໑. ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕາທີນິປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສເນວ ເທສິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປທໍ ເຍ ເທສກາລາ ອິຘ ວິຫຣຓກິຣິຍາຍ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປຣິທີປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ສມຍໍ…ເປ… ທີເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ-ສທ຺ໂທ ຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທໂສ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ເທສສ຺ສ ກາລສ຺ສ ວາ ປຏິນິທ຺ເທໂສ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອຍໍ ຕາວ ຕຕ຺ຣສທ຺ທສ຺ສ ປຏິນິທ຺ເທສຠາເວ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຕຕ຺ຣສທ຺ໂທ ຘມ຺ມເທສນາວິສິຏ຺ຐໍ ເທສໍ ກາລຎ຺ຈ ວິຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ວາ ເທສກາເລ’’ຕິ. ເຕນ ຕຕ຺ຣາຕິ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ອາລປິ ອຠາສິ, ຕາທິເສ ເທເສ, ກາເລ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ນນຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວາ’’ຕິອາທິນາ ພາຫິຍສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິ, ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ. ອເທເສຕພ຺ພກາເລ ອເທສນາຍ ຫິ ອິທໍ ອຸທາຫຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວາ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອກາລຠາວສ຺ເສວ ປຣິຍາເຍນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕທາ ອທ຺ຘານປຣິສ຺ສເມນ ຣູປກາເຍ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ອໂຫສິ, ພລວປີຕິເວເຄນ ນາມກາເຍ. ຕທຸຠຍສ຺ສ ວູປສມໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ປປຎ຺ຈປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອເທເສຕພ຺ພເທເສ ອເທສນາຍ ປນ ອຸທາຫຣຓໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ, ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ອິຘ ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ‘‘ສ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ພາໂລ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ໂຂ-ສທ຺ໂທ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ອວຘາຣເຓ, ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສາວກາ ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໑) ອາທິກາລຕ຺ເຖ, ວາກ຺ຍາຣມ຺ເຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປທປູຣເຓນ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາທິກາລຕ຺ເຖນ ວາກ຺ຍສ຺ສ ອຸປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕໍ, ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ປນ ນິຍມທສ຺ສນໍ. ‘‘ຕສ຺ມາ ອາມນ຺ເຕສິ ເອວາ’’ຕິ ອາມນ຺ຕເນ ນິຍໂມ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸທີປນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຍທິປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວິຫຣຓກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸວິເສສທສ຺ສນປຣໍ, ນ ອາມນ຺ຕນກິຣິຍາຍ, ອິຘ ປນ ອາມນ຺ຕນກິຣິຍາຍ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໍ ປຸນ ຠຄວາຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກຄຣຸທີປນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກຖາສວນຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວຈນນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍ ສວນໂຍຄ຺ຍປຸຄ຺ຄລວຈນໍ. ຈຕູສຸປິ ປຣິສາສຸ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ເອທິສານໍ ເທສນານໍ ວິເສເສນ ຠາຊນຠູຕາຕິ ສາຕິສເຍນ ສາສນສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂກຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂນສີລຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິປິ ອຊ຺ຌຸປຄຕໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ຫິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນເນວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ. ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕຕ຺ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອາທິນາ ນເຍນາຕິ ‘‘ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ທຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໐໙) ອາຄຕນເຍນ. ຎາປເນຕິ ອວໂພຘເນ, ປຏິເວທເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂນສີລຕາ, ນ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີຫິ ຊີວນສີລຕາ. ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕາ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໕໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂນສຠາວຕາ, ນ ຍາຈນາໂກຫຎ຺ຎສຠາວຕາ. ຠິກ຺ຂເນ ສາຘຸກາຣິຕາ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມຊ຺ຊຕາ. ອຖ ວາ ສີລໍ ນາມ ປກຕິສຠາໂວ. ອິຘ ປນ ຕຖາຘິຏ຺ຐານໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ວຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສີລໍ ນາມ ວຕວເສນ ສມາທານໍ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ປເວຓິ-ອາຄຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ສາຘຸກາຣິຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ອາທຣກິຣິຍາ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

ຫີນາຘິກຊນເສວິຕວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເຍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐິຕາປິ ຊາຕິມທາທິວເສນ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ, ເຍ ຈ ຄິຫິຠາເວ ປເຣສຸ ອຕ຺ຖິກຠາວມ຺ປິ ອນຸປຄຕຕາຍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ປຣມກາປຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວຈເນນ ຫີນຊເນຫິ ທລິທ຺ເທຫິ ປຣມກາປຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ເຕຫິ ປຣກຸເລສຸ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕຫິ ເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ອຘິກຊເນຫິ ອຸຬາຣໂຠຄຂຕ຺ຕິຍກຸລາທິໂຕ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອາຊີວໂສຘນຕ຺ຖໍ ເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວຈນໍ ອາມນ຺ຕນຠາວໂຕ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ, ປກຣຓໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ສຸສ຺ສູສາຊນນໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈສວນມນສິກາຣນິໂຍຊນຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອິມິນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ມນສິກາເຣປີຕິ ສາຘຸກໍ ສວເນ ສາຘຸກໍ ມນສິກາເຣ ຈ. ກຖໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ສວນາທໂຍ ສາຘຸກໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສກລສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຄຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາທຣຄາຣວໂຍເຄນ ກຖາທີສຸ ອປຣິຠວາທິນາ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ, ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໕໑). ເຕນາຫ ‘‘ສາຘຸກໍ ມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ສີລາທິນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຄມວເສນ. ສຕ຺ຖຸຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສີລາທິຄຸຓານຸຏ຺ຐາເນນ. ຕິຓ຺ຓໍ ຍານານໍ ວເສນ ອນຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ.

ສນ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ສມີປຠາວໂຕ. ສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ສໍວຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸສາສນິຍານຸຣູປໍ, ອນຸສາສນິໍ ອນວເສສໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຘມ຺ເມ ເທສນາປສຸຕາ, ເຕ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວ ອາມນ຺ຕນກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິຕາ. ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ຕໂຕ ປຣທິວເສສຸ ວາ ສຸຕຘມ຺ມໍ ປຕິ ມນສາ ອເວກ຺ຂນ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂໂວຕິ ຈ ສນ຺ຘິວເສນ ອິ-ກາຣໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ ອິຕີ’’ຕິ, ອຍຎ຺ຫິ ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸປຣິສມາປນາທິປທຕ຺ຖວິປຣິຍາຍປກາຣາວຘາຣຓນິທສ຺ສນາທິອເນກຕ຺ຖປເຠໂທ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ເຫຕຸມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ປຣິສມາປເນ, ‘‘ອິຕິ ວາ ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໓) ອາທິອຕ຺ເຖ ‘‘ມາຄຓ຺ຑິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ນາມໍ ນາມກມ຺ມໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຠິລາໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໗໓, ໗໕) ປທຕ຺ຖວິປຣິຍາເຍ, ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປ຺ປຏິຠໂຍ ພາໂລ, ອປ຺ປຏິຠໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ. ສອຸປທ຺ທໂວ ພາໂລ, ອນຸປທ຺ທໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔) ປກາເຣ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໙໖) ອວຘາຣເຓ, ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ນິທສ຺ສເນ. ອິຘາປິ ນິທສ຺ສເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ຕນາກາໂຣ ຕເມສ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວຕິ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິອາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ອິຕິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ອິຘ ຠຄວໂຕຕິ ສາມິວຈນໍ ອາມນ຺ຕນເມວ ສມ຺ພນ຺ຘີອນ຺ຕຣໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຠຄວໂຕ ອາມນ຺ຕນໍ ປຏິອສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ປຏິສ຺ສວສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ປທານວຈນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍໍ ກາລເທສເທສກປຣິສາປເທສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນິທານໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄເຫ ກຣິຍມາເນ ນິທານວຈນໍ, ນນຸ ຠຄວຕາ ຠາສິຕວຈນສ຺ເສວ ສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເທສນາຍ ຐິຕິອສມ຺ໂມສສທ຺ເຘຍ຺ຍຠາວສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ. ກາລເທສເທສກນິມິຕ຺ຕປຣິສາປເທເສຫິ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ຫິ ເທສນາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ ອສມ຺ໂມສຘມ຺ມາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍາ ຈ, ເທສກາລກຕ຺ຕຸໂສຕຸນິມິຕ຺ເຕຫິ ອຸປນິພນ຺ໂຘ ວິຍ ໂວຫາຣວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຕເນວ ຈາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສາທິປຸຈ຺ຉາສຸ ກຕາສຸ ຕາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ຠາສິຕໍ.

ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຣຈນານຸມານາຄມຕກ຺ກາຠາວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ. ນ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ພຣຈນາທີຫິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາຣຕາຍ ເອກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ຈ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ. ຕຖາ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິຍສຕ຺ຖຸສາວການຸໂຣຘາຠາວໂຕ ຂີຓາສວຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ນ ຫິ ສພ຺ພໂສ ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘາ ຈສ຺ສ ປຣານຸຄ຺ຄຫປ຺ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ເທສກສໍກິເລສຠູຕານໍ ທິຏ຺ຐິສີລສມ຺ປທາທູສການໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠາວສໍສູຈເກຫິ ຎາຓສມ຺ປທາປຫານສມ຺ປທາຠິພ຺ຍຎ຺ຊນເກຫິ ຈ ສໍພຸທ຺ຘວິສຸທ຺ຘຠາເວຫິ ປຸຣິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ໂມຫາຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ປຈ຺ຉິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍສິທ຺ຘີຕິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊສມນ຺ນາຄໂມ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ນິທານວຈເນນ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາເນນ ຘມ຺ມເທສນາທີປນໂຕ, ອິຘ ປນ ມູລທ຺ວຍວເສນ ອນ຺ຕທ຺ວຍຣຫິຕສ຺ສ ຕິສນ຺ຘິກາລພນ຺ຘສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘນຍສງ຺ເຂປຄມ຺ຠີຣຠາວຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ໂພຘິຍາ ນິທສ຺ສນໂຕ ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຖາ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ. ຎາຓກຣຸຓາປຣິຄ຺ຄຫິຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ ນິຣຕ຺ຖິກາ ປວຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖາ ວາ, ຕສ຺ມາ ປເຣສໍ ເອວ ອຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕສພ຺ພກິຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມໍ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸສາສນຏ຺ເຐນ ສາສນໍ, ນ ກພ຺ພຣຈນາ. ຕຍິທໍ ສຕ຺ຖຸຈຣິຕໍ ກາລເທສເທສກປຣິສາປເທເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທານວຈເນຫິ ຍຖາຣຫໍ ປກາສີຍຕິ, ອິຘ ປນ ທ຺ວາທສປທິກປຈ຺ຈຍາກາຣວິຠາວເນນ ເຕນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິປກາສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ປມາຓຠາວປ຺ປກາສເນນ ສາສນສ຺ສ ປມາຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິທານວຈນໍ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ປມາຓຠາວທສ຺ສນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ປເທນ ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣາຄໂທສໂມຫາທິ-ສພ຺ພສໍກິເລສມລທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໂທສປ຺ປຫານທີປເນນ ວຈເນນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສຸປຣິສຸທ຺ຘຎາຓກຣຸຓາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄປຣິທີປເນນ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຠາວທີປເນນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຖາ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ນິທານວຈເນ ປໂຍຊນນິທສ຺ສນໍ.

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເທສິຕສ຺ສ. ເທສນາປິ ຫິ ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ສີລາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ນິກ຺ຂິປນໂຕ ‘‘ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖາຍໍ ເທສນາ ເອວໍສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐາເນ ທສ຺ສິເຕ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ນິທານປຣິຊານເນນ ວຓ຺ຓນາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສເນວ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ’’ຕິ ເກນຈິ ໂຈທນາຍ ກຕາຍ ‘‘ປຣຊ຺ຌາສໂຍຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ປຣິຫາໂຣ ສຸກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສເຠທານິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປຘານນເຍນ ໂສຬສວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາວນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕ, ເອວໍ ຍທິປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຊ຺ຌາສເຍນປິ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທີຫິ ປນ ປຸຣໂຕ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ. ນຍິຘ ນິຣວເສໂສ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ເສສນິກ຺ເຂປານໍ ມູລນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ທສ຺ສິຕາ, ຕຖາທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຍໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕໍ ເອວ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປນໍ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ກາຣຓຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປຣຊ຺ຌາສເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ປວຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ. ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິ ເອວ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ. ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ ປຸຈ຺ຉາວສິກໍ, ຕເທວ ນິກ຺ເຂປສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ປເຣສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິຕເທສນຕ຺ຕາ. ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ປນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານໍ ເທສນາປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນວໂຣໂຘ, ປຸຈ຺ຉາວສິກອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ປຣຊ຺ຌາສເຍ ອນວໂຣໂຘຕິ? ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ປເຣສຎ຺ຫິ ອຠິນີຫາຣປຣິປຸຈ຺ຉາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓອາມິສຸປ຺ປາທາທິເທສນານິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຣສໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍໍ ເອວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອວ ເທສິໂຕ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປາກໂຏວາຍມຕ຺ໂຖຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕິ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທສພລສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກຕິ ທສພລວຄ຺ເຄ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອາວລິ, ຕຖາ ຈນ຺ໂທປມຫາຣກາທໂຍ.

ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ. ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ. ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ. ມນນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຠິນີຫາຣນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ. ພຸຊ຺ຌນຠາວນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌນສຠາວໍ, ປຏິວິຊ຺ຌນາກາຣໍ ວາ.

ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຸຄ຺ຆຏນໍ ນາມ ຎາຓຸຄ຺ຆຏນໍ, ຎາເຓນ ອຸຄ຺ຆຏິຕມຕ຺ເຕ ເອວ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ອຸທ຺ເທສາທີຫິ ເນຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ ປຣມໍ ອສ຺ສາຕິ ປທປຣໂມ. ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍາຕິ ອຸທາຫາຣຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ອຸທາຫຏມຕ຺ເຕ ເອວ. ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິສມາໂຍໂຄ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກາຍ ຐປິຍມານາຍ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ເທສໂຕຕິ ອຸທ຺ເທສເຫຕຸ, ອຸທ຺ທິສນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຸທ຺ທິສໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທເມວ ປຣມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປທປຣໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອກຈຣາຕິ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ເອກວິຫາຣິໂນ. ທ຺ວິຈຣາຕິ ທ຺ເວ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຎາຓຈຣິຍາທິວເສນ ວິຈຣນ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນນ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ. ‘‘ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຠຄວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປນ ‘‘ປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາ ອປຣິກມ຺ມິກາ ສຸປຣິໂສຘິຕປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ຈາຕິ ທຸວິຘາ, ຕທຸຠເຍສຸ ສຕ຺ຖຸ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຸປມາມຸເຂນ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍຖາ ຫີຕິອາທິມາຫ. ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ລິຂນວເສນ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອກຕາຠິນິເວສນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ອກຕານຸໂຍຄໍ. ສີລ…ເປ… ສມ຺ປທາຍາຕິ ອສມາທິນ຺ນສີລໍ ສີລສມ຺ປທາຍ, ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລໍ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ, ອນຸຊຸກຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຍ ໂຍເຊນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ສນ຺ຘາຍ. ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິຏ຺ຐິ ເຈວ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈ. ຕິວິເຘນາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ວິສຍຠາວໂຕ ຕິປ຺ປກາເຣນ. ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈຍໍ ສີລໍເຍວ ຠາວນາຍ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ.

ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓໍ ອປຄຕສພ຺ພກາຬກໍ. ຈຕຸຣສ຺ສາທິໂຘໂຕ ສຸປຣິມຊ຺ຊິຕມຓິກ຺ຂນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ກາມໍ ໂວ-ສທ຺ໂທ ປທປຣຏ຺ຐິໂຕ ປຏິໂຍຄີອຕ຺ຖວິເສສວາຈໂກ, ນາມປຣຠູໂຕ ປນ ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມກຣຓາທິສາຘນວິສິຏ຺ຐເມວ ປໂພເຘຕິ, ຫິ-ນິປາຕປຣຠູໂຕ ປນ ວຈນາລງ຺ກາຣມຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂວຕິ…ເປ… ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍເທສນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ເທສນໍ. ສາ ຫິ ອິຘ ຕ-ສທ຺ເທນ ປຈ຺ຈາມສີຍຕິ. ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາວຈນໂຕ ນ ເກວລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ.

ເອກຕ຺ຖເມຕໍ ປທໍ ກ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນມຕ຺ຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸສທ຺ທສ຺ສ ກໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ ສາຘຸກສທ຺ທສ຺ສປິ ກໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ຍາຈາມຫໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍາຈເນ’’ຕິ. ປຸນ ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ’’ຕິ. ສາຘຸ ສາຘູຕິ ອໂຫ ອໂຫຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປຫໍສເນ’’ຕິ. ສາຘຸ ຘມ຺ມຣຸຈີຕິ ປຸຎ຺ຎກາໂມ ສຸນ຺ທໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາຓວາຕິ ປຎ຺ຎວາ. ອທ຺ທຸພ຺ໂຠຕິ ອທູສໂກ. ທຬ຺ຫີກມ຺ເມຕິ ຖິຣີກຣເຓ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍໍ. ອາຓຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຓາປເນ. ‘‘ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສາຘຸກສທ຺ເທນ ສວນມນສິກາຣານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາ ວິຍ ຕທາຓາປນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍາຈນຕ຺ຖຕາ ວິຍ ຈສ຺ສ ອາຓາປນຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທາເນຕ຺ຖ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓໍ ສວເນ ນິໂຍຊນວເສນ ກິຣິຍນ຺ຕຣປຏິເສຘນຠາວໂຕ, ໂສຕໍ ໂອທຫຖາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປນິວາຣຓໍ ອຎ຺ຎຈິນ຺ຕາປຏິເສຘນໂຕ. ປຸຣິມນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ປທໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສຸຓາຖ, ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິກາເຣ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫນິວາຣຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ວິກ຺ເຂປປຏິພາຫກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຍາຖາວໂຕ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໂຕ ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫນິວາຣຓໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປປຏິພາຫກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ວິທຫນໂຕ. ຘາຣຓູປປຣິກ຺ຂາສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປປຣິກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕຸລນຕີຣຓາທິເກ ທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ສຸປ຺ປຏິເວຘໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ. ສຫ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທິໂກ. ສຫ ອຕ຺ເຖນາຕິ ສາຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຄມ຺ຠີໂຣຕິອາທີສຸ ຘມ຺ໂມ ນາມ ຕນ຺ຕິ. ເທສນາ ນາມ ຕສ຺ສາ ມນສາ ວວຕ຺ຖປິຕາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ເທສນາ ກຖນໍ. ອຕ຺ໂຖ ນາມ ຕນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວໂຘ ນາມ ຕນ຺ຕິຍາ ຕນ຺ຕິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ. ຍສ຺ມາ ເຈເຕ ຘມ຺ມເທສນາອຕ຺ຖປຏິເວຘາ ສສາທີຫິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມນ຺ທພຸທ຺ຘີຫິ ທຸກ຺ໂຂຄາຬ຺ຫາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິເວຘສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ຘມ຺ມຕ຺ຖານໍ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ເທສນາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ, ປຏິເວຘສ຺ສ ປນ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິສຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເທສນໍ ນາມ ອຸທ຺ທິສນໍ ສງ຺ເຂປທສ຺ສນສທິສໍ. ຕຖາ ຫິ ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ນິທ຺ທິສນໍ ຠາສນນ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ນໍ ຠາສິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ກຖນໍ ວາ ຠາສນໍ.

ສາຬິກາຍິວ ນິຄ຺ໂຆໂສຕິ ສາຬິກາຍ ອາລາໂປ ວິຍ ມຘຸໂຣ ກຓ຺ຓສຸໂຂ ເປມນີໂຍ. ປຏິຠານໍ ສທ຺ໂທ. ອຸທີຣຍີຕິ ອຸຈ຺ຈາຣີຍຕິ, ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາຕິ ເອວໍ ‘‘ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ເຂເປເນວ ເທເສສ຺ສຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ຠາສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາຫາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ.

ກຕໂມຕິ ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປຸຈ຺ຉາຠາໂວ ຎາຍຕິ, ນ ວິເສສໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວິເສສຠາວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ມຫານິທ຺ເທເສ ອາຄຕາ ສພ຺ພາປິ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍນ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐໍ ໂຊເຕຕິ ເອຕາຍາຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ. ທິຏ຺ຐໍ ສໍສນ຺ທີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ. ສໍສນ຺ທນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາກຈ຺ຉາວເສນ ວິນິຈ຺ຉຍກຣຓໍ. ວິມຕິໍ ຉິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ. ອນຸມຕິຍາ ປຸຈ຺ຉນໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ຫິ ‘‘ກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸມຕີ’’ຕິ ອນຸມຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ.

ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຍ ໂກຈິ ສຠາໂວ. ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາຕຠາວມາຫ. ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ນ ທິຏ຺ຐຕໍ. ອຕຸລິຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຸລນຠູເຕນ ຎາເຓນ ນ ຕຸລິຕຕໍ. ອຕີຣິຕນ຺ຕິ ຕີຣຓຠູເຕນ ຎາເຓນ ອກຕຎາຓກິຣິຍາສມາປນຕໍ. ອວິຠູຕນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ອປາກຏຠາວໍ. ອວິຠາວິຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອປາກຏີກຕຠາວໍ.

ປຎ຺ຈສຸ ປຸຈ຺ຉາສຸ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພໂຕ ນ ສນ຺ຕິ, ຕາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕປຸຈ຺ຉໍ ນິຄເມຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຍທິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ກຖິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກເຖຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນທສ຺ສເນນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ກຖິຕຠາວໂຕ. ອາຫາຣວຄ຺ຄສ຺ສາຕິອາທິ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສງ຺ຂາຣາ ກິໍ ກຕາຕິ ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວາ ນ ຎາເຍຍ຺ຍ. ປວຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂລມໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິກາ ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທິກາ ປນ ຕສ຺ສ ວິໂລມໂຕ ປຏິໂລມກຖາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສງ຺ຂາເຣ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ, ມຄ຺ໂຄ. ອເສສນິໂຣຘາຕິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິໂຣຘາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາ. ເອວໍ ນິໂຣຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘາ. ອິຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ນິໂຣຘວຈເນນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ສກລສ຺ສາຕິ ອນວເສສສ຺ສ. ສຕ຺ຕວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ປຣປຣິກປ຺ປິຕຊີວຣຫິຕສ຺ສ. ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ.

ອຕ຺ຕມນາຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ເສນ ຄຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ຕຖາຠູຕາ ຈ ຫຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິນນ຺ທນສທ຺ໂທ ອນຸໂມທນຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂມທິໍສຸ ເຈວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ຈາ’’ຕິ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍປີຕິ ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຕເທກເທສໍ ອິຘ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ມູລໍ. ວິຕ຺ຖາຣເທສນນ຺ຕິ ‘‘ວິຠຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວິຠງ຺ຄເທສນໍ. ອຸທ຺ເທສເທສນາ ປຐມສຸຕ຺ເຕ ອນຸໂລມເທສນາສທິສາວ. ປຸນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ປຐມໍ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊນວເສນ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ພ຺ຍຕິເຣກນເຍນ ວິວຏ຺ຏມ຺ປິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ປຸນຄ຺ຄຫຓໍ.

ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈິ ປກາຣໂຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ເຕ ສາມຎ຺ຎໂຕ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ…ເປ… ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ຄຕິຊາຕິວເສນາຕິ ປຎ຺ຈຄຕິວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ເອເກກາຍ ຄຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາທິຠຸມ຺ມເທວາທິຫຕ຺ຖິອາທິຊາຕິວເສນ ຈ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ, ‘‘ມານສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມາເນ ອຕ຺ເຖ ສທ຺ທວິເສສໍ, ‘‘ປຓ຺ຑຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຄຸຓວິເສສໍ, ‘‘ເຈຕສິກໍ ຫທຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນິສ຺ສຍວິເສສໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວຕ຺ຖາຠາວວິເສສໍ, ‘‘ອລຸພ຺ຠນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກິຣິຍາຠາວວິເສສໍ, ‘‘ອລຸພ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວຕາວິເສສນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ວາ ທີປນາ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ຊີຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນາກາໂຣ ຊີຣຓຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ.

ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາຕິ ກລລກາລໂຕ ປຠຸຕິ ປຸຣິມຣູປານໍ ຊຣາປຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ປຈ຺ຉິມຣູປານິ ປຣິປກ຺ກຣູປານຸຣູປານິ ປຣິຓຕປຣິຓຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສຸປຣິຓຕຣູປານໍ ປຣິປາກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິສຠາວານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ຊຣາຍ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ປກຕິນິທ຺ເທສາຕິ ຜລວິປຈ຺ຈນປກຕິຍາ ນິທ຺ເທສາ, ຊຣາຍ ວາ ປາປຸຓິຕພ຺ພຜລເມວ ປກຕິ, ຕສ຺ສາ ນິທ຺ເທສາ, ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາຕິ ອຸທກາທິຄຕມຄ຺ເຄສຸ ຕິຓຣຸກ຺ຂສໍຠຄ຺ຄຕາທໂຍ ວິຍ ປຣິປາກຄຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ປຣິປຸຓ຺ຓຣູເປສຸ ລພ຺ຠມານາ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທໂຍ ຊຣາຍ ຄຕມຄ຺ຄາອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ຊຣາຕິ.

ຍສ຺ມາ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ຫາຍຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊຊ຺ຊຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຍຸຫານາທໂຍ ປກຕິນິທ຺ເທສາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມຫິ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອວີຈິຊຣາ ມຓິອາທີສຸ ມນ຺ທທສກາທີສຸ ເອເກກທສເກສຸ ຈ ຂເຓ ຂເຓ ຊິຓ຺ຓວິກາຣາທີນໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສູຕິ ມຓິອາທິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກາທີສຸ, ປາຓີນໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ເນ ສກລອາຍຸສ຺ມິໍ ຄຫິຕຕຣຸຓຍຸວາຊຣາກາເລສຸ, ເອກທ຺ວິຕ຺ຕິທິວສາຕິກ຺ກເມສຸ ປຸປ຺ຜາທີສຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຊຣາວິເສສສ຺ສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ສວີຈິຊຣາ ນາມ.

ຈວນກວເສນາຕິ ຈວນການໍ ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ. ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຍ ຈຸຕິຍາ ຈວນເມວ ຈວນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວວຈເນນ ລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ, ປາຬິຍໍ ‘‘ຈຸຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ສຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊມານຕາ. ເຕນ ‘‘ເຠໂທ’’ຕິ ອິມິນາ ຂນ຺ຘານໍ ຠິຊ຺ຊມານຕາ ເຠທສມງ຺ຄິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຐານາຠາວປຣິທີປນນ຺ຕິ ເກນຈິປິ ອາກາເຣນ ອວຏ຺ຐານາຠາວທີປນໍ. ຆຏສ຺ເສວາຕິ ຫິ ວິສທິສູທາຫຣຓໍ. ຍຖາ ຆເຏ ຠິນ຺ເນ ກປາລາທິອວຍວເສໂສ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວໍ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຠງ຺ເຄສຸ, ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຈຸສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸສຎ຺ຎິຕໍ ມຣຓໍ. ‘‘ກາລມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມຸຈ຺ເຉທຠູຕໍ ຂີຓາສວານໍ ມຣຓໍ ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂຓິກມຣຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣິຍາຕິ ອນ຺ຕກສ຺ສ ກິຣິຍາ, ຍາ ໂລເກ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ມຈ຺ຈູ’’ຕິ, ມຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວນກາໂລ ເອວ ວາ ອນຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ກາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເຠທປວຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ມຈ຺ຈຸ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ‘‘ມຈ຺ຈູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຠໂທ, ຕເມວ ມຣຓໍ ‘‘ປາຓຈາໂຄ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕຸໂວກາຣວເສນາຕິ ຈຕຸໂວກາຣຠວວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປກາຍສຎ຺ຎິໂຕ ກເຬວໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອກໂວກາຣຠເວປິ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ, ຣູປກາຍສ຺ສ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກໂວກາຣວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸໂວກາຣວເສນ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເສສທ຺ວຍວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຂນ຺ຘເຠທສພ຺ຠາວໂຕ. ເສສທ຺ວຍວເສນາຕິ ເສສຠວທ຺ວຍວເສເນວ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ຍທິປິ ເອກໂວກາຣຠເວ ຣູປກາໂຍ ວິຊ຺ຊຕິ, ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປຕິ ໂຍຊນາ. ກເຬວຣໍ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ມຣຓໍ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ, ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓມຕ຺ເຕນ.

ຊາຍນຏ຺ເຐນາຕິອາທິ ອາຍຕນວເສນ ໂຍນິວເສນ ຈ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຕ຺ຕຸຠາວວເສນ ປທທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕີ’’ຕິ ປນ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິນິທ຺ເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ. ປາກຏາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂວຫາຣເທສນາ.

ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເອກຈຕຸໂວກາຣຠເວສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສສຣູປຘາຕຸຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ກາມຘາຕຸຍໍ ວິກລາວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນວນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ປຸນ ທສນ຺ນໍ ເອກາທສນ຺ນຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສນ຺ຕຕິຍນ຺ຕິ ເຍນ ກມ຺ມຸນາ ຂນ຺ຘານໍ ປາຕຸຠາໂວ, ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຕສນ຺ຕຕິຍໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມໍເຍວ ກມ຺ມຠໂວ ‘‘ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ກມ຺ເມນ ນິຍ຺ຍາທິຕອຕ຺ຕຠາວຸປປຕ຺ຕິວເສນ ຠວຕີຕິ ຠໂວ, ຕຖາ ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕວິປາໂກ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຠໂວ’’ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ມໍ ຜລໂວຫາເຣນ ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ.

ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອເຕນ ກິເລສກາເມນ. ນ ເກວລໍ ອິຘ ກຣຓສາຘນເມວ, ອຖ ໂຂ ກຕ຺ຕຸສາຘນມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຍໍ ວາ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມໍ. ກາໂມ ຈ ໂສ ກາມນຏ຺ເຐນ, ອຸປາທານຎ຺ຈ ຠຸສມາທານຏ຺ເຐນາຕິ ກາມຸປາທານໍ. ເອຕນ຺ຕິ ກາມຸປາທານປທໍ. ປຸນ ເອຕນ຺ຕິ ກາມຸປາທານສງ຺ຂາຕໍ.

ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍມານໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ ປຸຣິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸປາທິຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາປີຕິ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕວາທຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິນິມຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານຠູຕໍ ອິຘ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິວຈເນຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເຍນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສນ ໂຄສີລໂຄວຕາທິໍ ສມາທິຍຕິ ເຈວ ອນຸຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ໂສ ໂຄສີລໂຄວຕາທີນີຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຄສີລ…ເປ… ສຍເມວ ອຸປາທານານີ’’ຕິ. ອຠິນິເວສໂຕຕິ ອຠິນິເວສນໂຕ.

ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາທສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ. ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປຕຓ຺ຫາທິຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ ຉທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓິກຘມ຺ມານໍ ປຏິນິຍຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ຊວນວີຖິຍາ ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ. ສຠາເວເນວ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ເວຬຸ ວິຍ ນິສ຺ສໂຍ ອຫຸຕ຺ວາ ໂອລຸມ຺ຠກຠາເວນ ຠາໂວ ອຸປາທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຕໍສທິສໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູເປຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ. ສາ ຕິວິຘາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາມສ຺ສາທຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈຘຸວສສ຺ສຕາຠິນິເວສມຸເຂນ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ. ຠວສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ຠວຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ຫິ ຠວທິຏ຺ຐິ ຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຠວສ຺ສາທວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຠວຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ວິຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ເອວໍ ຕານິ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຍາ ຉ ກາມຕຓ຺ຫາ, ຉ ຠວຕຓ຺ຫາ, ຉ ວິຠວຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອຕານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈໂຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກສນ຺ຕຕິຍໍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອິຕຣາຣມ຺ມຓານິ ວາ, ສຍໍ ປນ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທານິ ອປເຣນປິ ປກາເຣນ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມຸທາຍຄ຺ຄາຫໂຕ ອສ຺ມີຕິ ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕ຺ຖມສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ‘‘ອິທໍປກາໂຣ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕາວ ອນຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ.

ເອວມາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເອວມສ຺ມິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມິ, ອຫໍ ຠວິສ຺ສໍ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສໍ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສໍ, ອສສ຺ມິ, ສຕສ຺ມິ, ອຫໍ ສິຍໍ, ອິຕ຺ຖໍ ສິຍໍ, ເອວໍ ສິຍໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ເອວໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ສມໂຕ ອສມໂຕ ວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວມສ຺ມິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວມສ຺ມີຕິ ອິທໍ ສມໂຕ ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ, ຍຖາ ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ເອວໍ ອຫມສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ອິທໍ ປນ ອສມໂຕ ຄຫຓໍ, ຍຖາຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຫໍ ຫີໂນ ວາ ອຘິໂກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານິ ຕາວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສສ຺ມີຕິ ສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມິ, ນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຕສ຺ມີຕິ ອສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມິ, ອນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິໂຕ ປຣານິ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອປາຫໍ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ‘‘ອປິ ນາມາຫໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິປິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວເມເຕສຸ –

ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສຸທ຺ຘສີສາ ສີສມູລກາ;

ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ເອຕານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ວິຠາວເຍ.

ເອເຕ ຫິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ນາມ, ‘‘ອສ຺ມິ, ຠວິສ຺ສໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ ນາມ, ‘‘ອິຕ຺ຖມສ຺ມີ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປາຬິຍໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ຕຓ຺ຫາ ອາຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປາທິນິສ຺ສິຕານີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ອສ຺ມີຕິ ອິມິນາ ອຠິເສກເສນາປຈ຺ຈາທິນາ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມູລຠາວໂຕ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຄເຫຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄສ຺ສ ສໍຂິປນວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫເນ ກຣິຍມາເນ. ‘‘ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາກາຍາ’’ຕິອາທິ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ຣູເປ ຕຓ຺ຫາ ຣູປຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິ ນິທ຺ເທສຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາມຣາຄຠາເວນາ’’ຕິອາທິໂກ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິໂກ ຈ ນິທ຺ເທສວິຕ຺ຖາໂຣ. ‘‘ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຉເຬວາ’’ຕິອາທິໂກ ສງ຺ຄໂຫ.

ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິຎ຺ຎາຓານິ ວິຍ ອເນກາ ເອວ ເວທນາ, ຕສ຺ມາ ຕາ ຣາສິວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຉ ເວທນາກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາສມູຫາ’’ຕິ. ນິສ຺ສຍຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ນານາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ, ຕາ ກຸຈ຺ຉິນາ ຘາເຣນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ໂປເສນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ມາຕຸສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສເຫຕູຕິ ນິສ຺ສຍາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ເວທນາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເວທນາປເທ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາຕິ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍານໍ ວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕນເຍນ ສາຘາຣຓໂຕ ວຕ຺ວາປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕເວທນເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປາກວເສນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ລກ຺ຂຓາທິວິຠາຄໂຕ, ອາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວິເສສໂຕ, ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນາທິວເສນ ວິຠາວິຕານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອາຫ.

ນມນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ນມນສຠາວໍ ເຕນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ປນ ເອກາວ ເວທນາ. ສພ຺ພທຸພ຺ພລຈິຕ຺ຕານິ ນາມ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິໂຍ ຈ ສນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕາສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ຕຖາ ປາກຏໍ, ຍຖາ ເຈຕນາທີນນ຺ຕິ ເຕ ເອເວຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຸທ຺ຘຏາ. ເຍນ ມຫນ຺ຕປາຕຸຠາວາທິນາ ກາຣເຓນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ມຫາຠູຕນິທ຺ເທເສ. ອຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍຕິ ‘‘ວຈນຕ຺ຖໂຕ ກລາປໂຕ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓາທິນິຈ຺ຉຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ. ນນຸ ໂສ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສຕິ? ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອຕິເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ. ຠູຕານິ ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປາທາຣູປໍ ‘‘ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ນິສ຺ສາຍາຕິປິ ເອເກ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ ນາມ ເອກໍສໂຕ ອປຣກາລກິຣິຍາເປກ຺ຂາຕິ ປາຐເສເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສນ ວິນາ ເອວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມູຫຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມູຫສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິນິທ຺ເທເສນ ສມູຫຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມູຫໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ອາຄຕນເຍນ ‘‘ເຕວີສຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວາ ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐານ. ໑.໑.໘) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຫທຍວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕິຣູປຠາເວນ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕວີສຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ອສາຘາຣຓກາຣເຓນ ຈາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພໂລກິຍວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕຠູມກວິປາກຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂໂຓຕິ ອາຍູຫນສຠາໂວ. ໂຈປນວເສນາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສໍໂຈປນວເສນ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈນເຠທວເສນາຕິ ວຈີເຠທຸປ຺ປາທວເສນ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ໂຈປນໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກູນຕິໍສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາວິນິມຸຕ຺ຕາ ເອວ ເອກູນຕິໍສ ເຈຕນາ ເວທິຕພ຺ພາ ຕສ຺ສາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ.

ທຸກ຺ເຂຕິ ເອກມ຺ປິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ສໍສິເລສນນິສ຺ສຍວິສຍພ຺ຍາປນວເສນ ອຕ຺ຕານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນິໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກປິ ຫິ ວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທໂສ ອເນກຘາ ວິນິໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາ ຕທ຺ຘິຕຕ຺ເຖ ອຸຕ຺ຕຣປທສມາຫາເຣຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍຠາເວນ. ສຫຊາຕນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປນ ຕໍສຫຊາຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄເອກວຈນໍ. ເອຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາຖາວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນປິ ເອກເທເສນ ຍາຖາວໂຕ ລກ຺ຂຓປຏິເວໂຘ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິວາຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຎາຓປວຕ຺ຕິຍາ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປທາເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ປນ ປຏິເວຘຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິເສຘກຖາທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ອນຸໂພຘຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ.

ສຫຊາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ຍສ຺ມາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ເອເກເນວ ກາຣເຓນ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ກິໍ ປນ ເອຕໍ ເອກໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ’’ຕິ. ອິທໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ນິໂຣຘປຏິປທານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາຣພ຺ຠາຕິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈທ຺ວຍນ຺ຕິ ນິໂຣໂຘ ມຄ຺ໂຄ. ຕຎ຺ຫິ ນຍຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ. ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຘມ຺ມຕ຺ຕາ ສຠາເວເນວ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ທຸທ຺ທສໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ທຸຣວຄ຺ຄາຫໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິເມ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ. ອນ຺ຘຠູຕນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາຣຠູຕໍ. ນ ປວຕ຺ຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫຕິ. ວຈນີຍຕ຺ເຕນາຕິ ວາຈກຠາເວນ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາຕິ ປີຬນາທິອາຍູຫນາທິວເສນ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໔໘໔; ໓.໑໐໔) ຍາຖາວໂຕ ສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປຸຣິມທ຺ວຍໍ ຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ. ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຸຠາທິວິປຣີຕຄ຺ຄາຫານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ອຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ອິທານິ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ທຸກ຺ເຂ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ. ສງ຺ຄຫໂຕຕິ ສໂມຘານໂຕ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ອສມ຺ປຏິເວຘກິຈ຺ຈໂຕ. ອຎ຺ຎາຓມິວາຕິ ວິສຍສຠາວໍ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອປ຺ປທານກິຈ຺ຈມິວ. ‘‘ທຸກ຺ເຂ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິເສສໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຕຖາ ອວິສິຏ຺ຐສຠາວທສ຺ສນໍ ອິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິເສສໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຂຓິກນິໂຣຘສ຺ສ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວິຣາຄຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ປຏິພາຫນໍ ອິຘ ‘‘ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ເນສໍ ສພ຺ພໂສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘ, ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ເພຫິ ເອເຕຫິ ນິໂຣຘປເທຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເທສິຕຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏຎ຺ຈ. ‘‘ທ຺ວາທສຫີ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ອນຸໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ປເທຫິ ວຏ຺ຏໍ, ປຏິໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ວິວຏ຺ຏໍ ອິຘ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ, ວຏ຺ຏຄາມິມຄ຺ໂຄ ທຸກ຺ຂາວຫຕ຺ຕາ. ຕໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກປຏິປທາ’’ຕິ. ໂສ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ກຖໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ ໂຫຕີຕິ? ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ສຸຂາວໂຫວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຏ຺ຏສີສຕ຺ຕາຕິ ວຏ຺ຏປກ຺ຂິຍານໍ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຠາວໂຕ. ອນ຺ຕມໂສຕິ ອຸກ຺ກໍສປຣິຍນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ອວກໍສປຣິຍນ຺ຕໂຕ. ‘‘ອິທໍ ເມ ປຸຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ປຓ຺ຓມຸຏ຺ຐິທານມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາກປຓ຺ຓມຸຏ຺ຐິທານມຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕຄຘເຫຕຸ ເອສ ນິທ຺ເທໂສ, ອປາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທຄ຺ເຄນ ວາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕທາວຫາ ປຏິປທາປິ ປຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸໂລມວເສນາຕິ ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ. ປຏິໂລມວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຏິປທາ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ເອເຕນ ປຏິປທາ ເທເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ ຍຖາຣທ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຍ ອິຘາຄຕຕ຺ຕາ. ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຍມ຺ເປຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ອວິຊ຺ຊາທິນິໂຣຘາ ປນ ວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອສມ຺ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ຠາຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຣູເປນ ປນ ຕາຍ ວຏ຺ຏເມວ ປກາສິຕໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ນິຍ຺ຍາຕເນຕິ ນິຄມເນ. ຜເລນາຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພຜເລນ ປຏິປທາຍ ສມ຺ປາປກເຫຕຸໂນ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຕິວິໂຘ ເຫຕຸ ຎາປໂກ, ນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ, ສມ຺ປາປໂກຕິ, ເອວໍ ຕິວິຘໍ ຜລໍ ຎາເປຕພ຺ພໍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ສມ຺ປາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຕ຺ຕພ຺ພຜເລນ ນິພ຺ພາເນນ ຕໍສມ຺ປາປກເຫຕຸຠູຕາຍ ປຏິປທາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຜເລນ ເຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພານຜລາ ອຍໍ ‘‘ສມ຺ມາປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເສສວິຣາຄາ ອເສສນິໂຣຘາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອເສສວິຣຊ຺ຊນໂຕ ອເສສນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ຈ. ປທທ຺ວເຍນປິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘເມວ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ອຍໍ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ກຣຓຠູເຕນ ອເສສນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ, ອວິຊ຺ຊາຍ ອເສສນິໂຣໂຘ ຍໍ ອາຄມ຺ມ ໂຫຕິ, ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕີຕິ ເອວໍ ປທຠາຊນສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປທຕ຺ເຖ ສຕິ. ສານຸຠາວາ ປຏິປທາ ວິຠຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອເສສນິໂຣຘເຫຕຸປຏິປທາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍສາມຕ຺ຖິຍສມາໂຍຄໂຕ ສານຸຠາວາ ວິຠຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຄຫເຓເນຕ຺ຖ ວຏ຺ຏສ຺ສປິ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວິປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ວິປ຺ຜນ຺ທນ຺ຕີຕິ ນິມິສນວເສນ. ອນິມິເສຫີຕິ ວິຄຕນິມິເສຫິ ອຸມ຺ມີລນ຺ເຕເຫວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫາປທາເນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ‘‘ວິປສ຺ສີ’’ຕິ ປເທ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ‘‘ອນິມິເສຫີ’’ຕິອາທິເກ ຍຖາຄເຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ.

ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອນິມິສໂລຈນໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາປຏິລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອກາຣຓໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມຫາສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠເວ ອນິມິສໂລຈນຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປນ ອຎ຺ຎເມວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປລາຬຍມານສ຺ສາຕິ ໂຕເສນ຺ຕສ຺ສ. ອນາທເຣ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຏ຺ຏສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ.

ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍສງ຺ຂາໂຕ ຠໂຄ ອສ຺ສ ອຕິສເຍນ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາຕິ ‘‘ຠາຄ຺ຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາຕິ ສມ຺ມເທວ ຍາຖາວໂຕ, ຎາເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນເຍນ ເຫຕຸນາ’’ຕິ. ສໍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສາມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສາມໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນາ’’ຕິ, ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາ, ສາມໍ ພຸຊ຺ຌິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ໂພໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ‘‘ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ. ໂພຘິມາ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ຍຖາ ‘‘ສາກປຕ຺ຖໂວ’’ຕິ. ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປທາຍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘິ ຈ ໂສ ສຕ຺ຕວິເສສໂຍຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ປຕ຺ຖຍມາໂນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ ໂພຘິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ກາມໍ ຈຸຕຸປປາຕາປິ ມຣຓຊາຕິໂຍ, ‘‘ຊາຍຕິ ມີຍຕີ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ຈວຕິ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນານໍ ເຕສໍ ຄຫຓໍ, ອຖ ໂຂ ນານາຠວປຣິຍາປນ຺ນານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິທໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມເຕ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຊຣາມຣຓເມວ ອາທິໂຕ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ອຸປາຍມນສິກາເຣນາຕິ ອຸປາເຍນ ວິຘິນາ ຎາເຍນ ມນສິກາເຣນ ປເຖນ ມນສິກາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສມາໂຍໂຄ ອໂຫສີຕິ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ. ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນາ’’ຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈເນນ ອາຫ. ຊາຕິຍາ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຊຣາມຣເຓ ກາຣຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ອສຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣຊາຕິກາຣຓປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ‘‘ຊາຕິຍາ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ກາຣຓປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິຍາ ຈສ຺ສ ອຠິສມໂຍ ປຏິເວໂຘ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອິທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວມິທ’’ນ຺ຕິ. ອິຘ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມຸທຍສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກາທສສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸທຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ສມຸທຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອເນກວາຣຎ຺ຫິ ສມຸທຍທສ຺ສນວເສນ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທໂຍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ອາເມຑິຕວຈນໍ. ອຖ ວາ ‘‘ເອວໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ເກວລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນປຣໍ, ອຖ ໂຂ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສທ຺ໂທ ວິຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ອິຘ ສມຸທຍສທ຺ໂທ ນິພ຺ພຕ຺ຕິມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຈ ຍາວນ຺ໂຕ ອິຘ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ເຕ ສາມຎ຺ຎຣູເປນ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສມຸທໂຍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ອໂວຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂູຕິ ສມຸທຍສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນຠາໂວ ຈກ຺ຂຸ. ຎາຕຏ຺ເຐນາຕິ ຎາຕຠາເວນ. ປຊານນຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທິຕໍຕໍປຈ຺ຈຍຘມ຺ມປວຕ຺ຕິຍາ ເອຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ປກາຣໂຕ ວາ ຊານນຏ຺ເຐນ. ປຏິເວຘນຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາທິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ໂອຠາສນຏ຺ເຐນາຕິ ສມຸທຍຠາວປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ໂມຫນ຺ຘກາຣສ຺ສ ກິເລສນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຘມນວເສນ ອວຠາສນວເສນ. ຕໍ ປເນຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ນິໂຣຘວາເຣຕິ ປຏິໂລມວາເຣ. ໂສ ຫິ ‘‘ກິສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’’ຕິ ນິໂຣຘກິຕ຺ຕນວເສນ ອາຄໂຕ.

ວິປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໑໐. ສິຂີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕-໑໐. ນ ເອວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ‘‘ສິຂິສ຺ສປີ’’ຕິອາທິນາ ສມຸຈ຺ຈຍວເສນ ເອວໍ ນ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ກສ຺ມາຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທຕິ. ເອກາສເນ ອເທສິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນານາຐາເນສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ຕານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຠາເວນ ເທສິຕານິ, ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ປນ ເອກສທິສາ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຊາຕາ’’ຕິ ນ ອຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຫິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຉິມຠເວ ປໂຣປເທເສນ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ຄຕມຄ຺ເຄເນວາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄມເນນ ຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຈ຺ຉິມມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍາຖາວໂຕ ຠາເວຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປນ ເຕສໍ ປຐມວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘຠາວານໍ ວິປສ຺ສນາ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ວາ ວິປສ຺ສນາ ພຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາ.

ສິຂີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພຸທ຺ຘວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.