໔. ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑໒໐. ອຜາສຸກວິຫາຣກຖາ

໒໐໙. ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘເກ ອລ຺ລາໂປຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຕ຺ຍູປສຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິກມ຺ມຕ຺ຖໍ, ລປຘາຕຸຍາ ຈ ກຖນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຐມວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິໂຕ, ອາທິມ຺ຫິ ວາ ລປນໍ ກຖນໍ, ລປຕິ ອເນນາຕິ ວາ ອລ຺ລາໂປ ສໍໂຍເຄ ປເຣ ຣສ຺ໂສ. ສໍ ປຸນ ລປນໍ, ລປຕິ ວາ ອເນນາຕິ ສລ຺ລາໂປ. ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປຸພ຺ໂພ ລຆິຘາຕຸ ອຸກ຺ຂິປນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖຸກ຺ເຂປເກນາ’’ຕິ. ປສຸສໍວາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປສູຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທາ. ເຕ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສນ຺ຕິ ພາຘນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາທີຫິ ວາ ປສີຍນ຺ຕິ ພາຘີຍນ຺ຕີຕິ ປສໂວຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປສູນໍ ວິຍ ສໍວາສນ຺ຕິ ປສູນໍ ສໍວາໂສ ວິຍ ສໍວາໂສຕິ ປສຸສໍວາໂສ, ຕໍ ປສຸສໍວາສໍ. ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປສໂວປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕປີຕິ ຠິກ຺ຂໂວປິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອກໍສຸ, ຕສ຺ມາ. ເນສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເອຬກສໍວາສສປຕ຺ຕສໍວາເສສຸ. ມູຄພ຺ພຕນ຺ຕິ ມູຄສ຺ສ ວຕໍ ວິຍ ວຕນ຺ຕິ ມູຄພ຺ພຕໍ, ສຸຎ຺ຎວຈນວຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຕ຺ຖິຍສມາທານນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສມາທາຕພ຺ພໍ. ວຕສມາທານນ຺ຕິ ສມາທາຕພ຺ພໍ ວຕໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸໂລມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາສທ຺ທສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຸໂລມຠາໂວ’’ຕິ. ອິມິນາ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ເອວມິຈ຺ຈາທິປາຐວຓ຺ຓນາ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.ອງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ວິຍ ຕາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສ຺ວຕ຺ຖໍ ‘‘ຊນຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ເປ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໔໖໐) ວິຍ ສມູຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວທນ຺ຕຸ ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວທນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານຠາໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາຕິ ປທສ຺ສ ປຎ຺ຈມີສມາສຎ຺ຈ ຕາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວິນຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ກຣຓໍ ປຸເຣກ຺ຂາໂຣ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ວິນຍໍ ປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣສທ຺ທສ຺ສ ເອກາຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ (ໂມຄ຺ຄລ຺ລານພ຺ຍາກຣເຓ ໕.໑໓໔ ສຸຕ຺ເຕ) ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວທນ຺ຕຸມ’’ນ຺ຕິອາທິ (ໂມຄ຺ຄລ຺ລານພ຺ຍາກຣເຓ ໕.໑໓໔ ສຸຕ຺ເຕ).

໒໑໐. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ເຕວາຈິກາທີນໍ ສງ຺ຄາຫກາ. ຎຕ຺ຕີຕິ ຎາເປຕິ ສງ຺ຆໍ ເອຕາຍ ວຈນາຍາຕິ ຎຕ຺ຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຠາວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ເຕວາຈິກນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ວາຈາ ເອຕສ຺ສາຕິ ເຕວາຈິກໍ, ຕີຫິ ວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ເຕວາຈິກໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສມານວສ຺ສິກນ຺ຕິ ສມານໍ ວສ຺ສໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມານວສ຺ສາ, ເຕຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມານວສ຺ສິກໍ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທ຺ເວວາຈິກເອກວາຈິກໍ.

໒໑໑. ອຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສຘາຕຸຍາ ອຸປເວສນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິສິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອວຜລໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕທມນ຺ຕຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕທນ຺ຕຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວາຈາສິລິຏ຺ຐວເສນ ມກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕທນ຺ຕຣາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປວາຣິຕກາລສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ. ‘‘ຍາວ ປວາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ນິຍມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາວຕກໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ຍາວາຕິ ນິປາຕສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາ ‘‘ຕທມນ຺ຕຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິວິຘິອວຘ຺ຍຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈມີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໒໑. ປວາຣຓາເຠທກຖາ

໒໑໒. ຈາຕຸທ຺ທສິກາຍາຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕາຍ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສິກາຍ. ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປວາຣຓາກມ຺ເມສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ, ‘‘ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄໍ ປວາຣຓາກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ມໍ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຫຸຕ຺ວາປິ ສງ຺ຆປວາຣຓມກຕ຺ວາ ຄຓປວາຣຓາຍ ກຣຓໍ, ຄໂຓ ຫຸຕ຺ວາປິ ຄຓປວາຣຓມກຕ຺ວາ ສງ຺ຆປວາຣຓາຍ ກຣຓຎ຺ຈ. ວຄ຺ຄໍ ນາມ ເອກສີມາຍໍ ວສນ຺ຕານມ຺ປິ ສພ຺ເພສໍ ເອກໂຕ ອສນ຺ນິປຕນໍ.

ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕນໍ.

ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆປວາຣຓາຍ ກຣຓໍ, ຄໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓປວາຣຓາຍ ກຣຓຎ຺ຈ. ວຄ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ.

໒໑໓. ເອວໍ ທິນ຺ນາຍາຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທິນ຺ນາຍ. ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຕິສ຺ໂສຕິ ຕິສ຺ສນາມໂກ. ທິຏ຺ເຐນ ວາ ວທຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນາມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ວທຕູຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຑ຺ຒຕໂຣຕິ ປວາຣຓາທາຍໂກ ຕໍຫາຣກໂຕ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ. ຫີຕິ ລທ຺ຘຄຸໂຓ. ເຕນາຕິ ປວາຣຓາຫາຣເກນ. ຕສ຺ສາຕິ ປວາຣຓາທາຍກສ຺ສ.

ອິຘາປິ ຈາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘເກປິ ຈ. ອປິສທ຺ໂທ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ອວເສສກມ຺ມຕ຺ຖາຍາຕິ ປວາຣຓາກມ຺ມໂຕ ອວເສສານໍ ກມ຺ມານມຕ຺ຖາຍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປວາຣຓາຍ ອາຫຏາຍ ສຕິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສ ຈາຕິ ປວາຣຓາທາຍກສ຺ສ ຈ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ປວາຣຓາທາຍກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈາຕິ ສພ຺ເພສໍ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ປວາຣຓາກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ປນ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ປວາຣຓາທາຍເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸປວາຣຓາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສເຈ ປວາຣຓາກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ, ປວາຣຓາເຍວ ທາຕພ຺ພາ. ອຖ ອຎ຺ຎເມວ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຉນ຺ໂທເຍວ ທາຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປວາຣຓາກມ຺ມຎ຺ຈ ອຎ຺ຎກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ປວາຣຓາ ຈ ຉນ຺ໂທ ຈ ທາຕພ຺ໂພ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທຫຸ ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໑໓). ເຕນາຕິ ທານເຫຕຸນາ.

໒໑໘. ອຊ຺ຊ ເມ ປວາຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຬິນຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຏ຺ຐກຖານຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ.

໒໑໙. ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໙) ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒໒໒. ປຸນ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ປວາຣຓາເຍວ ປຸນ ກາຕພ຺ພາ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈາທີນິປິ ປຸນ ກາຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຸນ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໒໘. ເອເສວ ນໂຍຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ ປນ຺ນຣສີ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຕິທິສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ວຈນສ຺ສ. ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ອຊ຺ຊ ປວາຣຓາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໍ. ປຈ຺ຉິເມຫີຕິ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍ ອຸປຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ. ອຸໂປສຖຄ຺ເຄຕິ ອຸໂປສຖສ຺ສ ຄຓ຺ຫນຏ຺ຐາເນ ເຄເຫ. ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍຕິ ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິ ຈ ອຸໂປສຖຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ. ອິທຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ວກ຺ຂມານໍ ປນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມິກປຈ຺ຉິມິກຠິກ຺ຂູນໍ ສໍສຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ. ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫີຕິ ວິຠຕ຺ຕອປາທານໍ ອນຸເມຍ຺ຍວິສຍອປາທານໍ, ໂຖກຕຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສຫາທິໂຍໂຄ ວາ, ສມສມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມສມາຕິ ສເມນ, ສມໂຕ ວາ ສມາ ສມສມາ, ອຕິເຣກສມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈິ ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕີຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ.

ໂສຕິ ປຈ຺ຉິມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອິຕເຣນາຕິ ປຈ຺ຉິມິເກນ. ເຕສນ຺ຕິ ປຸຣິມິການໍ. ເອເກນາຕິ ປຸຣິມິເກນ. ເອກສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມິກສ຺ສ. ປຸນ ເອເກນາຕິ ປຈ຺ຉິມິເກນ. ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິ ອນຸວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ປຸຣິມິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ອຘິກຕຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຖກຕເຣຫີຕິ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ໂຖກຕເຣຫິ ປຸຣິມວສ຺ສູປຄເຕຫີຕິ ໂຍຊນາ.

ກຕ຺ຕິກາຍາຕິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກາຍ. ຈາຕຸມາສິນິຍາ ປວາຣຓາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ປູຣຓິຍາ ປວາຣຓາຍ. ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສມສມາ ຫຸຕ຺ວາປິ ປວາຣຓາທິວສຕ຺ຕາ ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເຕຫີຕິ ປຈ຺ຉິມິເກຫິ. ອິຕເຣຫີຕິ ປຸຣິມິເກຫິ. ເຕສນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມິການໍ. ໂຖກຕຣາ ວາຕິ ເອກາທິນາ ໂຖກຕຣາ ວາ. ເຕສນ຺ຕິ ປຸຣິມິການໍ. ເຕຫີຕິ ປຈ຺ຉິມິເກຫິ.

໒໓໓. ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກີທິສີ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ໂກສມ຺ພກສາມຄ຺ຄີສທິສາວ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓາຍໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕເກຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ວິວາເທ. ປວາຣຓາຍເມວາຕິ ປວາຣຓາທິວເສເຍວ. ກສ຺ມິໍ ທິວເສ ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຄ຺ຄີປວາຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຐມປວາຣຓນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມິໍ. ຍາວ ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນີ ປຸຓ຺ຓມາຕິ ອຍໍ ອວຘິ ອນຠິວິຘິອວຘິ ນາມ. ກສ຺ມາ? ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນິປຸຓ຺ຓມິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຓ຺ຓມິນມນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐວີສຕິປມາເຓ ທິວເສ ກາຕພ຺ພາ. ຕໂຕຕິ ເອຕ຺ຖນ຺ຕຣສງ຺ຂາຕາ ອຏ຺ຐວີສທິວສໂຕ.

໑໔໐. ທ຺ເວວາຈິກາທິປວາຣຓາກຖາ

໒໓໔. ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ເຕນາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ປວາເຣນ຺ເຕນ ເອວ ທ຺ເວວາຈິກໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ເຕນາປິ ທ຺ເວວາຈິກຎຕ຺ຕິເຍວ ຐເປຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ‘‘ສມານວສ຺ສິກໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ປາເຐ ຈ. ສມານວສ຺ສິກາຕິ ຄຓນວເສນ ສມານໍ ວສ຺ສໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມານວສ຺ສິກາ, ສມາເນ ວສ຺ເສ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ວາ ສມານວສ຺ສິກາ. ເອກໂຕຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ, ເອກປຫາເຣນ ວາ.

໑໔໑. ປວາຣຓາຏ຺ຐປນກຖາ

໒໓໖. ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຐປນໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ປວາຣຓາຏ຺ຐປເນສຸ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກ ຐປິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາວ ເຣກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ຕາວາຕິ ໂຍຊນາ. ຠາສິຍິຕ຺ຖາຕິ ຠາສິຕາ. ລປິຍິຕ຺ຖາຕິ ລປິຕາ. ນ ປຣິໂຍສິຍິຕ຺ຖາຕິ ອປຣິໂຍສິຕາ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸກາຣເຣກາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ. ເອກປເທປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ເອກກ຺ຂເຣປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຐປິຕາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສາປຕ຺ຕິໂກ, ຕສ຺ສ ປວາຣຓໍ ຐເປມີ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາ. ຍ຺ຍກາເຣຕິ ‘‘ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍ຺ຍກາເຣ. ຕໂຕຕິ ຍ຺ຍກາຣໂຕ. ປຸຄ຺ຄລິກຏ຺ຐປເນ ປນ ອຏ຺ຐປິຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສໍກາຣໂຕຕິ ‘‘ສງ຺ຆໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍກາຣໂຕ. ສພ຺ພປຈ຺ຉິໂມຕິ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ຕຕິຍວາເຣ ສພ຺ເພສໍ ອກ຺ຂຣານໍ ປຈ຺ຉິໂມ ຏິກາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສໍກາຣຏິກາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິໂຍສິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອຕາສຸປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕາສຸປີຕິ ທ຺ເວວາຈິກເອກວາຈິກສມານວສ຺ສິກາສຸປິ. ປິສທ຺ໂທ ເຕວາຈິກມເປກ຺ຂຕິ. ຐປນເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐປນສ຺ສ ຠູມິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ.

໒໓໗. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຍຸຎ຺ຊສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ’’ຕິ. ປຣໂຕຕິ ປຣສ຺ມິໍເຍວ ຂນ຺ຘເກຕິ (ມຫາວ. ໒໓໗) ອຕ຺ໂຖ. ອລໍ ຠິກ຺ຂຸ ມາ ຠຓ຺ຑນນ຺ຕິອາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິວຈນານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຈນານິ ວຕ຺ວາ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຈໂນມທ຺ທນາຕິ ວຈເນເນວ ໂອມທ຺ທນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປວາຣຓາຏ຺ຐປນຏ຺ຐາເນ. ອນຸທ຺ຘໍສິຕໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຊານນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ອນຸທ຺ຘໍສິໂຕ ອຍໍ ມຍາ’’ຕິ. ‘‘ລິງ຺ຄນາສນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນສໍວາສນາສນານິ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

໒໓໘. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ. ກລຫສ຺ສ ມຸຂນ຺ຕິ ກລຫສ຺ສ ອຸປາໂຍ.

໑໔໓. ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐປນາທິກຖາ

໒໓໙. ໂຈຣາ ອຄມໍສຸ ກິຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂປກ຺ຂຣຓິໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວມາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ເຖນາຕິ ວສນ຺ເຕນ, ເຍນ ເກນຈິ ກຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາເຐ. ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸນາ ອປທິສາຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ. ອນຸວິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປູເຊສິ, ປິວີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ຕທນຸຣູໂປຕິ ເຕສໍ ປູຊນປິວນານໍ ອນຸຣູໂປ. ໂສຕິ ໂຈທໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ຕໍ ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ຕໍ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ. ຍໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຐເປສີຕິ ປວາຣຓາຍ ຐເປສິ. ອຍມສ຺ສາຕິ ອຍໍ ໂທໂສ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ.

ອິທາເນວ ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍໍ. ກລ຺ລໍ ວຈນາຍາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕຸໍ. ກສ຺ມາ ກລ຺ລໍ ວຈນາຍາຕິ ໂຍຊນາ. ປວາຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ກລ຺ລໍ ວຈນາຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄລສງ຺ຂາຕໍ ອິທເມວ ອຸຠຍໍ. ປວາຣຓາຍ ປຸພ຺ເພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈາເລນ຺ຕສ຺ສ.

໑໔໔. ຠຓ຺ຑນກາຣກວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໔໐. ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາຕິ ຉສຸ ປກ຺ເຂສຸ ໂປຏ຺ຐປາທມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂກາຬປກ຺ຂສງ຺ຂາຕາ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ. ຕຕິໂຍຕິ ສາວຓມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ໂຂ ຕຕິໂຍ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມາ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕິໂຍຕິ ສາວຓມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ໂຂ. ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ໂປຏ຺ຐປາທມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ໂຂ. ປຎ຺ຈໂມຕິ ຕສ຺ເສວ ກາຬປກ຺ໂຂ. ‘‘ຕຕິຍ…ເປ… ປຎ຺ຈມາ ວາ’’ຕິ ປທານິ ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ’’ຕິ ປເທຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວາ ກເຕຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປກ຺ເຂ ວາ ປນ຺ນຣສິຠາເວນ ກເຕ. ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາຕິ ຕຕິຍປກ຺ເຂ ຈ ຈາຕຸທ຺ທສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ. ອິເມຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ. ເຕຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ.

ອສໍວິຫິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາຣສ຺ສ ວິຣຫຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສໍວິທຫນວິຣຫິຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສໍວິທຫນວິຣຫິຕາຕິ ສໍວິທຫນຣກ຺ຂວິຣຫິຕາ. ອາຄມນຊານນຕ຺ຖາຍາຕິ ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ ອາຄມນສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖາຍ. ກິລນ຺ຕຕ຺ຖາຕິ ຕຸມ຺ເຫ ກິລນ຺ຕາ ຠວຖ. ‘‘ສມ຺ໂມຫໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ປທສ຺ສ ວິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂນ ເຈ ລເຠຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖາຍ ນ ລເຠຖາຕິ ອາຫ ‘‘ພຫິສີມໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠຓ຺ຑນກາຣການໍ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອລຠນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍນ຺ຕິ ອາຄມໍ ຊຸຓ຺ຫໍ. ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາຕິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ. ສາ ຫິ ກຸມຸທານມຕ຺ຖິຕາຍ ໂກມຸທີ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສິການໍ ມາສານໍ ປູຣຓຕ຺ຕາ ຈາຕຸມາສິນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທາ ຫິ ກຸມຸທານິ ສຸປຸປ຺ຜິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸມຸທານໍ ສມູຫາ, ກຸມຸທານິ ເອວ ວາ ໂກມຸທາ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກມຸທີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຸມຸທວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວສ຺ສໍ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ຘຸວໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕນ຺ຕິ ໂກມຸທິໍ ຈາຕຸມາສິນິໍ.

໑໔໕. ປວາຣຓາສງ຺ຄຫກຖາ

໒໔໑. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນາມ ໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຕຣຸຓສມໂຖ ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ວາ’’ຕິ. ອິມິນາ ຕຣຸຓສມຖວິປສ຺ສນາ ຜາສຸໍ ວິຫຣຕິ ອເນນາຕິ ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ອິມມ຺ຫາ ຜາສຸວິຫາຣາ ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນິພທ຺ຘຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທິຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອນິພທ຺ຘຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທິຠາເວນາຕິ ອນິພທ຺ຘທິວາຏ຺ຐານາທິຠາເວນ ເຫຕຸຠູເຕນ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາທິສທ຺ເທນ ອນິພທ຺ຘຈງ຺ກມາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ຉນ຺ທທານໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາກ຺ຍສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາໂປຫນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ຉນ຺ທທານໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຍໍ ປວາຣຓາສງ຺ຄໂຫ ນາມ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຣຸຓສມຖວິປສ຺ສນາລາຠີ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ໂຫຕູຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອກສ຺ສປິ ທາຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຍໍ ປວາຣຓາສງ຺ຄໂຫ ເອກສ຺ສ ທິນ຺ໂນປິ ສພ຺ເພສໍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປວາຣຓາສງ຺ຄເຫ ທິນ຺ເນ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອາຄນ຺ຕຸກາຕິ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາປິ ອາຄນ຺ຕຸກາ. ເຕສນ຺ຕິ ທິນ຺ນປວາຣຓາສງ຺ຄຫານໍ. ອນ຺ຕຣາປີຕິ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອນ຺ຕຣາປິ.

ອິຕິ ປວາຣຓາກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.