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ກິນ຺ຕຸ ນ ອິຘ ຘຸຕງ຺ຄາຘິກາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ຘຸຕງ຺ຄໂຈໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອສມ຺ຠວໂຕ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອງ຺ເຄສຸ ອຠາວໂຕ. ຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ປຕິຣູປເສນາສນທີປນໂຕ ຘຸຕງ຺ຄຘຣຕາ ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘາ. ວຈນປ຺ປມາຓໂຕຕິ ເຈ? ນ, ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ຈ ປາຬິເຍວ ປມາຓໍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ປຸນ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມສີມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ປຸນທິວເສເຍວ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐໂມ ອຣຸໂຓ ນິພທ຺ຘາວາເສ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕພ຺ໂພຕິ ເອເກ. ອນ຺ໂຕຉາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຍາວ ນິພທ຺ຘາວາສໍ ນ ກປ຺ເປຕີຕິ ເອເກ. ຍາວ ມຄ຺ຄປຣິສ຺ສມວິໂນທນາຕິ ເອເກ. ສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ ອນ຺ໂຕຉາຣຕ຺ຕໍ ວສຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ນິພທ຺ຘາວາສກປ຺ປເນ ສຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຕໍສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ, ຕທເຫວ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ວາຕິ ເອເກ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາ ນວມຄ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ວາ ນວຄາມສນ຺ນິເວເສນ ວາ, ຕໍ ເສນາສນໍ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິຫາຍຕິ. ຕທເຫວ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ວາ. ຉາຣຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປວສນ຺ຕສ຺ສ ເຈ ປຣິຫາຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕທິວສຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ອນງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ເອເກ. ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຘຸຕງ຺ຄຘໂຣ ໂຫຕິ, ຄາມສີມາຍໍ ອວສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ປຐມໍ ພທ຺ຘອວິປ຺ປວາສສີໂມ ເຈ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ມາເສ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ວສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕເສນາສເນ ວສນ຺ເຕນາປິ ຉາຣຕ຺ຕເມວ ຈີວຣໍ ຄາເມ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ໂຕຉາຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວສໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໗. ເທຖາວຸໂສ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂຫຕິ, ຍທິ ເອວໍ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ຈ ອິມສ຺ສ ຈ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ? ຕໍ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕເຍວ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອິທໍ ຎາຕກປວາຣິເຕປິ, ຕໍ ອນຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ເສວ, ອິທໍ ຕສ຺ສປິ, ຕໍ ຈີວຣໍເຍວ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ, ອິທໍ ອຈີວຣມ຺ປິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິທໍ ຕໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອິມິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ ອິມສ຺ສ ນິປ຺ປເທສໂຕຕິ ເອເກ. ທ຺ວີຫິປິ ຠວິຕພ຺ພໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອງ຺ຄສິທ຺ຘິໂຕຕິ ເອເກ. ອິມານິ ຕສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ອິມສ຺ສ ປນ ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕຠາໂວ, ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ, ປຏິລາໂຠຕິ ຕີຓິ. ເອຕ຺ຖ ປຐໂມ ວາໂທ ອຍຸຕ຺ໂຕ ກຕ຺ວາປິ ໂອກາສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ປຣິວາເຣ ຈ ອວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ເຄສຸ ‘‘ອນຎ຺ຎປຣິຓຕຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທທ຺ວຍສິທ຺ຘິໂຕ, ປຣິຓຕສຎ຺ຎິໂຕ, ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ຈ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອນຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ສຸທ຺ຘປາຈິຕ຺ຕິຍວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຎ຺ຎເຈຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອເຈຕິຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາເຍວ ‘‘ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິຓຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຎ຺ຎສງ຺ຆສ຺ສ ອຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໂຕ ຕຖາ ອິຘ ຈ ‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ອຕ຺ຕໂນປີ’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ອິຘ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເກ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໖) ປທໍ ວິຍາຕິ ເອເກ. ຕໍ ນ, ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປເທ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ –

‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎໂຕ ລາຠໍ, ສງ຺ຆສ຺ສຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ນຕໍ;

ປຣິຓາເມຍ຺ຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ຕເທວ ອຎ຺ຎໂຕ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ອິຘ ປຣິຓຕທ຺ວເຍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາ, ອວຸຕ຺ເຕ ປເນເຕສຸ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕີນໍ ຍຖາຄມມຎ຺ຎຕຣາ ຈ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘິ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິນຍຘຣານໍ ອນວເສສຎາຓສ຺ສ ໂອກາໂສ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ອິຕິ ຕິໍສກກຓ຺ຑໍ ສາຣມຓ຺ຑໍ,

ອລເມຕໍ ວິນຍສ຺ສ ສາຣມຓ຺ເຑ;

ອິຘ ນິຏ຺ຐິຕສພ຺ພສາຣມຓ຺ຑໍ,

ວິນຍວເສນ ປຸນາຕິ ສາຣມຓ຺ຑນ຺ຕິ.

ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.