໒. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍປີຕິ ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕປິ. ປິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຕເທກເທສໍ ອິຘ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ມູລໍ. ວິຕ຺ຖາຣເທສນນ຺ຕິ ‘‘ວິຠຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວິຠງ຺ຄເທສນໍ. ອຸທ຺ເທສເທສນາ ປຐມສຸຕ຺ເຕ ອນຸໂລມເທສນາສທິສາວ. ປຸນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ປຐມໍ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊນວເສນ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ພ຺ຍຕິເຣກນເຍນ ວິວຏ຺ຏມ຺ປິ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ປຸນຄ຺ຄຫຓໍ.

ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈິ ປກາຣໂຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ເຕ ສາມຎ຺ຎໂຕ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ…ເປ… ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ຄຕິຊາຕິວເສນາຕິ ປຎ຺ຈຄຕິວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ເອເກກາຍ ຄຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາທິຠຸມ຺ມເທວາທິຫຕ຺ຖິອາທິຊາຕິວເສນ ຈ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກິຈ຺ຈວິເສສໍ, ‘‘ມານສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມາເນ ອຕ຺ເຖ ສທ຺ທວິເສສໍ, ‘‘ປຓ຺ຑຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຄຸຓວິເສສໍ, ‘‘ເຈຕສິກໍ ຫທຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນິສ຺ສຍວິເສສໍ, ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວຕ຺ຖາຠາວວິເສສໍ, ‘‘ອລຸພ຺ຠນາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກິຣິຍາຠາວວິເສສໍ, ‘‘ອລຸພ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວຕາວິເສສນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ວາ ທີປນາ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ຊີຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນາກາໂຣ ຊີຣຓຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ.

ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາຕິ ກລລກາລໂຕ ປຠຸຕິ ປຸຣິມຣູປານໍ ຊຣາປຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ປຈ຺ຉິມຣູປານິ ປຣິປກ຺ກຣູປານຸຣູປານິ ປຣິຓຕປຣິຓຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສຸປຣິຓຕຣູປານໍ ປຣິປາກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິສຠາວານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ຊຣາຍ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ປກຕິນິທ຺ເທສາຕິ ຜລວິປຈ຺ຈນປກຕິຍາ ນິທ຺ເທສາ, ຊຣາຍ ວາ ປາປຸຓິຕພ຺ພຜລເມວ ປກຕິ, ຕສ຺ສາ ນິທ຺ເທສາ, ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາຕິ ອຸທກາທິຄຕມຄ຺ເຄສຸ ຕິຓຣຸກ຺ຂສໍຠຄ຺ຄຕາທໂຍ ວິຍ ປຣິປາກຄຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ປຣິປຸຓ຺ຓຣູເປສຸ ລພ຺ຠມານາ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທໂຍ ຊຣາຍ ຄຕມຄ຺ຄາອິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ຊຣາຕິ.

ຍສ຺ມາ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ຫາຍຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊຊ຺ຊຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຍຸຫານາທໂຍ ປກຕິນິທ຺ເທສາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມຫິ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອວີຈິຊຣາ ມຓິອາທີສຸ ມນ຺ທທສກາທີສຸ ເອເກກທສເກສຸ ຈ ຂເຓ ຂເຓ ຊິຓ຺ຓວິກາຣາທີນໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສູຕິ ມຓິອາທິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກາທີສຸ, ປາຓີນໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ເນ ສກລອາຍຸສ຺ມິໍ ຄຫິຕຕຣຸຓຍຸວາຊຣາກາເລສຸ, ເອກທ຺ວິຕ຺ຕິທິວສາຕິກ຺ກເມສຸ ປຸປ຺ຜາທີສຸ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຊຣາວິເສສສ຺ສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ສວີຈິຊຣາ ນາມ.

ຈວນກວເສນາຕິ ຈວນການໍ ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ. ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຍ ຈຸຕິຍາ ຈວນເມວ ຈວນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວວຈເນນ ລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ, ປາຬິຍໍ ‘‘ຈຸຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ສຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊມານຕາ. ເຕນ ‘‘ເຠໂທ’’ຕິ ອິມິນາ ຂນ຺ຘານໍ ຠິຊ຺ຊມານຕາ ເຠທສມງ຺ຄິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຐານາຠາວປຣິທີປນນ຺ຕິ ເກນຈິປິ ອາກາເຣນ ອວຏ຺ຐານາຠາວທີປນໍ. ຆຏສ຺ເສວາຕິ ຫິ ວິສທິສູທາຫຣຓໍ. ຍຖາ ຆເຏ ຠິນ຺ເນ ກປາລາທິອວຍວເສໂສ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວໍ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຠງ຺ເຄສຸ, ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຈຸສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸສຎ຺ຎິຕໍ ມຣຓໍ. ‘‘ກາລມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສນ຺ຕານສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມຸຈ຺ເຉທຠູຕໍ ຂີຓາສວານໍ ມຣຓໍ ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂຓິກມຣຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣິຍາຕິ ອນ຺ຕກສ຺ສ ກິຣິຍາ, ຍາ ໂລເກ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ມຈ຺ຈູ’’ຕິ, ມຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວນກາໂລ ເອວ ວາ ອນຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ກາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເຠທປວຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ມຈ຺ຈຸ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ໂຍ ‘‘ມຈ຺ຈູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຠໂທ, ຕເມວ ມຣຓໍ ‘‘ປາຓຈາໂຄ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕຸໂວກາຣວເສນາຕິ ຈຕຸໂວກາຣຠວວເສນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣູປກາຍສຎ຺ຎິໂຕ ກເຬວໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອກໂວກາຣຠເວປິ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ, ຣູປກາຍສ຺ສ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກໂວກາຣວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸໂວກາຣວເສນ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເສສທ຺ວຍວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຂນ຺ຘເຠທສພ຺ຠາວໂຕ. ເສສທ຺ວຍວເສນາຕິ ເສສຠວທ຺ວຍວເສເນວ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ຍທິປິ ເອກໂວກາຣຠເວ ຣູປກາໂຍ ວິຊ຺ຊຕິ, ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປຕິ ໂຍຊນາ. ກເຬວຣໍ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ມຣຓໍ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ, ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓມຕ຺ເຕນ.

ຊາຍນຏ຺ເຐນາຕິອາທິ ອາຍຕນວເສນ ໂຍນິວເສນ ຈ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຕ຺ຕຸຠາວວເສນ ປທທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕີ’’ຕິ ປນ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິນິທ຺ເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ. ປາກຏາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂວຫາຣເທສນາ.

ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເອກຈຕຸໂວກາຣຠເວສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສສຣູປຘາຕຸຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ກາມຘາຕຸຍໍ ວິກລາວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນວນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ປຸນ ທສນ຺ນໍ ເອກາທສນ຺ນຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສນ຺ຕຕິຍນ຺ຕິ ເຍນ ກມ຺ມຸນາ ຂນ຺ຘານໍ ປາຕຸຠາໂວ, ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຕສນ຺ຕຕິຍໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມໍເຍວ ກມ຺ມຠໂວ ‘‘ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ກມ຺ເມນ ນິຍ຺ຍາທິຕອຕ຺ຕຠາວຸປປຕ຺ຕິວເສນ ຠວຕີຕິ ຠໂວ, ຕຖາ ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕວິປາໂກ ກຏຕ຺ຕາຣູປຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຠໂວ’’ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ມໍ ຜລໂວຫາເຣນ ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ.

ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອເຕນ ກິເລສກາເມນ. ນ ເກວລໍ ອິຘ ກຣຓສາຘນເມວ, ອຖ ໂຂ ກຕ຺ຕຸສາຘນມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຍໍ ວາ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມໍ. ກາໂມ ຈ ໂສ ກາມນຏ຺ເຐນ, ອຸປາທານຎ຺ຈ ຠຸສມາທານຏ຺ເຐນາຕິ ກາມຸປາທານໍ. ເອຕນ຺ຕິ ກາມຸປາທານປທໍ. ປຸນ ເອຕນ຺ຕິ ກາມຸປາທານສງ຺ຂາຕໍ.

ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍມານໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ ປຸຣິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸປາທິຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາປີຕິ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕວາທຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ທິຏ຺ຐຸປາທານທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິນິມຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານຠູຕໍ ອິຘ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິວຈເນຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເຍນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສນ ໂຄສີລໂຄວຕາທິໍ ສມາທິຍຕິ ເຈວ ອນຸຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ໂສ ໂຄສີລໂຄວຕາທີນີຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຄສີລ…ເປ… ສຍເມວ ອຸປາທານານີ’’ຕິ. ອຠິນິເວສໂຕຕິ ອຠິນິເວສນໂຕ.

ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາທສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ. ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປຕຓ຺ຫາທິຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ ຉທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓິກຘມ຺ມານໍ ປຏິນິຍຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ຊວນວີຖິຍາ ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ. ສຠາເວເນວ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ເວຬຸ ວິຍ ນິສ຺ສໂຍ ອຫຸຕ຺ວາ ໂອລຸມ຺ຠກຠາເວນ ຠາໂວ ອຸປາທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຕໍສທິສໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູເປຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ. ສາ ຕິວິຘາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາມສ຺ສາທຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຊາຕນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈຘຸວສສ຺ສຕາຠິນິເວສມຸເຂນ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ. ຠວສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ຠວຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ຫິ ຠວທິຏ຺ຐິ ຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຠວສ຺ສາທວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຠວຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ວິຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ເອວໍ ຕານິ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຍາ ຉ ກາມຕຓ຺ຫາ, ຉ ຠວຕຓ຺ຫາ, ຉ ວິຠວຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອຕານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈໂຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກສນ຺ຕຕິຍໍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ. ອຕີຕາຣມ຺ມຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອິຕຣາຣມ຺ມຓານິ ວາ, ສຍໍ ປນ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທານິ ອປເຣນປິ ປກາເຣນ ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມຸທາຍຄ຺ຄາຫໂຕ ອສ຺ມີຕິ ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕ຺ຖມສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ‘‘ອິທໍປກາໂຣ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕາວ ອນຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ.

ເອວມາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເອວມສ຺ມິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມິ, ອຫໍ ຠວິສ຺ສໍ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສໍ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສໍ, ອສສ຺ມິ, ສຕສ຺ມິ, ອຫໍ ສິຍໍ, ອິຕ຺ຖໍ ສິຍໍ, ເອວໍ ສິຍໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ເອວໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ສມໂຕ ອສມໂຕ ວາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວມສ຺ມິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວມສ຺ມີຕິ ອິທໍ ສມໂຕ ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ, ຍຖາ ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ເອວໍ ອຫມສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ອິທໍ ປນ ອສມໂຕ ຄຫຓໍ, ຍຖາຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຫໍ ຫີໂນ ວາ ອຘິໂກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານິ ຕາວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສສ຺ມີຕິ ສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມິ, ນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຕສ຺ມີຕິ ອສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມິ, ອນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິໂຕ ປຣານິ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອປາຫໍ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ‘‘ອປິ ນາມາຫໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິປິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວເມເຕສຸ –

ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສຸທ຺ຘສີສາ ສີສມູລກາ;

ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ເອຕານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ວິຠາວເຍ.

ເອເຕ ຫິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ນາມ, ‘‘ອສ຺ມິ, ຠວິສ຺ສໍ ສິຍໍ, ອປາຫໍ ສິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ ນາມ, ‘‘ອິຕ຺ຖມສ຺ມີ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປາຬິຍໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ຕຓ຺ຫາ ອາຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປາທິນິສ຺ສິຕານີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ອສ຺ມີຕິ ອິມິນາ ອຠິເສກເສນາປຈ຺ຈາທິນາ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມູລຠາວໂຕ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຄເຫຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄສ຺ສ ສໍຂິປນວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫເນ ກຣິຍມາເນ. ‘‘ຉຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາກາຍາ’’ຕິອາທິ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ຣູເປ ຕຓ຺ຫາ ຣູປຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິ ນິທ຺ເທສຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາມຣາຄຠາເວນາ’’ຕິອາທິໂກ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິໂກ ຈ ນິທ຺ເທສວິຕ຺ຖາໂຣ. ‘‘ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຉເຬວາ’’ຕິອາທິໂກ ສງ຺ຄໂຫ.

ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິຎ຺ຎາຓານິ ວິຍ ອເນກາ ເອວ ເວທນາ, ຕສ຺ມາ ຕາ ຣາສິວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຉ ເວທນາກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາສມູຫາ’’ຕິ. ນິສ຺ສຍຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ນານາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ, ຕາ ກຸຈ຺ຉິນາ ຘາເຣນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ໂປເສນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ມາຕຸສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສເຫຕູຕິ ນິສ຺ສຍາທິຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ເວທນາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເວທນາປເທ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາຕິ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍານໍ ວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ. ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕນເຍນ ສາຘາຣຓໂຕ ວຕ຺ວາປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕເວທນເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປາກວເສນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ຍສ຺ມາ ຈກ຺ຂາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ລກ຺ຂຓາທິວິຠາຄໂຕ, ອາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວິເສສໂຕ, ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນາທິວເສນ ວິຠາວິຕານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ…ເປ… ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອາຫ.

ນມນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ນມນສຠາວໍ ເຕນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ປນ ເອກາວ ເວທນາ. ສພ຺ພທຸພ຺ພລຈິຕ຺ຕານິ ນາມ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິໂຍ ຈ ສນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕາສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ຕຖາ ປາກຏໍ, ຍຖາ ເຈຕນາທີນນ຺ຕິ ເຕ ເອເວຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຸທ຺ຘຏາ. ເຍນ ມຫນ຺ຕປາຕຸຠາວາທິນາ ກາຣເຓນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ມຫາຠູຕນິທ຺ເທເສ. ອຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍຕິ ‘‘ວຈນຕ຺ຖໂຕ ກລາປໂຕ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓາທິນິຈ຺ຉຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ. ນນຸ ໂສ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສຕິ? ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອຕິເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ. ຠູຕານິ ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປາທາຣູປໍ ‘‘ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ນິສ຺ສາຍາຕິປິ ເອເກ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ ນາມ ເອກໍສໂຕ ອປຣກາລກິຣິຍາເປກ຺ຂາຕິ ປາຐເສເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສນ ວິນາ ເອວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມູຫຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມູຫສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິນິທ຺ເທເສນ ສມູຫຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມູຫໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ອາຄຕນເຍນ ‘‘ເຕວີສຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວາ ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐານ. ໑.໑.໘) ອາຄຕຕ຺ຕາ ຫທຍວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕິຣູປຠາເວນ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕວີສຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ອສາຘາຣຓກາຣເຓນ ຈາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພໂລກິຍວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕຠູມກວິປາກຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂໂຓຕິ ອາຍູຫນສຠາໂວ. ໂຈປນວເສນາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສໍໂຈປນວເສນ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈນເຠທວເສນາຕິ ວຈີເຠທຸປ຺ປາທວເສນ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐາປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ໂຈປນໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກູນຕິໍສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາວິນິມຸຕ຺ຕາ ເອວ ເອກູນຕິໍສ ເຈຕນາ ເວທິຕພ຺ພາ ຕສ຺ສາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ.

ທຸກ຺ເຂຕິ ເອກມ຺ປິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ສໍສິເລສນນິສ຺ສຍວິສຍພ຺ຍາປນວເສນ ອຕ຺ຕານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນິໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກປິ ຫິ ວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທໂສ ອເນກຘາ ວິນິໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາ ຕທ຺ຘິຕຕ຺ເຖ ອຸຕ຺ຕຣປທສມາຫາເຣຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ປຸເຣຊາຕນິສ຺ສຍຠາເວນ. ສຫຊາຕນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປນ ຕໍສຫຊາຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄເອກວຈນໍ. ເອຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາຖາວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນປິ ເອກເທເສນ ຍາຖາວໂຕ ລກ຺ຂຓປຏິເວໂຘ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິວາຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຎາຓປວຕ຺ຕິຍາ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປທາເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ປນ ປຏິເວຘຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິເສຘກຖາທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ອນຸໂພຘຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ.

ສຫຊາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ຍສ຺ມາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ເອເກເນວ ກາຣເຓນ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ກິໍ ປນ ເອຕໍ ເອກໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ’’ຕິ. ອິທໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ນິໂຣຘປຏິປທານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາຣພ຺ຠາຕິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈທ຺ວຍນ຺ຕິ ນິໂຣໂຘ ມຄ຺ໂຄ. ຕຎ຺ຫິ ນຍຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ. ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຘມ຺ມຕ຺ຕາ ສຠາເວເນວ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ທຸທ຺ທສໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ທຸຣວຄ຺ຄາຫໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິເມ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ. ອນ຺ຘຠູຕນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາຣຠູຕໍ. ນ ປວຕ຺ຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫຕິ. ວຈນີຍຕ຺ເຕນາຕິ ວາຈກຠາເວນ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາຕິ ປີຬນາທິອາຍູຫນາທິວເສນ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໔໘໔; ໓.໑໐໔) ຍາຖາວໂຕ ສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປຸຣິມທ຺ວຍໍ ຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ. ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຸຠາທິວິປຣີຕຄ຺ຄາຫານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ອຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ອິທານິ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ທຸກ຺ເຂ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ. ສງ຺ຄຫໂຕຕິ ສໂມຘານໂຕ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ອສມ຺ປຏິເວຘກິຈ຺ຈໂຕ. ອຎ຺ຎາຓມິວາຕິ ວິສຍສຠາວໍ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອປ຺ປທານກິຈ຺ຈມິວ. ‘‘ທຸກ຺ເຂ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິເສສໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຕຖາ ອວິສິຏ຺ຐສຠາວທສ຺ສນໍ ອິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິເສສໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຂຓິກນິໂຣຘສ຺ສ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ວິຣາຄຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ປຏິພາຫນໍ ອິຘ ‘‘ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ເນສໍ ສພ຺ພໂສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘ, ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ເພຫິ ເອເຕຫິ ນິໂຣຘປເທຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເທສິຕຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏຎ຺ຈ. ‘‘ທ຺ວາທສຫີ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ອນຸໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ປເທຫິ ວຏ຺ຏໍ, ປຏິໂລມໂຕ ທ຺ວາທສຫິ ວິວຏ຺ຏໍ ອິຘ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.