໑໐. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ພຫຸວຈນວເສນາຕິ ກຸຣູ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ກຸຣູ’’ຕິ ເອວໍ ພຫຸວຈນວເສນ. ຍຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວສໂນກາສຠູໂຕ ໂກຈິ ວິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເກວລໍ ໂຄຈຣຄາມກິຕ຺ຕນໍ ນິທານກຖາຍ ປກຕິ ຍຖາ ‘‘ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ເທວທຫໍ ນາມ ສກ຺ຍານໍ ນິຄໂມ’’ຕິ. ‘‘ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ເທວານໍ ປິໂຍ’’ຕິ ວາ ຠວນ຺ຕິ ວາ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ເອໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ປິຍວຈນໍ ຄາຣວວເສນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣຸວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕິທູຣໍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ອຕິສມ຺ມຸຂາ ອຕິປຈ຺ຉໂຕ ອຸປຣິວາໂຕ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທໂສຕິ ອິເມ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທສາ. ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ.

ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍາຕິ ກຸລານຸທ຺ທຍຕາວເສນ ກຸລານຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ເຕສໍ ອຠິວາທນາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ຈ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທສ຺ສ ຊນເນນ. ປຏິສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຸຠຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເວທນໍ, ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ເວທນໍ ປາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມສນມາຫ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣາກາຣຸປສໍຫິເຕ ຕໂຍ ວາເຣ. ເຕນ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສມ຺ມສນມາຫ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ ຄມ຺ຠີຣຠາເວເນວ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເສສພຸທ຺ເຘຫິປິ ເອວເມວ ກຖິໂຕຕິ ຘມ຺ມນ຺ວເຍ ຐຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ…ເປ… ກຖິໂຕ’’ຕິ.

ປມາຓາຕິກ຺ກເມຕິ ອປຣິມາຓຕ຺ເຖ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓) ວິຍ. ອຕິເຣກຠາວໂຊຕໂນ ຫິ ຍໍ ຍາວ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອວຠາສຕິ ຂາຍຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຎາຓສ຺ສ. ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ເອສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີໂຣວ, ອຖ ກສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສຕາ ໂຊຕິຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ປນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສຄ຺ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ຈາຕຸໂກຏິກໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ນິທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕເມວສ຺ສ ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີຣຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄມ຺ຠີໂຣ ອຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ຍຖາທສ຺ສິເຕ ຈາຕຸໂກຏິເກ ປຈ຺ຉິມາ ເອກໂກຏິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ເຍຫິ ຄມ຺ຠີຣຠາເວຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ໂຕ ‘‘ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ທູຣຠາວໂຕ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຕ຺ໂຖ ປກຕິຎາເຓນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ສິເນຣຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມິຎ຺ຊໍ ປພ຺ພຕຣສໍ ປາກຕິກປຸຣິເສນ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຄເຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖາທິເກ ປກຕິຎາເຓນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຠຊ຺ຊ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກຕິປຸຣິສສ຺ສ ພາຫຸທ຺ວຍວເສນ ປາຣໍ ຕຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອວໍ ເວປຸລ຺ລຏ຺ເຐນ ມຫາສມຸທ຺ທສທິສໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປກຕິຎາເຓນ ເທສນາວເສນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປາກຕິກປຸຣິສສ຺ສ ປຖໂວຊໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອິຕ຺ຖໍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຠາໂວ ປາກຕິກຎາເຓນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘຄມ຺ຠີຣຕາວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປາກຕິກຎາຓວເສນ ຈາຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘສພ຺ຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປເທສເມວ ຎາຓໍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ນິປ຺ປເທສໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສຍໍ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາວເສນ ອຸກ຺ກໍສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປສາເທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ຠຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຠາເວນ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຖຣສ຺ສ ສຕິປິ ອຸຕ຺ຕານຠາເວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ຄມ຺ຠີຣຠາເວ. ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ສຸນ຺ທເຣນ ໂຠຊນຣເສນ ໂປສິຕສ຺ສ. ກຕໂຍຄສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຸທ຺ຘປໂຍເຄ ກຕປຣິຈຍສ຺ສ. ມລ຺ລປາສາຓນ຺ຕິ ມລ຺ເລຫິ ມຫາພເລເຫວ ຂິປິຕພ຺ພປາສາຓໍ. ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ຠາຣິຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອິມສ຺ສ ປາສາຓສ຺ສ ຄຣຸຕຣປເທໂສຕິ ຕສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ວທຕິ.

ຕິມິຣປິງ຺ຄເລເນວ ທີເປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຫາວິປ຺ຜາຣຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ປກ຺ກຸຖຕີຕິ ປກ຺ກຸຖນ຺ຕໍ ວິຍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ ປຣິໂຕ ວຕ຺ຕຕິ. ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ປິຏ຺ຐິຍໍ ສກລິກອຏ຺ຐິກາ ປິຏ຺ຐິປຕ຺ຕໍ. ກາຍູປປນ຺ນສ຺ສາຕິ ມຫຕາ ກາເຍນ ອຸເປຕສ຺ສ, ມຫາກາຍສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຎ຺ຉ ວຏ຺ຏີຕິ ປິຎ຺ຉ ກລາໂປ. ສຸປຓ຺ຓວາຕນ຺ຕິ ນາຄຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ປກ຺ຂປປ຺ໂຜຏນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວາຕໍ.

‘‘ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ຠທ຺ທກປ຺ປໂຕ. ສຕສຫສ຺ສິເມຕິ ສຕສຫສ຺ສເມ. ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ ຊາຕນຄຣໍ. ຘຸຣປຕ຺ຕານີຕິ ພາຫິຣປຕ຺ຕານິ, ຍານິ ທີຆຕມານິ.

ກນິຏ຺ຐຠາຕາຕິ ເວມາຕິກຠາຕາ ກນິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສໂຫທຣາ ຠາຕໂຣ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐາ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກນິຏ຺ຐານໍ ປນ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ. ໂຠຄນ຺ຕິ ວິຠວໍ. ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ໂຈຣຊນິຕສງ຺ໂຂຠວູປສເມນ ອຸປສນ຺ໂຕ ຊນປໂທ.

ທ຺ເວ ສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ສາຏກທ຺ວຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍປຣິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ, ອິຕຣໍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ອຕ຺ຕນາ ໂມເຈຕ຺ວາ.

ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸຓ຺ຫໂຠຊນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ຫຕ຺ເຖ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຍໍ ສາຏກໍ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານີຕິ ເອຕານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ປາກຏານິ ພຸທ຺ເຘ ພຸທ຺ຘສາວເກ ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານານິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານານິ ພຫູນິເຍວ.

ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສເຍວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ອຸຄ຺ຄຫນໍ ປາຬິຍາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ສວນໍ ອຕ຺ຖສວນໍ, ປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉນໍ, ຘາຣຓໍ ປາຬິຍາ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ຐປນໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ອິຘ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ວເສນາຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສຕາປນ຺ນານຎ຺ຈ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫວິຄເມນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສຫ ປຈ຺ຈເຍນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອວໂພໂຘ. ຈຕູຫີຕິ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣາທີຫິ ຈຕູຫິ ຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສພ຺ພາປິ ຄມ຺ຠີຣຕາ.

ສາວເກຫິ ເທສິຕາ ເທສນາປິ ປນ ສຕ຺ຖຸ ເອວ ເທສນາຕິ ອາຫ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ເສກ຺ເຂນ ນາມ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາຕິ ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ອຸປາທານສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸ ທິຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄມ຺ຠີຣໍ, ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປນ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສພ຺ເພປິ ອເສກ຺ຂາ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາເຍວ ອນວເສສໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣ. ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ‘‘ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຖຣໍ ອປສາເທນ຺ເຕນ. ຕເມວ ຫິສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ປຏິເວຘາຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຕິປິ ຘມ຺ມໂຕ ເຠເທ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖອນຸສຍຕ຺ຖວເສນ ປນ ເຕສໍ ລພ຺ຠມານເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ເຕສໍ ພນ຺ຘນຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ໂຎ ຖາມຄມນຏ຺ໂຐຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທໍ ອຠາວຍໂຕວ ອນຸຕ຺ຕານເມວ ຘມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ອິທໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເນ ໂພຘິປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌິມມຸທຸຠາວສິທ຺ຘກາລວິເສສທສ຺ສນໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕພຸທ຺ຘສາວກອຄ຺ຄສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ວິເສສາຘິຄເມຫິ. ປຈ຺ຈນີກນ຺ຕິ ປຏິກ຺ກູລໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ. ສພ຺ພຖາ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວໂຘ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາຘິຄໂມ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ. ນວຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ນວຫິ ປຈ຺ຈຍາກາເຣຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕) –

‘‘ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິ ຈ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈ ອາຍູຫນຏ຺ຐິຕິ ຈ ສໍໂຍຄຏ຺ຐິຕິ ຈ ປລິໂພຘຏ຺ຐິຕິ ຈ ສມຸທຍຏ຺ຐິຕິ ຈ ເຫຕຸຏ຺ຐິຕິ ຈ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິ ຈ, ອິເມຫິ ນວຫາກາເຣຫິ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ, ສງ຺ຂາຣາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ນວຫາກາເຣຫີຕິ ນວຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມເນຫິ ອາກາເຣຫິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາໂວ. ສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສຕິ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ນິມິຍນ຺ຕິ ຈ. ຍຖາ ຈ ຠວາທີສຸ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕສໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອາຍູຫນ຺ຕິ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຆເຏນ຺ຕິ ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ປລິພຸນ຺ຘນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ອຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຫິໂນຕິ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊໍ ສງ຺ຂາຣາ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວູປຄມນວິເສສາ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕີຕິ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕນາຕິ ຐິຕິ, ກາຣຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ເອວ ຐິຕິ ອຸປ຺ປາທຐິຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິທຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນໍ ຍຖາ ປຸຣິເມຫິ ມຫາໂພຘິມູເລ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາປິ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍເວຄາຠິຫຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຫຕຸປ຺ປຠວານໍ ເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ. ຊາຕິອາທີນໍ ຊຣາມຣຓປຈ຺ຈຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ປຐມາຠິນິເວສມຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ອປຣາປຣໍ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິເຕນ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌເນນ. ຕທຸຠຍຠາວໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອນນຸພຸຊ຺ຌນາ’’ຕິ ອາຫ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປຊຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ຕທຘິຏ຺ຐານຠູຕາ ຈ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ປຣິຎ຺ຎາປຫານາຠິສມຍວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຄໂຫ ຈາຕິ ຕທຸຠຍປຏິເວຘາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນາ’’ຕິ ອາຫ. ຕນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຏວີນນຕ຺ຖໍ ຕນ຺ຕວາເຍຕິ ຕນ຺ຕໍ ອາວຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປສາຣິຕສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຕໍ ນີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ປນ ຕນ຺ຕາກຸລຕາຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ອາກຸລເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຊາຕາ’’ຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕຸນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ອາເນຕຸໍ, ອວິສມໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕເມວ ວາ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕາກຸລໍ, ຕນ຺ຕາກຸລໍ ວິຍ ຊາຕາ ຠູຕາ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ. ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕທ຺ວຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕ຺ວາ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນວ ອນ຺ຕທ຺ວຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ຕໍຕໍທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕາ ອຸຊຸກໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຕນ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕຕິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕມຫາໂພຘິສຕ຺ເຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ, ປໂຣປເທເສນ ວິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຸຬກຊາຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຊາຕຄຸຬກໍ ປິຓ຺ຑິສຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາຕິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາທິສຠາເວສຸ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈາທິຠາວວເສນ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈາທິຄາຫສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວສກາຍຄນ຺ຖວເສນ ຄຓ຺ຐິກຊາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາສຏ຺ຐິ…ເປ… ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘາ’’ຕິ.

ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນິສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ, ວິນນໂຕ ກຸລາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ຄຓ຺ຐິກໍ ນາມ ອາກຸລຠາເວນ ອຄ຺ຄໂຕ ວາ ມູລໂຕ ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວຍວໍ ຂລິຕພນ຺ຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສກຸຓິກາຕິ ວຏ຺ຏຈາຏກສກຸຓິກາ. ສາ ຫິ ຣຸກ຺ຂສາຂາສຸ ໂອລມ຺ພນກຸລາວກາ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສາ ກຸລາວກໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕິຓຫີຣາທິເກ ອາເນຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ວິນນ຺ຘຕິ, ຍຖາ ເຕສໍ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ວິເວເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປີຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ກຸລາວກຎ຺ຈ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ກາມໍ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຕິຓານິ ຍຖາຊາຕານິປິ ທີຆຠາເວນ ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຸລານິ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ຕຖາ ທຸພ຺ພິເວຈິຍານິ ຍຖາ ຣຊ຺ຊຸຠູຕານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປາໂຍຕິ ອເຍນ ສຸເຂນ, ສຸຂເຫຕຸນາ ວາ ວິຣຫິໂຕ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕຕິ ອປາຍິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕຕິ ‘‘ອພ຺ຠຸທຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິຣູປໍ ນິປຕິຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສຸຂສມຸສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ອິຕໂຣຕິ ສໍສາໂຣ ນນຸ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ສໍສາໂຣ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນິຣຍາທີນໍ ປນ ອຘິມຕ຺ຕທຸກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອປາຍາທິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຄພລິພທ຺ທຎາເຍນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອພ຺ໂຠຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາຕິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕມານາ.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາວາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ປຣິພ຺ຠມນຏ຺ຐານສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຣິພ຺ຠມນສ຺ສ ອນວຕ຺ຕິຕທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກ຺ຂວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.