໑. ເອກຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ

໑. ເອກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໗໗. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຐມສຸຕ຺ເຕ. ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖. ອຣິຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໒. ໂນ-ສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາຍໍ, ຕສ຺ມາ ນູຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຠາເວຖ ນູ’’ຕິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ອິຈ຺ຉາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ’’ຕິ. ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕນຘມ຺ເມສຸ ສປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນສຸ. ອິມິນາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປ຺ປຫານກິຕ຺ຕເນນ ປຏິຆສຎ຺ຎາປຏິວິນຍກິຕ຺ຕເນນ ຈ ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ກເຖຕິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ໂຎຊນສມຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

໘. ປທີໂປປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໔. ‘‘ເນວ ກາໂຍປິ ກິລມຕິ ນ ຈກ຺ຂູນີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕ. ‘‘ກາໂຍປິ ກິລມຕິ, ຈກ຺ຂູນິປິ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂູນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ ກິລມນ຺ຕີຕິອາທິ ອຕິເວລໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍເນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນຕິ ອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເຈປິ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ, ເນວ ກາໂຍ ກິລເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວມາຫ.

ລພ຺ຠຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາເຍ ຐຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣໂຕ ອາຄເຕນ ເຖຣວາເທນ ໂສ ອນິຈ຺ຉິໂຕ. ນ ຫິ ຕາຣກຣູປມຸຕ຺ຕາວຬິກາທິສທິສໍ ນິມິຕ຺ຕູປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕໍ ຂຓມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິນໍ ກສິຓນິມິຕ຺ເຕສຸ ວິຍ ອຸຄ຺ຆາຏນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ລພ຺ຠເຕວາ’’ຕິ. ອານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິໂຕ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ມິໍ ສິທ຺ເຘ ອຍໍ ຄຸໂຓ ສຸເຂເນວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ນາຄຕນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣິມວາເຣ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເຈປິ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ເອວໍ ອິຘ ‘‘ຠາວິເຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຄຕວາເຣ ຠິກ຺ຂຸຄ຺ຄຫຓມກຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙. ເວສາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໕. ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນາຕິ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ຠູມິຍາ ວຑ຺ຒເນນ. ຣາຊຄຫສາວຕ຺ຖິໂຍ ວິຍ ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣໍ…ເປ… ສພ຺ພາກາຣເວປຸລ຺ລຕໍ ປຕ຺ຕໍ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຍສທ຺ໂທ ກາຣຓວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ, ອຍໍ ກາໂຍ ອວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ສວິຎ຺ຎາຓໂກປິ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠ ເອວມ຺ປິ ອສຸໂຠຕິ ນານາວິເຘຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຠາກາຣສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກສາທິວເສນ ຕຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ. ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນີຍກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ຈ ກຣຊກາເຍ ວິຈ຺ຉນ຺ທນຸປ຺ປາທນກຖໍ. ມຸຕ຺ຕໍ ວາຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ກາຍສ຺ສ ອມນຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ຕີຫິ ປເທຫິ ອທສ຺ສນີຍຕາຍ ອສາຣກຕາຍ ຈ, ມຊ຺ເຌ ຈຕູຫິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ, ອນ຺ເຕ ເອເກນ ເລສມຕ຺ເຕນປິ ມນຸຎ຺ຎຕາຠາວມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ໂຂຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ສຣູເປເນວ ອມນຸຎ຺ຎຕາຍ ທສ຺ສນໍ. ‘‘ເກສໂລມາທີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ. ອສຸຠາຍາຕິ ອສຸຠມາຕິກາຍ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ພຫຸລີກາໂຣ. ກິເລສໂຈເຣຫິ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ ຌານໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອທ຺ຘມາເສ ນ ໂກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’ຕິອາທີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປເຣ ກິຣາຕິ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສໍສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອເນກກາຣຓສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນາມ ກາຍສ຺ສ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຕາວ. ສພ຺ພມກໍສູຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນາມ ສາວຊ຺ເຊປິ ຕຕ຺ຖ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຣຓກາຣາປນສມນຸຎ຺ຎຕາເຠທໍ ສພ຺ພໍ ປາປໍ ອກໍສຸ. ກາມໍ ທສານຸສ຺ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ອານາປານສ຺ສຕິ ຄຫິຕາ, ສາ ປນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູສຸ ພຫູນໍ ສປ຺ປາຍາ ສາຕ຺ຖິກາ ຈ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ຕເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກເຖສິ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານສທິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາຣຸປ຺ປາ ອາທິກມ຺ມິການໍ ອໂຍຄ຺ຍາຕິ ເຕສໍ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ເວສາລີນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ. ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈ ຄາຣເວນ ອຸປຄຕຠິກ຺ຂູນໍ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ເທສໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ໂອຫິຕໂສຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ.

ອານາປານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘີຕິ ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິ. ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ວາ ສມາຘີຕິ ອິມິນາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຠາວມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຫຊາຕາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ເມ ສາວກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວິໂຕ, ອຸປ຺ປາທິໂຕ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ລທ຺ຘາເສວໂນ ຠາວິໂຕ, ປຄຸຓຠາວໍ ອາປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ເຕນ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ໂຍ ຫິ ວສີຠາວມາປາທິໂຕ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑), ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຸຕິຍາທີສຸປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ນິຍເມນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ຌານມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ອສຸເຠສຸ ໂຍຄກມ຺ມຠາວໂຕ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ຌານປຏິເວຘວເສນ. ຌານຎ຺ຫິ ຠາວນາວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິຍຕິ ຈາຕິ ປຏິເວໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ພີຠຈ຺ຉາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຏິກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ, ເລສນ຺ຕເຣນ ວາ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຈິຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣມສຸຂຸມຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສນ຺ເຕຫິ ສນ຺ນິສິນ຺ເນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຘມ຺ໂມ ສຍມ຺ປິ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ, ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນາສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວາວຫໍ ກິຎ຺ຈິ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ. ອເສຈນກຕ຺ຕາ ອນາສິຕ຺ຕໂກ, ອນາສິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເອວ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ, ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ປຣິກມ຺ມາທິນາ. ຕໂຕ ເອວ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ວິສຸໍເຍເວໂກ. ອາເວຓິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສພ຺ພເມຕໍ ສຣສໂຕ ເອວ ສນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິກມ຺ມໍ ວາ ສນ຺ຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ກສິຓກຣຓາທິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານໍ, ຕາທິສໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕໍ ອປ຺ປຓີຕໍ ສິຍາ. ອຸປຈາເຣ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນີວຣຓາທິວິຄເມນ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈ ປເຣສໍ ສນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ເອວມິມສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ອາທິສມນ຺ນາ…ເປ… ປຓີໂຕ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ. ອນາສິຕ຺ຕໂກຕິ ອຸປເສຈເນນ ອນາສິຕ຺ຕໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂອຊວນ຺ໂຕ’’ຕິ ໂອຊວນ຺ຕສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຘຸໂຣຕິ ອິຏ຺ໂຐ. ເຈຕສິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານວເສນ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ວາ ສນ຺ຕຠາເວນ ສຸຂຄຕິກຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຌານານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏ຺ຐສຣີຣຕາວເສນ ປນ ກາຍິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຕິ ຌາເນນ ສກສນ຺ຕານໂຕ ອນີຫເຕ ອປ຺ປຫີເນ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຕິ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕໂຕ ສມ຺ຠູເຕ. ອວິຊ຺ຊາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫິ ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ມາ. ຂເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາປນໍ ວິນາສນໍ, ຕໍ ປນ ຌານກຕ຺ຕຸກໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ວິເສເສນ ອຸປສເມຕິ. ວິເສເສນ ອຸປສມນໍ ປນ ສມ຺ມເທວ ອຸປສມນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕີ’’ຕິ. ສາສນິກສ຺ສ ຌານຠາວນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູໂຕ ອຍໍ ສມາຘິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມເທວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໑໐. ກິມິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໘໖. ເຖໂຣຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ. ອຍໍ ເທສນາຕິ ‘‘ກຖໍ ວິຠາວິໂຕ ນຸ ໂຂ ກິມິລາ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕາ ເທສນາ. ກາຍຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຣູປກາເຍ ອຎ຺ຎຕຣໂກຏ຺ຐາເສ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອານາປານໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ຊາໂຕ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາເຣສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີຕິອາທິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເທສນາສີສນ຺ຕິ ເທສນາປເທສໍ. ມນສິກາຣປເທເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຣູປໂຕ ອຎ຺ຎາປເທສໂຕ ອປທິສຕິ. ຍເຖວ ຫີຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປທທ຺ວເຍຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ປີຕິມນສິກາຣຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປເທເສນ ຍທິ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ. ເອສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ. ເວທນາຣມ຺ມຓາ ຈ ອນຸປສ຺ສນາ, ຕສ຺ມາ ເວທນານຸປສ຺ສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ເອວໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ‘‘ເວທນາ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ມຫາສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂາທີນໍ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຣູປສທ຺ທາທິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເວທນາ ເວທິຍຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ເວທນາປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ນິສ຺ສາຍ ຍຖາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທນໍ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິຘາປິ ເວທນາຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣສີເສນ ‘‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ. ອາທີນໍ ປທານໍ. ເອຕສ຺ສ ‘‘ເວທນານຸປສ຺ສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອນຸໂຍຄສ຺ສ.

ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ປີຕິສຫຄຕານິ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານານິ ປຏິປາຏິຍາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ເຕນ. ປຏິສໍວິທິຕສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ຫິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ. ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓຕິ ສມາປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓ. ຌານປຏິລາເຠນາຕິ ຌາເນນ ສມງ຺ຄີຠາເວນ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ຕທາຣມ຺ມຓຌານປຣິຍາປນ຺ນາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ນາມ ສປ຺ປປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ອາສເຍ ປຏິສໍວິທິເຕ ໂສປິ ປຏິສໍວິທິໂຕ ໂຫຕິ ມນ຺ຕາຄທພເລນ ຕສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ສຸກຣຕ຺ຕາ, ເອວໍ ປີຕິຍາ ອາສຍຠູເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ປຏິສໍວິທິເຕ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາວ ໂຫຕິ ສລກ຺ຂຓໂຕ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ຕສ຺ສາ ຄຫຓສ຺ສ ສຸກຣຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນກ຺ຂເຓຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍ ວິສຍໂຕ ທສ຺ສນກ຺ຂເຓ. ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວເຘນາຕິ ປີຕິຍາ ສລກ຺ຂຓສ຺ສ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ຍຎ຺ຫິ ປີຕິຍາ ວິເສສໂຕ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິທິເຕ ສາ ຍາຖາວໂຕ ວິທິຕາ ເອວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ເອວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆສ຺ສ ອສ຺ສາສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ວເສນ. ປຊານໂຕ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕຕິ ຌານປຣິຍາປນ຺ນໍ ‘‘ອວິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ປຏິສໍວິທິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ອາຣມ຺ມຓມຸເຂນ ຌາເນປິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ຕາຍ ສຕິຍາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ເຕນ ຎາເຓນ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓາ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ທີຆໍ ປສ຺ສາສວເສນາຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕເນວ ນເຍນ ອວເສສປທານິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ຍເຖວາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຌານປຏິລາເຠນ ຍຖາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິອາທໂຍ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕນ ວິນາ ເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເອວໍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຕໍປຣິຍາປນ຺ເນນ ເວທນາສງ຺ຂາຕມນສິກາຣປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ເວທນາ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄເມນ ວິຍ ສູຣິຍສ຺ສ ເຕນ ວິນາ ເວທນາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ເວທນາ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂຈທນໍ ນິຣາກໂຣຕິ.

ອາຣມ຺ມເຓຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີເຍວ ນາເມສ ໂຫຕິ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕປຏິສໍວິທິຕວເສນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສປິ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ໂສຕິ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ຍໍ ຕໍ ປຫານໍ ປຫາຍກຎາຓໍ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອປຣາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອນິຈ຺ຈວິຣາຄາທິໂຕ ທິສ຺ວາ ທຸວິຘາຍປິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸກ຺ກໍ. ຕສ຺ສາປິ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາຍ. ປຊຫຕີຕິ ປຫານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ…ເປ… ປຫານກຣຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາປຣມ຺ປຣນ຺ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ວິປສ຺ສນມາຫ. ປຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫານໍ ອກຣເຓນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມສມຖວີຖິນາຕິວຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທເນນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຠາເວນ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ຠາວໂຕ ອວິເສສໍ ເອກຄ຺ຄຠາວູປຄມເນນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນ. ສຫຊາຕານມ຺ປິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ໂຫຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນາກາຣສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ. ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ນ ເກວລໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ, ອຖ ໂຂ ອຠິຊ຺ຌາ …ເປ… ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ປໍສຸປຸຎ຺ຊຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຉ ອາຍຕນານິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣມ຺ມຓສຕິປຏ຺ຐານາ. ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ກາຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອຸປຫນນໂຕ.

ເອກຘມ຺ມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.