໒. ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ໂກສິຍກາຣໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກສໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂກສກາຣາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣານໍ ປາຓການໍ ໂກສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂກສິຍໍ ນາມ. ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ເຈ? ນິສ຺ສຊ຺ຊນກາເລ ‘‘ສຍໍ ກຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸໂຠຫິ ເຈ ກຕໍ, ຍຖາປາຐເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕນາ ຈ ປເຣຫິ ຈ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕີຕິອາທິຈຕຸກ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ນ ທສ຺ສິຕໍ. ວິນຍຘມ຺ມຕາ ເຫສາ, ຍທິທໍ ເອກສ຺ມິໍ ຕິເກ ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ວາ ທສ຺ສິເຕ ອິຕຣໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໗. ສຸທ຺ຘກາຬການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ປຐເມ ‘‘ເອເກນປິ ໂກສິຍໍສຸນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອິຘ ‘‘ເອເກນປິ ອຎ຺ເຎນ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນາຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ມິສ຺ສຠາເວ ສຕິປິ ອປຎ຺ຎາຍມານຣູປກໍ ‘‘ສຸທ຺ຘກາຬກ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໒. ‘‘ຘາຣຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕຸລາ ອາທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍຖາ ຕຸລາຘາຣຓາຍ ກາຬກາ ອຘິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ກາຬການໍ ທ຺ເວ ຠາວາ ຄເຫຕພ຺ພາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ສຸທ຺ຘກາຬກປຏິເສຘນນິທາເນນ. ຕຕິຍໍ ໂອທາຕານໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຄຈຣິຍານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉໂທ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອກສ຺ສປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຕິເຣກຠາເວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຸລາຘາຣຓາຍ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ສເມຕິ, ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ປນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ຕຸລາຍ ຘາຣຍິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ໂລມໍ ຕຕ຺ຖ ປເຕຍ຺ຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກ. ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ເວ ຕຸລາ ນາທາຕພ຺ພາ, ອູນກຕຣາ ອາທາຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ນ ຫິ ໂລມໍ ຄເຓຕ຺ວາ ຕຸລາຘາຣຓາ ກຣີຍຕິ. ອຖ ຄເຓຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ກິໍ ຕຸລາຘາຣຓາຍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ໂຄຈຣິຍໂອທາເຕສຸ ເອກເມວ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໒. ນວໍ ນາມ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອິທໍ ອາທິກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສຄຓນໍ ທີເປຕິ. ກຣິຕ຺ວາ ວາຕິ ວຈນໍ ນິຏ຺ຐານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ທີເປຕິ. ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນໍ ປນ ປຣິໂຠຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ທີເປຕິ, ຍສ຺ມາ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ໂອຣໂຕວ ກຕານິ ພຫູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ນວນ຺ຕິ ກິໍ ກຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ອຸທາຫຸ ຘາຣິຕໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ກຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຸກ຺ກຕໍ ວາ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓໍ ວາ ປຸນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິນາປິ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ກຕໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສິທ຺ຘໍ, ອິທຎ຺ຈ ປຸພ຺ພກຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣສິກ຺ຂາປທວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ຘາຣິຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນາມ, ສມ຺ມຸຕິ ນິຣຕ຺ຖິກາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຐມກຕໍ ເຈ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ສຕິຍາປິ ສມ຺ມຸຕິຍາ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ? ຕຕ຺ຣິທໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານນິທສ຺ສນໍ – ນິຏ຺ຐານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຕເມ ວສ຺ເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມາສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ, ນ ວສ຺ສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ. ສຕ຺ຕເມ ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ວສ຺ສໍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ວິປ຺ປກຕສ຺ເສວ ສເຈ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປູເຣນ຺ຕິ, ປຸນ ນິຏ຺ຐານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ລຠນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວາ, ຘາຣິຕເມວ ນາມ. ຍສ຺ມາ ‘‘ນວໍ ນາມ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ປຣໂຕ ຕເມວ ປຸພ຺ພກຕໍ ທຸກ຺ກຕຠາເວນ, ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓຕາຍ ວາ ວິຊເຏຕ຺ວາ ປຸນ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ອຕິເຣກໍ ວາ. ອນ຺ໂຕ ເຈ ກໂຣຕິ, ຕເທວ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ນາມ ໂຫຕິ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍ, ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ນວໍ ນາມ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ໂຫຕິ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ. ‘‘ຍາຈນພຫຸລາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຣຓໍ ທີເປຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຕໍ ນິພ຺ພິເສສເມວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປນສ຺ສ ວິເສໂສ, ຍສ຺ມາ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວິເສໂສຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ‘‘ນວໍ ນາມ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕິເຣກຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ປຏິລາເຠນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນວຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ປຏິລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉພ຺ພສ຺ສປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ໂອເຣນ ເຈ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ…ເປ… ກາຣາເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນວໍ ນາມ ກຣຓເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປຏິລາຠໍ. ໂອເຣນ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ນວ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ, ອປ຺ປຏິລທ຺ຘໍ ເຈ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ຍຖາ ລາໂຠ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ ວາ ກາຣາເປຍ຺ຍ ວາຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວິເສໂສຕິ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໕. ນາສ຺ສຸຘ ໂກຈີຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຸຘ-ອິຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອິຘ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນາສ຺ສຸຘ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕໍ ສຸຄ຺ຄາຫໍ ເອກາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວຣນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໓໓໗) ວິຍ, ອນຸຊານາມິ…ເປ… ຍຖາສຸຂໍ ມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕູຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕຸ.

໕໖໖-໗. ‘‘ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປເສນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຄຓປາໂມກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣຎ຺ຎິກປິຓ຺ຑປາຕິກປໍສຸກູລິກວເສນ ສພ຺ພານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕເນວາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສນ຺ຖເຕ ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍາ’’ຕິ. ກິໍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຈີວຣໍ ນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເຈ? ຍຖາ ໂຫຕຸ. ກຕມໍ ຈີວຣໍ ນາມາຕິ? ຉນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈ ວາຍິມໍ ອວາຍິມນ຺ຕິ? ວາຍິມເມວາຕິ. ກຕຣສຸຕ຺ເຕນາຕິ? ອທ຺ຘາ ໂສ ສຸຕ຺ຕເມວ ນ ປສ຺ສຕິ, ສິເວຍ຺ຍກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ, ອິທ຺ຘິມຍິກຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອຈີວຣໍ ກໂຣຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອວາຍິມມ຺ປີຕິ ວທາມີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສິທ຺ຘາ ສນ຺ຖເຕ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາ ກມ຺ພລສີເສນ ອຸຓ຺ຓາມຍສາມຎ຺ຎໂຕ. ກິໍ ປນ ເຕ ສນ຺ຖຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ? ທຸຏ຺ຐຸ ອຘິຏ຺ຐຫິໍສຸ ອຈີວຣຕ຺ຕາ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຖຕສ຺ສ. ອຖ ນາຘິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ປຸພ຺ເພວ ຕຕ຺ຖ ອຈີວຣສຎ຺ຎິໂນ ເອເຕຕິ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍ ຕທຸຠຍໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ກິໍ ປເນຕໍ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ຕຕ຺ເຖວາຄຕໍ, ອປິເຈຕໍ ອວິກປ຺ປນຸປຄໍ ເຈ, ຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສິທ຺ຘໍ ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖ ນ ວິກປ຺ປນຸປຄມ຺ປິ ຈີວຣເມວ ສິທ຺ຘໍ, ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ, ອວິກປ຺ປນຸປຄຎ຺ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຕຈີວຣິກສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣໍ ວຕ຺ຕມານໍ ອໍສກາສາວເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ອປິຈ ສນ຺ຖເຕ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາ ນ ເກວລໍ ເຕສໍເຍວ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອນຸພນ຺ຘຕິ ເອວ ‘‘ປຸຣາຓສນ຺ຖຕໍ ນາມ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ປນສ຺ສ ອຈີວຣຕໍ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕຕ຺ຖທີປເນນ ທີເປຕິ. ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ນິສິນ຺ນຎ຺ເຈວ ນິປນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສນ຺ຖເຕ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາ ອນຸພນ຺ຘຕິ ເອວ. ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໕໘) ຫິ ‘‘ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ, ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໒໙) ‘‘ນວ ຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຈ ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ທສາ ວິທຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈ ອິຘ ‘‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ‘‘ສນ຺ຖຕສທິສໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕປເທເສ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາເລຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ທສາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕາຫິ ທສາຫິ ສທສໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ນິສີທນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິສີທນໍ ນາມ ນວນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຖຕສທິສໍ ເອຬກໂລມມຍສນ຺ຖຕວິເສສນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ນິສີທນເມວ ນິສີທນສນ຺ຖຕຎ຺ຈ ສິທ຺ຘໍ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ເອກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ສິທ຺ເຘ ສິທ຺ຘາ ສນ຺ຖເຕ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ສນ຺ຖຕສາມຎ຺ຎໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກຖໍ ອທສເມວ ສນ຺ຖຕໍ ຈີວຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເນກມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐິຕມ຺ປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຍໂຕ ສທສເມວ ສນ຺ຖຕໍ ຈີວຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ. ອສນ຺ຖຕປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ໂອເຣນ ຈ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ວິນາປິ ສມ຺ມຸຕິໍ, ຕຎ຺ຈ ໂປຣາຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອວ, ນ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວຈນໂຕຕິ. ອຖາປິ ສິຍາ ສນ຺ຖຕໍ ສຍນຕ຺ຖເມວ ກຣີຍຕິ, ນິສີທນໍ ອສນ຺ຖຕເມວາຕິ. ຕຎ຺ຈ ນ ນິຍມໂຕ ‘‘ປຸຣາຓສນ຺ຖຕໍ ນາມ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖໍ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕາ.

ສນ຺ຖຕສ຺ສ ປນ ອຈີວຣຠາເວ ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິ – ອາທິໂຕ ‘‘ຕີຓິ ສນ຺ຖຕານິ ປນ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຕານິ ອກປ຺ປິຍານີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຠຄວຕາ ຈ ໂຂມາທີນິ ຉ ອນຸຎ຺ຎາຕານີຕິ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຸທ຺ຘໂກເສຍ຺ຍມ຺ປິ ຈີວຣໍ ກປ຺ປິຍໍ ຊາຕໍ, ປເຄວ ໂກສິຍມິສ຺ສກສນ຺ຖຕຈີວຣນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ກມ຺ພລຎ຺ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘິກມ຺ປິ ໂຫຕິ ຊາຕິກາຬກຠາເວນ, ປເຄວ ໂອທາຕໂຄຈຣິຍມິສ຺ສກສນ຺ຖຕຈີວຣນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣໂຘ, ຕສ຺ມາ ນ ສນ຺ຖຕໍ ຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນິສີທນໍ ປນ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ປມາຓສຓ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທສມ຺ຠວໂຕ. ເອຕ຺ຖາຫຸ ເກຈິ ອາຈຣິຍາ ‘‘ທຸວິຘໍ ນິສີທນໍ ສນ຺ຖຕໍ, ອສນ຺ຖຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຕໍ ສນ຺ຖຕເມວ. ອສນ຺ຖຕໍ ໂຂມາທິຉພ຺ພິຘໍ, ຕທນຸໂລມໍ ວາ ໂຫຕິ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສນ຺ຖຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ ອປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທນສນ຺ຖຕ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍ ສນ຺ຖຕານໍ ອຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອຈີວຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄເຠທຠຍາ ຕານິ ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕຣສາປິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິໍສຸ, ສີສທສ຺ສນວເສນ ຕີເຓວ ວຸຕ຺ຕານິ, ຠຄວາ ຈ ເຕສໍ ສນ຺ຖຕໍ ອນຸຊານິ, ຕໂຕ ເນສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ນິສີທນຈີວຣສຓ຺ຐານມ຺ເປຕໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ໂນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣຠາເວນ ປເຄວ ກຕສນ຺ຖຕໍ ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ສນ຺ຖເຕ ເນສໍ ຈີວຣສຎ຺ຎິຕາ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ນິສີທນສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕຕິ.

ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໒-໓. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ປກຕິຍາ ທີຆມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນານິປິ ຕິໂຍຊນປຣມເມວ ຫຣິຕພ຺ພານິ, ປເຄວ ອປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕເນວ ວາສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຄມນຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ‘‘ອປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘາ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປເນວ ເອຬກໂລມານິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ…ເປ… ອສນ຺ເຕປິ ຫາຣເກ ອທ຺ຘານໍ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາກງ຺ຂມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການໍເຍວ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ອນາກງ຺ຂມາເນນ ປຣສນ຺ຕການິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ອຕິເຣກຕິໂຍຊນໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ, ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ທີປິໂຕວ ໂຫຕີຕິ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຫຣາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ເຈ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ຕິໂຍຊນປຣມໍ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຈ ຫຣນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ເຕເນວ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ຫຣາເປຕິ? ຊານນ຺ຕໍ ອຊານນ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ຊານນ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ໂຎ ຫຣິສ຺ສຕີຕິ ຐເປຕິ, ເຕນ ຫຣິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ເອກໍສໂຕ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຊານນ຺ໂຕປິ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫຣຕີຕິ. ຕໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອຖ ອຊານນ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍາເນ ວາ ຠຓ຺ເຑ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານີ’’ຕິ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຖ ອຸໂຠປິ ເອກໂຕ ເອກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣາເປນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາ. ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ‘‘ຕິໂຍຊນປຣມໍ ສຫຕ຺ຖາ ຫຣິຕພ຺ພານິ ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກ’’ຕິ ອວິເສເສນ ຈ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ. ຫາຣໂກປິ ສເຈຕໂນ ອເຈຕໂນຕິ ທຸວິໂຘ. ສເຈຕໂນປິ ເອຬກໂລມຠາວໍ ວາ ‘‘ອຫມິທໍ ຫຣາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ເອສ ອິທໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ວາ ຊານນາຊານນວເສນ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອເຈຕໂນ ນາມ ຫາຣໂກ ນທີໂສໂຕ ວາ ນາວາ ວາ ອສ຺ສາມິກຍານໍ ວາ ໂຫຕິ. ສເຈຕໂນ ປາກໂຏວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມໍ ເອສ ອິທໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຊານນ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປທນໂຍ. ອຍໍ ປາຬິຍາ, ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ເອກຣໂສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ‘‘ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອິທໍ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍາເນ ວາ ຠຓ຺ເຑ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ສເຈຕໂນວ ຫາຣໂກ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ຈ ເອຬກໂລມຠາວຎ຺ຈ ‘‘ອິທໍ ຫຣາມີ’’ຕິ ຈ ຊານນ຺ໂຕ ນາຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ຫຣິສ຺ສຕີຕິ ຐເປຕິ, ເຕນ ຫຣິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸໂນ ອຠາວໂຕວ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຊານນ຺ຕາ ອິຘ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ເອສ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມາເປຕີ’’ຕິ ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາເນ ວາ ຠຓ຺ເຑ ວາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມາເປຕິ, ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ.

‘‘ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸວຈນຕໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສາມິກສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ມໍ ເອສ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຊານນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາເຣຕິ ໂຈເທຕິ ອນຸພນ຺ຘາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ມໍ ເອສ ອິທໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມາເປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊານນ຺ໂຕປິ ສາຣຓາທີຫິ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ນ ວາ ອນຸພນ຺ຘຕິ. ອຖ ສາຣຓາທີຫິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອຕິກ຺ກມຕິ ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸຠາວາສມ຺ຠວໂຕ.

ອິທານິ ຍຖາຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວກ຺ຂາມ, ‘‘ອສນ຺ເຕປິ ຫາຣເກ’’ຕິ ຫາຣກາລາຠປຈ຺ຈຍາປິ ສຍໍ ຫຣຓໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ, ປເຄວ ສຕິ ຫາຣເກຕິ ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ. ອວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ອປິ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສນ຺ເຕ ເອວ ຫາຣເກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ສຕິ ປນ ຫາຣເກ ນ ເຕນ ຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ວາ…ເປ… ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິຎ຺ຈາປິ ອຈິຕ຺ຕກມິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ສງ຺ຆາທິໂຕ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອາກງ຺ຂມາເນນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ເສວ ເອຬກໂລມສ຺ສ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ອຊານໂຕ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຈີວຣາທີສຸ ກຸໂຕຈິ ລຄ຺ຄສ຺ສ ອຕິກ຺ກມເນຕິ ທີເປຕິ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ກມ຺ພລສ຺ສ ອຸປຣິ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ເອກມ຺ປິ ໂລມໍ ຈີວເຣ ລຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ກມ຺ພລໂຕ ວິຊຏິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກມ຺ພລສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ກຕຠຓ຺ເຑ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອເນກມ຺ປິ ກຕຠຓ຺ຑຏ຺ຐານິຍເມວ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອເນນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນ ໂລມໍ. ອຖ ໂລມມ຺ປິ ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ, ກຕຠຓ຺ຑໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣິຍໂລມວິນິພ຺ໂຠຄກຕຠຓ຺ໂຑ ນິຍໂມ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອກຕຠຓ຺ເຑ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ກຕຠຓ຺ເຑ ຕິກທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ນຍໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຖາ ຕິກສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຄມນຕ຺ຕາ. ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸສ຺ສາຫານຸຣູປໍ ໂລມານໍ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນໂຕ ວິນາປິ ປໂຍຄຈິຕ຺ເຕນ ຫຣຓຈິຕ຺ເຕນ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາ ອນາປຕ຺ຕິ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ອນ຺ໂຕ ປນ ປໂຍເຄນ ຕິໂຍຊນປຣມໍ ອຕິກ຺ກມິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ຕິໂຍຊນໍ ຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິໂຍຊນໍ ປທສາ ເນຕຸກາໂມປິ ອນ຺ໂຕຕິໂຍຊເນ ປເທ ປເທ ທຸກ຺ກຏໍ ນາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິໂຍຊນໍ ວາສາຘິປ຺ປາໂຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຕີ’ຕິ ວຈນສ຺ສຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີຕິ ‘ອິທໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ສອຸສ຺ສາຫເມວ ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສີເສ ຐເປສິ, ຕສ຺ມິໍ ອຊານນ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຣຓາທີຫິ ຊນິຕອຸສ຺ສາຫານໍ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ‘ອິທໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວາ ‘ຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວາ ອາໂຠເຄ ຊນິເຕ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິ, ນ ອຊນິເຕຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐປິເຕຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ພຫິ ນິກ຺ຂິປິຕຕ຺ຕາຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ພຫິສີມາຍ ຐປິຕໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ອນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຐປິຕໍ ພຫິ ກໂຣໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ, ນ ສຸນ຺ທຣໍ ວິຍ.

໕໗໕. ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຫຣຕີຕິ ປຐມຕິໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ຫຣຕິ, ນ ທຸຕິຍາທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕຠຓ຺ເຑ ອຸປ຺ປນ຺ໂນກາສາຠາວາ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໑. ກິຎ຺ຈາປິ ປຸຣາຓຈີວຣໂຘວນສິກ຺ຂາປເທ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໗) ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອຬກໂລມໂຘວາປນາທິນາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອເກ. ສາ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ ມູລາປຕ຺ຕິໂຕ ເອວ, ນ ອິມມ຺ຫາຕິ ເອເກ. ເອຬກໂລມານໍ ອປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ຠຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄຫຓເມວາຕິ ເອເກ. ອິມສ຺ສ ອນ຺ຕິມນຍສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ – ‘‘ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຣຊາປນວິຊຏາປນຄ຺ຄຫເຓນ ນິປ຺ປເທສວາຈິປທໍ, ອຸທາຫຸ ອຄ຺ຄຫເຓນ ສປ຺ປເທສວາຈິປທໍ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ນິປ຺ປເທສວາຈິປທໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິທເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕຣານິ. ອຖ ສປ຺ປເທສວາຈິປທໍ, ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕິ, ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິໂຣໂຘ. ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ຣຊຕິ ວິຊເຏຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍ’’ນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ? ເທສນາວິລາສມຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ, ກຕ຺ຖຈິ ຕິກປທວຈນໍ, ກຕ຺ຖຈິ ເອກປທວຈນໍ, ນິປ຺ປເທສປທເມວ ເຕ ວທນ຺ຕີຕິ. ສເຈ ‘‘ກຕຠຓ຺ຑໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິວິໂຣໂຘ, ‘‘ກຕຠຓ຺ຑໍ ວິຊຏາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ອກຕຠຓ຺ຑສ຺ສ ສຸທ຺ຘໂລມສ຺ສ ວິຊຏາປນໍ ອິໂຕ ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຸທກາທິໂຘວນວເສນ ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ວິຊຏາປນໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຈ? ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ວິຊຏາປເນ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເຕນ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ໂຘວາເປຕິ ຣຊາເປຕິ ວິຊຏາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວາຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກຕຠຓ຺ຑເມວ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອຬກໂລມານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣາຓານິ ເອຬກໂລມານິ ໂຘວາເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຕ຺ຖິ ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ອາທິນ຺ນກປ຺ປວເສນ, ອິຘ ຕໍ ລິຂິຕໍ. ເລຂໂທໂສຕິ ເຈ? ນ, ວິເສສເຫຕຸໂນ ອຠາວາ, ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປເທ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑໍ ນາມ, ‘‘ກມ຺ພລໂກຊວສນ຺ຖຕາທິ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຈ. ກິຎ຺ຈາປິ ອິມິນາ ສທ຺ເທນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ, ‘‘ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ສິຍາ ນິປ຺ປເທສໍ. ສິຍາ ສປ຺ປເທສໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ນິປ຺ປເທສໍ. ‘‘ກຕຠຓ຺ຑໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສປ຺ປເທສໍ. ‘‘ອກຕຠຓ຺ຑໍ ໂຘວາເປຕິ ຣຊາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ‘‘ວິຊຏາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ເອວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊນໂຕ. ‘‘ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ໂຘວາເປຕີ’’ຕິ ວຈນເມວ ຫິ ຕໍ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຖຕໍ ວິຊຏາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ ເຈ? ສິທ຺ຘໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ວິຊຏາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໓-໔. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ. ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ’ຕິອາທິ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ຣາຊສິກ຺ຂາປເທ ‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ປສງ຺ຄໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຣູປໂຕ ປນ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ສກຏ຺ຐາເນປິ ວຕ຺ຕຸມາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖເມຕໍ? ມຸຕ຺ຕາທີນໍ ສກຏ຺ຐານໍ ຊາຕໍ, ນ ຫິ ຕານິ ອິຘ ປາຬິຍໍ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຣາຊສິກ຺ຂາປທສ຺ສປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ນ ເກວລໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓເມວ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທິກໍ ‘‘ອກປ຺ປິຍໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ, ນ ສຣູປໂຕ. ປາຬິຍໍ ປນ ສຣູປໂຕ ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ນາມ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ມຸຕ຺ຕາ ວາ ມຓິ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຣາຊສິກ຺ຂາປທເມວສ຺ສ ສກຏ຺ຐານໍ. ມຸຕ຺ຕາມຓິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕຊ຺ຊາຕິຍຄ຺ຄຫຓໍ ສິທ຺ຘເມວາຕິ ນາຄໂຕ ອິມສ຺ສ ປຐມເມວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ອິຘ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ກຕຣໍ ເນສໍ ສກຏ຺ຐານນ຺ຕິ? ອິທເມວ ອຕ຺ຖໂຕ, ໂນ ສຣູປໂຕ.

ກຖໍ? ເອຕານິ ຫິ ຣຕນສິກ຺ຂາປເທ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູນິ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນິ ຈ ເອກໂຕ ‘‘ຣຕນ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕານິ, ‘‘ຣຕນສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ. ເຕສຸ ຈ ທສສຸ ຣຕເນສຸ ຣຊຕຊາຕຣູປທ຺ວຍໍ ອິຘ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ, ອວເສສໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຕິ ສິທ຺ຘໍ. ອິຘ ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ຣຕນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວກາລິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປໍສຸກູລສຎ຺ຎິສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຣຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕວິຘຘຎ຺ຎທາສິທາສເຂຕ຺ຕາທິ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິສຸຕ຺ຕວເສນ (ທີ. ນິ. ໑.໑ ອາທໂຍ) ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຕິ ສິທ຺ຘໍ, ເຕເນວ ອນຸໂຍຄວຕ຺ເຕ ‘‘ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ, ວິນຍໍ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໔໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອາມກມໍສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ, ອິຘ ວິນເຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນຸສ຺ສິກາພາເຘ ອາມກມໍສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໒໖໔), ຕສ຺ມາ ນ ອາມກມໍສໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອກປ຺ປິຍວິຈາຣຓາ ເອວ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈ? ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ສຍໍ ອປຣິໂຠຄາຣຫໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຄ຺ຆນກໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ‘‘ປໍສຸກູລຠາເວນ ຐິຕຕ຺ຕາ, ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານາຈິກ຺ຂນສ຺ສ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ຈ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’ຕິອາທິນາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ເອວມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕໍ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສີຕິ ເຉກຕເຣ ອິເມວ ກຫາປເຓ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອາຄຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ຄຫິເຕ ‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເກວລໍ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ມູລປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຣໂຕ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ຕຕິຍປຕ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ຈ ເອວໍ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວທຕີ’’ຕິ ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ພຫຸນາ, ວິສຸທ຺ຘາຄມຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຍໍ. ທຸພ຺ພິຈາຣຓາຍ ສຕິ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ເອວໍ ສງ຺ຆຄຓາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕປິ ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິວິເສສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕນ຺ຕິ ເຈຕາປິຕຎ຺ເຈ, ອຸປາຍາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສເຈ ໂສ ອຸປາສໂກ ‘ອຕິພຫຸໍ ເອຕໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ອິທໍ ຠນ຺ເຕ ອຊ຺ເຊວ ນ ວິນາເສຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸປນິກ຺ເຂປເທເສ ຐເປຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຐປາເປຕິ, ເອຕໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘໍ ອຸທຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘໕. ອຍໍ ກິຣ ອິຕ຺ຖໍລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸກ຺ກໍສໂຕ. ເອວໍ ອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນປິ ອປຣຠາເຄ ໂລຠວເສນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຣເຓນ ສເຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ປເວເສ ປເວເສ. ໂສ ຫິ ກາຣຓນ຺ຕເຣນ ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສ, ອພ຺ໂຠກາສິກສ຺ສປິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ, ຐານນິສຊ຺ຊາທິວເສນ ນິວາສາຘິປ຺ປາເຍ ສຕິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ສພ຺ພກາລມ຺ປີຕິ ເອເກ. ອສນ຺ນິຫິຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕເມວ, ສນ຺ນິຫິຕສ຺ສ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ. ‘‘ຍາມກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ…ເປ… ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໔໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຏຎ຺ຫິ ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕໍ ວິກາເລ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ກາເລ ອາຫາຣກາລຕ຺ຕາ, ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕໍ ປນ ກາເລປິ ສນ຺ນິຘິຊາຕຕ຺ຕາ, ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຍາວຊີວິກທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ນາຍໍ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຈ? ນ, ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ວຈນານິຍມໂຕ ຈ. ສນ຺ນິຘິສິກ຺ຂາປເທ ຫິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຍາວກາລິກໍ ຍາວກາລໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຍາມກາລິກໍ ຍາເມ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໕໖) ເອຕ຺ຖ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ຍາມກາລິກໍ ນ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ, ນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ, ນ ທິວເສ, ນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຍາມເມວ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄ. ຕຖາ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ຍາມກາລິກໍ ຍາມໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິປຈ຺ຈຍ-ວຈນໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂຫຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຈນານິຍມໂຕ ອາປຕ຺ຕິຍາປິ ອນິຍໂມ ສິຍາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອວ. ນ ອນາຫາຣປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ຍາມກາລິກາທີນນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ສປ຺ປິອາທິມິສ຺ສໂຠຊນສ຺ສ ປຓີຕໂຠຊນຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ອປິຈ ສພ຺ພກາລິເກສຸ ຍາວກາລິກໍ ໂອຬາຣິກໍ, ຕໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ກາເລ ອນາປຕ຺ຕິ, ປເຄວ ອໂນຬາຣິກໍ ຍາມກາລິກາທິໍ, ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ເອວ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຍາວກາລິເກ ເອວ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ອິຕຣໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ປາຬິໍ, ຍຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕີຕິ.

ເທສນາສຸທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ເທສນາ ນາມ ວິນຍກມ຺ມໍ, ເຕນ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ເທສນາ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຏິເສວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຂີຓາສວາ ກຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ວິຠຕ຺ຕທາຍາທາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ສາມິປຣິໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ຍາວກາລິກຠາວໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຠສຊ຺ເຊ ອາປຕ຺ຕິໂຕ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄໂຕ, ອິຓໍ ວິຍ ອນນຸຎ຺ຎາຕຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂກຈິ ສງ຺ກິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຠາຣຠູຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ. ຍຖາທານເມວ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖນ ເຈ ເທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຕິເຣກຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ຘຏຠາຄໍ ຕຕ຺ເຖວ ທາເປຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ. ປຣິວຕ຺ຕກໍ ເທຕິ, ຘມ຺ມິຍຎ຺ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ. ໂນ ອຘມ຺ມິຍໍ. ‘‘ຕໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນ ເລເສນາຕິ ເຈ? ‘‘ອລພ຺ຠມານາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ສມ຺ໂຠເຄ ສໍວາເສ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໐) ອິມິນາ ອຸປສມ຺ປທກ຺ຂນ຺ຘກວຈນເລເສນ.

໕໘໖. ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ນາມ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘກຫາປຓາທີນິ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ທາຍກາ ເຈ ປຸນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ເທເສຕພ຺ພໍ. ເຕນ ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນ ເຕ ເຈ ທາຍກາ ສປ຺ປິອາທີນິ ກິຓິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກປ຺ປຕິ ທາຍການໍເຍວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນາ ຫິ ‘ວຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ເອວ ຄຫິຕໍ, ນ ຣູປິຍສຎ຺ຎາຍ. ອິທຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ເຕນ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປເຣສໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕໍ. ອຖ ເຕ ທາຍກາ ໂນ ເຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທາຍເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເຈ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ເອວ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘໍ. ອາປຕ຺ຕິເທສນາຍ ຫິ ສຕິ ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມິໍ ສິທ຺ເຘ ‘‘ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສປິ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ກປ຺ປຕິ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ວຕ຺ຖຸໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ‘‘ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຣູປິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ ວິນາປິ ເຕນ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ອເນນ ຈ ວຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ທາຍເກນ ຈ ວຕ຺ຖເມວ ທິນ຺ນໍ, ວຕ຺ຖຄຕມ຺ປິ ຣູປິຍໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ຂຣປຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຈນວເສນ.

‘‘ອປິຈ ປຸຎ຺ຎກາມາ’’ຕິອາທິ ປນ ວິຘານນ຺ຕຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອິທໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ສລ຺ລກ຺ຂເຓ ວິມຕິວເສນ, ວິມຕິຍາ ຈ ສຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ‘‘ຣູປິເຍ ເວມຕິໂກ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕຕິ. ອິທໍ ວິຘານໍ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ກສ຺ມາ? ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘກຫາປຓາທິ ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ, ຕໂຕ ນ ຣູປິຍໍ ທິນ຺ນຎ຺ຈ ໂຫຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈາຕິ. ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິເທສນາກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ທາຍການເມວ ປຏິທາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິຘານນ຺ຕຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປິຈ ປຸຎ຺ຎກາມາ’’ຕິອາທີຕິ ໂນ ຕກ຺ໂກຕິ ອາຈຣິໂຍ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໗. ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ຣູປິຍໍ ນາມ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ກຫາປໂຓ’’ຕິອາທິ ປາຬິວຈນຎ຺ຈ. ‘‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີ’’ຕິອາທິ ຕິກວຈນໂຕ, ‘‘ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຄຣຸກສ຺ສ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຈ ປນ ອນຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທເປຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ຈ ກຫາປໂຓ ຈ ຕໂຕ ເຍ ຈຎ຺ເຎ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ນານປ຺ປກາຣກໍ ນາມ ກຕມ຺ປິ ອກຕມ຺ປິ ກຕາກຕມ຺ປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣູປິຍາຣູປິຍານຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ປຎ຺ຈ ຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ຕທນຸໂລມໂຕ ເອໂກ ຕິໂກ ທສ຺ສິໂຕຕິ ສພ຺ເພ ຉ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ເອກສ຺ມິໍ ຕິກຈ຺ເຉເທ ທສ຺ສິເຕ ສຕິປິ ສມ຺ຠເວ ອິຕເຣ ນ ທສ຺ສີຍນ຺ຕິ, ອິເຘວ ກສ຺ມາ ທສ຺ສິໂຕຕິ? ‘‘ນານປ຺ປກາຣກ’’ນ຺ຕິ ມາຕິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິເຘວ ນານປ຺ປກາຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ນ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທປິ ວຕ຺ຕພ຺ພປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ເຈ? ນ, ອິຘ ທສ຺ສິຕນຍຕ຺ຕາ. ອຖ ຈ ຣູປິຍສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ຓາທໂຍ ວຬຎ຺ຊນຸປຄາ ເອວາຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕໂຕ ອວຬຎ຺ຊນຸປເຄຫິ ຊາຕຣູປຣຊເຕຫິ ໂວຫາເຣນ ນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກເຕນ ກຕໍ ເຈຕາເປຕີ’’ຕິອາທໂຍ ຕິກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຣູປິຍວິຠງ຺ເຄ ‘‘ເຍ ຈ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ປເທ ອວຸຕ຺ເຕ ອວຬຎ຺ຊນຸປຄາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕາທີຫິ ຕິກຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພປໂຍຊນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເຈ? ນ, ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑປອວຕ຺ຕນສ຺ສາປິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ‘‘ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນປິ ກມຸກ ກຖລ ກໍສຠາຊນ ສາຏກາທິປຣິວຕ຺ຕນສ຺ສປິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວາຕິ ເຈ? ນ, ກຕາທິວຈເນນ ຊາຕຣູປາທິອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູນຎ຺ເຎວ ອຘິປ຺ເປຕຠາວທີປນໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸຠເຍນປິ ຍເທຕໍ ກຕາກຕາທິເຠທໍ ປາກຕິກຣູປິຍໍ ຍຎ຺ຈ ກຫາປຓມາສກສງ຺ເຂປໍ, ຍຎ຺ຈ ກຫາປຓາທິໂວຫາຣູປຄໍ, ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອິຘ ຈ ອນນ຺ຕຣາຕີຕສິກ຺ຂາປເທ ຈ ຣູປິຍໍ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ນ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ, ຕຕ຺ຖ ກຕາທິໂວຫາຣາສມ຺ຠວໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຕາທິຕິກຕ຺ຕຍປ຺ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ເສສຕ຺ຕິການິ ວຸຈ຺ຈຕິ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ຣູປິຍໍ ນາມ, ເສສໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸປິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸປິ ນ ຣູປິຍນ຺ຕິ ອຣູປິຍໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ເອກໍສິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ທຸກ຺ກຏາປຊ຺ຊນໂຕ. ອິຘ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ຕມໂສ ມຸຕ຺ຕາທິປິ ອຣູປິຍເມວ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ຣາຊສິກ຺ຂາປທວິໂຣຘໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ວາ ມຓິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ມຸຕ຺ຕາທິ ອກປ຺ປິຍໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຕິ ຈ ສິທ຺ຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູສຸ ອຠາວາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ອຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ພໍ ອຣູປິຍໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິຕິກທຸກ຺ກເຏ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕຕິເກ ຈ ສພ຺ພໍ ອຣູປິຍໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຣູປິຍຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ທຸຕິໂຍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕທຕ຺ຖເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິໂຕ ເອໂກ ຕິໂກ. ກສ຺ມາ ນ ປາຬິຍໍ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເຈ? ຕຕ຺ຖ ເຈຕາປິຕອຣູປິເຍ ຣູປິຍຉຑ຺ຑນກສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕິເກ ວຸຕ຺ເຕ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໂນປິ ອຣູປິຍຉຑ຺ຑນກສມ຺ມຸຕິ ທາຕພ຺ພາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຣູປິຍຉຑ຺ຑນກສມ຺ມຸຕິ ເອວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ? ນ, ຣູປິຍສ຺ສປິ ສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປຕິ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ຕຕິຍປຕ຺ຕໍ ວິຍ, ຕໍ ສງ຺ຆາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປຕິ ຕຕິຍປຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຣູປິເຍນ ເຈຕາປິຕໍ ໂຫຕິ ທຸຕິຍປຕ຺ໂຕ ວິຍ, ຕໍ ວິນາປິ ສມ຺ມຸຕິຍາ ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຉຑ຺ເຑຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອາຣາມິໂກ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປິເຍ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຣູປິເຍ’’ຕິ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມປ຺ປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ, ອຸປໂຍຄປ຺ປຕ຺ເຕ ປຣສນ຺ຕກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວາຣິຕໍ, ອິມິນາ ສຸທ຺ຘາຄເມນ ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິເຕນ ສໍໂວຫາໂຣ ວາຣິໂຕຕິ.

໕໘໙. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ…ເປ… ອປຣາປຣປຣິວຕ຺ຕເນ ອິມິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ເອວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນ ເອກໂຕ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ປນ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວເສນ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອາປນ຺ນມ຺ປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອເກ. ປຣສ຺ສ ຣູປິຍຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຣູປິເຍ ອຄ຺ຄຫິເຕ ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອິມິນາວ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ປຸຣິເມນ ໂອມສວາໂທ ວິຍ. ມຸສາວາເທນ ມຸສາ ວທນ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ໂອມສວາເທເນວ ອາປຕ຺ຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏ…ເປ… ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫິ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິ ມາເສ, ສຕິ ສໍວຈ຺ຉເຣ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເທຫີ’’ຕິ ເຈ ວທຕິ. ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ວິນາ ກປ຺ປິຍກາຣເກນ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ວຸຑ຺ຒິ ໂຫຕຸ, ເອຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ກຍວິກ຺ກຍລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ‘‘ມູເລ ມູລສາມິການ’’ນ຺ຕິອາທິ ກປ຺ປິຍກຣຓູປາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເກວລໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ, ປຸນ ເອວໍ ກເຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ສປິ ປຣິໂຠເຄ ມູລສ຺ສ ກປ຺ປິຍກຣຓູປາໂຍ ເຈ ນ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ປາຬິຍາ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຣຓູປາໂຍ, ໂສ ຈ ຕຕິຍປຕ຺ເຕປິ, ‘‘ຍຖາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຫິເຕ ເອວຣູປຸປາໂຍ, ຕຖາ ສງ຺ຆາທິອຕ຺ຖາຍ ຄຫິເຕປິ ເອໂສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມ ກິຣ ປຐມທຸຕິຍປຕ຺ເຕ ຍາວ ຄຫຏ຺ເຐນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ຕາວ ນ ກປ຺ປິຍກຣຓູປາໂຍ, ອເນກປຸຣິສຍຸຄມ຺ປິ ‘‘ອກປ຺ປິຍາ ເອວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ອາຄຕກຫາປຓານິປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂມເຈຕ຺ວາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ເຈ ອິມານິ ຕານິ ກຫາປຓານີຕິ ວທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ, ວິຈາເຣຕິ ເຈ? ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕານິ ເຈ ວິຈາເຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໓. ປຏປິໂລຕິການນ຺ຕິ ປຏປິໂລຕິເກຫິ. ‘‘ອຊ຺ຌາຈຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ກຍິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ວິກ຺ກຍິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ວິປຣີຕໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອິມິນາ ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຈນານຸຣູປໂຕ. ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ປເນຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.