໕. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘກໍ

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໔໓. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘເກ ມຸຏ຺ຐິກມລ຺ລາຕິ ມຸຏ຺ຐິເກນ ມຖນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຫິໍສນ຺ຕີຕິ ມຸຏ຺ຐິກມລ຺ລາ. ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ປທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄາມມຸທວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຉວິຣາຄມຓ຺ຑນານຸຍຸຕ຺ເຕນ ມຸໂທ ໂມທນໍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ມຸທວາ, ຄາເມ ວສນ຺ຕາ ມຸທວາ ຄາມມຸທວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉວິຣາຄມຓ຺ຑນານຸຍຸຕ຺ຕາ ນາຄຣິກມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ວຓ຺ຓວາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໙໓; ປາຈິ. ໖໗) ວິຍ ວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຖມ຺ເຠຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຖມ຺ໂຠ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕຖມ຺ໂຠເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຖມ຺ເຠ’’ຕິ.

ອິຏ຺ຐກາສິລາທາຣຸກຸຏ຺ຏານນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາກຸຏ຺ຏສິລາກຸຏ຺ຏທາຣຸກຸຏ຺ຏານໍ. ອຏ຺ຐປທາກາເຣນາຕິ ອຏ຺ຐປທຜລກາກາເຣນ. ຣາຊິໂຍຕິ ເລຂາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຏາເນ, ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ຖໂກຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພານໍ ວີຓາຫຕ຺ໂຖ ວິຍາຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ຖໂກ. ທາຣູຫິ ກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຣຸມຍຫຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ເຖນ, ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸຣຸວິນ຺ທກປາສາຓຈຸຓ຺ຓານີຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ປາສາຓສ຺ສ ຈຸຓ຺ຓານິ. ຕນ຺ຕິ ກຕຄຸຬິກກລາປກໍ, ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຣີເຣ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຣີເຣນ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ. ມກຣທນ຺ຕເກຕິ ມກຣນາມກສ຺ສ ມຈ຺ຉສ຺ສ ທນ຺ຕສທິເສ ທນ຺ເຕ. ມລ຺ລກມູລສຓ຺ຐາເນນາຕິ ເຂຬປຏິຄ຺ຄຫປາທສຓ຺ຐາເນນ. ຄິລານສ຺ສາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ອຄິລານສ຺ສ ປເຄວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໔໔. ທນ຺ເຕຕິ ມກຣທນ຺ເຕ. ອກຕໍ ມລ຺ລກໍ ອກຕມລ຺ລກໍ. ກປາລຂຓ຺ຑໍ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ກາສຜຸລ຺ລວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖວຏ຺ຏິ ອຸກ຺ກາສິກາ ນາມ. ນຕ຺ຖິ ກາສໍ ຜຸລ຺ລເມຕິສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ກາສາ, ສາ ເອວ ອຸກ຺ກາສິກາ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ຄິລານາຄິລານສ຺ສ ວາ ຊຣາທຸພ຺ພລຕຣຸຓພລວສ຺ສ ວາ. ປິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐິຍໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ປາຓິຕລສ຺ສ ປຸຖຸຏ຺ຐານໍ ປຸຖຸປາຓິ, ເຕນ ກຕໍ ປຸຖຸປາຓິກໍ, ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ນ຺ຫາຍນ຺ຕານໍ ວາ ອນ຺ຫາຍນ຺ຕານໍ ວາ ສພ຺ເພສໍ.

໒໔໕. ກຓ຺ຓໂຕຕິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທໂຕ. ມຸຕ຺ໂຕລມ຺ພກາທິວລ຺ລິສທິສຕ຺ຕາ ວລ຺ລິກາ ນາມ. ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລມ຺ພິຍຕິ ອເນນາຕິ ປລມ຺ພກໍ, ຕເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ປລມ຺ພກສຸຕ຺ຕໍ. ວລຍນ຺ຕິ ນິຍຸຣໍ.

໒໔໖. ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ນິຍຸຕ຺ຕໍ ທຸມາສິກໍ. ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸວງ຺ຄຸລໍ, ເກໂສ. ອຸຠເຍນປີຕິ ທຸມາສິກທຸວງ຺ຄຸລສງ຺ຂາເຕນ ອຸຠເຍນປິ. ອຍມ຺ປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ທຸມາສິກທຸວງ຺ຄຸລໂຕ.

ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອລິຂິຕ຺ວາ ສມໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂອລິຂິຕ຺ວາ ສນ຺ນິສີທາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ທນ຺ຕມຍາທີສູຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອຏ຺ຐິມຍາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຫຕ຺ຖຜເຓນາຕິ ຫຕ຺ຖສງ຺ຂາເຕນ ຜເຓນ. ຈິກ຺ຂລ຺ເລນາຕິ ຈິກ຺ຂລ຺ລສທິເສນ ນິຍ຺ຍາເສນ. ອຸທກເຕເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຎ຺ຈ ເຕລຎ຺ຈາຕິ ຈ ອຸທກສງ຺ຂາເຕນ ເຕເລນາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸທກມິສ຺ສເກນ ເຕເລນາ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຸທເກນ ມິສ຺ສກໍ ເຕລໍ ອຸທກເຕລນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຏ຺ຐໂລເມຕິ ອຸຏ຺ຐິຕໂລເມ. ຫຕ຺ຖໍ ເຕເມຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖໍ ອຸທກເຕເລນ ເຕເມຕ຺ວາ. ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣານມ຺ປີຕິ ອຸຓ຺ເຫນ ອຠິຕຕ຺ໂຕ ຈ ຣເຊຫິ ໂອກິຓ຺ຓສິໂຣ ຈ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣາ, ອຖ ວາ ອຸຓ຺ເຫນ ອຠິຕຕ຺ໂຕ ສິໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕສິຣາ, ຣເຊຫິ ໂອກິຓ຺ໂຓ ສິໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣາ, ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕສິຣາ ຈ ຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣາ ຈ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕຣໂຊກິຓ຺ຓສິຣາ, ປຸພ຺ພປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ, ເຕສມ຺ປິ. ອລ຺ລຫຕ຺ເຖນາຕິ ອທ຺ທຫຕ຺ເຖນ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

໒໔໗. ເຍສຸ ກໍສປຕ຺ຕາທີສຸ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ກໍສປຕ຺ຕາທີນິປີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກສ຺ມິໍຈິ ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຎ຺ຉວິ ນຸ ໂຂຕິ ສຎ຺ຊາຕາ ຉວິ ນຸ ໂຂ, ອຫໍ ຊິຓ຺ໂຓ ອມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ, ໂນຕິ ໂຍຊນາ.

ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຫິ ອາລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິຣາຄກເຣຫິ ມຸຂເລປເນຫີ’’ຕິ. ‘‘ມໂນສິລາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ມໂນສິລາ ເອວ ມໂນສິລິກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕານີຕິ ລຎ຺ຉນານິ. ຫຣິຕາລາທີຫິປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ມໂນສິລິກາຍ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຫຣິຕາລາທີຫິປີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໔໘. ນ ຠິກ຺ຂເວ ນຈ຺ຈໍ ວາຕິອາທີສຸ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ນິຈ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິ ປເຣຫິ ນຈ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ສາຘຸຄີຕນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຄີຕໍ, ສຊ຺ຊນານໍ ວາ. ທນ຺ຕຄີຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍນ຺ຕິ ຄີຕໍ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ຄາຍນໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ຄາຍາເປນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ປເຣຫິ ວາ ຄາຍາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ. ຍໍ ປນາຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ຍໍ ປຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຫຣເຓ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ອຂິລໍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕໍ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ. ສວນມ຺ປິ ຫິ ເອກເສເສນ ວາ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ວາ ປສ຺ສເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ວິຫາຣໂຕຕິ ອນຈ຺ຈອຄີຕອວາທິຕຏ຺ຐານວິຫາຣໂຕ. ວິຫາຣນ຺ຕິ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕຏ຺ຐານວິຫາຣໍ. ອສນສາລາຍາຕິ ຄາເມ ຐິຕາຍ ອສນສາລາຍ.

໒໔໙. ສຣກິຣິຍນ຺ຕິ ສຣສ຺ສ ກິຣິຍໍ. ອິມິນາ ສຣກຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣສ຺ສ ກຣຓໍ ສຣກຸຕ຺ຕີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອລທ຺ຘໍ ສມາຘິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມູຫິໍ ອວຍວໍ ວິນາ ສມູຫສ຺ສ ອວຍວິໂນ ອຠາວາ ຕາປຈ຺ຈໂຍ ສ຺ວຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິໂມ ຊໂນ’’ຕິ. ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຕ຺ຕາທິໍ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ. ອກ຺ຂຣານິ ວິນາເສຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ອກ຺ຂຣານິ ອຎ຺ຎຖາ ວທເນນ ຈ ທີຆາທີນິ ຣສ຺ສາທິວທເນນ ຈ ວິນາເສຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ໂທ ປນ ວິເສສໂຊຕໂກ. ຄີຕໂຕ ວິເສໂສວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ຊາຕກວຕ຺ຕໍ ຄາຖາວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ອຕິທີຆໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສຕິ ຍຖາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຕ຺ຕາທີນິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຖໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຣສ຺ເສນ ວຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຣສ຺ເສນ ວຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ເຓນ ອຸຈ຺ຈາຣຓວຕ຺ເຕນ. ປຣິມຓ຺ຑລານີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ມຓ຺ຑລານິ ພິມ຺ພານິ ປຸຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສເຣນ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຣຠຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຣນ ຠຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຣຠຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຣຠຎ຺ເຎ ກິຣ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຣງ຺ຄວຕ຺ຖາທີນໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວິຘານານິ (ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒໔໙; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໔໙; ວິ. ວິ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໒.໒໔໘-໙) ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຕ຺ຕານີຕິ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖິ, ນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ຕສ຺ມາ ຏີກາສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໔໙; ວຊິຣ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ. ໒໔໙) ‘‘ຕຣງ຺ຄວຕ຺ຕາທີນໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວິຘານານິ ນຏ຺ຐປໂຍຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖິສທ຺ໂທ ນິປາໂຕ. ເຕສູຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຕ຺ເຕສຸ. ຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ຈາຣຓວິຘານານິ ນຏ຺ຐປໂຍຄານິປິ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຕ຺ຕານໍ, ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອວິນາເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິກາຣໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິກາຣກຣຓໍ ນາມ ຍຕ຺ຕກາຫິ ມຕ຺ຕາຫິ ອກ຺ຂຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຘິກມຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກຖນໍ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ສມຓສາຣຸປ຺ເປນ ຈຕຸຣສ຺ເສນ ນເຍນ ປວຕ຺ຕນໍເຍວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພາຫິຣໂລມິໍ ອຸຓ຺ຓິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ພາຫິຣໂລມິ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ຠາວນປຸໍສກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຓ຺ຓໂລມານິ ພຫິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອຸຓ຺ຓປາວາຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຓ຺ຓີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ປາວາຣປເທນ ອຸຓ຺ຓາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຓ຺ຓີຕິ ກຕ຺ວາ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຕຖາ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂລມານິ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

໒໕໑. ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ອງ຺ຄຊາຕເມວ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວາຕິ ໂຍຊນາ. ອຫິກີຏທຏ຺ຐາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕສຸ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໕໒. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂສ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ, ກີຬຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ. ອິທໍ ປທໍ ‘‘ຊາເລ’’ຕິ ປເທ ສາມ຺ຍຕ຺ຖຉຏ຺ຐີ, ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ປເທ ສມ຺ປທານໍ. ຕນ຺ຕິ ຈນ຺ທນຄຓ຺ຐິໍ. ອສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ. ອິທໍ ປທໍ ‘‘ປຸຣິສາ’’ຕິ ປເທ ສາມ຺ຍຕ຺ຖຉຏ຺ຐີ, ‘‘ອທໍສູ’’ຕິ ປເທ ສມ຺ປທານໍ. ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘີຕິ ວິວິຘໍ, ວິກາຣໍ ວາ ກຸພ຺ພນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໒-໑໖; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໙-໓໗໓). ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘີຕິ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໒-໑໖; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໙-໓໗໓).

ຄິຫີ ອຸປນາເມນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປກ຺ຂິປນໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏິກາທິໍ. ອາມສິຕຸມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ປນສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປນາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ຄິຫິວິກຏານິ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຄິຫິວິກຏານິ ຠາຊນານິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກໍສໂລຫວຏ຺ຏໂລຫານໍ ສຠາຄຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກໍສ…ເປ… ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ.

໒໕໓. ‘‘ລິຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປກຕິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ມກຣທນ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຈ຺ຉິນ຺ນມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມກຣທນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນກມຓ຺ຑລເມວາ’’ຕິ.

໒໕໔. ປຫຣິຕ຺ວາຕິ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຫຣິຕ຺ວາ. ຕໂຍ ປຕ຺ເຕ ອຸປຣຸປຣິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠູມິອາຘາຣໂກ ນາມ ຠູມິຍາ ອາສນ຺ໂນ ທນ຺ຕາທີຫິ ກໂຕ ວລຍາຘາຣໂກ. ທາຣຸອາຘາຣໂກ ນາມ ເອກທາຣຸນາ ກໂຕ ອາຘາຣໂກ. ທຓ຺ຑາຘາຣໂກ ນາມ ຈຕຸທຓ຺ຑໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫູຫິ ທຓ຺ເຑຫິ ກໂຕ ອາຘາຣໂກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຠມໂກຏິສທິສທາຣຸ ອາຘາຣກຕິທຓ຺ຑກາຘາເຣສຸ. ຄເຫຕ຺ວາ ເອວາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວ, ເອກເມວ ຐເປຕພ຺ພໍ ອິຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມິຑ຺ຒນ຺ເຕເຍວ. ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາຍາຕິ ວິຕ຺ຖາຣາຍ. ພາຫິຣປສ຺ເສຕິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ພາຫິຣປສ຺ເສ. ກຕາຍາຕິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຕາຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ.

ຍໍ ວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຐປິຍຕີຕິ ວຕ຺ຖໍ ໂຈຬກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມິໍ ປນາຕິ ໂຈຬເກ ປນ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ວາລິກາຍໍ. ນ ທຸສ຺ສຕີຕິ ປຕ຺ໂຕ ນ ທຸສ຺ສຕິ. ປຕ຺ຕມາຬກນ຺ຕິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຐປນຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ອຏ຺ຏໍ. ຠຓ຺ຑກຸກ຺ຂຬິກາຕິ ປຕ຺ຕາທິຠຓ຺ຑການໍ ປກ຺ຂິປນາ ອຸກ຺ຂຬິກາ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຠິຕ຺ຕິຂີລາທິເກ ຍສ຺ມິໍ ກສ຺ມິໍຈິ. ລຄ຺ເຄນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ລຄ຺ເຄນ຺ຕສ຺ສ. ນິສີທນສຍນຕ຺ຖໍ ວາ ກຕໍ ໂຫຕູຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ. ອຏ຺ຏກຉນ຺ເນນາຕິ ອຏ຺ຏປຕິຣູເປນ, ອຏ຺ຏກສທິເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຏກຉນ຺ເນນ ຐປິເຕ ມຎ຺ຈປີເຐ. ອໍເສ ພທ຺ຘິຍຕິ ອເນນາຕິ ອໍສພທ຺ໂຘ, ໂສເຍວ ອໍສພທ຺ຘໂກ, ເຕນ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຕ຺ເຕນ ປູໂຣ ຠຕ຺ຕປູໂຣ, ປຕ຺ໂຕ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ຉຕ຺ເຕ ວາ ອຏ຺ຏກໍ ກຕ຺ວາ ຐປິເຕ ຉຕ຺ເຕ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ໂກຈິ ຠຕ຺ຕປູໂຣປິ ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ໂຕປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໕໕. ຍສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ເອວ ຠິກ຺ຂຸ ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປິຏ຺ຐິປາເທ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຣີຣາວຍເວ ປຕ຺ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ອນນ຺ຕຣວາກ຺ເຍປິ. ອິເມຫິ ວາກ຺ເຍຫິ ‘‘ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ ‘‘ກວາຏໍ ປຓາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສູຈິໍ ວາ ອວາປຸຣິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ‘‘ສຣີຣາວຍເວນາ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂຕິ.

ລາພຸກຏາຫນ຺ຕິ ລມ຺ພຕີຕິ ລາພຸ, ລາພຸຍາ ກຏາຫໍ ລາພຸກຏາຫໍ. ‘‘ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອກວາຣເມວ ເຕນ ອາມິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຆຏິກປາລນ຺ຕິ ຠາຊນກປາລໍ. ອຠຸໍ ເມຕິ ອວຑ຺ຒິ ມຍ຺ຫໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຠຸ ເມ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໔໙; ມ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໔໙) ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຫິຕາຄມວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕ຺ຣາສວຈນນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຣາເສນ ວຈນກາຣຓໍ ປທໍ. ທິນ຺ນກເມວາຕິ ປເຣຫິ ທິນ຺ນກເມວ ອາມິສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈມ຺ເພຕ຺ວາຕິ ມຸເຂນ ຈມ຺ເພຕ຺ວາ. ອປວິທ຺ຘາມິສານີຕິ ຉຑ຺ຑິຕານິ ອາມິສານິ. ເອເຕສູຕິ ຈລກາທີສຸ. ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ສຸທ຺ຘປຕ຺ຕນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ, ສຸທ຺ຘປຕ຺ໂຕ, ຕໍ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ເຖນາຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ, ໂສເຍວ ຫຕ຺ໂຖ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ໂຖ, ເຕນ. ວາມຫຕ຺ເຖນ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທ຺ຘປຕ຺ເຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາປີຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ເອກອຸທກເຄຓ຺ຑຸສຄຫຓມຕ຺ເຕນາປິ. ໂສຕິ ສຸທ຺ຘປຕ຺ໂຕ. ຫຕ຺ຖໍ ປນາຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຫຕ຺ຖມ຺ປິ. ປນສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຍໍ ອຏ຺ຐິໍ ວາ ຍໍ ຈລກໍ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຈ຺ຉມໍສຜລາທີສຸ. ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິຈລກໍ. ຍໍ ປນາຕິ ອຏ຺ຐິຈລກາທິໍ ປນ, ປຏິຂາທິຕຸກາໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ປຸນ ຂາທິຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຕ຺ເຕ ເອວ. ກຕ຺ວາຕິ ຐປນໍ ກຕ຺ວາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຏ຺ຐິກຓ຺ຏກາທິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໕໖. ສຕ຺ຖກເວຐນກນ຺ຕິ ສຕ຺ຖກສ຺ສ ເວຐນກຣຓໍ. ປິປ຺ຜລິກໍ ວາ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ປິປ຺ຜາເລຕິ ເອຕາຍາຕິ ປິປ຺ຜລິ, ສາເຍວ ປິປ຺ຜລິກໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ປິປ຺ຜລິກໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ທຓ຺ຑໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກຕສຕ຺ຖກໍ ວາ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອິມິນາ ທຓ຺ເຑນ ໂຍຊິຕໍ ສຕ຺ຖກໍ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ມລຄ຺ຄຫິຕາຕິ ອຍມລຄ຺ຄຫິຕາ. ກິຓ຺ເຓນາຕິ ມທິຣາທິພີເຊນ ກິຓ຺ເຓນ. ເຕນາຕິ ປາສາຓຈຸຓ຺ຓສງ຺ຂາເຕນ ສຣິຕເກນ. ມກ຺ເຂຕຸນ຺ຕິ ສູຈິໍ ມກ຺ເຂຕຸໍ. ມກ຺ຂິຕມຘຸສິຕ຺ຖກໍ ຕໍ ສຣິຕກໍ ປຣິຠິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ມຘຸສິຕ຺ຖກປິໂລຕິກນ຺ຕິ ມຘຸສິຕ຺ຖເກນ ມກ຺ຂິຕໍ ປິໂລຕິກໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິສ຺ເສຓິຍໍ. ຍາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ກຖິເນ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ສາ ຣຊ຺ຊຸ ກຖິນຣຊ຺ຊຸ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທີຆສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປມາເຓນ ກເຕ ກຖິເນ. ທຓ຺ຑເກຕິ ກຖິນທຓ຺ຑກມ຺ຫິ. ຕສ຺ສາຕິ ທີຆສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປມາເຓນ ກຕສ຺ສ ກຖິນສ຺ສ. ອິຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ທີຆຠິກ຺ຂຸໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຣສ຺ສຠິກ຺ຂຸໂນ.

ທຓ຺ຑກຖິນປມາເຓນ ກຕສ຺ສ ກຏສາຣກສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ທຸຄຸຓກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິທລກນ຺ຕິ ທຸຄຸຓກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິນນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸນ຺ຕິ ວິເສເສນ ນຫິຍຕິ ພນ຺ຘິຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິນນ຺ຘນາ, ສາເຍວ ຣຊ຺ຊຸ ວິນນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ວິນນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕເກນາຕິ ວິນນ຺ຘນສຸຕ຺ຕເກນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຂຸທ຺ທກນິສ຺ເສຓິຍໍ ກາຈິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣິກາໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປມາຓສຎ຺ຎາກຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣິກປມາຓສ຺ສ ສຎ຺ຎາກຣຓໍ. ກາຬສຸຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຎາກຣຓໍ ວິຍ ຫລິທ຺ທິສຸຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຎາກຣຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອງ຺ຄຸລິຍາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອງ຺ຄຸລິຍາ’’ຕິ ກຣຓສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສູຈິມຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອງ຺ຄຸລິໂກສກນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິກຎ຺ຈຸກໍ.

໒໕໗. ປາຕິຈງ຺ໂກຏກາທິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິ ນາມ ປຏິຄ຺ຄຫສຓ຺ຐາເນນ ກໂຕ ສູຈິອາທິຠຓ຺ຑຏ຺ຐປໂນ ຠາຊນວິເສໂສ. ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ໂອຘຸນິຕ຺ວາຕິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ. ຆນທຓ຺ຑກນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣທຓ຺ຑກໍ. ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ກຖິນສ຺ສ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ.

໒໕໘. ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ໂຈຬເກນ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ.

໒໕໙. ອປຣິສ຺ສາວນກສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ປນ ຍາຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຊ຺ເຌທຓ຺ຑເກຕິ ທຓ຺ຑກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ອຸທກນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍອຸທກໍ. ຕນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ຍນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວນໍ. ອຸທກໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ສວຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ອເນນາຕິ ປຣິສ຺ສາວນໍ. ຍໍ ອຸທເກ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຆເຏນ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕໍ ໂອຕ຺ຖຣກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສາວນໍ, ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສູຕິ ຈຕູສຸ ຂາຓຸເກສຸ. ສພ຺ພປຣິຍນ຺ເຕຕິ ສພ຺ພປຣິສ຺ສາວນສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ໂມເຈຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ. ຈີວຣກຸຏິກາຕິ ຈີວເຣນ ກຕາ ກຸຏິກາ, ສາ ມກສານໍ ປຣິຕ຺ຕາຓຕ຺ຖໍ ກຕຕ຺ຕາ ມກສກຸຏິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໖໐. ເສມ຺ຫາທິໂທສຸສ຺ສນ຺ນກາຍາຕິ ເສມ຺ຫາທິໂທເສຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນກາຍາ. ອຄ຺ຄຬຕ຺ຖມ຺ໂຠຕິ ກວາຏຕ຺ຖມ຺ໂຠ. ຍຕ຺ຖາຕິ ອຄ຺ຄຬຕ຺ຖມ຺ເຠ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວາຣພາຫາຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຄ຺ຄຬປາສເກ. ຘູໂມ ນິກ຺ຂມຕິ ເອເຕນາຕິ ຘູມເນຕ຺ໂຕ, ຉິທ຺ໂທ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘູມນິກ຺ຂມນຉິທ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຄນ຺ເຘຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວາເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ກຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸທກຏ຺ຐປນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸທກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກສ຺ສ ຐປນໍ ຐານໍ ອຸທກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ມຊ຺ເຌປທໂລປສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຏ຺ຐາເນ. ໂກຏ຺ຐໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວາ ໂກຏ຺ຐໂກ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ທ຺ວາເຣ ເອວ, ທ຺ວາຣສ຺ເສວ ວາ ໂກຏ຺ຐໂກຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ’’ຕິ.

໒໖໑. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐິອາທິປຣິກມ຺ມໍ. ປຏິຈ຺ຉາທິຍຕິ ອິມາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິ, ວຕ຺ຖເມວ ປຏິຈ຺ຉາທິ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ. ອຸທກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາໂນທກໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ຺ຫາໂນທກໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໒໖໒. ປຓ຺ຓິການໍ ຕຸລໍ ວິຍ ອຸທກອຸພ຺ພາຫນກຕຸລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທີຆວຣຕ຺ຕາທີຫີຕິອາທິສທ຺ເທນ ຣຊ຺ຊຸ ອາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຣຫຕ຺ຖຆຏິຍນ຺ຕໍ ນາມ ຈກ຺ກສຓ຺ຐານໍ ອເນກາຣໍ ອເຣ ອເຣ ຆຏານິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ປຣິພ຺ຠມິຍມານໍ ຍນ຺ຕໍ. ອຣສງ຺ຂາເຕສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຆຏາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຣຫຕ຺ຖຆຏິ, ຕເມວ ຍນ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຖຆຏິຍນ຺ຕໍ. ຈມ຺ມຠາຊນນ຺ຕິ ຈມ຺ມມຍໍ ຠາຊນໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ຈນ຺ທນິກາ ອປາກາຣາ ໂຫຕິ. ອຸທກປຸຎ຺ຊນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸທກປຸຎ຺ຊເນ. ‘‘ອຸທກປຸຎ຺ຊນີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອວໍ ສຕິ ຕາຍ ອຸທກປຸຎ຺ຊນິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸນ຺ຕິ ອປເນຕຸໍ.

໒໖໓. ອາ ສມນ຺ຕໂຕ ວິທ຺ຘໍ ປກ຺ຂປາສກເມຕ຺ຖາຕິ ອາວິທ຺ຘປກ຺ຂປາສກໍ. ມຓ຺ຑເລຕິ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑລມ຺ຫິ. ກຕໍ ກູຏຎ຺ຈ ຉທນຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຕກູຏຈ຺ຉທນໍ, ຊນ຺ຕາຆຣໍ, ຕສ຺ສ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ນິລ຺ເລຂຊນ຺ຕາຆຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຈຕຸມາສ’’ນ຺ຕິ ທິຄຸສມາສສ຺ສ ວາກ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໖໔. ນມຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນມຕກໂຕ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໖) ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອຬກໂລເມຫີ’’ຕິອາທິ. ອວາຍິມນ຺ຕິ ວາຍິຕ຺ວາ ນ ກຕໍ. ຈມ຺ມຂຓ຺ຑປຣິຫາເຣນາຕິ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນອປນຍເນນ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປຬາຍາຕິ ອຏ຺ຐໍສາທິອາກາເຣນ ກຕາຍ ມຎ຺ຊູສາຍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອາສິຕ຺ຕກູປຘານ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ. ທາຣຸມຍາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ນ ຕມ຺ພໂລຫຣຊຕມຍາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ມໂຬຣິກາຍເມວ. ອາຘາຣກສງ຺ເຂປຄມນໂຕຕິ ອາຘາຣເກ ສງ຺ເຂປໍ ຄມນໂຕ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ປຸພ຺ເພ ປຕ຺ຕຣກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ອາຘາຣໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ອິທານິ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສກນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຜລປູເວຫິ ເສສກໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠຸຎ຺ຊນກ຺ຂເຓ.

໒໖໕. ເອເກເກນປິ ອງ຺ເຄນາຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ປນ ອຘິເກຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປເຄວາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ເຆນ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອສຸກສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊນກາເລຕິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊນກາເລ. ຍາຈາເປຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ຕນິກຸຊ຺ຊິເຕນ ອຸປາສເກນ ຍາຈາເປຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖປາສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ.

໒໖໘. ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣສທ຺ທສ຺ສ ອຄ຺ຄຕ຺ຖຠາວຎ຺ຈ ກຣສທ຺ທສ຺ສ ຂາເທສຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄໂຕ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂສຕິ ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ, ສນ຺ຖຣີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລຈ຺ຉາມີຕິ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອສ ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ປຸຕ຺ຕລາຠາຍ ອຠພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອກ຺ກມເນ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍທີ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຉາຕິ ອກ຺ກມນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ອຍນ຺ຕິ ຠຄວາ. ອິທນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ຕາວາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ, ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາ ປຐມໍ. ປຣິຠວໂຕຕິ ຄິຫີນໍ ປຣິຠວໂຕ.

ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍາຕິ ອໂຣຄາທິກສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ໂຘຕປາທກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ອກ຺ກມນຏ຺ຐາເນ ອຕ຺ຖຣິຕໍ ໂຘຕປາທກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຘຕປາທກໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ໂຘຕປາທກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຓິກປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ຖຣິຕຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໖໙. ປທຸມກຓ຺ຓິກາກາຣນ຺ຕິ ປທຸມກຓ຺ຓິກສຓ຺ຐານໍ. ກຕໍ ປາທຆໍສນໍ ກຕກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ກຕກໍ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຕໍສທ຺ໂທ ຄລິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ພາຫຸລ຺ລິການຸໂຍຄຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ຈຍພຫຸລຠາວາຍ ອນຸໂຍຄຕ຺ຕາ. ປາສາຓເຜຓໂກປີຕິ ປາສາຓອພ຺ພຸທມ຺ປິ. ພີຊນີຕິ ຈຕຸຣສ຺ສພີຊນີ. ຕນ຺ຕິ ວິຘູປນໍ, ກຕໍ ໂຫຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາປິ ຕໍສທ຺ໂທ ຄລິໂຕ. ເວຬຸທນ຺ຕວິລີເວຫິ ວາ ໂມຣປິຎ຺ເຉຫິ ວາ ຈມ຺ມວິກຕີຫິ ວາ ກຕໍ ໂຫຕູຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພໍ ວິຘູປນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຬິຍໍ ຕາລວຓ຺ຏນ຺ຕິ ສຫ ວຓ຺ເຏນ ກຕໍ ຕາລໍ ຕາລວຓ຺ຏໍ, ຕາລສທ຺ເທນ ຕໍມຍາ ມຓ຺ຑລພີຊນີ ຄເຫຕພ຺ພາ ວິກາຣີວິກາຣຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ. ມກສພີຊນີຕິ ມກສານໍ ປລາຍນກພີຊນີ, ທນ຺ຕມຍວິສາຓມຍທຓ຺ຑກາປິ ມກສພີຊນີ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວາກມຍພີຊນິຍາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ, ກຣຓໍ ວາ.

໒໗໐. ຍສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໍ ວາ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ໂຎຕິ ກາຍຑາຫາທີຫິ ອາພາເຘຫິ ອຎ຺ໂຎ, ໂກຈິ ອາພາໂຘ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວສ຺ເສ ປນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປເທ ເອວ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈີວຣສ຺ສ ວສ຺ສເຕມນໂຕ ຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ, ວາຬມິຄໂຈຣຠເຍສຸ ສນ຺ເຕສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາລປຓ຺ຓາທິນາ ເອເກນ ປຓ຺ເຓນ ກຕໍ ຉຕ຺ຕໍ ເອກປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເອວ ຄາມາຣຎ຺ເຎສຸ.

‘‘ອສິ ອສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສິສ຺ສາຕິ ປທສ຺ສ ອນວກາສວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສີຕິ ຂຄ຺ໂຄ. ອສ຺ສາຕິ ໂຈຣສ຺ສ, ອສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຊ຺ໂຊຕລຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອລປຈ຺ຈໂຍ ຣູປສິທ຺ຘິມຕ຺ໂຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊ຺ໂຊຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸຫຕ຺ໂຖເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ຈຕຸຫຕ຺ຖໂຕ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຄິລານາຄິລານານໍ. ‘‘ສກ຺ກາ ປນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພາ, ນ ວິນາ ສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໗໓. ອາຄຕນ຺ຕິ ອຸທຣິຍໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ. ອຸຄ຺ຄາຣນ຺ຕິ ຄລໂຕ ອຸຄ຺ຄາຣໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອສນ຺ຘາຣິຕເມວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ, ປຕິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ, ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທນ຺ຕິ ວຈນໍ.

໒໗໔. ກຸພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣິຍຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຍຕີຕິ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສທ຺ທນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມໍ ຠິກ຺ຂຸ ວິປ຺ປກໂຣຕີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ. ນຂາທີຫີຕິອາທິສທ຺ເທນ ມຸຂກຸຏ຺ເຏ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸທເຍນ ປາລນຕ຺ຖໍ. ນຂຈ຺ເຉທນນ຺ຕິ ນຂໍ ຉິນ຺ທຕິ ອເນນາຕິ ນຂຈ຺ເຉທນໍ, ສຕ຺ຖກາທິ. ວີສຕິມຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວີສຕິຍາ ນຂານໍ ມຏ຺ຐໍ ວີສຕິມຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວີສຕິປິ ນເຂ’’ຕິອາທິ. ລິຂິຕມຏ຺ເຐຕິ ລິຂິເຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຏ຺ເຐ. ກາຣາເປນ຺ຕີຕິ ນຫາປິເຕ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ນຂໂຕຕິ ນຂໂຕ ວາ ນຂນ຺ຕຣໂຕ ວາ. ອປກຑ຺ຒິຕຸນ຺ຕິ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອປເນຕຸໍ.

໒໗໕. ຂຸຣໂກສກນ຺ຕິ ຂຸຣສ຺ສ ຐປນກໍ. ກຕ຺ຕຣິຍາຕິ ກນ຺ຕິຍຕິ ຉິນ຺ທິຍຕິ ອິມາຍາຕິ ກຕ຺ຕຣິ, ອໂຍມໂຍ ເອໂກ ອຸປກຣຓວິເສໂສ, ຕາຍ. ‘‘ເຉທາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປາເປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວິຘ຺ຍຕ຺ຖໍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ທສ຺ເສຕິ. ມສ຺ສຸໍ ວຑ຺ຒາເປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມສ຺ສຸໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຣຸຫາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມສ຺ສຸໍ ທີຆໍ ກາຣາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຬກມສ຺ສູຕິ ເອຬກສ຺ສ ວິຍ ມສ຺ສູຕິ ເອຬກມສ຺ສຸ. ‘‘ໂຄໂລມິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຈຕຸໂກຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຣສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໍສສທ຺ໂທ ໂກຓຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕຸຣສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຈຕຸຣໍສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ສກາຣສ຺ສ ທ຺ເວຠາວໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸຣສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລມສໍຫຣຓນ຺ຕິ ໂລມານໍ ອປນຍນໍ. ໂລມຣາຊິຏ຺ຐປນນ຺ຕິ ໂລມເລຂາຐປນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ, ມສ຺ສຸກປ຺ປນາທີສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຓ຺ຑວຓຣຸຘິອາພາຘປຈ຺ຈຍາຕິ ຄຓ຺ໂຑ ຈ ວໂຓ ຈ ຣຸຘິ ຈ ຄຓ຺ຑວຓຣຸຘໂຍ, ເຕເຍວ ອາພາຘາ ຄຓ຺ຑວຓຣຸຘິອາພາຘາ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍາ. ວໂຓຕິ ມຫນ຺ໂຕ ວໂຓ. ຣຸຘີຕິ ຂຸທ຺ທໂກ ວໂຓ. ສກ຺ຂຣາທີຫີຕິ ສກ຺ຂຣມຘຸສິຕ຺ຖເກຫິ. ສຓ຺ຑາໂສຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ໂລມໍ ຑໍສຕີຕິ ສຓ຺ຑາໂສ. ຍນ຺ຕິ ໂລມໍ, ຐິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠມຸກາຍ ວາ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຠຈ຺ຉໍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ, ວິຠຈ຺ຉໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວິເສເສນ ໂສຠຓໍ ຠກ຺ຂຕີຕິ ວິຠຈ຺ໂຉ, ອໂສຠໂຓ. ‘‘ວິຄຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ວິຣູປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄມຍຕີຕິ ວາ ວິຄຈ຺ໂຉ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປາໂຐເຍວ ມູລປາໂຐຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ປລິຕໍ ວາ ອປລິຕໍ ວາ ຕາທິສໍ ໂລມນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໒໗໗. ກໍສປຕ຺ຖຣິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ກໍສອາປເຓ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ປສາເຣນ຺ຕີຕິ ກໍສປຕ຺ຖຣິກາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກໍສຠຓ຺ຑວາຓິຊາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ກໍສຠຓ຺ຑວາຓິຊາ’’ຕິ. ວາສິທຓ຺ຑາທີນໍ ອປາຕນຕ຺ຖໍ ພນ຺ຘຕິ ອເນນ ໂລເຫນາຕິ ພນ຺ຘນໍ, ຕເມວ ມຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນ຺ຕິ ພນ຺ຘນມຕ຺ຕໍ.

໒໗໘. ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນາຕິ ອາຣາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ‘‘ສຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພຫຸຣຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ພຫູ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກໍ. ອິມິນາ ກລາເປນ ພຫຸຣຊ຺ຊູນໍ ສມູເຫນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ກລາປຸກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິກາຣສ຺ສຸກາໂຣ. ເທຑ຺ຑຸຠກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເທຑ຺ຑຸຠສທ຺ເທນ ຕສ຺ສ ສີສໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ເອກເທສູປຈາເຣນ, ເທຑ຺ຑຸຠໍ ວິຍາຕິ ເທຑ຺ຑຸຠກໍ, ສທິສຕ຺ເຖ ກປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທກສປ຺ປສີສສທິສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຸຣຊສທ຺ເທນ ມຸຣຊວຏ຺ຏິ ຄເຫຕພ຺ພາ ຕສ຺ສ ວິກາຣຕ຺ຕາ, ເຕນ ສທິສໍ ມຸຣຊນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ພຫຸຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ເວເຐຕ຺ວາ. ມທ຺ທວີຓສທ຺ໂທ ປາມງ຺ຄປຣິຍາໂຍ. ມທ຺ທວີຓໍ ວິຍາຕິ ມທ຺ທວີຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປເຄວ ພຫູນີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອກມ຺ປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກວາຍິມາຕິ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກໍ ວິຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວາຍິມາ. ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິກາທິເຠທາຕິ ວາຣຓອຈ຺ຉິກາທິເຠທາ. ວາຣໂຓ ຫິ ກຸໍ ຠູມິໍ ຊຣາເປຕີຕິ ກຸຎ຺ຊໂຣຕິ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໒) ຈ ກຸຎ຺ເຊ ນິກຸຎ຺ເຊ ຣມຕີຕິ ກຸຎ຺ຊໂຣຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ອຈ຺ຉິ ວິຍາຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິກໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ຕານີຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິກາທີນິ, ເຕສໍ ເຠທາຕິ ກຸຎ຺ຊຣຈ຺ຉິກາທິເຠທາ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂຄຓຈ຺ຉິກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ກຸຎ຺ຈິກາໂກສກສຓ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສູກຣສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວິຍ ສູກຣນ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສູກຣສ຺ສ ຫິ ອນ຺ຕໍ ກຸຎ຺ຈິກາໂກສກໍ ວິຍ ມຊ຺ເຌ ສຸສິໂຣ ໂຫຕິ. ສູກຣນ຺ຕກໍ ອນຸໂລເມຕີຕິ ສູກຣນ຺ຕເກນ ອນຸໂລເມຕິ. ທສາສຸເຍວາຕິ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ອນ຺ເຕສຸເຍວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທສາສຸ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປຣິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ມຸຣຊທສາ ຕໂຕ ອຸປຣິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ. ມຸທ຺ທິກສຓ຺ຐາເນນາຕິ ວຣກສີສສຓ຺ຐາເນນ. ເອວໍ ສິພ຺ພິຕາຕິ ເອວໍ ສິພ຺ພິຍມານາ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ. ປາສນ຺ໂຕຕິ ປາສໂກຏິ.

໒໘໐. ໂອລມ຺ພກໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑກໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ໂຈຬິກອິຕ຺ຖີນນ຺ຕິ ໂຈຬຣຏ຺ເຐ ນິວາສີນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ. ຫຕ຺ຖິຍາ ໂສຓ຺ໂຑ ວິຍ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑກໍ ນິວຕ຺ຖໍ. ມຈ຺ຉວາລໍ ວິຍາຕິ ມຈ຺ຉວາລກໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຓ຺ຓາ ເອຕສ຺ສ ນິວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຈຕຸກຓ຺ຓກໍ. ຕາລວຓ຺ຏໍ ວິຍາຕິ ຕາລວຓ຺ຏກໍ. ສຕໍ ວລິໂນ ເອຕສ຺ສ ນິວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ສຕວລິກໍ. ‘‘ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສຕວລິກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕສທ຺ທສ຺ສ ອເນກຕ຺ຖວາຈກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວາມທກ຺ຂິຓປສ຺ເສສຸ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຣິມນິວຕ຺ຖໍ ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ນິວຕ຺ຖໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສໍວລ຺ລິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖໍ ສໍວລ຺ລິຍໍ. ມລ຺ໂລ ຈ ກມ຺ມກາໂຣ ຈ ມລ຺ລກມ຺ມກາຣາ, ເຕ ອາທໂຍ ເຍສໍ ເຕຕິ ມລ຺ລກມ຺ມກາຣາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍມ຺ປິ ນິວຕ຺ຖໍ ນິວາເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິວຕ຺ຖໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອກໍ ວາ ໂກຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂກເຓຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ໂກເຓ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂກເຓ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ອຸປຣິ ລຄ຺ເຄນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ອນ຺ໂຕກາສາວສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ເວ ນິວາເສນ຺ເຕນ ອຄິລາເນນາຕິ ໂຍຊນາ. ສຄຸຓນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕກາສາເວນ ພຫິກາສາວໍ ສມານຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ. ອິຕີຕິອາທິ ນິຄມນໍ. ຍຎ຺ຈາຕິ ຍໍ ນິວຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອິຘາຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘເກ. ຍຎ຺ຈ ເສຂິຍວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໗໖ ອາທໂຍ) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິວຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ນິພ຺ພິກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸໂຠ ກຓ຺ເຓຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຐິເຕ ອຸໂຠ ກຓ຺ເຓ ອຸປຣິ ຈ ຐິເຕ ອຸໂຠ ກຓ຺ເຓ. ຕນ຺ຕິ ປຣິມຓ຺ຑລປາຣຸປນໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຄິຫິປາຣຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຈເນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎຖາປາຣຸຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄິຫິປາຣຸຕໍ ນາມ, ຕສ຺ມາ, ປຣິມຓ຺ຑລໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍຖາ ປາຣຸປນ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕສ຺ເສວາຕິ ທີຆສາຏກສ຺ເສວ. ຕສ຺ເສວາຕິ ສາຏກສ຺ເສວ. ປາຬິກາຣໂກຕິ ປາຬິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ວາ ວາເຈນ຺ຕໍ ວາ ກາຣໂກ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ປາຣຸປນ຺ຕິ, ຕຖາ.

໒໘໑. ກຸຫິຎ຺ຈິ ຐານໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ຣຎ຺ໂຎຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑວຫນມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ມຸຓ຺ຑໍ ສີສໍ ໂຈຬເກນ ເວເຐນ຺ຕີຕິ ມຸຓ຺ຑເວຐິໂນ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສານມຘິປ຺ປາໂຍ. ອນ຺ຕຣາກາຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາສທ຺ໂທ ມຊ຺ຌຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ‘‘ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ກາຊສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ວຫິຕພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣາກາຊນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໘໒. ‘‘ຈກ຺ຂູນໍ ຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຈກ຺ຂຸສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສ຺ສປຈ຺ຈໂຍ ຈກ຺ຂຸສທ຺ທໂຕ ຫິຕຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປມາຓງ຺ຄຸເລນາຕິ ວຑ຺ຒກີນໍ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຸເລນ.

໒໘໓. ‘‘ຕິຓວນາທີສູ’’ຕິ ອິມິນາ ທາຍໍ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທາຍສທ຺ໂທ ວນວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາປຸພ຺ໂພ ລິປິຘາຕຸ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຄ຺ຄິທານຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມນ຺ຕໂຕ ຕາຍຕິ ອເນນາຕິ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຫຣິຕກຣເຓນ ວາ ປຣິຂາຂເຓນ ວາ ປຣິຕ຺ຕາຓ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓ. ທາຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ສຍໍ ທາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອປເນຕຸໍ. ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປຕ຺ຕໍ ວາ ອຄ຺ຄິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາຕິ ອຄ຺ຄິທານາທິນາ ອາກາເຣນ. ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໘໔. ສຕິ ກຣຓີເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣຓີຍສທ຺ໂທ ກິຈ຺ຈປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐາທິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ເຈ’’ຕິ. ‘‘ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐາທິຄ຺ຄຫຓ’’ ອິຕິ ປເທນ ກິຈ຺ຈສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຸຣິສປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂປຣິສິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຓິຍປຈ຺ຈໂຍ ປມາຓຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິສປ຺ປມາຓໍ ນາມ ອຸປຣິ ພາຫຸທ຺ວຍຕຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປມາຓໍ. ທິສ຺ວາ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ວາ ທິສ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ອຕິອຸຈ຺ຈມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ. ນີຈໍ ປນ ຣຸກ຺ຂໍ ປເຄວາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໕. ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣິຍຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຍຕີຕິ ກຣໂຓ, ສທ຺ໂທ, ວາຈາເຍວ ກຣໂຓ ວາກ຺ກຣໂຓ, ກລ຺ຍາໂຓ ວາກ຺ກຣໂຓ ເອເຕສນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຘຸຣສທ຺ທາ’’ຕິ. ເວທໍ ວິຍາຕິ ສຸຕິໍ ວິຍ. ວາຈນາມຄ຺ຄນ຺ຕິ ວາຈນາຍ ອຸປາຍໍ. ສກາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເອສາ ສກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ ມາຄຘນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຘມ຺ໂມ ຠາສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາ ມາຄຘນິຣຸຕ຺ຕິ ສກາ ນາມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈເຕ ອິມາຍ ສທ຺ທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິ, ວຈຘາຕຸສ຺ສ ວກາຣສ຺ສ ອຸກາໂຣ, ສພ຺ພໂວຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ສກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມາຄຘໂວຫາໂຣ ເອວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຄຘໂວຫາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ ມູລຠາສາຠູຕາ ມາຄຘນິຣຸຕ຺ຕິເຍວ.

໒໘໖. ໂລກາຍຕໍ ນາມ ຕິຕ຺ຖິຍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາວ ກາຣເຓນາຕິ ‘‘ເສໂຕ ກາໂກ, ກສ຺ມາ? ອຏ຺ຐີນໍ ເສຕຕ຺ຕາ. ຣຕ຺ໂຕ ພໂກ, ກສ຺ມາ? ໂລຫິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ ອິຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒໓; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໐໘໐; ອ. ນິ. ໑໐.໖໙-໗໐) ອິມິນາ ເອວ ກາຣເຓນ.

໒໘໘. ອນ຺ຕຣາ ອໂຫສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣສທ຺ໂທ ພ຺ຍວຘານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣິຕາ ອໂຫສິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕນ ສທ຺ເທນ ຘມ຺ມກຖາ ພ຺ຍວຘານາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໙. ອາພາຘປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາພາຘສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊສງ຺ຂາໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ອາພາຘປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ອາພາໂຘເຍວ ປຈ຺ຈໂຍ ອາພາຘປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໒໙໓. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ນາມ ອກປ຺ປິຍໂວຫາຣາທິນາ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທິອຕ຺ຖາຍ ປຖວີຂຓນາທິ. ປຫຣຓີຕິ ປຫຣຕິ ອິມາຍາຕິ ປຫຣຓີ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ປຫຣຓີ’’ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາວຸຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂລຫຠຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ອາວຸຘສງ຺ຂາຕໍ ໂລຫຠຓ຺ຑໍ. ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ກຕກໍ ນາມ ປທຸມກຓ຺ຓິກາກາຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໖໙) ວຸຕ຺ຕເມວ. ຘນິຍສ຺ເສວາຕິ ຘນິຍສ຺ສ ເອວ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ກຕາຍ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍກຸຏິຍາ ອປາກຏຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘນິຍສ຺ເສວາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຘນິຍສ຺ສ ສພ຺ພມຕ຺ຕິກາມຍກຸຏິ ອິວາຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘເກ.

ອິຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.