໑. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕາທີນິປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສເນວ ເທສິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປທໍ ເຍ ເທສກາລາ ອິຘ ວິຫຣຓກິຣິຍາຍ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປຣິທີປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ສມຍໍ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ-ສທ຺ໂທ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທໂສ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ເທສສ຺ສ ກາລສ຺ສ ວາ ປຏິນິທ຺ເທໂສ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອຍໍ ຕາວ ຕຕ຺ຣສທ຺ທສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທສຠາເວ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຕຕ຺ຣສທ຺ໂທ ຘມ຺ມເທສນາວິສິຏ຺ຐໍ ເທສໍ ກາລຎ຺ຈ ວິຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ວາ ເທສກາເລ’’ຕິ. ເຕນ ຕຕ຺ຣາຕິ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ອາລປິ ອຠາສິ, ຕາທິເສ ເທເສ, ກາເລ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ນນຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວາ’’ຕິອາທິນາ ພາຫິຍສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ, ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ອເທເສຕພ຺ພກາເລ ອເທສນາຍ ຫິ ອິທໍ ອຸທາຫຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວາ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອກາລຠາວສ຺ເສວ ປຣິຍາເຍນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕທາ ອທ຺ຘານປຣິສ຺ສເມນ ຣູປກາເຍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ອໂຫສິ, ພລວປີຕິເວເຄນ ນາມກາເຍ. ຕທຸຠຍສ຺ສ ວູປສມໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ປປຎ຺ຈປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອເທເສຕພ຺ພເທເສ ອເທສນາຍ ປນ ອຸທາຫຣຓໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ, ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ອິຘ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ‘‘ສ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ພາໂລ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ໂຂ-ສທ຺ໂທ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ອວຘາຣເຓ, ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສາວກາ ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໑) ອາທິກາລຕ຺ເຖ, ວາກ຺ຍາຣມ຺ເຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປທປູຣເຓນ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາທິກາລຕ຺ເຖນ ວາກ຺ຍສ຺ສ ອຸປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕໍ, ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ປນ ນິຍມທສ຺ສນໍ. ‘‘ຕສ຺ມາ ອາມນ຺ເຕສິ ເອວາ’’ຕິ ອາມນ຺ຕເນ ນິຍໂມ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸທີປນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຍທິປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວິຫຣຓກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸວິເສສທສ຺ສນປຣໍ, ນ ອາມນ຺ຕນກິຣິຍາຍ, ອິຘ ປນ ອາມນ຺ຕນກິຣິຍາຍ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໍ ປຸນ ຠຄວາຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸທີປນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກຖາສວນຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວຈນນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍ ສວນໂຍຄ຺ຍປຸຄ຺ຄລວຈນໍ. ຈຕູສຸປິ ປຣິສາສຸ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ເອທິສານໍ ເທສນານໍ ວິເສເສນ ຠາຊນຠູຕາຕິ ສາຕິສເຍນ ສາສນສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂກຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂນສີລຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິປິ ອຊ຺ຌຸປຄຕໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ຫິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນເນວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ. ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕຕ຺ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອາທິນາ ນເຍນາຕິ ‘‘ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ທຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໐໙) ອາຄຕນເຍນ. ຎາປເນຕິ ອວໂພຘເນ, ປຏິເວທເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂນສີລຕາ, ນ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີຫິ ຊີວນສີລຕາ. ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕາ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໕໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂນສຠາວຕາ, ນ ຍາຈນາໂກຫຎ຺ຎສຠາວຕາ. ຠິກ຺ຂເນ ສາຘຸກາຣິຕາ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມຊ຺ຊຕາ. ອຖ ວາ ສີລໍ ນາມ ປກຕິສຠາໂວ. ອິຘ ປນ ຕຖາຘິຏ຺ຐານໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ວຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສີລໍ ນາມ ວຕວເສນ ສມາທານໍ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ປເວຓິ-ອາຄຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ສາຘຸກາຣິຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ອາທຣກິຣິຍາ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

ຫີນາຘິກຊນເສວິຕວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເຍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐິຕາປິ ຊາຕິມທາທິວເສນ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ, ເຍ ຈ ຄິຫິຠາເວ ປເຣສຸ ອຕ຺ຖິກຠາວມ຺ປິ ອນຸປຄຕຕາຍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ປຣມກາປຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວຈເນນ ຫີນຊເນຫິ ທລິທ຺ເທຫິ ປຣມກາປຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ເຕຫິ ປຣກຸເລສຸ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕຫິ ເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ອຘິກຊເນຫິ ອຸຬາຣໂຠຄຂຕ຺ຕິຍກຸລາທິໂຕ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອາຊີວໂສຘນຕ຺ຖໍ ເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວຈນໍ ອາມນ຺ຕນຠາວໂຕ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ, ປກຣຓໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ສຸສ຺ສູສາຊນນໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈສວນມນສິກາຣນິໂຍຊນຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອິມິນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ມນສິກາເຣປີຕິ ສາຘຸກໍ ສວເນ ສາຘຸກໍ ມນສິກາເຣ ຈ. ກຖໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ສວນາທໂຍ ສາຘຸກໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສກລສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຄຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາທຣຄາຣວໂຍເຄນ ກຖາທີສຸ ອປຣິຠວາທິນາ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ, ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໕໑). ເຕນາຫ ‘‘ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ສີລາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຄມວເສນ. ສຕ຺ຖຸຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສີລາທິຄຸຓານຸຏ຺ຐາເນນ. ຕິຓ຺ຓໍ ຍານານໍ ວເສນ ອນຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ.

ສນ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ສມີປຠາວໂຕ. ສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ສໍວຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸສາສນິຍານຸຣູປໍ, ອນຸສາສນິໍ ອນວເສສໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຘມ຺ເມ ເທສນາປສຸຕາ, ເຕ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວ ອາມນ຺ຕນກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິຕາ. ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ຕໂຕ ປຣທິວເສສຸ ວາ ສຸຕຘມ຺ມໍ ປຕິ ມນສາ ອເວກ຺ຂນ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂໂວຕິ ຈ ສນ຺ຘິວເສນ ອິ-ກາຣໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ ອິຕີ’’ຕິ, ອຍຎ຺ຫິ ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸປຣິສມາປນາທິປທຕ຺ຖວິປຣິຍາຍປກາຣາວຘາຣຓນິທສ຺ສນາທິອເນກຕ຺ຖປເຠໂທ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ເຫຕຸມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ປຣິສມາປເນ, ‘‘ອິຕິ ວາ ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໓) ອາທິອຕ຺ເຖ ‘‘ມາຄຓ຺ຑິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຠິລາໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໗໓, ໗໕) ປທຕ຺ຖວິປຣິຍາເຍ, ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ, ອປ຺ປຏິຠໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປທ຺ທໂວ ພາໂລ, ອນຸປທ຺ທໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔) ປກາເຣ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໖) ອວຘາຣເຓ, ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ນິທສ຺ສເນ. ອິຘາປິ ນິທສ຺ສເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ຕນາກາໂຣ ຕເມສ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິອາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ອິຕິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ອິຘ ຠຄວໂຕຕິ ສາມິວຈນໍ ອາມນ຺ຕນເມວ ສມ຺ພນ຺ຘີອນ຺ຕຣໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຠຄວໂຕ ອາມນ຺ຕນໍ ປຏິອສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ປຏິສ຺ສວສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ປທານວຈນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍໍ ກາລເທສເທສກປຣິສາປເທສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນິທານໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ນິທານວຈນໍ, ນນຸ ຠຄວຕາ ຠາສິຕວຈນສ຺ເສວ ສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເທສນາຍ ຐິຕິອສມ຺ໂມສສທ຺ເຘຍ຺ຍຠາວສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ. ກາລເທສເທສກນິມິຕ຺ຕປຣິສາປເທເສຫິ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ຫິ ເທສນາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ ອສມ຺ໂມສຘມ຺ມາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍາ ຈ, ເທສກາລກຕ຺ຕຸໂສຕຸນິມິຕ຺ເຕຫິ ອຸປນິພນ຺ໂຘ ວິຍ ໂວຫາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຕເນວ ຈາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສາທິປຸຈ຺ຉາສຸ ກຕາສຸ ຕາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ຠາສິຕໍ.

ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຣຈນານຸມານາຄມຕກ຺ກາຠາວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ. ນ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ພຣຈນາທີຫິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາຣຕາຍ ເອກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ຈ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ. ຕຖາ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິຍສຕ຺ຖຸສາວການຸໂຣຘາຠາວໂຕ ຂີຓາສວຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ນ ຫິ ສພ຺ພໂສ ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘາ ຈສ຺ສ ປຣານຸຄ຺ຄຫປ຺ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ເທສກສໍກິເລສຠູຕານໍ ທິຏ຺ຐິສີລສມ຺ປທາທູສການໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາວສໍສູຈເກຫິ ຎາຓສມ຺ປທາປຫານສມ຺ປທາຠິພ຺ຍຎ຺ຊນເກຫິ ຈ ສໍພຸທ຺ຘວິສຸທ຺ຘຠາເວຫິ ປຸຣິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ໂມຫາຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ປຈ຺ຉິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘີຕິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊສມນ຺ນາຄໂມ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ນິທານວຈເນນ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາເນນ ຘມ຺ມເທສນາທີປນໂຕ, ອິຘ ປນ ມູລທ຺ວຍວເສນ ອນ຺ຕທ຺ວຍຣຫິຕສ຺ສ ຕິສນ຺ຘິກາລພນ຺ຘສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘນຍສງ຺ເຂປຄມ຺ຠີຣຠາວຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ໂພຘິຍາ ນິທສ຺ສນໂຕ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຖາ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ. ຎາຓກຣຸຓາປຣິຄ຺ຄຫິຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ນິຣຕ຺ຖິກາ ປວຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖາ ວາ, ຕສ຺ມາ ປເຣສໍ ເອວ ອຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມໍ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸສາສນຏ຺ເຐນ ສາສນໍ, ນ ກພ຺ພຣຈນາ. ຕຍິທໍ ສຕ຺ຖຸຈຣິຕໍ ກາລເທສເທສກປຣິສາປເທເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທານວຈເນຫິ ຍຖາຣຫໍ ປກາສີຍຕິ, ອິຘ ປນ ທ຺ວາທສປທິກປຈ຺ຈຍາກາຣວິຠາວເນນ ເຕນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ປມາຓຠາວປ຺ປກາສເນນ ສາສນສ຺ສ ປມາຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ປມາຓຠາວທສ຺ສນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ປເທນ ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣາຄໂທສໂມຫາທິ-ສພ຺ພສໍກິເລສມລທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໂທສປ຺ປຫານທີປເນນ ວຈເນນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສຸປຣິສຸທ຺ຘຎາຓກຣຸຓາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄປຣິທີປເນນ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຠາວທີປເນນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຖາ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ນິທານວຈເນ ປໂຍຊນນິທສ຺ສນໍ.

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເທສິຕສ຺ສ. ເທສນາປິ ຫິ ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ສີລາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ນິກ຺ຂິປນໂຕ ‘‘ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖາຍໍ ເທສນາ ເອວໍສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐາເນ ທສ຺ສິເຕ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ນິທານປຣິຊານເນນ ວຓ຺ຓນາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສເນວ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ’’ຕິ ເກນຈິ ໂຈທນາຍ ກຕາຍ ‘‘ປຣຊ຺ຌາສໂຍຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ປຣິຫາໂຣ ສຸກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສເຠທານິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປຘານນເຍນ ໂສຬສວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາວນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕ, ເອວໍ ຍທິປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຊ຺ຌາສເຍນປິ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທີຫິ ປນ ປຸຣໂຕ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ. ນຍິຘ ນິຣວເສໂສ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ເສສນິກ຺ເຂປານໍ ມູລນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ທສ຺ສິຕາ, ຕຖາທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຍໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕໍ ເອວ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປນໍ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ກາຣຓຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປຣຊ຺ຌາສເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ. ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິ ເອວ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ. ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ ປຸຈ຺ຉາວສິກໍ, ຕເທວ ນິກ຺ເຂປສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ປເຣສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິຕເທສນຕ຺ຕາ. ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ປນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານໍ ເທສນາປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນວໂຣໂຘ, ປຸຈ຺ຉາວສິກອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ປຣຊ຺ຌາສເຍ ອນວໂຣໂຘຕິ? ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ປເຣສຎ຺ຫິ ອຠິນີຫາຣປຣິປຸຈ຺ຉາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓອາມິສຸປ຺ປາທາທິເທສນານິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຣສໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍໍ ເອວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອວ ເທສິໂຕ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປາກໂຏວາຍມຕ຺ໂຖຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕິ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທສພລສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກຕິ ທສພລວຄ຺ເຄ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອາວລິ, ຕຖາ ຈນ຺ໂທປມຫາຣກາທໂຍ.

ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ. ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ. ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ. ມນນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຠິນີຫາຣນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ. ພຸຊ຺ຌນຠາວນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌນສຠາວໍ, ປຏິວິຊ຺ຌນາກາຣໍ ວາ.

ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຸຄ຺ຆຏນໍ ນາມ ຎາຓຸຄ຺ຆຏນໍ, ຎາເຓນ ອຸຄ຺ຆຏິຕມຕ຺ເຕ ເອວ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ອຸທ຺ເທສາທີຫິ ເນຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ ປຣມໍ ອສ຺ສາຕິ ປທປຣໂມ. ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍາຕິ ອຸທາຫາຣຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອຸທາຫຏມຕ຺ເຕ ເອວ. ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິສມາໂຍໂຄ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກາຍ ຐປິຍມານາຍ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ເທສໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສເຫຕຸ, ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຸທ຺ທິສໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທເມວ ປຣມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປທປຣໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອກຈຣາຕິ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ເອກວິຫາຣິໂນ. ທ຺ວິຈຣາຕິ ທ຺ເວ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຎາຓຈຣິຍາທິວເສນ ວິຈຣນ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນນ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ. ‘‘ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປນ ‘‘ປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາ ອປຣິກມ຺ມິກາ ສຸປຣິໂສຘິຕປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ຈາຕິ ທຸວິຘາ, ຕທຸຠເຍສຸ ສຕ຺ຖຸ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຸປມາມຸເຂນ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍຖາ ຫີຕິອາທິມາຫ. ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ລິຂນວເສນ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອກຕາຠິນິເວສນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ອກຕານຸໂຍຄໍ. ສີລ…ເປ… ສມ຺ປທາຍາຕິ ອສມາທິນ຺ນສີລໍ ສີລສມ຺ປທາຍ, ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລໍ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ, ອນຸຊຸກຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຍ ໂຍເຊນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ສນ຺ຘາຍ. ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐິ ເຈວ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ. ຕິວິເຘນາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ວິສຍຠາວໂຕ ຕິປ຺ປກາເຣນ. ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍໍ ສີລໍເຍວ ຠາວນາຍ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ.

ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓໍ ອປຄຕສພ຺ພກາຬກໍ. ຈຕຸຣສ຺ສາທິໂຘໂຕ ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕມຓິກ຺ຂນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ກາມໍ ໂວ-ສທ຺ໂທ ປທປຣຏ຺ຐິໂຕ ປຏິໂຍຄີອຕ຺ຖວິເສສວາຈໂກ, ນາມປຣຠູໂຕ ປນ ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມກຣຓາທິສາຘນວິສິຏ຺ຐເມວ ປໂພເຘຕິ, ຫິ-ນິປາຕປຣຠູໂຕ ປນ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂວຕິ…ເປ… ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍເທສນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ເທສນໍ. ສາ ຫິ ອິຘ ຕ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈາມສີຍຕິ. ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາວຈນໂຕ ນ ເກວລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ.

ເອກຕ຺ຖເມຕໍ ປທໍ ກ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸສທ຺ທສ຺ສ ກໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ ສາຘຸກສທ຺ທສ຺ສປິ ກໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ຍາຈາມຫໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍາຈເນ’’ຕິ. ປຸນ ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ’’ຕິ. ສາຘຸ ສາຘູຕິ ອໂຫ ອໂຫຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຫໍສເນ’’ຕິ. ສາຘຸ ຘມ຺ມຣຸຈີຕິ ປຸຎ຺ຎກາໂມ ສຸນ຺ທໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາຓວາຕິ ປຎ຺ຎວາ. ອທ຺ທຸພ຺ໂຠຕິ ອທູສໂກ. ທຬ຺ຫີກມ຺ເມຕິ ຖິຣີກຣເຓ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍໍ. ອາຓຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຓາປເນ. ‘‘ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສາຘຸກສທ຺ເທນ ສວນມນສິກາຣານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາ ວິຍ ຕທາຓາປນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍາຈນຕ຺ຖຕາ ວິຍ ຈສ຺ສ ອາຓາປນຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທາເນຕ຺ຖ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓໍ ສວເນ ນິໂຍຊນວເສນ ກິຣິຍນ຺ຕຣປຏິເສຘນຠາວໂຕ, ໂສຕໍ ໂອທຫຖາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓໍ ອຎ຺ຎຈິນ຺ຕາປຏິເສຘນໂຕ. ປຸຣິມນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ປທໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສຸຓາຖ, ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິກາເຣ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫນິວາຣຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ວິກ຺ເຂປປຏິພາຫກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຍາຖາວໂຕ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໂຕ ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫນິວາຣຓໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປປຏິພາຫກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ວິທຫນໂຕ. ຘາຣຓູປປຣິກ຺ຂາສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປປຣິກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕຸລນຕີຣຓາທິເກ ທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ສຸປ຺ປຏິເວຘໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ. ສຫ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທິໂກ. ສຫ ອຕ຺ເຖນາຕິ ສາຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຄມ຺ຠີໂຣຕິອາທີສຸ ຘມ຺ໂມ ນາມ ຕນ຺ຕິ. ເທສນາ ນາມ ຕສ຺ສາ ມນສາ ວວຕ຺ຖປິຕາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ເທສນາ ກຖນໍ. ອຕ຺ໂຖ ນາມ ຕນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວໂຘ ນາມ ຕນ຺ຕິຍາ ຕນ຺ຕິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ. ຍສ຺ມາ ເຈເຕ ຘມ຺ມເທສນາອຕ຺ຖປຏິເວຘາ ສສາທີຫິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມນ຺ທພຸທ຺ຘີຫິ ທຸກ຺ໂຂຄາຬ຺ຫາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິເວຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ເທສນາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ, ປຏິເວຘສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິສຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເທສນໍ ນາມ ອຸທ຺ທິສນໍ ສງ຺ເຂປທສ຺ສນສທິສໍ. ຕຖາ ຫິ ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ນິທ຺ທິສນໍ ຠາສນນ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ນໍ ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ກຖນໍ ວາ ຠາສນໍ.

ສາຬິກາຍິວ ນິຄ຺ໂຆໂສຕິ ສາຬິກາຍ ອາລາໂປ ວິຍ ມຘຸໂຣ ກຓ຺ຓສຸໂຂ ເປມນີໂຍ. ປຏິຠານໍ ສທ຺ໂທ. ອຸທີຣຍີຕິ ອຸຈ຺ຈາຣີຍຕິ, ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາຕິ ເອວໍ ‘‘ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ເຂເປເນວ ເທເສສ຺ສຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຠາສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາຫາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ.

ກຕໂມຕິ ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຸຈ຺ຉາຠາໂວ ຎາຍຕິ, ນ ວິເສສໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວິເສສຠາວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ມຫານິທ຺ເທເສ ອາຄຕາ ສພ຺ພາປິ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍນ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊເຕຕິ ເອຕາຍາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ. ທິຏ຺ຐໍ ສໍສນ຺ທີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ. ສໍສນ຺ທນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາກຈ຺ຉາວເສນ ວິນິຈ຺ຉຍກຣຓໍ. ວິມຕິໍ ຉິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ. ອນຸມຕິຍາ ປຸຈ຺ຉນໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຫິ ‘‘ກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸມຕີ’’ຕິ ອນຸມຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ.

ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ສຠາໂວ. ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາຕຠາວມາຫ. ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ນ ທິຏ຺ຐຕໍ. ອຕຸລິຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຸລນຠູເຕນ ຎາເຓນ ນ ຕຸລິຕຕໍ. ອຕີຣິຕນ຺ຕິ ຕີຣຓຠູເຕນ ຎາເຓນ ອກຕຎາຓກິຣິຍາສມາປນຕໍ. ອວິຠູຕນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ອປາກຏຠາວໍ. ອວິຠາວິຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອປາກຏີກຕຠາວໍ.

ປຎ຺ຈສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພໂຕ ນ ສນ຺ຕິ, ຕາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕປຸຈ຺ຉໍ ນິຄເມຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຍທິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ກຖິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກເຖຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນທສ຺ສເນນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ກຖິຕຠາວໂຕ. ອາຫາຣວຄ຺ຄສ຺ສາຕິອາທິ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສງ຺ຂາຣາ ກິໍ ກຕາຕິ ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວາ ນ ຎາເຍຍ຺ຍ. ປວຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂລມໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິກາ ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທິກາ ປນ ຕສ຺ສ ວິໂລມໂຕ ປຏິໂລມກຖາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສງ຺ຂາເຣ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ, ມຄ຺ໂຄ. ອເສສນິໂຣຘາຕິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິໂຣຘາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາ. ເອວໍ ນິໂຣຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘາ. ອິຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣຘວຈເນນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ສກລສ຺ສາຕິ ອນວເສສສ຺ສ. ສຕ຺ຕວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ປຣປຣິກປ຺ປິຕຊີວຣຫິຕສ຺ສ. ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ.

ອຕ຺ຕມນາຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ເສນ ຄຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ຕຖາຠູຕາ ຈ ຫຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິນນ຺ທນສທ຺ໂທ ອນຸໂມທນຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂມທິໍສຸ ເຈວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ຈາ’’ຕິ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.