໑໐. ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໙. ‘‘ວຊ຺ຊໍ ນ ຜຸເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ.

໔໑໐. ເຕສໍ ອນຸຣູປາຊານນໂຕ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ ອສ຺ສ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ. ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ປາປປສງ຺ຄນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂກຏີຫີຕິ ອາກາເຣຫິ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ທສຫິ ເລເສຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ສມຓາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອສ຺ສມຓາ ອິເມຕິ ສາສນສ຺ສ ຄຣຫຠາໂວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຣຫປຈ຺ຈຍາ ໂລໂກ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ອຣິຍູປວາທໍ ປສເວຍ຺ຍ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາຄຸຣນ຺ຕິ ມິຄຊາລໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາຕິອາທິນາ ປເຣສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຕານໍ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍໍ ຍໍ ຫີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກິຣ ຘມ຺ມສິຣິຕ຺ເຖໂຣ. ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຠິກ຺ຂູນເມວ ສຸທ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ອປເຣຫິ ປນ ‘‘ມຕານໍ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕປິ ກປ຺ປຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ‘ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ມຍໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ກຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ‘ປຎ຺ຈສຸ ເອກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ອິຕເຣສໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ສຫຘມ຺ມິເກສູຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປນ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຈ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ຫາກ’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານໍ, ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕານຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓໍ ຐເປນ຺ເຕນ ‘ຠິກ຺ຂູນໍເຍວາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກສ຺ມາ? ມິສ຺ສກວາຣສ຺ສ ອຠາວາ. ລກ຺ຂຓໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕານໍ, ວຸຕ຺ຕສທິສານຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ‘ສເຈ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຠຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘ຕສ຺ມິໍ ວາເຣ ຈ ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ອິຘາປິ ‘ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ, ມງ຺ຄລາທີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ມິສ຺ສເກ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ເຈ? ‘ກປ຺ປິຍມໍສສ຺ສ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວຈເນນ ອກປ຺ປິຍປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ, ‘ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕປິ. ຕມຕ຺ຖໍ ອາວິ ກາຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິຕເຣສໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫີຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປໍ. ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິກາເລເຍວ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕີຕິ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ.

໔໑໑. ກຸສລນ຺ຕິ ເຂມໍ. ອາປຕ຺ຕິຠຍາ ກຕາ ລຊ຺ຊີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຠເຍນ ອວສ຺ສໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໒; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ໂປຣາຓວຈນສ຺ສານຸຣູປໂຕ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ລຊ຺ຊີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອລຊ຺ຊິສ຺ສປິ ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ‘‘ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ສຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ.

໔໑໖. ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມກາຣເກ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ, ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ອກຣິຍມານສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ນາມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏາທິໂກ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ຍມ຺ປີຕິອາທິ. ສາ ປເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂສ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອາຄໂຕປິ ສກມ຺ມພ຺ຍາວໂຏປິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ. ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອາທິກມ຺ມິກປທາຠາວາ.

ຕິວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈາຍ ເອວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐຈລນາທິກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ວຈີເຠທໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຕິວງ຺ເຄສຸ ເອກສ຺ສ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕິວງ຺ຄຠາໂວ ອາປຕ຺ຕິຍາ, ອງ຺ຄຫານິຠາໂວ ອນາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ອງ຺ຄຫານິຠາເວນ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວິກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕໍ ນ, ກສ຺ມາ? ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກາຍວິກາຣໍ ວາ ວຈີເຠທໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ນາມ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິພທ຺ຘໍ ເອວາຕິ ວິສຸໍ ອງ຺ຄຠາເວເນວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ອກິຣິຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອກຸສລຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຈິຕ຺ຕພາຫຸລ຺ລໂຕ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕປິ ກິຣ ພາຫຸລ຺ລໂຕ ວທນ຺ຕິ.

ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.