໙. ເວສາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໕. ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນາຕິ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ຠູມິຍາ ວຑ຺ຒເນນ. ຣາຊຄຫສາວຕ຺ຖິໂຍ ວິຍ ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣໍ…ເປ… ສພ຺ພາກາຣເວປຸລ຺ລຕໍ ປຕ຺ຕໍ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຍສທ຺ໂທ ກາຣຓວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ, ອຍໍ ກາໂຍ ອວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ສວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠຕິ ນານາວິເຘຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຠາກາຣສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກສາທິວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ. ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນີຍກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ຈ ກຣຊກາເຍ ວິຈ຺ຉນ຺ທນຸປ຺ປາທນກຖໍ. ມຸຕ຺ຕໍ ວາຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ກາຍສ຺ສ ອມນຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ຕີຫິ ປເທຫິ ອທສ຺ສນີຍຕາຍ ອສາຣກຕາຍ ຈ, ມຊ຺ເຌ ຈຕູຫິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ, ອນ຺ເຕ ເອເກນ ເລສມຕ຺ເຕນປິ ມນຸຎ຺ຎຕາຠາວມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ໂຂຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ສຣູເປເນວ ອມນຸຎ຺ຎຕາຍ ທສ຺ສນໍ. ‘‘ເກສໂລມາທີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ. ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠມາຕິກາຍ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ພຫຸລີກາໂຣ. ກິເລສໂຈເຣຫິ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ ຌານໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອທ຺ຘມາເສ ນ ໂກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’ຕິອາທີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປເຣ ກິຣາຕິ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສໍສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອເນກກາຣຓສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນາມ ກາຍສ຺ສ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຕາວ. ສພ຺ພມກໍສູຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນາມ ສາວຊ຺ເຊປິ ຕຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຣຓກາຣາປນສມນຸຎ຺ຎຕາເຠທໍ ສພ຺ພໍ ປາປໍ ອກໍສຸ. ກາມໍ ທສານຸສ຺ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ອານາປານສ຺ສຕິ ຄຫິຕາ, ສາ ປນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູສຸ ພຫູນໍ ສປ຺ປາຍາ ສາຕ຺ຖິກາ ຈ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ຕເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກເຖສິ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານສທິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຣຸປ຺ປາ ອາທິກມ຺ມິການໍ ອໂຍຄ຺ຍາຕິ ເຕສໍ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ເວສາລີນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ. ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈ ຄາຣເວນ ອຸປຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ເທສໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ໂອຫິຕໂສຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ.

ອານາປານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘີຕິ ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິ. ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ວາ ສມາຘີຕິ ອິມິນາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຠາວມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຫຊາຕາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ເມ ສາວກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວິໂຕ, ອຸປ຺ປາທິໂຕ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ລທ຺ຘາເສວໂນ ຠາວິໂຕ, ປຄຸຓຠາວໍ ອາປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ເຕນ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ໂຍ ຫິ ວສີຠາວມາປາທິໂຕ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑), ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຸຕິຍາທີສຸປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ນິຍເມນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ຌານມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ອສຸເຠສຸ ໂຍຄກມ຺ມຠາວໂຕ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ຌານປຏິເວຘວເສນ. ຌານຎ຺ຫິ ຠາວນາວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິຍຕິ ຈາຕິ ປຏິເວໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ພີຠຈ຺ຉາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຏິກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ, ເລສນ຺ຕເຣນ ວາ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຈິຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣມສຸຂຸມຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສນ຺ເຕຫິ ສນ຺ນິສິນ຺ເນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຘມ຺ໂມ ສຍມ຺ປິ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ, ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນາສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວາວຫໍ ກິຎ຺ຈິ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ. ອເສຈນກຕ຺ຕາ ອນາສິຕ຺ຕໂກ, ອນາສິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເອວ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ, ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ປຣິກມ຺ມາທິນາ. ຕໂຕ ເອວ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ວິສຸໍເຍເວໂກ. ອາເວຓິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສພ຺ພເມຕໍ ສຣສໂຕ ເອວ ສນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິກມ຺ມໍ ວາ ສນ຺ຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ກສິຓກຣຓາທິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານໍ, ຕາທິສໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕໍ ອປ຺ປຓີຕໍ ສິຍາ. ອຸປຈາເຣ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນີວຣຓາທິວິຄເມນ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈ ປເຣສໍ ສນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ເອວມິມສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ອາທິສມນ຺ນາ…ເປ… ປຓີໂຕ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ. ອນາສິຕ຺ຕໂກຕິ ອຸປເສຈເນນ ອນາສິຕ຺ຕໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂອຊວນ຺ໂຕ’’ຕິ ໂອຊວນ຺ຕສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຘຸໂຣຕິ ອິຏ຺ໂຐ. ເຈຕສິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານວເສນ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ວາ ສນ຺ຕຠາເວນ ສຸຂຄຕິກຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຌານານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏ຺ຐສຣີຣຕາວເສນ ປນ ກາຍິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຕິ ຌາເນນ ສກສນ຺ຕານໂຕ ອນີຫເຕ ອປ຺ປຫີເນ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຕິ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕໂຕ ສມ຺ຠູເຕ. ອວິຊ຺ຊາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫິ ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ມາ. ຂເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາປນໍ ວິນາສນໍ, ຕໍ ປນ ຌານກຕ຺ຕຸກໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ວິເສເສນ ອຸປສເມຕິ. ວິເສເສນ ອຸປສມນໍ ປນ ສມ຺ມເທວ ອຸປສມນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕີ’’ຕິ. ສາສນິກສ຺ສ ຌານຠາວນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູໂຕ ອຍໍ ສມາຘິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມເທວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.