໒. ອາຫາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ອາເນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ປສຸຕາ. ຠູຕາ ນາມ ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂລເກ ຊາຕໂວຫາໂຣ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ, ເອສ ຕາວ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຠູຕສມ຺ຠເວສິວິຠາໂຄ, ອິຕເຣສຸ ປນ ປຐມຈິຕ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠວ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວເສນ ປສູຕິປຣິຍາໂຍ, ອິຕເຣສໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ. ປຐມຈິຕ຺ຕປຐມອິຣິຍາປຖກ຺ຂເຓສຸ ຫິ ເຕ ສມ຺ຠວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ເອສນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕາວ ຠູຕາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ, ຠູຕາ ເອວ ສພ຺ພໂສ ຠເວສນາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍ ຈ ‘‘ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຠູຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຂີຓາສວວາຈິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຄ຺ຄິນາ ວາ ອຸທເກນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຐປນເມເວຕ຺ຖ ອາຫາເຣຫິ ກາຕພ຺ພອນຸຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຈນເຠໂທ…ເປ… ເອໂກ ເຍວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ. ຍຖາ ‘‘ວສ຺ສສຕໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິຕິຍາຕິ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາ ປນ ອວິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຘມ຺ມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິ. ເອຕານີຕິ ຐິຕິອນຸຄ຺ຄຫປທານິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ນ ຍຖາສມ຺ພນ຺ຘໂຕ.

ວຕ຺ຖຸຄຕາ ໂອຊາ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໂກ ອາຫາໂຣ’’ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂອຊໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ໂອຬາຣິກຕາ ອປ຺ໂປຊຕາຍ ນ ວຕ຺ຖຸໂນ ຖູລຕາຍ ກຖິນຕາຍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຣິຕ຺ຕາ ໂອຊາ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂອຬາຣິກໍ. ສປ຺ປາທໂຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກຕາຍ ໂອຬາຣິກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິສາຓາທີນໍ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານໍ ປູຕິຠູຕຕ຺ຕາ ມຸທຸກຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉເຂຬເຕມິຕຕາຍ ປນ ຕຖາຠູຕານໍ ເຕສໍ ມຸທຸກຕາ. ຘມ຺ມສຠາໂວ ເຫສ. ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕຣຸຓຕິຓສສ຺ສຂາທນໂຕ. ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕິຓພີຊາທິຂາທນໂຕ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ມາສມຸຄ຺ຄກຸຣາທິໂຠຊນຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ. ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວາຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທາຍ, ອຖ ໂຂ ສຸຂຸໂມອິຈ຺ເຈວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣມສຸຂຸມສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

ວຕ຺ຖຸວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາຣສ຺ສ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈສ຺ສ ອປ຺ໂປຊມໂຫຊຕາຫິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣິສ຺ສຍນ຺ຕິ ຂຸທາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສໍ ສຣີຣທຣຖໍ. ວິໂນເທຕີຕິ ວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ສ ວິໂນທນມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ປາເລຕຸນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຍາເປຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ນິໂຣຊຕ຺ຕາ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອາມາສຍສ຺ສ ອປູຣຓໂຕ.

ຉພ຺ພິໂຘປີຕິ ອິມິນາ ກສ຺ສຈິ ຜສ຺ສສ຺ສ ອນວເສສິຕພ຺ພຕມາຫ. ເທສນກ຺ກເມເນເວຕ຺ຖ ຜສ຺ສາທີນໍ ທຸຕິຍາທິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນານໂຍ ເອວ ເຈສາ’’ຕິອາທິ. ມນໂສ ສຎ຺ເຈຕນາ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມໂນຄຫຓໍ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເຈຕນາວາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕເມວ. ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ, ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ຕາທິສສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ອນາຫຣຓໂຕ. ຕທາປີຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕກາເລປິ. ອຸປາທິຓ຺ຓກາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເກຈິ. ອິທໍ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຕທາ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣູປສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕເນວ ສຫຊາຕາຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ, ສພ຺ພາຍປິ ກມ຺ມຊຣູປປຣິຍາປນ຺ນາຍ ໂອຊາຍ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສຕ຺ຕມທິວສາປິ. ຣູປສນ຺ຕຕິໍ ປາເລຕິ ປເວຓິຆຏນວເສນ. ອຍເມວາຕິ ກມ຺ມຊໂອຊາ. ກມ຺ມຊໂອຊໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໂອຊາ ອກມ຺ມຊຕ຺ຕາ ອນຸປາທິຓ຺ຓອາຫາໂຣຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸປາທິຓ຺ຓກາ ຜສ຺ສາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຜສ຺ສາທໂຍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ກຸສລານໍ ອຸເປຕປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວິປາການໍ ອຸປາທິຓ຺ຓປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອນຸປາທິຓ຺ຓປຣິຍາໂຍປິ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ອາຫາຣາຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍທິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິເມ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ. ອິເມ ເອວ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ຕຖາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ ຈາຕິ ສມາເນປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອຸປຖມ຺ຠກຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໐໘; ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ). ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕີປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຣູປີນໍ ອາຫາຣານໍ ອາຫາຣຊຣູປສມຸຏ຺ຐານກຣູປາຫາຣສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ, ອສຕິ ປນ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ເຕ ອາຫາຣານໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານໍ. ຊນຍມາໂນປິ ຫິ ອາຫາໂຣ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປຖມ຺ຠຍມາໂນ ເອວ ຊເນຕີຕິ ອຸປຖມ຺ຠກຠາໂວ ເອວ ອາຫາຣຠາໂວ. ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ‘‘ເຈຕນາ ຕິວິຘໍ ຠວໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ນ ຫິ ໂອກ຺ກນ຺ຕວິຎ຺ຎາຓາຠາເວ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສມ຺ຠໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຫິ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຖ, ອປິ ນຸ ໂຂ ນາມຣູປໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສມຸຈ຺ຈິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໑໕). ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຍທິປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ອາຫາຣຕ຺ໂຖ, ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ປນ ອິເມວ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ເນສໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ອວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ໂຕ ເອວ ອສງ຺ຂາທິໂຕ, ຕຕ຺ຕເກນາປິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ສຸຂເວທນາຍ ຫິໂຕ ສຸຂເວທນີໂຍ. ສພ຺ພຖາປີຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິວເສນ. ຍຕ຺ຕກາ ຜສ຺ສສ຺ສ ປກາຣເຠທາ, ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາໂຣປິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ ຍຖາຣຫໍ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຫຣຕິ, ອນາຫາຣໂກ ນຕ຺ຖິ.

ສພ຺ພຖາປີຕິ ອິຘາປິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ກາຍທສກໍ ຠາວທສກໍ ວຕ຺ຖຸທສກນ຺ຕິ ຕິວິຘສນ຺ຕຕິວເສນ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍນເຍນາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວິຘິນາ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕນາມສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປາກິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕເຍວ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕໍ ອາຫາເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຫຊາຕຣູເປສຸ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ, ເສສຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕານີຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ອນປຸໍສການມ຺ປິ ນປຸໍສເກຫິ ສຫ ວຈນໂຕ. ສາສວກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໍ ເຫຕນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອວິເສເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ວິເສສໂຕ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເອເຕສໍ ອາຫາຣຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ອວິເສສໂຕປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິເສເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕຫິ ຜສ຺ສາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ເຈວ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຍຖາຣຫໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອວິເສສໂຕ.

ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ເອວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ໂອຊຏ຺ຐມກສມຸຏ຺ຐາປເນເນວ ປນສ຺ສ ອຸປຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ຜຸສນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ. ອາຍູຫມານາວາຕິ ເຈຕຍມານາ ເອວ ອຠິສນ຺ທຫນ຺ຕີ ເອວ. ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາຫາຣກິຈ຺ຈສາຘນຎ຺ຈ ເຕສໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປວຕ຺ຕນເມວ. ກາຍຏ຺ຐປເນນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ກມ຺ມຊາທິຣູປໍ ກມ຺ມາທິນາວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກມ຺ມຊນິໂຕປີ’’ຕິອາທິ.

ອຸປາທິຓ຺ຓຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນເນວ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕຊຣູປສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສິທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຸປາລໂກ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກາຍສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸຕາ ຫິ ຍາປນາ ອນຸປາລນາ. ສຸຂາທິວຕ຺ຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕິ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ອິທໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນສຠາວຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາເວນ ວິນາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ເວທນາປວຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາວນຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂາທິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສຎ຺ຎີຠວກຖາຍໍ ອສຎ຺ຎີຠໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສາປິ ວາ ກາຣຓຠູຕເວທນາປວຕ຺ຕິວເສເນວ ຐິຕິຍາ ເຫຕຸໂນ ອພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຫິ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຠວມູລນິປ຺ຜາທນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ອາທີນວວິຠາວນໂຕ. ນິກນ຺ຕີຕິ ນິກາມນາ, ຣສຕຓ຺ຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາ ຫິ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ພລວຕີ, ເຕເນເວຕ຺ຖ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ. ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ນິກນ຺ຕິເຍວ ຠຍໍ ມຫານຕ຺ຖເຫຕຸໂຕ. ອຸປຄມນໍ ວິສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິສຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ຈ ສງ຺ຄຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິ, ຕໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຘາຣເຓ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍູຫນໍ ອຠິສນ຺ທຫນໍ, ສໍວິຘານນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນິປາໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸການໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຕ຺ຖານໍ ມູລກາຣຓຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ນິກນ຺ຕິອາທີນໍ ສປ຺ປຏິຠຍຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາລຍໍ ຊເນຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕາທີນໍ ປຸຣກ຺ຂຕາຕິ ສີຕາທີນໍ ປຸຣໂຕ ຐິຕາ, ສີຕາທີຫິ ພາຘິຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິເຠທໍ ຜສ຺ສໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອສ຺ສາທນສີລາ. ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຜສ຺ສາຫາຣາທີນວທສ຺ສເນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ອຸທ຺ຘຏໍ ‘‘ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສູ’’ຕິອາທິນາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ວາ ຜສ຺ສາຫາຣສ຺ສາທິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ຫິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ສຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາຣມ຺ມເຓ ອສ຺ສາໂທ, ນາສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຜສ຺ສສ຺ສາທມູລກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຊາຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ອຠິນິປາຕສຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕມ຺ມູລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມາຍູຫນນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິ, ຕິວິຘມຫາຠຍໍ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ສພ຺ພຠຍໍ ອາຄຕເມວ ໂຫຕິ ຠຍາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໂຕ.

ອຠິນິປຕຕີຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາຣກາສຸສທິເສ ຠເວ ອຠິນິປາຕສທິສີ. ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ນາມຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕິມູລກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຠຍານໍ ອຠິນິປາໂຕເຍວ ຠຍໍ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ.

ອປ຺ເປຕິ ວິຍາຕິ ຜລສ຺ສ ອຕ຺ຕລາຠເຫຕຸຠາວໂຕ ກາຣຓໍ, ຕໍ ນິຍ຺ຍາເທຕິ ວິຍ. ຕນ຺ຕິ ຜລໍ. ຕໂຕຕິ ກາຣຓໂຕ. ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫາຣານໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ຜລໍ ນິເທຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຕ຺ເຖນ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ເວທນານິໂຣເຘນາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ.

ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປາທິຓ຺ຓກອາຫາເຣ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕານໍ ອາຫາຣານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຕຓ຺ຫານິທານາ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ສຠາວການໍ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕໍ ຆານໍ ຊິວ຺ຫາ ກາໂຍ ຠາໂວ ວຕ຺ຖູຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ຕຕີນໍ ວເສນ. ເສສານໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ອນ຺ຘພຘິຣອຠາວການໍ. ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ, ໂສເຕນ, ຕທຸຠເຍນ, ຠາເວນ ຈ ອູນອູນສນ຺ຕຕິວເສນ. ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຊາຕາ ປຏິສນ຺ຘິກາ. ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຓ຺ຫາຍປິ ນິທານໍ ຊານາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຓ຺ຫານິທານນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສຣູປໂຕ ນຍໂຕ ຈ ສກລເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ຐາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕາຠິມຸຂໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕີຕຘມ຺ມາຠິມຸຂໍ ຕພ຺ພິສຍໍ ເທສນໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາກາຣເຓນ. ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕີຕຠເວນ ກມ຺ມກິເລສວິປາກວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ‘‘ອຕີເຕເນວາ’’ຕິ ອນວຘາຣຓໂຕ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຕີຕາຠິມຸຂຄ຺ຄຫຓໍ ຊນກກມ຺ມໍ ຄຫິຕໍ, ຕຓ຺ຫາສີເສນ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ. ນ ຫິ ກມ຺ມຸນາ ວິນາ ຕຓ຺ຫາ ຠວເນຕ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສີເສນ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ອຕີຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຕສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ຈ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ວິຍ ກມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ມສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ທ຺ວີສຸ ຐາເນສູຕິ ອາຫາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເວທນາທິຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລິໂກ ອຕີຕກາລິໂກ ຈ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ປຸນ ທ຺ວີສູຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄຫເຓ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ. ຕສ຺ສ ຊນກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຈວ ອຕີຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິຕໍ, ສາ ອຕີຕາ ຊາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ອນມຕຄ຺ຄຕໍ ທີເປຕິ. ສງ຺ເຂເປນາຕິ ສງ຺ເຂເປນ ເຫຕຸປຎ຺ຈກຜລປຎ຺ຈກຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ເຂໂປ ເອວ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ.

ຍທິ ອຕີເຕນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ສປ຺ປເທສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ຫິ ຍທິປິ ສຣູປໂຕ ອນາຄເຕນ ວຏ຺ຏໍ ອິຘ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ນຍໂຕ ປນ ຕສ຺ສປິ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ປເທສາ ເອວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນນ຺ຕິ ອຸທກໍ ປຣິປ຺ລວວເສນ ນິປນ຺ນໍ. ປຣຠາຄນ຺ຕິ ປຣອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຠາຄໍ. ໂອຣໂຕຕິ ຕໂຕ ອປຣຠາຄໂຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ວິກລາວຍໂວ. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິອາທິ ອຸປມາຍ ສໍສນ຺ທນໍ.

ຍຖາ ຫິ ຄີວາ ສຣີຣສນ຺ຘາຣກກຓ຺ຑຣານໍ ມູລຏ຺ຐານຠູຕາ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຠາວສນ຺ຘາຣການໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ມູລຠູຕາ ຕຓ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄີວາຍ ທິຏ຺ຐກາໂລ’’ຕິ. ຍຖາ ເວທນາທິອເນກາວຍວສມຸທາຍຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ເອວໍ ຜາສຸກປິຏ຺ຐິກຓ຺ຑກາທິອເນກາວຍວສມຸທາຍຠູຕາ ປິຏ຺ຐີຕິ ‘‘ປິຏ຺ຐິຍາ…ເປ… ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ກຖິຕໍ. ອິຘ ເທສນາຍ ປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ‘‘ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມູລໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປມາທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ນຍໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏສ຺ສ ເຫຕຸວເສນ ຜລວເສນ ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວສ຺ສ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນີຍຕ຺ຕາ ອາທິໂຕ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘິ, ມຊ຺ເຌ ເຫຕຸຜລສນ຺ຘິ, ອນ຺ເຕປິ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘີຕິ ເອວໍ ຕິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ຈຕຸສງ຺ເຂປເມວ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອາຫາຣາ’’ຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາເຣ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອນຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ສິເຕ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ. ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ ຈຕຸອາຫາຣວິຠາຄທີປກໍ ເທສນໍ ອຸທ຺ເທສວເສເນວ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ອຸປຣິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທິ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ. ວຣຄນ຺ຘວາສິຕນ຺ຕິ ສຠາວສິທ຺ເຘນ ຈນ຺ທນຄນ຺ເຘນ ເຈວ ຕທຎ຺ຎນານາຄນ຺ເຘນ ຈ ປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ ວຣຄນ຺ຘວາສິຕໍ. ຣຕນຈງ຺ໂກຏວເຣນາຕິ ຣຕນມເຍນ ອຸຕ຺ຕມຈງ຺ໂກຏເກນ. ເທສນານຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ໂຕຕິ ຍຖາເທສິຕາຍ ເທສນາຍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ໂຕ, ຍຖາ ອຸປຣິເທສນາ ວທ຺ເຘຍ຺ຍ, ເອວໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີຕິ ຕສ຺ສ ອາຫາຣຓກິຣິຍາຍ ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ເອຕໍ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊຕິ ວາ’’ຕິ ອາຫ.

ວິຎ຺ຎາຓາຫາເຣ ນາມ ອິຈ຺ຉິເຕ ຕສ຺ສ ອຸປຠຸຎ຺ຊເກນປິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂສ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຕຸສມເຍຕິ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານສມເຍ. ໂສ ຫິ ອຸຕຸສມຍສ຺ສ ມຕ຺ຕກສມຍຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອຸທເກນ ອຓ຺ຑານິ ມາ ນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ. ຄິຊ຺ຌໂປຕກາ ວິຍ ອາຫາຣສຎ຺ເຈຕນາຍ ຕານິ ກຈ຺ຉປຓ຺ຑານິ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣນ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ລທ຺ຘິ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ລທ຺ຘີຕິ ຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາເຣສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຣສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕາ ວາ ອຍໍ ລທ຺ຘິ. ອິມໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີ’’ຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ເອຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ນ ປນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ສຕ຺ຕຸປລທ຺ຘິຍາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ. ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສທິສຕ຺ຕາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຫາເຣຕີຕິ ນາຫໍ ວທາມີ’’ຕິອາທິ.

ຕສ຺ມິໍ ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ມຍາ ‘‘ອາຫາເຣຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປຎ຺ເຫຕິ ສຕ຺ຕຸປລທ຺ຘິໍ ອນາທາຍ ‘‘ກຕມສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມປວຕ຺ຕວເສເນວ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕ. ເຕເນວ ວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ເຕເນວ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ ສຫ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ອຕີຕຠເວ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ວເສນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ນາມຣູເປ ຊາເຕ ສຕີຕິ ນາມຣູເປ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຬາຍຕນໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຈ຺ຈຍວິຠາໂຄ – ນາມນ຺ຕິ ເວທນາທິຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ຣູປໍ ປນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ, ນິຍມໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠູຕານິ ຉ ວຕ຺ຖູນິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຫາໂຣ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິປາກນາມໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ມນາຍຕນສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປາກອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈິ ປເນຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນາຕິ ເອວໍ ອຸກ຺ກໍສາວກໍໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕເຣສໍ ປນ ປຎ຺ຈາຍຕນານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍວິປາກວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ຉຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈິ ປເນຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນາຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສໍ. ປວຕ຺ເຕ ວິປາກນາມໍ ວິປາກສ຺ສ ຉຏ຺ຐາຍຕນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຕ຺ຕຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອວິປາກໍ ປນ ອວິປາກສ຺ສ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ຕໂຕ ວິປາກປຈ຺ຈຍໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ອິຕຣມ຺ປິ ວິປາກນາມໍ ປຈ຺ຉາຊາຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຈຕຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອວິປາກມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປໂຕ ປນ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຉຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປນ ຠູຕານິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ຈຕຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຣູປຊີວິຕໍ ອຕ຺ຖິອວິຄຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຕິຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໙໔) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຫສ຺ສ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕຕິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຜຸສຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກປຎ຺ຫສ຺ສ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕ. ຕໂຕ ວິເວເຈຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກນ ຠຄວຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕປເທສຸ. ສຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕາ. ໂສ ປນ ອຸຈ຺ເຉທວາທິໂນປິ ຍາວ ນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອຕ຺ເຖວາຕິ ລທ຺ຘິ, ປເຄວ ສສ຺ສຕວາທິໂນ. ຠູໂຕຕິ ວິຊ຺ຊມາໂນ. ນິປ຺ຜຕ຺ໂຕຕິ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ. ນ ຕສ຺ສ ທານິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ລທ຺ຘິ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອິທນ຺ຕິ ອິມສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣປຈ຺ຈຍາ ອິທໍ ນາມຣູປໍ. ປຸນ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອິທນ຺ຕິ ອິມສ຺ມາ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ອິທໍ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ຠຄວຕາ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕມິທນ຺ຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອຸປຄໂຕ. ເຕນາປີຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕຸປຄເຕນາປິ. ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປຸຈ຺ຉາຍ ອວສໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ. ເທສນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ຍໂຕ ສຬາຍຕນປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວີຖິໍ ອາຣຸຬ຺ຫເມວ. ຕເມວາຕິ ສຬາຍຕນປທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ. ວິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕຕິ ວິວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ຉນ຺ນໍຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທິອາກາເຣນ ເອວໍ ເທສິເຕ, ‘‘ວິເນຍ຺ຍຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວມາຫ. ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາຕິ ເອວໍ ປຸຣິມຠວໂຕ ອາຍຕິຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍວເສນ ມູລກາຣຓວເສນ ຈ ເທສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທມິນາ ວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ເຍ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ເຕ ພາຫິຣກລິງ຺ເຄ ຐິຕາປິ ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ຠາວິນໍ ສມິຕພາຫິຕປາປຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຓສມ຺ມຕາເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາເຍວາຕິ ເຕ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນາຕິ ທຸກ຺ຂອຣິຍສຈ຺ຈວເສນ. ອຎ຺ຎຖາ ກຖໍ ພາຫິຣກາປິ ຊຣາມຣຓໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈເທສນາຠາວໂຕ ‘‘ສຫ ຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ. ຕໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ. ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິຘ ຊາຕີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ສນ຺ຕາເນນ, ຕຓ຺ເຫວ ສາ ຊາຕິ. ຊຣາມຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາກຏເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ຂຓິກໍ, ຕສ຺ມາ ສຕຓ຺ຫາ ເອວ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ສມຸທໂຍຕິ ຠູຕກຖນເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມຸທຍສຈ຺ຈວເສນ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ວິເສສນຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕສຸ ສພ຺ພປເທສຸ. ເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເຍນ ຫິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ສມຓ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ-ສທ຺ໂທ ຈ ສເກ ອຕ຺ເຖ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ສ ວເສນ ອຠິນ຺ໂນປິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖາປີ’’ຕິ. ເອກາທສສຸ ຐາເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ກເຖສິ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍສ຺ສ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ.

ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ອິເມ ຘມ຺ເມ ກຕເມ ຘມ຺ເມຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອິເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ກຕເມສໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ສງ຺ຄໂຫ. ເອຕານິ ຫິ ປທານິ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ສາຘາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ປປຎ຺ຈຠູຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ເທສນໍ…ເປ… ອຊ຺ຌາສເຍນາ’’ຕິ. ອິມິນາ ຕາເນວ ຊຣາມຣຓາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ອາທິໂຕ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພປທສາຘາຣຓໂຕ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ຍຖານຸໂລມສາສນຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ, ນ ຍຖາຘມ຺ມສາສນນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ຍສ຺ມາ ອິຘ ຊານນ຺ຕາປິ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕາປິ ພາຫິຣກາປິ ສາສນິກາປິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນປິ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ເຂນປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ພຫູນໍ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ອາເມຑິຕວເສນ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖານິທ຺ທິຏ຺ຐຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຫິສ຺ສ ອຍໍ ອາເມຑິຕປໂຍໂຄ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອປເຣຫິປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ປນາຍໍ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຈເນ ຍສ຺ມາ ວິຎ຺ຎູ ເອວ ປມາຓໍ, ນ ອວິຎ຺ຎູ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ອວຍວາ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວຍໍ, ທຸວິຘໍ ທິຏ຺ຐິຄາຫວຕ຺ຖຸ, ທ຺ວຍໍ ທິຏ຺ຐິຄາຫວເສນ ນິສ຺ສິໂຕ ອປສ຺ສິໂຕຕິ ທ຺ວຍນິສ຺ສິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ. ຍາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສພ຺ໂພຍໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖິ ວິຊ຺ຊຕິ ສພ຺ພກາລໍ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາ ທິຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິຕາ, ສາ ເອວ ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ປວຕ຺ຕຄາຫຕາຍ ສສ຺ສໂຕ, ຕໍ ສສ຺ສຕໍ. ຍາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ‘‘ສພ຺ໂພຍໍ ໂລໂກ ນຕ຺ຖິ ນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິຕາ, ສາ ເອວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຄາຫຕາຍ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ໂລໂກ ນາມ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ຕມ຺ຫິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອວິປຣີຕປຎ຺ຎາຍ ຍຖາຠູຕປຎ຺ຎາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຍຖາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ. ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕ ສ຺ເວວາຕິ ສນ຺ຕານນິພນ຺ຘນວເສນ ປຎ຺ຎາຍມາເນສຸ ເອວ. ຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ ວິນສ຺ສນໂຕ ໂກຈິ ຐິໂຕ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຕຖາປວຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາວ. ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິເຠທໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ສມຸທຍນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ, ສາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ນ ໂຫຕິ, ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ໂລກນິໂຣຘນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ຂຓິກນິໂຣຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຍາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຫຕຸຜລສມ຺ພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສນ຺ຕານານຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ຍາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພກາລໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ນວນວານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ, ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕິ.

ໂລໂກ ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ໂລກສມຸທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ປຏິໂລມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍຕໍເຫຕຸນິໂຣຘໂຕ ຕໍຕໍຜລນິໂຣໂຘ ຫິ ປຏິໂລມປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ໂຍ ຫິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸອາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ໂສ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ໂລກສມຸທໂຍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາທິກສ຺ສ. ອນຸຈ຺ເຉທໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ອນຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນສ຺ສ ເຫຕຸ. ອຍມ຺ປີຕິ ນ ເກວລໍ ຂຓໂຕ ອຸທຍວຍນີຫຣຓນໂຍ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍວຍນີຫຣຓນໂຍປິ.

ອຸປຄມນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວ ອຸປໂຍ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐຸປໂຍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ອຸປເຍຫິ ອຸປາທານາທີນໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຕໍ ອຕິທິສຕິ. ຕຖາ ຈ ປນ ເຕສຸ ທຸວິຘຕາ ອຸປາທີຍຕິ. ນນຸ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ທ຺ເວ ເອວາຕິ ອິຘ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມໍ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ອຍຖານຸກ຺ກເມນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖານຸກ຺ກມໍເຍວ ປນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປໂຣປຣສ຺ສ ສຸຠໍ ອສຸຠນ຺ຕິອາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕ ຘມ຺ເມຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ. ວິນິວິສນ຺ຕີຕິ ວິຣູປໍ ນິວິສນ຺ຕິ, ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຫີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ. ວິນິພທ຺ໂຘຕິ ວິຣູປໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ວາ ອປ຺ປທານວເສນ ນິຍເມຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘ.

‘‘ອຠິນິເວໂສ’’ຕິ ອຸປຍຸປາທານານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຈາຍນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ອຸປຍຸປາທານ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຕິຏ຺ຐານຠູຕນ຺ຕິ ອາຘາຣຠູຕໍ. ໂທສໂມຫວເສນປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນິເວສູປນິສ຺ສຍາ ເອວາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ອກຸສລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕ. ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຠິນິເວສນໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ອນຸເສນ຺ຕີຕິ ຖາມຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຫານຠາເວນ ອນຸເສນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທ຺ວຍໍ. ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄຕິຍາ ນ ອຸປສງ຺ກມຕິ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ນ ອຸປາທິຍຕີຕິ ນ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາເຫນ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຕນິຍຄາໂຫ ນາມ ສຕິ ອຕ຺ຕຄາເຫ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ເມ’’ຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາປສ຺ສຍໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂເມວາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໗; ມ. ນິ. ໑.໑໒໐; ໓.໓໗໓; ວິຠ. ໑໙໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກງ຺ຂໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ສໍສຍໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ສພ຺ພໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ.

ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ປຣສ຺ສ ອສທ຺ທຫເນນ. ມິສ຺ສກສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອາຫາຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອໂວຈ. ນິກູຏນ຺ໂຕຕິ ນິຫີນນ຺ໂຕ. ນິຫີນປຣິຍາໂຍ ຫິ ອຍໍ ນິກູຏ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ລາມກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຐມກນ຺ຕິ ຈ ຄຣຫາຍໍ ກ-ສທ຺ໂທ. ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາສງ຺ຂຕໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ຈ ຍຖາ ອສງ຺ຂຕໍ ອຕ຺ຖິ ວິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພກາລໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສກ຺ກາຍສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ປຣິຎ຺ຎາຎາຓານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສເນ. ກິໍ ນິທສ຺ເສຕິ? ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຕໍ. ສສ຺ສຕຄ຺ຄາໂຫ ຫິ ອິຘ ປຐໂມ ອນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາໂຫ ທຸຕິໂຍຕິ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕາ ຈ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນນິໂຣຘກຖນໂຕ ສສ຺ສຕຕໍ, ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ອສຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປຸນູປຄມນກຖນໂຕ ອຸຈ຺ເຉທຕຎ຺ຈ ອນຸປຄມ຺ມ ມຊ຺ຌິເມນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕານເຍນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕ…ເປ… ອນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ.

ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຘມ຺ມກຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາປຏິລາຠາຍ. ສາ ຫິ ຊຣາມຣຓສີເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາປຏິລາຠາຍ. ສີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຸປາສໂກປິ ປເຄວ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ນິພ຺ພານຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານາວຫສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ. ອນຸຣູປສຠາວຠູຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກສຠາວຠູຕໍ. ນິພ຺ພິທາຕິ ອິມິນາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິປຣິໂຍສານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວທຕິ. ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາຕິ ປທທ຺ວເຍນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ, ອິຕເຣນ ຜລໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ເອເກນ ນເຍນາຕິ ປຐເມນ ນເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຠຄວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມກຖິກລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂຍ ຫິ ວິປສ຺ສນໍ ມຄ຺ຄໍ ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ຕິໍ ປາເປຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ເອກນ຺ຕຘມ຺ມກຖິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ທ຺ວີຫີຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍນເຍຫິ. ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ. ວິເສເສຕ຺ວາຕິ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຕເມວ ອກເຖຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທາຍ ວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ວິເສສໍ ປາເປຕ຺ວາ. ຠຄວາ ຫິ ອປ຺ປໍ ຍາຈິໂຕ ພຫຸໍ ເທນ຺ໂຕ ອຸຬາຣປຸຣິໂສ ວິຍ ຘມ຺ມກຖິກລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມຸເຂນ ຕຎ຺ເຈວ ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິພ຺ພິທາຍ…ເປ… ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ມເທສນໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ, ‘‘ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເທສນໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠູມິໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ຘມ຺ມກຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອເຈລກສ຺ສປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ລິງ຺ເຄນ ອເຈລໂກຕິ ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ເຄນ ອເຈລໂກ. ເຕນ ອເຈລກຈຣເຓນ ອເຈໂລ, ນ ນິຈ຺ເຈລຕາມຕ຺ເຕນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນາເມນາຕິ ໂຄຕ຺ຕນາເມນ ກສ຺ສໂປຕິ. ເທເສຕິ ປເວເທຕິ ສໍສຍວິຄມນໍ ເອເຕນາຕິ ເທໂສ, ນິຈ຺ຉຍເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂສ ຫິ ສໍສຍວິຄມນໍ ກໂຣຕີຕິ ກາຣຓໍ. ໂອກາສນ຺ຕິ ອວສໍສນ຺ທນປເທສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຂຓໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣຆຣໍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ. ອນ຺ຕເຣ ຆຣານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ຕຣຆຣໍ, ອນ຺ໂຕຄາໂມ. ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ຍໍ ອາກງ຺ຂສິ. ອິຕິ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ຍໍ ອາກງ຺ຂສິ, ກສ຺ສປ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ປຸຈ຺ຉສິ, ຍໍ ອາກງ຺ຂສິ, ຕເມວ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິກ຺ຂິປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂສ ປນ ນຍວເສນ ສໍຂິຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ອເຈລກສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄາຣວຊນນຕ຺ຖໍ ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິ ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸສ຺ສູສາຍ. ຘມ຺ມຄຣຸກາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ສຕ຺ຕານໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈາເປຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມວເສນ ສາຘາຣຓໂຕ ປທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນາ’’ຕິ ກສ຺ສປສ຺ສ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ຠຓີຕິ ປຸນວຈນວເສນ ກິຣິຍາປທໍ ວທຕິ. ມາ ເອວໍ ຠຓິ, ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິ ປນ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນໍ. ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານທຸກ຺ຂໍ, ເຕນ ກຕໍ ນາມ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ເຕເນວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ນໂຍ ອນວຊ຺ໂຊ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ກາຣກເວທກລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ຠຄວາ ‘‘ມາ ເຫວ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ, ເຕນາຫ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍທິ ພາຫິຣເກຫິ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຈ ນິຈ຺ໂຈ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ, ປຸຣິມຣູປາວິຊຫນໂຕ ກສ຺ສຈິ ວິເສສາຘານສ຺ສ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຫິຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຸປເທໂສ ຈ ນິປ຺ປໂຍຊໂນ ສິຍາ ອຕ຺ຕວາທິໂນ. ກຖໍ ວາ ໂສ ອຸປເທໂສ ປວຕ຺ຕີຍຕິ? ວິກາຣາຠາວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຊຏາກາສສ຺ສ ວິຍ ທານາທິກິຣິຍາ ຫິໍສາທິກິຣິຍາ ຈ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ສຸຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນຸຠວນພນ຺ໂຘ ເອວ ອຕ຺ຕວາທິໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ກມ຺ມພນ຺ຘາຠາວໂຕ. ຊາຕິອາທີນຎ຺ຈ ອສມ຺ຠວໂຕ ກຸໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ອຖ ປນ ‘‘ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ວິນສ຺ສຕິ ຈ. ຍສ຺ສ ວເສນາຍໍ ກິຣິຍາໂວຫາໂຣ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ປຸຣິມຣູປາວິຊຫເນນ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ສມ຺ຠາເວຕຸໍ. ເຕ ວາ ປນສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອວຕ຺ຖາຠູຕາ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ວາ ສິຍຸໍ ອນຎ຺ເຎ ວາ. ຍທິ ອຎ຺ເຎ, ນ ຕາຫິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາຫິປິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ໂຍ ຫິ ກໂຣຕິ ປຏິສໍເວເທຕິ ຈວຕິ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ໂຖ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທໂສ. ກິຎ຺ຈ ຘມ຺ມກປ຺ປນາປິ ນິຣຕ຺ຖິກາ ສິຍາ. ອຖ ອນຎ຺ເຎ, ອຸປ຺ປາທວິນາສວນ຺ຕີຫິ ອວຕ຺ຖາຫິ ອນຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຕາສໍ ວິຍ ອຸປ຺ປາທວິນາສສມ຺ຠວໂຕ ກຸໂຕ ນິຈ຺ຈຕາວກາໂສ. ຕາສມ຺ປິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ນິຈ຺ຈຕາປຕ຺ຕີຕິ ພນ຺ຘວິໂມກ຺ຂານໍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວາຍໍ ອຕ຺ຕວາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ. ປຣໂຕຕິ ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ປຣສ຺ມິໍ ຕິວິເຘປິ ນເຍ. ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຘິຈ຺ຈ ຍທິຈ຺ຉາຍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ກສ຺ສຈິ ວາ ປຸພ຺ພໍ ວິນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອກາຣເຓນ ຍທິຈ຺ຉາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ວກ຺ຂມາໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສ຺ສາຕິ ອເຈລສ຺ສ. ອຍນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂສເຘນ຺ໂຕຕິ ສຍໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຈ຺ຉາຍ ສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ລທ຺ຘິຍາ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຄຫຓສ຺ສ ປຏິເສຘນຕ຺ຖາຍ.

ໂສ ກໂຣຕີຕິ ໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີຕິ ກາຣກເວທການໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕທສ຺ສນປຣໍ ເອຕໍ, ນ ປນ ກມ຺ມກິຣິຍາຜລານໍ ປຏິສໍເວທນານໍ ສມານກາລຕາທສ຺ສນປຣໍ. ອິຕີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ‘‘ໂສ ເອວາ’’ຕິ ທສ຺ສິໂຕ. ອນິຍຕາເທສາ ຫິ ເອເຕ ນິປາຕາ. ອາທິໂຕຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາທິມ຺ຫິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປເຄວ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ຠວນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສໂຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ, ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສານໍ ພ຺ຣູຫິໂຕ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ, ຍທິທໍ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິ. ຕສ຺ມາ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສຍໍກຕໍ…ເປ… ເອຕໍ ປເຣຕີ’’ຕິ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອວິເສສໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສສ຺ສຕໍ ສສ຺ສຕຄາຫໍ ທີເປຕິ ປເຣສໍ ປກາເສຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ສສ຺ສຕໍ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ. ຕໍ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕທສ຺ສນໍ. ເອຕໍ ສສ຺ສຕຄ຺ຄຫຓໍ. ປເຣຕິ ອຸເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣກຎ຺ຈ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອກເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕນ຺ຕິ ສຕິປິ ວຕ຺ຖຸເຠເທ ອໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ.

ອິຘ ‘‘ອາທິມ຺ຫິເຍວາ’’ຕິ ປເທ. ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປເຄວາຕິອາທິນາ ເຫຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ປເຄວ ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວທຍຕີຕິ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ຠວນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕີຕິ ເອວໍ ມຸທຸເກ ອຸຈ຺ເຉທວິປລ຺ລາເສ ປຐມຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ‘‘ປຣໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ລທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາຣໂກຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ. ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ກມ຺ມກາຣເກນ ກຕໍ. ກມ຺ມຸນາ ຫິ ຜລສ຺ສ ໂວຫາໂຣ ອເຠໂທປຈາຣກຕ຺ຕາ. ເອວນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສຫຄຕາ ເວທນາ ສາຕສຠາວາ ກິເລສປຣິຬາຫາທິນາ ສປຣິສ຺ສຍາ ສອຸປາຍາສາ, ເອວໍ. ‘‘ປເຄວ ອິຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເວທນາຍ ອຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ວິທ຺ຘສ຺ສ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຸຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ, ວິຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສໂຕ ຫິ ວິນາສາສມ຺ຠວໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວນິພນ຺ຘໂນ ອຸຈ຺ເຉໂທ. ຍຖາ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ສຕິປິ ເອກສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຠິນ຺ນສນ຺ຕຕິປຕິເຕຫິ ວິເສເສ ເຫຕຸຜລານໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິນາຠາວຕ຺ຕາ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານປຕິຕານໍ ວິຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເຠທສນ຺ນິຏ຺ຐາເນນ ນານຕ຺ຕນຍສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄຫຓໍ ອຸຈ຺ເຉທາຠິນິເວສສ຺ສ ກາຣຓໍ. ເອວໍ ເຫຕຸຜລຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສຠາວເຠເທ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ເອກຕ຺ຕນເຍນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາເຠທຄຫຓມ຺ປິ ກາຣຓເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ. ສນ຺ຕານວເສນ ຫິ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາຠາເວນ ເອກຕ຺ຕຄຫຓນິພນ຺ຘໂນ ສຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖິຠາວຄ຺ຄາຫນິພນ຺ຘໂນ ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາໂຫ, ຍາວາຍໍ ອຕ຺ຕາ ນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວາຍໍ ວິຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ຄຫຓໂຕ ນິຣຸທຍວິນາໂສ ອິຘ ອຸຈ຺ເຉໂທຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສເສນ ນາໂສ ວິນາໂສ, ອຠາໂວ. ໂສ ປນ ມໍສຈກ຺ຂຸປຎ຺ຎາຈກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນປຖາຕິກ຺ກໂມເຍວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ອທສ຺ສເນ ຫິ ນາສສທ຺ໂທ ໂລເກ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ. ສຠາວວິຄໂມ ສຠາວາປຄໂມ ວິຠໂວ. ໂຍ ຫິ ນິຣຸທຍວິນາເສນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ນ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ເອເຕ ເຕຕິ ວາ ເຍ ອິເມ ຕຍາ ‘‘ສຍໍກຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຸຏ຺ເຐນ ມຍາ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ອນ຺ຕາ, ເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ເອເຕ ເຕຕິ ຍຕ຺ຖ ປຸຖູ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອນຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາຣຕາຍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອປ຺ປຊານນ຺ຕາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉເທ ນິມຸຄ຺ຄາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ, ເອເຕ ເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ເທເສຕີຕິ ປຐມໍ ຕາວ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ຎາຓານຸຠາເວນ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ຐິໂຕ, ກຣຸຓານຸຠາເວນ ເທສນາຘມ຺ເມ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ກາຣຓໂຕ…ເປ… ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກາຣຓໂຕ ຜລໍ ທີປິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ອຠິເຘຍ຺ຍານຸຣູປຎ຺ຫິ ລິງ຺ຄວຈນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຜລສ຺ສ. ນ ໂກຈິ ກາຣໂກ ວາ ເວທໂກ ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຫຕຸຜລມຕ຺ຕຕາທສ຺ສນໂຕ ເກວລໍ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘຄຫຓໂຕຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ເອເຕ ເຕ, ກສ຺ສປ…ເປ… ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຕາວ ປເທນ. ເສສປຎ຺ຫາຕິ ‘‘ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ເສສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຫາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ໂຫ ປາຬິຍໍ ສຣູເປເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ນ ອຸທ຺ຘໂຕ. ປຏິເສຘິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຕິຍປຎ຺ໂຫ, ຕາວ ປຐມທຸຕິຍປຎ຺ຫປຏິກ຺ເຂເປເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ໂສ ຫິ ປຎ຺ໂຫ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຏິກ຺ເຂເປນ ເອກຊ຺ຌໍ ປຏິກ຺ເຂເປນ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸໂຠ…ເປ… ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ກາຣໂກ ເວທໂກ ວາ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ເຕນ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ວິຍ, ສຸຂາທິຘມ຺ມານໍ ວິຍ ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປ຺ປາທວນ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸປ຺ປາເທ ຈ ສຕິ ອວສ຺ສໍຠາວີ ນິໂຣໂຘຕິ ອນວກາສາ ນິຈ຺ຈຕາຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ສຍໍກຕ’’ນ຺ຕິ ປຐມປຎ຺ຫປຏິກ຺ເຂໂປ ປຈ຺ຉາ ເຈ ອຕ຺ຕໂນ ນິຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວາ ປຈ຺ຉາປິ. ເສສປຎ຺ຫາຕິ ຕຕິຍປຎ຺ຫາທໂຍ. ຕຕິຍປຎ຺ໂຫ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ເອວຎ຺ຈ ຕຕິຍປຎ຺ໂຫ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕສ຺ສ ທີປເນນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ຕສ຺ສ ອຊານນຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໓໙-໔໐; ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑).

ຍໍ ປຣິວາສໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິວສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນາຕິ ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ຍາຈນ຺ເຕນ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ. ຄາມປ຺ປເວສນາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນາຕິທິວາປຏິກ຺ກມນໍ, ນເວສິຍາທິໂຄຈຣຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ກິຈ຺ເຈສຸ ທກ຺ຂຕາທິ, ອຸທ຺ເທສາທີສຸ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ທຕາ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອວຓ຺ຓຠຓເນ ອຕ຺ຕມນຕາ, ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອວຓ຺ຓຠຓເນ ອນຕ຺ຕມນຕາ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຓ຺ຓຠຓເນ ອນຕ຺ຕມນຕາ, ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວຓ຺ຓຠຓເນ ອຕ຺ຕມນຕາຕິ (ມຫາວ. ໘໗) ອິເມສໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອຏ຺ຐ ວຕ຺ຕານີຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ຕິຕ຺ຖິຍວຕ຺ຕານິ ປູເຣນ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຕິກາເລນ ຄາມປ຺ປເວສນາ ຕຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີສມາຈາເຣນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນາຕິທິວາປຏິກ຺ກມນນ຺ຕິ ອິທເມກໍ ວຕ຺ຕໍ.

ອຍເມຕ຺ຖ ປາໂຐຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ກສ຺ສປສຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ປາໂຐ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໐໒-໔໐໓). ຆໍສິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓໍ ນິຆໍສິຕ຺ວາ ອຘິກຣຓິຍາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທສເມວ ຄຍ຺ຫຕິ, ເອວໍ ປຣິວາສວຕ຺ຕຈຣເຓນ ຆໍສິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຠາວວີມໍສເນນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘ ເອວ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິຘ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ທຕນ຺ຕິ ສາສນໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ທຕໍ ທຬ຺ຫຕຣາຠິຣຸຈິຕໍ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກຏໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປສິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທາຍ ອຸປນິສ຺ສຍາຠາວໂຕ. ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ປຕ຺ຕາສນວເສນ ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ.

ອເຈລກສ຺ສປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຕິມ຺ພຣຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ຍສ຺ມາ ຕິມ຺ພຣຸໂກ ‘‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕາວ ເວທຍຕີ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ, ຕສ຺ມາ ຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິສໍຫຣິຕຸໍ ຠຄວາ ‘‘ສາ ເວທນາ’’ຕິອາທິໍ ອໂວຈ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ເວທນາຕິອາທິ ສຍໍກຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ນິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາປີຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ເວທນາ…ເປ… ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາເຐ. ອາທິມ຺ຫິເຍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມວຈເນນ ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິ ໂຕ-ສທ຺ໂທ ນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈເນ. ເອວ-ກາເຣນ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເວທນາໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕາ, ເວທນາຍ ກາຣໂກ’’ຕິ ລທ຺ຘິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ວາໂທ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ອິຘ ‘‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກສ຺ສາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ເວທນາຍ ເອວ ເວທນາ ກຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອິມິສ຺ສາຕິ ຍາຍ ເວທນາຍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ກຕໍ, ອິມິສ຺ສາ. ປຸພ຺ເພປີຕິ ສສ຺ສຕາກາຣໂຕ ປຸພ຺ເພປິ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຕນ຺ຕິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ຕິມ຺ພຣຸໂກ ‘‘ເວທນາວ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫໍ ສາ ເວທນາ…ເປ… ນ ວທາມີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎາ ເວທນາຕິອາທີສຸປິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກາຣກເວທນາຕິ ກຕ຺ຕຸຠູຕເວທນາ. ເວທນາສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເວທນາຠູຕສຸຂທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ, ນ ວຏ຺ຏສຸຂທຸກ຺ຂໍ. ‘‘ວິປາກສຸຂທຸກ຺ຂເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຍໍກຕໍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ.

ຕິມ຺ພຣຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ອວິຊ຺ຊາ ນີວຣຓາ ຠວາທິ-ອາທີນວສ຺ສ ນິວາຣິຕປຏິຈ຺ຉາທິກາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊານີວຣໂຓ, ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວາຣິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອຍໍ ກາໂຍຕິ ພາລສ຺ສ ອປ຺ປຫີນກິເລສສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕາທີນເວ ອຍາຖາວທສ຺ສນວເສນ ຕຓ຺ຫາຍ ປຏິລທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍຠວູປຄາ ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕິ. ເຕຫິ ຈ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ກາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ອສ຺ສາຕິ ພາລສ຺ສ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ ນາມຣູປນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສຬາຍຕນສງ຺ຄຫໂຕ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ. ເອວເມຕໍ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວາຣິຕຕ຺ຕາ, ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ສປຣສນ຺ຕານຄຕສວິຎ຺ຎາຓກກາຍສງ຺ຂາຕໍ ທ຺ວຍໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕-໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓-໔໕; ໔.໖໐-໖໑; ກຖາ. ໔໖໕, ໔໖໗) ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸຣູປາທິທ຺ວຍານິ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນານິ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫາທ຺ວຍໍ ນາມ ກິເຣຕໍ ອນວເສສໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ສຬາຍຕນານິ ສງ຺ຄຫິຕາເນວ. ຜສ຺ສກາຣຓານີຕິ ຜສ຺ສປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍານິ. ເຍຫີຕິ ເຫຕຸທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຫິ ກາຣຓຠູເຕຫີ’’ຕິ. ຜສ຺ໂສ ເອວ ຜຸສນກິຈ຺ໂຈ, ນ ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓວເສນາຕິ ອເວກລ຺ລວເສນ. ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ຫີນານິ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວິຍາຕິ ‘‘ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍນິພ຺ພຕ຺ຕນາທິມ຺ຫີຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ກາຍນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ກາໂຍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ເອເຕນາຕິ ກາຍນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາ. ອາທິສທ຺ເທນ ຜສ຺ສສຬາຍຕນາທິສງ຺ຄໂຫ. ອຘິກໍ ປຍສຕິ ປຍຸຎ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປຍາໂສ, ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິກປໂຍໂຄ’’ຕິ.

ຠຄວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປາທກຠາເວນ ມູລຠາເວນ ຠຄວໍມູລກາ. ອິເມ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ກາຣຓຘມ຺ມາ. ເຍຫິ ມຍໍ ພາລປຓ຺ຑິຕານໍ ສມາເນປິ ກາຍນິພ຺ພຕ຺ຕນາທິມ຺ຫິ ວິເສສໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອຸປ຺ປາທິຕາ’’ຕິອາທິ. ອາຊານາມາຕິ ອຠິມຸຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານາມ. ປຏິວິຊ຺ຌາມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ອຘິຄຈ຺ຉາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕາເນ ປາເປຕາ. ວິເນຕາຕິ ຍຖາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິເສສໂຕ ເນຕາ, ຕທງ຺ຄວິນຍາທິວເສນ ວາ ວິເນຕາ. ອນຸເນຕາຕິ ອນຸຣູປໍ ເນຕາ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຍຖາຘມ຺ມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາປິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸຣູປໂຕ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາສຠາວໂຕ …ເປ… ທສ຺ເສຕາ’’ຕິ. ອາປາຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ ຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສຣຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ປຏິສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ຠຄວາ ປຏິສຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນກວເສນ ຜສ຺ໂສ ຎາຓສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ອຫໍ ກິນ຺ນາໂມ’’ຕິ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ, ຠຄວາ ຈສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ອຸປຏ຺ຐາຕູຕິ ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕຸ. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕູຕິ ຠຄວໂຕ ເອວ ຠາໂຄ ໂຫຕຸ, ຠຄວາວ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຠຄວໂຕ ຠາໂຄ ຍທິທໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອກ຺ຂານໍ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສວນໍ ຠາໂຄຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ສເມຕິ. ເກຈິ ປນ ປຏິຠາຕູຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ ຎາເຓນ ທິສ຺ສຕຸ ເທສີຍຕູຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫເຍວ ໂນ ກເຖຕ຺ວາ ເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ພາລສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຈ ກາຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມໍ…ເປ… ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ຊວາເປຕ຺ວາຕິ ຄຫິຕຊວນໍ ກຕ຺ວາ, ຍຖາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ຍທິ ນິຣຸທ຺ຘາ, ກຖໍ ອປ຺ປຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສປິ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ, ຕາເນວ ໂອສຘານິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ ຈ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ຕທຕ຺ຖວິເສສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂຍຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິກາຍນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄຫຓປຸພ຺ພກໍ ກາຍໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ພາເລນາ’’ຕິ ກຣຓວຈນໍ ນິສ຺ສກ຺ເກຕິ ອາຫ ‘‘ພາລໂຕ’’ຕິ. ຠາວິນາ ສຫ ປຏິສນ຺ຘິນາ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ. ໂຍ ປນ ເອກນ຺ຕໂຕ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພ, ໂສ ຠາວິນາ ປຏິສນ຺ຘິນາ ‘‘ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ’’ຕິ, ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຈ ຍາວ ອຣິຍຠູມິໍ ນ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕາວ ພາລຘມ຺ມສມງ຺ຄີ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ໂພປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ພາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ຂີຓາສໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ຂີຓາສວ-ສທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ວິເສສິໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ເສກ຺ຂາ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ. ເຕ ຫິ ສິຂາປຕ຺ຕປຓ຺ຑິຈ຺ຈຠາວລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຂີຓາສວາ ວິຍ, ພລວຕຣານໍ ປນ ພາລຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ພາລາຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິຍ. ຠຊິຍມານາ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘໍ ອຸປາທາຍ ປຓ຺ຑິຕປກ຺ຂໍ ຠຊນ຺ຕິ, ນ ພາລປກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນາຕິ.

ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂຕໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ອຸປາທາຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາທາຍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມຕິ ຍຖາຣຫໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາ. ເຍສໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາເຍວ ສຸໂພຘໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເທສິໂຕ. ເຍສໍ ປນ ວິເນຍ຺ຍານໍ ຕທຸຠຍສ຺ມິໍ ວິຠຊ຺ຊ ສຸເຕ ເອວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ຕທຸຠຍໍ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາໂວ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕຕາ. ອສຠາວຘມ຺ເມ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ສຠາວຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ຊາຕິ ຊຣາ ມຣຓຎ຺ຈ ສຠາວຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ, ເຍສໍ ປນ ຂນ຺ຘານໍ ຊາຕິ ຊຣາ ມຣຓຎ຺ຈ, ເຕ ເອວ ສຠາວຘມ຺ມາ, ອຖ ກສ຺ມາ ເທສນາຍ ເຕ ຄຫິຕາຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ຊາຕິ ຊຣາ ມຣຓຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ວິກາຣມຕ຺ຕໍ, ນຎ຺ເຎສໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຄຫິຕາຕິ. ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ນ ວິເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານໍ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຕຖາຄຕຸປ຺ປາທາຍຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ສາ ຕຖາຄຕານໍ ອຸປ຺ປາເທປິ ອນຸປ຺ປາເທປິ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ສາ ກາມໍ ອສງ຺ຂຕາ ວິຍ ຘາຕຸ ນ ນິຈ຺ຈາ, ຕຖາປິ ‘‘ສພ຺ພກາລິກາ’’ຕິ ເອເຕນ ຊາຕິປຈ຺ຈຍໂຕ ຊຣາມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິເຍວ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ຊາຕິປຈ຺ຈຍາຕິ ຈ ຊາຕິສງ຺ຂາຕປຈ຺ຈຍາ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ຐິຕາວ ສາ ຘາຕຸ, ຍາຍໍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາ ຕສ຺ສ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ. ອິທານິ ນ ກທາຈິ ຊາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ ໂຫຕິເຍວາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ນິຍເມຕິ. ອຸຠເຍນປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຍຕ຺ຖ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອວສ຺ສໍຠາວິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຐິຕາວ ສາ ຘາຕູ’’ຕິ. ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ສ ວເສນ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິ, ສາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ. ຘມ຺ເມຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ. ນິຍເມຕິ ວິເສເສຕິ. ເຫຕຸຄຕວິເສສສມາໂຍໂຄ ຫິ ເຫຕຸຜລສ຺ສ ເອວໍ ຘມ຺ມຕານິຍາໂມ ເອວາຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຐິຕາວ ສາ ຘາຕູຕິ ຍາຍໍ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ, ເອສາ ຘາຕຸ ເອສ ສຠາໂວ. ຕຖາຄຕານໍ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິຍມາໂນ, ມຊ຺ເຌ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຍມາໂນ ນ ຕຖາຄເຕຫິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ, ອຖ ໂຂ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ສພ຺ພກາລໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍໂຕ ສມ຺ຠໂວຕິ ຐິຕາວ ສາ ຘາຕຸ, ເກວລໍ ປນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປເວທນໂຕ ຈ ຕຖາຄໂຕ ‘‘ຘມ຺ມສາມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕາວ ສາ ຘາຕູ’’ຕິ. ສາ ເອວ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປລ຺ລາສາຠາວໂຕ ເອວໍ ອວພຸຊ຺ຌມານສ຺ສ ເອຕສ຺ສ ສຠາວສ຺ສ, ເຫຕຸໂນ ວາ ຕເຖວ ຠາວໂຕ ຐິຕຕາຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ, ຊາຕິ ວາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິ ປວຕ຺ຕອາຍູຫນ-ສໍໂຍຄ-ປລິໂພຘ-ສມຸທຍ-ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕີຕິ ຕທຸປ຺ປາທາທິຠາເວນສ຺ສາ ຐິຕຕາ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ’’ຕິ ຜລໍ ປຕິ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ເຫຕຸເມວ ວທຕິ. ຘາຣີຍຕິ ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ວາ ຘມ຺ໂມ, ຕິຏ຺ຐຕິ ຕຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຜລນ຺ຕິ ຐິຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຜລສ຺ສ ຘາຣຓໂຕ, ຕສ຺ສ ຐິຕິ ສຠາໂວ, ຘມ຺ມໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ, ປຈ຺ຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໔). ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ ເອວ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ. ສາ ເອວ ຘາຕຸ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ສຠາວສ຺ສ, ເຫຕຸໂນ ວາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຠາວໂຕ, ‘‘ນ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍມານສ຺ສ ຈ ຕພ຺ຠາວາຠາວໂຕ ນິຍາມຕາ ວວຕ຺ຖິຕຠາໂວຕິ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ. ຜລສ຺ສ ວາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິຍາ ສຕິ ສມ຺ຠໂວ ຘມ຺ເມ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຐິຕຕາຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ, ອສຕິ ອສມ຺ຠໂວ ຘມ຺ມນິຍາມຕາຕິ ເອວໍ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ວິຠາເວຕິ, ຕໍ ‘‘ຐິຕາວ ສາ ຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣເຓນ ອຠິມຸຂໍ ພຸຊ຺ຌຕິ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ເອວ ອຠິສເມຕິ ອຠິມຸຂໍ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ອາທິໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິໂຍສາເປນ຺ໂຕ ເທເສຕິ. ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສນວເສນ ປກາເຣຫິ ຎາເປນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ປກາເຣຫິ ເອວ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐເປຕິ. ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ. ວິວຏຎ຺ຫິ ວິຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ເຫຕູທາຫຣຓທສ຺ສເນຫິ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ. ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ໂຕ ຕຖາ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ປສ຺ສຖາຕິ ຈາຫ.

ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທີສູຕິ ຊາຕິອາທີນໍ ຊຣາມຣຓປຈ຺ຈຍຠາເວສຸ. ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ຍາວຕເກຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຍໍ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຣຫໍ, ອວິກເລຫິ ເຕເຫວ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ອູນາຘິເກຫີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນູນາຘິເກເຫວາ’’ຕິ. ຍຖາ ຕໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກມນສິກາເຣຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ. ເຕນ ຕໍຕໍຜລນິປ຺ຜາທເນ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ຕປ຺ປກາຣຕາ ຕຖຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາມຄ຺ຄິນ຺ຕິ ສໂມຘານໍ, ສມວາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມ຺ຠວາຠາວໂຕຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຖາວິຘປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍຎ຺ຫິ ສຕິປິ ຜລສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊເນ ຕສ຺ສາວິຕຖຕາ ສິຍາ. ອຎ຺ຎຘມ຺ມປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຜລຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍຫິ. ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຜລຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນ ຫິ ກທາຈິ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກມນສິກາເຣຫິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຕສ຺ສາ ສາມຄ຺ຄິຍາ ອຎ຺ຎຖຕາ ນາມ ສິຍາ, ນ ເຈຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ອນຎ຺ຎຖຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຍໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ປຈ຺ຈຍສມູຫໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ຕາ-ສທ຺ເທນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ ຍຖາ ‘‘ເທໂວເຍວ ເທວຕາ’’ຕິ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ສມູໂຫ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ສມູຫຕ຺ໂຖ ຕາສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ຊນານໍ ສມູໂຫ ຊນຕາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ນ ນິຈ຺ຈໍ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ. ຊຣາມຣຓໍ ນ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິກາຣຠາວໂຕ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ສງ຺ຂຕາທີສຸປິ. ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕໍ ສຫິເຕເຫວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ຍຖາສຠາວໍ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕໍ. ປຈ຺ຈຍາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ວິນາ ເຕນ ສຫິຕສເມຕເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈເຍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຂຍສຠາວນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ. ວິຄຈ຺ຉນກສຠາວນ຺ຕິ ສກຠາວໂຕ ອປຄຈ຺ຉນກສຠາວໍ. ວິຣຊ຺ຊນກສຠາວນ຺ຕິ ປລຸຊ຺ຊນກສຠາວໍ. ນິຣຸຊ຺ຌນກສຠາວນ຺ຕິ ຂຓຠງ຺ຄວເສນ ປຠງ຺ຄຸສຠາວໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ຊຣາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຊນກປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ກມ຺ມາທີນໍ. ກິຈ຺ຈານຸຠາວກ຺ຂເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈານຸຠາໂວ ນາມ ຍຖາ ປວຕ຺ຕມາເນ ປຈ຺ຈເຍ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕນກ຺ຂເຓ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຸປ຺ປາທນໍ ປຕິ ພ຺ຍາວໂຏ ນາມ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຍ ຘມ຺ມາ ຣູປາທໂຍ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຈ ອນຸປລພ຺ຠມານາ, ເຕສໍ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣີຍຕິ, ເອວໍ ຊາຕິຍາປິ ສາ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ ຕໍຂຓູປລທ຺ຘໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ຊາຕິຍາ ກຸໂຕຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ເອເກນ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຊາຍມານຘມ຺ມານໍ ວິກາຣຠາເວນ ອຸປລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ. ຍທິ ນິປ຺ຜນ຺ນຘມ຺ມາ ວິຍ ຊາຕິ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ຕສ຺ສາ ກຸໂຕຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ນ ເຈວໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອຖ ໂຂ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ວິກາຣຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເອເກນ ປຣິຍາເຍເນຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈາຕິອາທີນິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປນ ຊຣາມຣເຓ, ຊນກປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ກິຈ຺ຈານຸຠາວກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ອລພ຺ຠນໂຕ. ເຕເນວ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສວິປສ຺ສນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫ-ສທ຺ໂທ ອປ຺ປຘານຠາວທີປໂນ ‘‘ສມກ຺ຂິກໍ, ສມກສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອປ຺ປຘານຠູຕາ ຫິ ວິປສ຺ສນາ, ຍຖາຠູຕທສ຺ສນມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ. ‘‘ປຸຣິມໍ ອນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວສ຺ສປິ ຄຫຓໍ ສິຍາຕິ ‘‘ປຸຣິມໍ ອນ຺ຕໍ ອຕີຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈາຕິ ສສ຺ສຕາສງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິອາສງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຍໂຕ ປຠຸຕິ ອຫໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ນ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ກສ຺ມາ? ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາກາຣທ຺ວຍາວລມ຺ພນໂຕ. ຕສ຺ສາ ປນ ອຕີຕວຕ຺ຖຸຕາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສສ຺ສຕາຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣນິສ຺ສິຕຕາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ. ອາສປ຺ປນປຣິສປ຺ປນປວຕ຺ຕິກໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ກສ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ນ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິໍກາຣຓນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກາຣຓໍ ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວິຕາ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊາຕິລິງ຺ຄຸປປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິຊາຕິໍ, ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕາທິລິງ຺ຄໍ, ເທວມນຸສ຺ສາທິອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຸປາທາຍ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ສນ຺ຕານໍ ມຊ຺ຌິມໍ ປມາຓໍ, ເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປມາຓິໂກ, ຕທຠາວໂຕ ອຘິກຠາວໂຕ ວາ ‘‘ອປ຺ປມາຓິໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈີຕິ ສາຣສມາສາຈຣິຍາ. ເຕ ຫິ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອິສ຺ສເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ປຸພ຺ພກເຕນ ວາ ອເຫຕຸໂຕ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອເຫຕຸໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກງ຺ຂາປິ ຫິ ເຫຕຸປຣາມສນເມວາຕິ. ປຣມ຺ປຣນ຺ຕິ ປຸພ຺ພາປຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ກາລາຘິວຈນໍ, ຕຎ຺ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈາຕິ ສສ຺ສຕາສງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ, ອຸຈ຺ເຉທາສງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸຈ຺ເຉທນກງ຺ຂາ, ຕໂຕ ປຣໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິມາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ກຖໍ, ອິທໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ກຖໍກຖາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຖໍກຖີ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉີ’’ຕິ. ກາ ເອຕ຺ຖ ຈິນ຺ຕາ? ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ມຫາມາຕາຍ ປຸຕ຺ຕໍ. ມຸຓ຺ເຑສຸນ຺ຕິ ມຸຓ຺ເຑນ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຊາຄຣຓກາເລ ນ ສກ຺ກາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ມຸຓ຺ເຑສຸໍ ກຸລຘມ຺ມວເສນ ຍຖາ ເອກຈ຺ເຈ ກຸລຕາປສາ. ຣາຊຠເຍນາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ສີຕິຠູຕນ຺ຕິ ອິທໍ ມຘຸຣກຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓວຈນໍ. ‘‘ເສຕຠູຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຸທເກ ຈິຣຏ຺ຐາເນນ ເສຕຠາວໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ ກຓ຺ໂຓ ວິຍ ສູຕປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎີ, ສູຕປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎີ. ຊາຕິຍາ ວິຠາວິຍມານາຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາມສນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອວມ຺ປິ ສິຍາ ກງ຺ຂາ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາປິ ຈ ຣາຊາໂນ ວິຍາຕິ ມນຸສ຺ສາປິ ຈ ເກຈິ ເອກຈ຺ເຈ ຣາຊາໂນ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ‘‘ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີ’’ຕິ ປເທ. ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊີໂວຕິ ປຣປຣິກປ຺ປິຕໍ ອນ຺ຕຣຕ຺ຕານໍ ວທຕິ. ໂສຬສໍສາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຣີຣປຣິມາຓອງ຺ຄຸຏ຺ຐ-ຍວປຣມາຓຸປຣິມາຓຕາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຊີວວິສຍາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ສາ ອຕ຺ຕຠາວວິສຍາວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອາຄຕິຄຕິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຍຕາຍໍ ອາຄໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຈ ຄມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາປຫານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອິຕເຣປິ ຕໂຍຕິ ສກທາຄາມີອາທໂຍ ອວາຣິຕາ ເອວ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ…ເປ… ສຸທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ນິປ຺ປເທສໂຕ ສຈ຺ຈສໍປຏິເວຘສ຺ສ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ.

ປຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຫາຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.