໖. ທຸກ຺ຂວຄ຺ໂຄ

໑. ປຣິວີມໍສນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑. ອຸປປຣິກ຺ຂມາໂນຕິ ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸໍ, ນິວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິເຫຕຸຎ຺ຈ ປຣິຕຸເລນ຺ໂຕ. ກຸໂຕ ປເນຕນ຺ຕິ? ‘‘ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ນ ຫິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂປຣິວີມໍສໍ ວິນາ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ສມ຺ຠວຕິ. ກສ຺ມາຕິອາທິນາ ຊຣາມຣຓສ຺ເສວ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຊາຕິອາທີນມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິ ທຸກ຺ຂຠາວິນີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຊຣາມຣເຓ ຄຫິເຕ ສຕິ ຊາຕິປິ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ອຠາເວ ຊຣາມຣຓສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ເອສ ນໂຍ ຠວາທີສຸປິ. ເອວໍ ຍາວ ຊາຕິຘມ຺ໂມ ຊຣາມຣເຓ ຄຫິເຕ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ, ຊຣາມຣຓປເທເສນ ຕພ຺ພິກາຣວນ຺ໂຕ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກາ ສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາຕິ ເອວມ຺ປິ ຊຣາມຣຓຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ສພ຺ພທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອເນກວິຘນ຺ຕິ ພຫຸວິຘໍ ພຫຸໂກຏ຺ຐາສໍ. ‘‘ອເນກ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ອເນກນ຺ຕິ ພຫຸລວຈນໍ. ວິຘນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປຣີຕໂກຏ຺ຐາສໍ. ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ຕໂຕ ເອວ ນານປ຺ປກາຣໍ. ນ຺ຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ວິຍາຕິ ພາລານໍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ສຸຠາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

‘‘ສາຣຸປ຺ປຠາເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ສພ຺ພຖາ ສາຣຸປ຺ປຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາ’’ຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ເສສາ ອສງ຺ຂຕຕາທິຠາເວນ ສທິສາ. ປຏິປນ຺ໂນຕິ ປຏິມຸໂຂ ອຠິສງ຺ຂາຣມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປນ຺ໂນ ອຘິຄໂຕ. ອນຸຄຕນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກຠາເວນ ຄຕໍ, ຍຖາ ຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕທນຸຣູປຠາເວນ ຄຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຊານາຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ປຊານນາ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ນິຍຕວເສນ. ‘‘ອປຣຠາຄວເສນາ’’ຕິ ອປເຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຊຣາມຣຓໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປທວີມໍສນາ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓວເສນ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ນຍິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓໍ, ອຖ ໂຂ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິໂຣຘຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ.

‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ‘‘ໂສ ສຸຂຎ຺ຈ ເວທນໍ ເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຕຕວິຫາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເທສນາ ສພ຺ພຖາວ ວຏ຺ຏເທສນາໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ສິຍາ. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ເອວມາທິກໍ ອິທໍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກຖນໍ ປຸນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸຄ຺ຄລສທ຺ໂທ ອິຕຣາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປກຕີນໍ ວາຈໂກຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ຄຫເຓ ປຐມປກຕິເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອໂວຈາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິໂສເຍວ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ອຸຠເຍນາຕິ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓນ. ສມ຺ມຸຕິຍາ ອວິຊ຺ຊມານາຍ ກຖາ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິກຖາ. ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ກຖາ ເທສນາ ປຣມຕ຺ຖກຖາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖກຖາສຸ, ນ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ເຖສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິກຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖານໍ ລກ຺ຂຓໍ – ຍສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອວຍວວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ນ ຕໍສມຎ຺ຎາ, ສາ ຆຏປຏາທິປ຺ປເຠທາ ສມ຺ມຸຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຣມຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາເວ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາທິຘມ຺ມໍ ສມູຫສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ນໂຣ…ເປ… ສມ຺ມຸຕິກຖາ ນາມາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຣູປາທໂຍ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມາ ‘‘ຂນ຺ຘາ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຂນ຺ຘາ…ເປ… ປຣມຕ຺ຖກຖາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຂນ຺ຘກຖາປິ ສມ຺ມຸຕິກຖາວ, ສມ຺ມຸຕິ ຫິ ສງ຺ເກໂຕ ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ ຣາສຏ຺ໂຐ ວາ ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐ ວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ຂນ຺ຘສມຎ຺ຎາ ຜສ຺ສາທີສຸ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນຕຣາ ປຸຄ຺ຄລສມຎ຺ຎາທໂຍ ວິຍ ນ ທູເຣຕິ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຄຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຂນ຺ຘສີເສນ ວາ ຕທຸປາທານາ ສຠາວຘມ຺ມາ ເອວ ຄຫິຕາ. ນນຸ ຈ ສພ຺ເພປິ ສຠາວຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຕິມຸເຂເນວ ເທສນໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ນ ສມ຺ມຸເຂນາຕິ ສພ຺ພາປິ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາວ ສິຍາຕິ? ນຍິທເມວໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ເທສນາວິຠາຄສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສທ຺ໂທ ເກນຈິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ວິນາ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ຕາປິ ສມ຺ມຸຕິໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຈ຺ຈເມວ ອວິປຣີຕເມວ ກເຖນ຺ຕິ.

ສມ຺ມຸຕີຕິ ສມຎ຺ຎາ. ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຕ຺ໂຖຕິ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕສຠາໂວ. ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໍ, ສມ຺ມຸຕິ ປນ ໂລກສ຺ສ ສງ຺ເກຕມຕ຺ຕສິທ຺ຘາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາຍ ສຈ຺ຈຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ຫິ ອຠິນິເວສນໍ ວິນາ ປຎ຺ຎາປນາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ສາວນາ ວິຍ, ນ ມຸສາ ອນຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ຕສ຺ສາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ນາຠິນິເວເສຍ຺ຍ, ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ. ຠູຕລກ຺ຂຓໍ ຠາວສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ທີເປນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ເຕຣສເຈຕນາເຠທນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນາປຎ຺ຈຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາເຠທໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸນນໂຕ ປຸຊ຺ຊຠວຜລສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣຓໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ. ກມ຺ມປຸຎ຺ເຎນາຕິ ກມ຺ມຠູເຕນ. ວິປາກປຸຎ຺ເຎນາຕິ ວິປາກສງ຺ຂາເຕນ. ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ອປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ນ ອຸທ຺ຘຕໍ. ອປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ອປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຄຫິໂຕ, ‘‘ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຄຫິເຕ ນາມຣູປາທິ ສພ຺ພໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ວາທສປທິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ວິຊ຺ຊາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ. ຕສ຺ສາ ຫິ ອຸປ຺ປາທາ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕິ. ປຐມເມວາຕິ ອິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຫານວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທານໍ ສມານກາລຕາທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປທີປຸຊ຺ຊເລນາຕິ ປທີປຸຊ຺ຊລນເຫຕຸນາ ສເຫວ. ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາຕິ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທເຫຕຸ, ເອວໍ ສຕີປິ ສມກາລຕ຺ເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ຕຓ຺ຫາຍຕິ ນ ຠາຍຕິ ຕຓ຺ຫາວຸຕ຺ຕິໂນ ອຠາວາ, ຕໂຕ ເອວ ຠຍວຕ຺ຖຸໂນ ຈ ອຠາວາ.

ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວິສຍໍ ວິຍ ກຣເຓນ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ສາມິສສຸຂສ຺ສ ອເນກທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘຠາວໂຕ, ສຸຂາຠິນນ຺ທສ຺ສ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ສຸຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕເຍວ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕິ ນາມ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສຸຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຘູມທຸກ຺ຂານຸຎ຺ຎາໂຕ ວິຍ. ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ສຸຂໍ ປຕ຺ຖນໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພລຄຫຓິກາທໂຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ຍາວ ສາຍນ຺ຫສມຍາປິ ອຠຸຕ຺ວາ ສາຍມາສາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊິຆຈ຺ຉາທິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ. ສຸຂສ຺ສ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໂຕ ສຸຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕິ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈິ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວິປຣິຓາມສຸຂໂຕ ຕໍ ສຸຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ, ນ ຫິ ຕາທິສໍ ສຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ທຸກ຺ຂເຫຕຸໍ ປນ ສາມິສໍ ສຸຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ. ທຸກ຺ຂເຫຕຸໍ ສາມິສໍ ສຸຂໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕິ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ, ໂສ ປຣິຍນ຺ໂຕ ອວສານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ເອວ ສິທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ສຣູເປເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕເມວ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍາວ ເຕຕ຺ຕິໍສວສ຺ສາປິ ປຐມວໂຍ. ປຓ຺ຓາສວສ຺ສກາເລຕິ ປຐມວຍໂຕ ຍາວ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສກາລາ, ຕາວ ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ວຸຑ຺ຒິຫານິໂຍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣູເປເນວ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ມນ຺ທາຕິ ມຸທຸກາ ອຕິຂິຓາ. ຕທາຕິ ອສີຕິນວຸຕິວສ຺ສກາເລ. ຕຖາ ຈິຣປຣິວິຕກ຺ເກປິ. ຠຄ຺ຄາ ນິຕ຺ເຕຊາ ຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພລາ. ຫທຍໂກຏິໍເຍວາຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖູສຸ ອວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຂີຓຕ຺ຕາ ໂກຏິຠູຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍເຍວ. ຍາວ ເອສາ ເວທນາ ວຕ຺ຕຕິ.

ວາປິຍາຕິ ມຫາຕຬາເກນ. ປຎ຺ຈອຸທກມຄ຺ຄສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸທກສ຺ສ ປວິສນນິກ຺ຂມນມຄ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຕໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ.

ປຐມໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ອິມໍ ເວທນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອິມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ວິນາສໂຕ. ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ’’ຕິ ປາຬິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕ. ປຣໂລກວເສນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ. ເວທນານໍ ສີຕິຠາໂວ ນາມ ສງ຺ຂາຣທຣຖປຣິຬາຫຠາໂວ, ໂສ ປນາຍໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕິ…ເປ… ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຘາຕຸສຣີຣານີຕິ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລສງ຺ຂາຕຘາຕຸສຣີຣານິ. ສຣີເຣກເທເສ ຫິ ສຣີຣສມຎ຺ຎາ.

ກຸມ຺ຠກາຣປາກາຕິ ກຸມ຺ຠກາຣປາກໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕີຕິ ປາໂກ, ປຈນຏ຺ຐານໍ. ຕເທວ ປາຈນວເສນ ອາວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວາໂສ, ຕສ຺ມາ ກຸມ຺ຠກາຣາວາສໂຕ. ອວິຄຕວູປສມໍ ສງ຺ຂຣິຕໍ ກຸມ຺ຠໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ໂຕ ຉາຣິກາຍ ສຕິ ປິຘານວເສນ ຐເປຕິ. ຕຖາ ຐປນໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິສິສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠສ຺ສ ປເທສຠູຕຕາຍ ອາພທ຺ຘາ ອວຍວາ ‘‘ກຸມ຺ຠກປາລານີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນານິ. ອວຍວມຸເຂນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກປາລສມຸທາໂຍ ຫິ ຆໂຏ. ເຕນາຫ ‘‘ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເອກພທ຺ຘານີ’’ຕິ. ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວຓ຺ຓວິເສສອຸຓ຺ຫຠາວາປຄຕາ ຆຏກາຣາເນວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ອາທິຕ຺ຕ…ເປ… ຕໂຍ ຠວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຍຖາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ກຸມ຺ຠກາຣາວາສໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກເປສ ຠວຕ຺ຕຍໍ ຣາຄາທີຫິ ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຸມ຺ຠກາໂຣ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ’’ຕິ. ນີຫຣຓທຓ຺ຑໂກ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ຠວຕ຺ຕຍປາກໂຕ ນີຫຣຓໂຕ. ສໂມ ຠູມິຠາໂຄ ວິຍ ນິພ຺ພານຕລໍ ສພ຺ພວິສມາ ນິວຕ຺ຕນໂຕ.

‘‘ອາທານນິກ຺ເຂປນໂຕ, ວໂຍວຸທ຺ຘຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ, ອາຫາຣມຍໂຕ, ອຸຕຸມຍໂຕ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໂຕ, ກມ຺ມຊໂຕ, ຘມ຺ມຕາຣູປໂຕ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໐໖) ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ວິປສ຺ສຕິ ນາມ. ‘‘ກລາປໂຕ, ຍມກໂຕ, ຂຓິກໂຕ, ປຏິປາຏິໂຕ, ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນໂຕ, ມານສມຸຄ຺ຆາຏໂຕ, ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໂຕ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໑໗) ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣູປສຕ຺ຕກໍ ວິປສ຺ສຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ຣູປສຕ຺ຕກໍ ອຣູປສຕ຺ຕກຎ຺ຈ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ຍທິປິ ອຣຫໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສພ຺ພຠເວຫິປິ ອຸທ຺ຘໂຏ, ຍາວ ປນ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຄຕິຠເວ ຐິໂຕເຍວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຂີຓາສໂວ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ວຏ຺ຏວູປສໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ນ ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ສອຸປາທິເສສາຍ ປນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ອຠິສງ຺ຂາຣເຫຕຸໂຕ ເຫຕ຺ຖ ປຣິຬາຫວູປສມສ຺ສ ອຸປສມຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຸຓ຺ຫກຸມ຺ຠນິພ຺ພານນິທສ຺ສນມ຺ປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອນຸປາທິນ຺ນກສຣີຣານີຕິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປກລາເປ ວທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ວຈນໍ. ອນຸໂຍຄາໂຣປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ຂີຓາສໂວ ອປິ ນຸ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ປຎ຺ຫໍ ກາຕຸໍ. ອຖ ວາ ອນຸໂຍຄາໂຣປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ວາ ອຠິສງ຺ຂເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸໂຍຄໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕາວ ຍຖາຣທ຺ຘເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓ ສິທ຺ເຘ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສິຍາ ສມ຺ຠໂວ, ນາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ. ສພ຺ພໂສ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອສນ຺ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ອປິ ນຸ ໂຂ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອປຎ຺ຎາຍມາເນ ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ເຖຣານນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປິຕຕ຺ເຖຣານໍ. ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓໍ ສມ຺ປຫໍສຕິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສໍສນ຺ທນໂຕ. ອປ຺ປຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎາຍນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິຎ຺ຎາເຓ ອສຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ອປ຺ປຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ສທ຺ທຫນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕສນ຺ນິຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ. ອຘິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ນິຈ຺ຉຍາກາຣວິໂມກ຺ຂໍ ສທ຺ຘາວິໂມກ຺ຂຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ສທ຺ທຫຖ ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ສທ຺ຘາສຫິຕຎ຺ຫິ ນິຈ຺ຉຍາກາຣວິໂມກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ອຘິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕຕິ ປຣິຍນ຺ໂຕ. ປຣິໂຕ ຉິຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.

ປຣິວີມໍສນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸປາທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ອາຣມ຺ມຓາທິຠາເວນ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ອຸປາທານານໍ ຫິຕານິ ອຸປາທານິຍານິ, ເຕສຸ ອຸປາທານິເຍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ປຈ຺ຈເຍສູ’’ຕິ. ອສ຺ສາທໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສາເທຕພ຺ພໍ ມິຈ຺ຉາຎາເຓນ ອນຸປສ຺ສໂຕ. ຕທາຫາໂຣຕິ ໂສຬສ ວາ ວີສໍ ຕິໍສໍ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ປຎ຺ຎາສໍ ວາ ອາຫາໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທາຫາໂຣ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕຠາວໂຕ ເອຕເທວ ຠວຕ຺ຕຍໍ. ອຄ຺ຄິ…ເປ… ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘສທິສສ຺ສ ຠວຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘນໂຕ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕຠູມກຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຘມ຺ມປາສາທນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມປາສາທໍ. ໂສ ຫິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ‘‘ປາສາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຕິປຏ຺ຐານມຫາວີຖິຍໍ ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາຍາຕິ.

ອຸປາທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໕໓-໕໔. ມຫນ຺ຕວຏ຺ຏປ຺ປພນ຺ຘໂອປມ຺ມຠາເວນ ເຕລປທີປສ຺ສ ອາຫຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ວຏ຺ຏິກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຸປາທານິຍສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ຕຖາ ວິເນຕພ຺ພານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຫິ ອິເມສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ວຈນໍ ເອວໍ ເທສນາ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ.

ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໖. ມຫາຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໕໕-໕໖. ໂອຊໍ ອຠິຫຣນ຺ຕີຕິ ຣສຫຣຓິໂຍ ວິຍ ປຸຣິສສ຺ສ ສຣີເຣ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຖວີອາໂປຣເສ ອຸປຣິ ອາໂຣເປນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕຖາ ອາໂຣປນໍ ‘‘ໂອຊາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ຫຕ຺ຖສຕຸພ຺ເພຘມສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖສຕຸພ຺ເພໂຘ, ຫຕ຺ຖສຕໍ ອຸພ຺ພິທ຺ຘສ຺ສປິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ວຏ຺ຏກຖາຍໍ. ກມ຺ມາໂຣຫນນ຺ຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ.

ປຸນ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ວິວຏ຺ຏກຖາຍໍ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນາເສຕຸກາມສ຺ສ ທຬ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຸທ຺ທາໂລ ວິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຎາຓໍ ສມາຘິປຈ຺ຉິຍາ ຐິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠຎາຓໍ. ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນຜຣສຸ ວິຍາຕິ ເອວໍຠູຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ເອກນ຺ຕໂຕ ວຏ຺ຏຈ຺ເຉທາຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸກ຺ຂສ຺ສ…ເປ… ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘວວຕ຺ຖານວເສນ ວີສຕິ ປຖວີໂກຏ຺ຐາສາ, ທ຺ວາທສ ອາໂປໂກຏ຺ຐາສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຕໂຊໂກຏ຺ຐາສາ, ຉ ວາໂຍໂກຏ຺ຐາສາຕິ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສາຍ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ ປກາຣຕ຺ໂຖ ຈ. ເຕນ ຠູຕຣູປານິ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຕ຺ຕສຸ ສປ຺ປາເຍສຸ ຍສ຺ສ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຣຸຓຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໗-໕໙. ປລິມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອລ຺ລກຣຓວເສນ ປຣິໂຕ ປາຬິໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕິຓຄຈ຺ຉາທີນໍ ມູລສນ຺ຕານຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍ ຐານໍ ໂສເຘຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສເຘຍ຺ຍາ’’ຕິ. ປໍສຸນ຺ຕິ ອສ຺ສ ປວຑ຺ຒກາຣກໍ, ອາຄນ຺ຕຸກໍ ປໍສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທເທຍ຺ຍາຕິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຖທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຣຸກ຺ຂໍ ນາເສຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ອຏ຺ຐມນວມານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

ຕຣຸຓຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ພຫຸວຈນວເສນາຕິ ກຸຣູ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ກຸຣູ’’ຕິ ເອວໍ ພຫຸວຈນວເສນ. ຍຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວສໂນກາສຠູໂຕ ໂກຈິ ວິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເກວລໍ ໂຄຈຣຄາມກິຕ຺ຕນໍ ນິທານກຖາຍ ປກຕິ ຍຖາ ‘‘ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ເທວທຫໍ ນາມ ສກ຺ຍານໍ ນິຄໂມ’’ຕິ. ‘‘ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ເທວານໍ ປິໂຍ’’ຕິ ວາ ຠວນ຺ຕິ ວາ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ເອໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ປິຍວຈນໍ ຄາຣວວເສນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣຸວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕິທູຣໍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ອຕິສມ຺ມຸຂາ ອຕິປຈ຺ຉໂຕ ອຸປຣິວາໂຕ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທໂສຕິ ອິເມ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທສາ. ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ.

ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍາຕິ ກຸລານຸທ຺ທຍຕາວເສນ ກຸລານຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ເຕສໍ ອຠິວາທນາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ຈ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທສ຺ສ ຊນເນນ. ປຏິສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຸຠຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເວທນໍ, ຊຣາມຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ເວທນໍ ປາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມສນມາຫ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣາກາຣຸປສໍຫິເຕ ຕໂຍ ວາເຣ. ເຕນ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສມ຺ມສນມາຫ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາ ຄມ຺ຠີຣຠາເວເນວ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເສສພຸທ຺ເຘຫິປິ ເອວເມວ ກຖິໂຕຕິ ຘມ຺ມນ຺ວເຍ ຐຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ…ເປ… ກຖິໂຕ’’ຕິ.

ປມາຓາຕິກ຺ກເມຕິ ອປຣິມາຓຕ຺ເຖ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓) ວິຍ. ອຕິເຣກຠາວໂຊຕໂນ ຫິ ຍໍ ຍາວ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອວຠາສຕິ ຂາຍຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຎາຓສ຺ສ. ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ເອສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີໂຣວ, ອຖ ກສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສຕາ ໂຊຕິຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີຣຕາທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ປນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສຄ຺ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ຈາຕຸໂກຏິກໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ນິທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕເມວສ຺ສ ເອກນ຺ຕຄມ຺ຠີຣຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄມ຺ຠີໂຣ ອຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ຍຖາທສ຺ສິເຕ ຈາຕຸໂກຏິເກ ປຈ຺ຉິມາ ເອກໂກຏິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ເຍຫິ ຄມ຺ຠີຣຠາເວຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ໂຕ ‘‘ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ທູຣຠາວໂຕ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຕ຺ໂຖ ປກຕິຎາເຓນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ສິເນຣຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມິຎ຺ຊໍ ປພ຺ພຕຣສໍ ປາກຕິກປຸຣິເສນ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຄເຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖາທິເກ ປກຕິຎາເຓນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຠຊ຺ຊ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກຕິປຸຣິສສ຺ສ ພາຫຸທ຺ວຍວເສນ ປາຣໍ ຕຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອວໍ ເວປຸລ຺ລຏ຺ເຐນ ມຫາສມຸທ຺ທສທິສໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ປກຕິຎາເຓນ ເທສນາວເສນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍຖາ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປາກຕິກປຸຣິສສ຺ສ ປຖໂວຊໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ອິຕ຺ຖໍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຠາໂວ ປາກຕິກຎາເຓນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘຄມ຺ຠີຣຕາວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປາກຕິກຎາຓວເສນ ຈາຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ ກຕາ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘສພ຺ຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປເທສເມວ ຎາຓໍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ນິປ຺ປເທສໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສຍໍ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາວເສນ ອຸກ຺ກໍສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປສາເທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ຠຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ມຫາປຎ຺ຎຠາເວນ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຖຣສ຺ສ ສຕິປິ ອຸຕ຺ຕານຠາເວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ຄມ຺ຠີຣຠາເວ. ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ສຸນ຺ທເຣນ ໂຠຊນຣເສນ ໂປສິຕສ຺ສ. ກຕໂຍຄສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຸທ຺ຘປໂຍເຄ ກຕປຣິຈຍສ຺ສ. ມລ຺ລປາສາຓນ຺ຕິ ມລ຺ເລຫິ ມຫາພເລເຫວ ຂິປິຕພ຺ພປາສາຓໍ. ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ຠາຣິຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອິມສ຺ສ ປາສາຓສ຺ສ ຄຣຸຕຣປເທໂສຕິ ຕສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ວທຕິ.

ຕິມິຣປິງ຺ຄເລເນວ ທີເປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຫາວິປ຺ຜາຣຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ປກ຺ກຸຖຕີຕິ ປກ຺ກຸຖນ຺ຕໍ ວິຍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ ປຣິໂຕ ວຕ຺ຕຕິ. ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ປິຏ຺ຐິຍໍ ສກລິກອຏ຺ຐິກາ ປິຏ຺ຐິປຕ຺ຕໍ. ກາຍູປປນ຺ນສ຺ສາຕິ ມຫຕາ ກາເຍນ ອຸເປຕສ຺ສ, ມຫາກາຍສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຎ຺ຉ ວຏ຺ຏີຕິ ປິຎ຺ຉ ກລາໂປ. ສຸປຓ຺ຓວາຕນ຺ຕິ ນາຄຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ປກ຺ຂປປ຺ໂຜຏນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວາຕໍ.

‘‘ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ຠທ຺ທກປ຺ປໂຕ. ສຕສຫສ຺ສິເມຕິ ສຕສຫສ຺ສເມ. ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ ຊາຕນຄຣໍ. ຘຸຣປຕ຺ຕານີຕິ ພາຫິຣປຕ຺ຕານິ, ຍານິ ທີຆຕມານິ.

ກນິຏ຺ຐຠາຕາຕິ ເວມາຕິກຠາຕາ ກນິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສໂຫທຣາ ຠາຕໂຣ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐາ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກນິຏ຺ຐານໍ ປນ ອສມ຺ຠໂວ ເອວ. ໂຠຄນ຺ຕິ ວິຠວໍ. ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ໂຈຣຊນິຕສງ຺ໂຂຠວູປສເມນ ອຸປສນ຺ໂຕ ຊນປໂທ.

ທ຺ເວ ສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ສາຏກທ຺ວຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍປຣິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ, ອິຕຣໍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ອຕ຺ຕນາ ໂມເຈຕ຺ວາ.

ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸຓ຺ຫໂຠຊນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ຫຕ຺ເຖ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຍໍ ສາຏກໍ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານີຕິ ເອຕານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ປາກຏານິ ພຸທ຺ເຘ ພຸທ຺ຘສາວເກ ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານານິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານານິ ພຫູນິເຍວ.

ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສເຍວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ.

ອຸຄ຺ຄຫນໍ ປາຬິຍາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ສວນໍ ອຕ຺ຖສວນໍ, ປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉນໍ, ຘາຣຓໍ ປາຬິຍາ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ຐປນໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ອິຘ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ວເສນາຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສຕາປນ຺ນານຎ຺ຈ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫວິຄເມນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສຫ ປຈ຺ຈເຍນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອວໂພໂຘ. ຈຕູຫີຕິ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣາທີຫິ ຈຕູຫິ ຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສພ຺ພາປິ ຄມ຺ຠີຣຕາ.

ສາວເກຫິ ເທສິຕາ ເທສນາປິ ປນ ສຕ຺ຖຸ ເອວ ເທສນາຕິ ອາຫ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ເສກ຺ເຂນ ນາມ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາຕິ ຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ອຸປາທານສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸ ທິຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄມ຺ຠີຣໍ, ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປນ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສພ຺ເພປິ ອເສກ຺ຂາ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາເຍວ ອນວເສສໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣ. ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍວເສນ ‘‘ອິທໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຖຣໍ ອປສາເທນ຺ເຕນ. ຕເມວ ຫິສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ປຏິເວຘາຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຕິປິ ຘມ຺ມໂຕ ເຠເທ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖອນຸສຍຕ຺ຖວເສນ ປນ ເຕສໍ ລພ຺ຠມານເຠທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ເຕສໍ ພນ຺ຘນຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ໂຎ ຖາມຄມນຏ຺ໂຐຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທໍ ອຠາວຍໂຕວ ອນຸຕ຺ຕານເມວ ຘມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ອິທໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເນ ໂພຘິປຣິປາຈກຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂມຊ຺ຌິມມຸທຸຠາວສິທ຺ຘກາລວິເສສທສ຺ສນໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕພຸທ຺ຘສາວກອຄ຺ຄສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ວິເສສາຘິຄເມຫິ. ປຈ຺ຈນີກນ຺ຕິ ປຏິກ຺ກູລໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ. ສພ຺ພຖາ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວໂຘ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາຘິຄໂມ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ. ນວຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ນວຫິ ປຈ຺ຈຍາກາເຣຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕) –

‘‘ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິ ຈ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈ ອາຍູຫນຏ຺ຐິຕິ ຈ ສໍໂຍຄຏ຺ຐິຕິ ຈ ປລິໂພຘຏ຺ຐິຕິ ຈ ສມຸທຍຏ຺ຐິຕິ ຈ ເຫຕຸຏ຺ຐິຕິ ຈ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິ ຈ, ອິເມຫິ ນວຫາກາເຣຫິ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ, ສງ຺ຂາຣາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ນວຫາກາເຣຫີຕິ ນວຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມເນຫິ ອາກາເຣຫິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາໂວ. ສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສຕິ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ນິມິຍນ຺ຕິ ຈ. ຍຖາ ຈ ຠວາທີສຸ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕສໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອາຍູຫນ຺ຕິ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຆເຏນ຺ຕິ ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ປລິພຸນ຺ຘນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ອຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຫິໂນຕິ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ປຏິຈ຺ຈ ອວິຊ຺ຊໍ ສງ຺ຂາຣາ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວູປຄມນວິເສສາ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕີຕິ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕນາຕິ ຐິຕິ, ກາຣຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ເອວ ຐິຕິ ອຸປ຺ປາທຐິຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິທຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສນໍ ຍຖາ ປຸຣິເມຫິ ມຫາໂພຘິມູເລ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາປິ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍເວຄາຠິຫຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຫຕຸປ຺ປຠວານໍ ເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ. ຊາຕິອາທີນໍ ຊຣາມຣຓປຈ຺ຈຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ປຐມາຠິນິເວສມຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ອປຣາປຣໍ ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິເຕນ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌເນນ. ຕທຸຠຍຠາວໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອນນຸພຸຊ຺ຌນາ’’ຕິ ອາຫ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປຊຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ຕທຘິຏ຺ຐານຠູຕາ ຈ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ປຣິຎ຺ຎາປຫານາຠິສມຍວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຄໂຫ ຈາຕິ ຕທຸຠຍປຏິເວຘາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນາ’’ຕິ ອາຫ. ຕນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຏວີນນຕ຺ຖໍ ຕນ຺ຕວາເຍຕິ ຕນ຺ຕໍ ອາວຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປສາຣິຕສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຕໍ ນີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ປນ ຕນ຺ຕາກຸລຕາຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ອາກຸລເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຊາຕາ’’ຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາເນຕຸນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ອາເນຕຸໍ, ອວິສມໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕເມວ ວາ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕາກຸລໍ, ຕນ຺ຕາກຸລໍ ວິຍ ຊາຕາ ຠູຕາ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ. ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕທ຺ວຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕ຺ວາ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນວ ອນ຺ຕທ຺ວຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ຕໍຕໍທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕາ ອຸຊຸກໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຕນ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕຕິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕມຫາໂພຘິສຕ຺ເຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ, ປໂຣປເທເສນ ວິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຸຬກຊາຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຊາຕຄຸຬກໍ ປິຓ຺ຑິສຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາຕິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາທິສຠາເວສຸ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈາທິຠາວວເສນ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈາທິຄາຫສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ສນໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວສກາຍຄນ຺ຖວເສນ ຄຓ຺ຐິກຊາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາສຏ຺ຐິ…ເປ… ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘາ’’ຕິ.

ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນິສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ, ວິນນໂຕ ກຸລາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ຄຓ຺ຐິກໍ ນາມ ອາກຸລຠາເວນ ອຄ຺ຄໂຕ ວາ ມູລໂຕ ວາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວຍວໍ ຂລິຕພນ຺ຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສກຸຓິກາຕິ ວຏ຺ຏຈາຏກສກຸຓິກາ. ສາ ຫິ ຣຸກ຺ຂສາຂາສຸ ໂອລມ຺ພນກຸລາວກາ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສາ ກຸລາວກໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕິຓຫີຣາທິເກ ອາເນຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ວິນນ຺ຘຕິ, ຍຖາ ເຕສໍ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ວິເວເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປີຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ ກຸລາວກຎ຺ຈ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ກາມໍ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຕິຓານິ ຍຖາຊາຕານິປິ ທີຆຠາເວນ ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຸລານິ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ຕຖາ ທຸພ຺ພິເວຈິຍານິ ຍຖາ ຣຊ຺ຊຸຠູຕານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປາໂຍຕິ ອເຍນ ສຸເຂນ, ສຸຂເຫຕຸນາ ວາ ວິຣຫິໂຕ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕຕິ ອປາຍິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕຕິ ‘‘ອພ຺ຠຸທຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິຣູປໍ ນິປຕິຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສຸຂສມຸສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ອິຕໂຣຕິ ສໍສາໂຣ ນນຸ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ສໍສາໂຣ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນິຣຍາທີນໍ ປນ ອຘິມຕ຺ຕທຸກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອປາຍາທິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຄພລິພທ຺ທຎາເຍນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອພ຺ໂຠຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາຕິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕມານາ.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ‘‘ອປາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕາ ນາວາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ປຣິພ຺ຠມນຏ຺ຐານສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຣິພ຺ຠມນສ຺ສ ອນວຕ຺ຕິຕທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກ຺ຂວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.