ມຫາວຄ຺ຄໂຍຊນາ

໑. ມຫາຂນ຺ຘກໍ

໑. ໂພຘິກຖາ

ເອວູຠໂຕວິຠງ຺ຄສ຺ສ, ກຕ຺ວານ ໂຍຊນານຍໍ;

ມຫາວຄ຺ຄຂນ຺ຘກສ຺ສ, ກຣິສ຺ສໍ ໂຍຊນານຍໍ.

ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ອຸຠເຍສໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂານນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂວິຠງ຺ຄານໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂຄຫເຓນ ເຫຕ຺ຖ ເຕສໍ ວິຠງ຺ໂຄປິ ຄຫິໂຕ ອເຠເທນ ວາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປວເສນ ວາ. ຂນ຺ຘກນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມູຫໍ. ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວາຈໂກ. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ເຕສໍ ສມູໂຫ ຂນ຺ຘໂກ. ອຖວາ ຂນ຺ໂຘຕິ ຣາສິ. ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຫິ ຣາສຕ຺ຖວາຈໂກ. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຣາສິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ກກາໂຣ ປກາສກວາຈໂກ. ຂນ຺ຘານໍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຣາສີນໍ ໂກ ປກາສໂກຕິ ຂນ຺ຘໂກ, ຕໍ ຂນ຺ຘກໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ສງ຺ຄີຕິສມນນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຘໂກວິທາ ຂນ຺ຘເກສຸ ກຸສລາ ມຫາເຖຣາ ຍໍ ຂນ຺ຘກໍ ສງ຺ຄາຍິໍສຸ, ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘກສ຺ສ ທານິ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘກສ຺ສ ອຍໍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕີຕິ.

ເຍ ອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫິສທ຺ໂທ ປທາລງ຺ກາໂຣ. ເຍສນ຺ຕິ ປທານໍ. ເຕຕິ ເຕ ອຕ຺ເຖ. ຠເວຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານໍ. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ປໂຍຊນໍ. ເຕຕິ ອຕ຺ເຖ, ຎາຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖວາ ເຕຕິ ອຕ຺ຖາ, ອວຓ຺ຓິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍເຍວາຕິ ອຕ຺ຖານເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ປທຠາຊນີເຍ ເຍສໍ ປທານໍ ເຍ ອຕ຺ຖາ ຠຄວຕາ ປກາສິຕາ, ເຕສໍ ປທານນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ, ເຕ ອຕ຺ເຖ ປຸນ ວເທຍ຺ຍາມ ເຈ, ກທາ ປຣິໂຍສານໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ປຣິນິຏ຺ຐານໍ ຠເວ, ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍ ເຈວ ອຕ຺ຖາ ອຸຕ຺ຕານາ, ເຕສໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກິໍ ປໂຍຊນໍ, ນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຘິປ຺ປາຍານຸສນ຺ຘີຫິ ຈ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຈ ອນຸສນ຺ຘິນາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຈ ເຍ ປນ ອຕ຺ຖາ ອນຸຕ຺ຕານາ, ເຕ ອຕ຺ເຖ, ອຕ຺ຖາ ວາ ອວຓ຺ຓິຕາ ຍສ຺ມາ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖານໍ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ.

໑. ‘‘ເຕນ…ເປ… ເວຣຎ຺ຊາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑) ກຣຓວຈເນ ວິເສສກາຣຓມຕ຺ຖິ ວິຍ, ‘‘ເຕນ…ເປ… ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ອສທິໂສປມາຍໍ. ກິຎ຺ຈາປິສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ຖໂຊຕໂກ, ປນ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ‘‘ກຣຓວຈເນເນວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວກາເຣນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ວາ ນິວາເຣຕິ. ອຠິລາໂປຕິ ອຠິມຸຂໍ ອຕ຺ຖໍ ລປຕີຕິ ອຠິລາໂປ, ສທ຺ໂທ. ອາທິໂຕຕິ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ‘‘ອຎ຺ເຎສຸປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິໂຕ ປເຣສູ’’ຕິ.

ຍທິ ວິເສສກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ປເນຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິໍ ປເນຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນສ຺ສ. ນິທານທສ຺ສນໍ ປໂຍຊນໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸມາຫ ‘‘ຍາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເຈວ ຍາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຠຄວໂຕ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍານິ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕານີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ. ອຠິສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຈ. ໂພຘິມຫາມຓ຺ເຑຕິ ມຫນ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄຎາຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ປສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຍໍ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ອຸຣຸເວລາຍ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ. ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣຸສທ຺ໂທ ມຫນ຺ຕປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາເວລາຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວາລິກຣາສິມ຺ຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ເວລາສທ຺ທສ຺ສ ຣາສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ກາລສີມາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຍທິ ປນ ‘‘ອຸຣູ’’ຕິ ວາລິກາຍ ນາມໍ, ‘‘ເວລາ’’ຕິ ມຣິຍາທາຍ, ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ນນຸ ອຸຣຸຍາ ເວລາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາ’’ຕິ. ອິມິນາ ເວລາຍ ອຕິກ຺ກໂມ ເວລາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປວເສນ, ເວລາຍ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາ ປທວິປຣິຍາຍວເສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຣຸເວລາຍ’’ນ຺ຕິປເທ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕີເຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ສມຓປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ກຕິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຣຓໍ ກຕໍ, ກເຕນ ປວຕ຺ຕໍ ກຕິກໍ, ຕເມວ ວຕ຺ຕໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ. ອກໍສຸ ກິຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ. ອຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ຕນາ ອປໂຣ. ໂສ ອາກິຣຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕ຺ຕປຸເຏນາຕິ ປຓ຺ເຓນ ກເຕນ ປຸເຏນ. ຕໂຕຕິ ກຕິກວຕ຺ຕກຣຓໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ. ຕໂຕຕິ ມຫາວາລິກຣາສິຊນນໂຕ, ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນນ຺ຕິ ຕໍ ປເທສໍ. ຕນ຺ຕິ ມຫາວາລິກຣາສິໍ.

‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຕ຺ຖຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຈາຣວເສນ ໂພຘີຕິ ນາມລຠນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິມິນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂພຘີຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ ໂພຘິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ໂພຘິມ຺ຫິ, ໂພຘິຍໍ ວາ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຣຸກ຺ໂຂປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ມຄ຺ຄຎາຓເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມູເລຕິ ອາສນ຺ເນ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອນຸນາສິກໂລປວເສນ ສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ຠາວນປຸໍສກໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພປຐມໍເຍວາຕິ ສພ຺ເພສໍ ຊນານໍ ປຐມເມວ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອໂກ ເອວ ປລ຺ລງ຺ໂກ ເອກປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ອວຘາຣຓສມາສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເກເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນາ’’ຕິ. ‘‘ສກິໍ…ເປ… ອາຠຸຊິເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອວຘາຣຓຜລໍ ທສ຺ເສຕິ. ປລ຺ລງ຺ໂກຕິ ຈ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໐໔) ປຎ຺ຈສຸ ວິມຸຕ຺ຕີສຸ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິສງ຺ຂາຕາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ເອວາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ. ສາ ຫິ ວິຣຸທ຺ເຘຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ມຸຈ຺ຈິຕຏ຺ເຐນ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ. ອຖວາ ຕາຍ ຊາຕໍ ສຸຂໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ, ສກລກິເລສທຸກ຺ຂູປສມສຸຂໍ. ‘‘ປຏິສໍເວທຍມາໂນ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ປຏິສໍເວທີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຓີປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວທຕິ ອນຸຠວຕີຕິ ປຏິສໍເວທີ. ປຏິສໍເວທີ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຈ຺ຈຍາກາຣນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປາທາກາຣໍ. ກສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິປທສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ສຫິເຕ’’ຕິອິມິນາ ສໍສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ. ‘‘ຘມ຺ເມ’’ຕິອິມິນາ ຕສ຺ສ ສຣູປໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນຸໂລມປຏິໂລມ’’ນ຺ຕິປເທ, ອນຸໂລມປຏິໂລເມສຸ ວາ. ສ຺ເວວ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ’’ຕິອິມິນາ ອນຸໂລມສທ຺ທສ຺ສ ສຠາວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສ຺ເວວາຕິ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ເອວ. ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ສ ອກຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຣຓໂຕ. ອິມິນາ ປຏິໂລມສທ຺ທສ຺ສ ສຠາວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຣິມນເຍເນວ. ວາຕິ ອຖວາ. ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ສໍສາຣປວຕ຺ຕິຍາ. ອນຸໂລໂມຕິ ອນຸກູໂລ, ອນຸຣູໂປ ວາ. ອິຕໂຣຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ຕສ຺ສາຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ. ປຏິໂລໂມຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນຸໂລມປຏິໂລມ’’ນ຺ຕິປເທ. ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສ ຜລໍ ວາ ‘‘ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫເນນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໑; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.ມຸລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ໂອຆຕຣຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ຣຸປາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ) ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫນໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາທິໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍາວສທ຺ໂທ ອວຘິວຈໂນ. ຍາວ ອນ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິໂຕຕິ ອິເມຫິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ອຕ຺ເຖຫິ. ‘‘ມນສາກາສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິກາຣໂລປວເສນ ສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ມນສິ ອກາສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ມນສາກາສີ’’ຕິປເທ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ອິທນ຺ຕິ ອິມໍ ອາກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິປາເຐ ອວຍວຕ຺ໂຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ສມາສມຊ຺ເຌ ຕສທ຺ເທນ ປຸພ຺ພປທສ຺ເສວ ລິງ຺ຄວຈນານິ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາ’’ຕິ. ວາກ຺ເຍ ປນ ຕສທ຺ເທນ ປຣປທສ຺ເສວ ລິງ຺ຄວຈນານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິປທໍ ‘‘ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ.

ຍຖາ ປນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ປນ. ອິທນ຺ຕິ ອິມໍ ອາກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ…ເປ… ນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິວາກ຺ເຍ. ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠທ຺ທິໂຍຕ຺ເວວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ‘‘ຠທ຺ທິໂຍ ອິຕິ ເອວາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເອວໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ອິຕິ ເອວາ’’ຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຸ ເອວາ’’ຕິ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຸ ເອວາ’’ຕິ. ‘‘ປ ອຕິໂມກ຺ຂໍ ອຕິປໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວິຍ ອຸປສຄ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ນິປາຕພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕຊີວາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕຸສທ຺ໂທ ປກ຺ຂນ຺ຕຣຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ອນຸໂລມປກ຺ຂໂຕ ປຏິໂລມສງ຺ຂາຕໍ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ມນສາກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘສທ຺ໂທ ອຍຸຕ຺ຕສມາໂສ, ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ຈ ຕຕິຍາສມາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອເສສນິໂຣຘາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອເສສສທ຺ທໍ ວິຣາຄສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘມກຕ຺ວາ ນິໂຣຘສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໍ ອຍຸຕ຺ຕສມາໂສ ນາມ. ‘‘ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິອິມິນາ ວິຣາຄສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ວິຣຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວິຣາໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ນິໂຣຘຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘຕິ ຈ ອນຸປ຺ປາເທນ ນິໂຣໂຘ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ, ເອວໍ ຕຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອວເມຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ເກວລສທ຺ໂທ ສກລປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສກລສ຺ສາ’’ຕິ, ອນວເສສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖວາ ສຕ຺ຕຊີວາທີຫິ ອມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອມິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕວິຣຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຣາສຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິວເສນ…ເປ… ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ສມຸທໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິທິຕເວລາຍນ຺ຕິ ປາກຏເວລາຍໍ ປສິທ຺ຘກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມສທ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈມານາເປກ຺ໂຂ. ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວິທິເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຊານນຕາຍາຕິ ປກາເຣນ ຊານນຠາວສ຺ສ. ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຎາຓສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ເສນ ເອກຸປ຺ປາທາທິວເສນ ຍຸຕ຺ເຕນ ຎາເຓນ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸທານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸທານນ຺ຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ອຸທານໍ? ອຸທານຏ຺ເຐນ, ໂມທນຏ຺ເຐນ, ກີຬນຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມິທໍ ອຸທານໍ ນາມ? ປີຕິເວຄສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ ອຸທາຫາໂຣ. ຍຖາ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ຫິ ຍໍ ເຕລາທິມິນິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸ ມານໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິສນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ‘‘ອວເສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຎ຺ຈ ຊລໍ ຕຬາກໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ‘‘ໂອໂຆ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມວໍ ຍໍ ປີຕິເວຄສມຸຏ຺ຐາປິຕໍ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣໍ ຫທຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ອຘິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວຈີທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄາຫກນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸທາຫາຣວິເສໂສ ‘‘ອຸທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸທຘາຕຸສ຺ສ ອຸທາຫາຣຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ອຸທານສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຍທາຕິ ເອຕ຺ຖ ທາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ຖວາກ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ຫເວຕິ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປາກຏນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕຸນິປາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ຫເວ’’ຕິ ນິປາເຕນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠູຘາຕຸສ຺ເສວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອນຸໂລມ ປຏິໂລມ ປຈ຺ຈຍາກາຣ ປຏິເວຘສາຘກາຕິ ອນຸໂລມໂຕ ຈ ປຏິໂລມໂຕ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນສ຺ສ ສາຘກາ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາຕິ ໂພຘິຍາ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ຘມ຺ມາ. ອຖວາ ປາຕຸນິປາເຕນ ສຫ ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປກາສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ນເຍ ຫເວສທ຺ໂທ ເອກໍສຕ຺ຖວາຈໂກ. ຫເວ ເອກໍເສນາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສມຍວເສນາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓວເສນ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ອຠິມຸຂໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສເມຈ຺ຈ ອຍຕິ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠິສມໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິເລສສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຠຸໂສ ກິເລເສ ຕາເປຕີຕິ ອາຕາໂປຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ວີຣິຍສາມຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍວໂຕ’’ຕິ. ອິມິນາ ອາຕາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອີປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວນ຺ຕຸອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ຈາຕິ ກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານສຠາເວນ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ຌາເນນ ຈ. ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານສຠາເວນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາເຕນ ຌາເນນ ຈ. ‘‘ພາຫິຕປາປສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ພາຫິໂຕ ອໂຓ ປາໂປ ອເນນາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຓສທ຺ໂທ ຫິ ປາປປຣິຍາໂຍ. ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖສ຺ສາຕິ ອຖ ອສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ເອຕາ ກງ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ…ເປ… ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒) ນເຍນ ຈ ຕຖາ ‘‘ກຕມໍ ນຸ ໂຂ…ເປ… ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໕) ນເຍນ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ອຍຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຫ ເອໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຕິ ເອວໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ວາ. ຍາ ຈ ໂສຬສ ກງ຺ຂາ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ກງ຺ຂາຕິ ໂຍຊນາ. ໂສຬສ ກງ຺ຂາຕິ ອຕີຕວິສຍາ ປຎ຺ຈ, ອນາຄຕວິສຍາ ປຎ຺ຈ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວິສຍາ ຉາຕິ ໂສຬສວິຘາ ກງ຺ຂາ. ວປຍນ຺ຕີຕິ ວິ ອປຍນ຺ຕິ, ອິກາຣໂລເປນາຍໍ ສນ຺ຘິ. ວິຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸວຕ຺ຕໂກ, ອປຍນ຺ຕິ – ສທ຺ໂທ ອປຄມນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິອິມິນາ ອປຄມນຕ຺ຖເມວ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ທີເປຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວາກ຺ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພວາກ຺ຍກາຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສເຫຕຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫ ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸນາຕິ ສເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາທິໂກ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມ. ສເຫຕຸ ຈ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ໂມຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິເກນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຊານາ ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຘາຕຸຍາ ອວໂພຘນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ມາຣຓໂຕສນາທິເກ ອຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ, ວປຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒. ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍານໍ ຂຍຏ຺ຐານສ຺ສ ອສງ຺ຂຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ທຸຕິຍອຸທາເນ. ຂີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຂຍໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ອິມິນາ ອເວທີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິທຘາຕຸຍາ ຎາຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ອນຸຠວນລາຠາທິເກ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ວປຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຕິ ປຐມອຸທາເນ ວຸຕ຺ຕສທິສາ. ຘມ຺ມາຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ, ຈຕຸອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ວາ.

໓. ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ວິທິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕຕິຍອຸທາເນ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມຫິ ວາ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ວາ ວິຘູປຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ. ມາຣເສນນ຺ຕິ ກາມາທິກໍ ທສວິຘໍ ມາຣເສນໍ. ‘‘ວິຘເມນ຺ໂຕ’’ຕິອິມິນາ ວິຘູປຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘູປຘາຕຸຍາ ວິຘມນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ລິມ຺ປນຕ຺ຖາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ວິທ຺ຘໍ ເສນ຺ໂຕ’’ຕິອິມິນາ ວິຘເມນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມຸຘາຕຸຍາ ຘໍສນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທຕ຺ຖາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ສູຣິໂຍວ ໂອຠາສຍ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ‘‘ສູຣິໂຍ ອິວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ສູຣິໂຍຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ປຐມກປ຺ປິການໍ ສູຣໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ມາ ສູຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຠິມຸຂໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາກາສໍ ຄໂຕ, ອພ຺ຠໍ ວາ ອາກາສໍ ອຸຄ຺ຄໂຕ. ອພ຺ຠສທ຺ໂທ ຫິ ອາກາສປຣິຍາໂຍ. ອາກາໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ອາຠຸໂສ ຠາຕິ ທິປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອພ຺ຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຍຖາ ສູຣິໂຍ ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ຍຖາ ສູຣິໂຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຣເສນມ຺ປິ ວິຘູປຍນ຺ໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ອຸທາເນສຸ. ປຐມໍ ອຸທານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິສ຺ສາ ຂນ຺ຘກປາຬິຍາ ອຸທານປາຬິໍ ສໍສນ຺ທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸທາເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸທາເນ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ອຸທາເນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຕິກ຺ກເມນ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕທາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕທາຕິ ‘‘ສ຺ເວ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາທິຕມນສິກາຣກາເລ. ຠຄວາ ມນສາກາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ອຸທານຄາຖາ ອານຸຠາວທີປິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຊານນປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ. ເອເກກເມວາຕິ ອນຸໂລມປຏິໂລເມສຸ ເອເກກເມວ. ປຐມຍາມຎ຺ຈາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຐມຍາມກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘເກ ປນ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸທາເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍາຕິ ວິສາຂາຍ ຍຸຕ຺ຕາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ. ‘‘ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພສມເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ, ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ວາ, ຕໍ ທິວສໍ ກາລນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕໍ ທິວສໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ມນສາກາສິ, ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ…ເປ… ນິສີທີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລເຍວ.

໒. ອຊປາລກຖາ

໔. ນ ຠຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ນກາໂຣ ‘‘ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ນ ອຸປສງ຺ຂມີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາຕິ ຕໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສມາຘິໂຕ. ອນນ຺ຕຣເມວ ອນຸປສງ຺ກມນໍ ອຸປມາຍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຈ຺ເຈວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ວາ ສຍຕີ’’ຕິ ວາກ຺ເຍ. ເອວນ຺ຕິ ອຸປເມຍ຺ຍໂຊຕໂກ. ອິຘາປີຕິ ອິມິສ຺ສໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິປາຬິຍມ຺ປິ. ອິທນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິປາເຐ.

ອປຣານິປີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຕ຺ຕາຫໂຕ ອຎ຺ຎານິປິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ອປຣານິປີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຠຄວຕິ ນິສິນ຺ເນ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກິຣສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ກິໍ ນຸ ໂຂຕິ ປຣິວິຕກ຺ກນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ ອປ຺ເປສກ຺ຂານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ. ຕາສນ຺ຕິ ເທວຕານໍ. ພລາຘິຄມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພເລນ ເຕຊສາ ອຘິຄມຏ຺ຐານໍ. ອນິມິເສຫີຕິ ອຸມ຺ມິເສຫິ. ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ‘‘ກາລ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກິຍມານຏ຺ຐານໍ. ອຖາຕິ ອນິມິສສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອນນ຺ຕເຣ. ຣຕນຈງ຺ກເມຕິ ຣຕນມເຍ ຈງ຺ກເມ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຈງ຺ກມຏ຺ຐານໍ. ຕໂຕຕິ ຈງ຺ກມສຕ຺ຕາຫໂຕ. ຣຕນຆຣນ຺ຕິ ຣຕນມຍໍ ເຄຫໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຣຕນຆເຣ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິຈິນນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຕນຆເຣ, ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ວາ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກວິຈິນນຏ຺ຐານໍ.

ເອວນ຺ຕິອາທິ ປຸພ຺ພວຈນສ຺ສ ນິຄມວເສນ ປຈ຺ຉິມວຈນສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິນິທສ຺ສນໍ. ເຕນາຕິ ອຊປາລານໍ ນິສີທນກາຣເຓນ. ອສ຺ສາຕິ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ. ‘‘ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕ຺ເວວ ນາມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸປຈາຣວເສນ ນາມລຠນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຊປາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລນ຺ຕິ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊປາໂລ, ອຸຓ຺ຫກາເລ ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐ ອເຊ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍາຍ ປາເລຕີຕິ ອຊປາໂລ, ອຊປາໂລ ຈ ໂສ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຈຕິ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ວຈນຕ຺ຖານິປິ ປກຣຓນ຺ຕເຣສຸ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໔) ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘປິ. ໂພຘິໂຕຕິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂໂຕ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ. ຠຄວຕິ ນິສິນ຺ເນຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິອາທິວຈເນ. ໂສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິໂກ ນາມາຕິ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ມງ຺ຄລິເກສຸ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິໂກ ນາມ ກິຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມານວເສນ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຫຸໍຫຸ’’ນ຺ຕິ ກໂຣຕີຕິ ຫຸໍຫຸງ຺ໂກ, ຫຸໍຫຸງ຺ໂກ ຊາຕິ ສຠາໂວ ອິມສ຺ສາຕິ ຫຸໍຫຸງ຺ກຊາຕິໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕນາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸທານສ຺ສ. ໂຍຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ປຏິຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອວຘາຣຓຜລໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ພາຫິຕປາປຘມ຺ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ພາຫິໂຕ ປາໂປ ຘມ຺ໂມ ອເນນາຕິ ພາຫິຕປາປຘມ຺ໂມຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຫຸໍຫຸງ຺ກາຣປຫາເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ຫຸໍຫຸງ຺ກາໂຣ ອິມສ຺ສາຕິ ນິຫຸໍຫຸງ຺ໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣາຄາທິກສາວາຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ຣາຄາທິກສາໂວ ອິມສ຺ສາຕິ ນິກ຺ກສາໂວຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠາວນານຸໂຍຄຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ສາຕິ ຍຕຕ຺ໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍຕສທ຺ໂທ ວີຣິຍວາຈໂກ, ຍຕຘາຕຸຍາ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ອຕ຺ຕສທ຺ໂທ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ. ຍຕສທ຺ທສ຺ສ ຍມຸຘາຕຸຍາ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລສໍວເຣນ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສຎ຺ຎຕຈິຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍມຕິ ສໍຍມຕີຕິ ຍຕໍ, ຍຕໍ ອຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ສາຕິ ຍຕຕ຺ໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຈ຺ຈານິ ວິທນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕີຕິ ເວທານີຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ເວທານິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕຫິ ເວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕານ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເວທານ’’ນ຺ຕິປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວສາເນ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸນ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວຸສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸສິຕໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອເນນາຕິ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ເມນ ພ຺ຣຫ຺ມວາທໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຫນ຺ຕິ ເອຕໍ ວາທໍ ຘມ຺ເມນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຠູເຕນ ສຠາເວນ. ໂລເກຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕໂລໂກວາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສກເລ ໂລກສນ຺ນິວາເສ’’ຕິ.

໓. ມຸຈລິນ຺ທກຖາ

໕. ອກາລເມໂຆຕິ ເອຕ຺ຖ ວປ຺ປາທິກາລສ຺ສ ອຠາວາ ນ ອກາໂລ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສກາເລ’’ຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນເມໂຆ’’ຕິ ອິມິນາ ອກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເມໂຆ ອກາລເມໂຆຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສຕິ ເຊຏ຺ຐມູລມາເສ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເມເຆ. ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີຕິ ເອຕ຺ຖ ສີເຕນ ວາເຕນ ທູສິຕໍ ທິນໍ ອິມິສ຺ສາ ວຏ຺ຏລິກາຍາຕິ ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາ ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສາ ຈ ປນ ສຕ຺ຕາຫວຏ຺ຏລິກາ ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີ ນາມ ອໂຫສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສມີເປ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ມຸຈລິນ຺ທສ຺ສ ສມີເປ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຸຈລິນ຺ໂທຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຸຈລິນ຺ໂທຕິ ຈ ນິຈຸໂລ. ໂສ ນີໂປຕິ ຈ ປິຍໂກຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາຄສ຺ສ ໂຠໂຄ ເອໂກປິ ສຕ຺ຕາຠຸຊຕ຺ຕາ ‘‘ໂຠເຄຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ນາຄຣາເຊ ຐິເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ນາຄຣາຊສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຠຓ຺ຑາຄາຣຄພ຺ຠປມາຓໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ. ຐານສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຣິທີເປຕິ ອເນນາຕິ ຐານກາຣຓປຣິທີປນໍ ‘‘ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ໂສຕິ ນາຄຣາຊາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກິຣິຍາປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ສີຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນ. ສຕ຺ຕາຫວຏ຺ຏລິກາຍ ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕມ຺ປີຕິ ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ. ນນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ນາຄຣາຊສ຺ສ. ອຸພ຺ພິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຉິທ຺ທໍ. ວິທ຺ຘຉິທ຺ທສທ຺ທາ ຫິ ປຣິຍາຍາ. ອາກາສໍ ເມຆປຏລປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອາສນ຺ນໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ເມຆປຏລວິຄເມ ທູຣໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຆວິຄເມນ ທູຣີຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ວິຄຕວລາຫກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຄຕສທ຺ໂທ ອປຄຕຕ຺ຖວາຈໂກ, ວລາຫກສທ຺ໂທ ເມຆປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອປຄຕເມຆ’’ນ຺ຕິ. ອິນ຺ທນີລມຓິ ວິຍ ທິພ຺ພຕີຕິ ເທໂວຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ອາກາໂສ ເທໂວ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ເທວນ຺ຕິ ອາກາສ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄສຓ຺ຐານໍ. ອິມິນາ ສກວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສກສທ຺ໂທ ອຕ຺ຕວາຈໂກ, ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ສຓ຺ຐານເວວຈໂນຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸໂຂ ວິເວໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ ສມຸຈ຺ເຉທ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິເວກສງ຺ຂາເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວິເວເກສຸ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວໂກ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວກສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ວິເວເກສຸ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຘິວິເວໂກ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສນ຺ໂຕເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສາທິເກ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຕສທ຺ໂທ ວິສ຺ສຸຕປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປກາສິຕຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ, ປາກຏສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ສ ກຣຓຠາເວນ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິ. ‘‘ອກຸປ຺ປນຠາໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາທສທ຺ທສ຺ສ ໂທສວາຈກຠາໂວ ຈ ຓ຺ຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວຕ຺ໂຖ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິປເທນ. ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ. ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓຠູຕສທ຺ທາ ເວວຈນຠາເວນ ສຕ຺ເຕສຸ ເອວ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ຈາ’’ຕິ. ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ສໍຍມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຣຸຓາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ. ຍາຕິ ຍາ ວິຣາຄຕາ. ອນາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ກາມຣາຄສ຺ສ ອນວເສສປຫານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕນ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ’’ຕິ. ຍາຖາວມານສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ມິ…ເປ… ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕໂຕ.

໔. ຣາຊາຍຕນກຖາ

໖. ປາຈີນໂກເຓຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມອສ຺ເສ, ປຸພ຺ພທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊາຍຕນຣຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຂີຣິກາຣຸກ຺ຂໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕເຣນ ສມເຍນາ’’ຕິ. ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເທວຣາຊສທ຺ທສ຺ສ ອຎ຺ເຎ ປຊາປຕິອາທໂຍ ເທວຣາຊາໂນ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ຫຣີຕກໍ. ປຣິຠຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິສິນ຺ເນ ຠຄວຕິ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ, ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸກ຺ກລຊນປທໂຕຕິ ອຸກ຺ກລນາມກາ ຊນປທມ຺ຫາ. ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ເທສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຕໍ ເທສໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ’’ຕິປເທ. ເຕສນ຺ຕິ ວາຓິຊານໍ. ຎາຕິສາໂລຫິຕສທ຺ທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນຕ຺ຕາ ‘‘ຎາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາໂລຫິຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຎາຕິຠູຕປຸພ຺ພາ ເທວຕາ’’ຕິ. ສາຕິ ເທວຕາ. ເນສນ຺ຕິ ວາຓິຊານໍ. ຕໂຕຕິ ອປວຕ຺ຕນກາຣຓາ. ເຕຕິ ວາຓິຊາ. ອິທນ຺ຕິ ອປວຕ຺ຕນໍ. ພລິນ຺ຕິ ອຸປຫາຣໍ. ເຕສນ຺ຕິ ວາຓິຊານໍ. ‘‘ສພ຺ພິມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ປຸພ຺ພາປຣາເປກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິມາເນຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ມານ ປູຊາຍໍ ເປມເນຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໘ ນກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປູຊນເປມນໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຏ຺ຐຫຖາ’’ຕິ. ຕໍ ໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍສທ຺ໂທ ປຕິມານນວິສໂຍ, ໂວສທ຺ໂທ ຕີສຸ ໂວສທ຺ເທສຸ ຕຸມ຺ຫສທ຺ທສ຺ສ ກາຣິໂຍ ໂວສທ຺ໂທ, ໂສ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປຕິມານໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ. ໂວກາໂຣ ຫິ ຕິວິໂຘ ຕຸມ຺ຫສທ຺ທສ຺ສ ກາຣິໂຍ, ໂຍວຈນສ຺ສ ກາຣິໂຍ, ປທປູຣໂຓຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫສທ຺ທສ຺ສ ກາຣິໂຍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ປຈ຺ຈຕ຺ຕອຸປໂຍຄກຣຓສມ຺ປທານສາມິວຈນວເສນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫສທ຺ທກາຣິໂຍ ສມ຺ປທານວຈໂນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ວິສໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ໂຍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ໂສຕິ ປຕ຺ໂຕ. ສຸຊາຕາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ເອວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນາທເຣ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ເຕນາຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍເຫຕຸນາ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ຫຕ຺ເຖສູຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຫຕ຺ເຖຫີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມ຺ຫີຕິ ເກນ.

ອິໂຕຕິ ອາສຬ຺ຫີມາສຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ. ເອຕ຺ຕກໍ ກາລນ຺ຕິ ເອຕໍ ປມາຓໍ ເອກູນປຎ຺ຎາສທິວສກາລໍ. ຊິຆຈ຺ຉາຕິ ຆສິຕຸມິຈ຺ຉາ. ປິປາສາຕິ ປາຕຸມິຈ຺ຉາ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ເຈຕສາ-ເຈໂຕສທ຺ທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ຈ ‘‘ຠຄວໂຕ’’ຕິ ຈ. ອິເມຫິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທານມສທິສຕ຺ຕາ ສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ອສທິໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ. ສມາໂສເຍວ ອວຍວີປຘາໂນ ໂຫຕິ, ວາກ຺ຍໍ ປນ ອວຍວປຘາໂນເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ທິສາຫີ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ສິລາມເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ສິລາມຍເມວ ເສລາມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ເສລາມເຍ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນໍ. ເຍຕິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓສິລາມເຍ ປຕ຺ເຕ. ຕໂຕຕິ ອິນ຺ທນີລມຓິມຍປຕ຺ຕອຸປນາມນໂຕ, ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອຘິຏ຺ຐຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ, ອຘິຏ຺ຐິຍມາເນຕິ ໂຍຊນາ. ເອກສທິໂສຕິ ເອກໍເສນ ສທິໂສ. ອຘິຏ຺ຐິເຕ ປຕ຺ເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕ຺ເຕຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ປຕ຺ເຕນ ປຏິຄ຺ຄເຫສີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກາໂຣ ສ຺ມິໍວຈນສ຺ສ ກາຣິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ຆສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຏິ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ ປທວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ປຏິສທ຺ໂທ ປາເຏກ຺ກຕ຺ໂຖ, ‘‘ອຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຫຄ຺ຆຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາເຏກ຺ກໍ ມຫຄ຺ຆສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ມຫຄ຺ຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ປນ ມຫຄ຺ຆາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ປຈ຺ຈຄ຺ຆສທ຺ໂທ ອຠິນວປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນເວ’’ຕິ. ອຠິນໂວຕິ ຈ ອຈິຣຕນວຕ຺ຖຸສ຺ສ ນາມໍ. ອຈິຣຕນວຕ຺ຖຸ ອຈິຣຕນຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ’’ຕິ. ‘‘ຕງ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ. ທ຺ເວວາຈິກາຕິປທສ຺ສ ສມາສວເສນ ຈ ຕທ຺ຘິຕວເສນ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ວາຈາ’’ຕິອາທິ. ປຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ອິຕິສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ທ຺ເວວາຈິກາອິຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ເຕຕິ ວາຓິຊາ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ເຕຕິ ເກເສ. ເຕສນ຺ຕິ ວາຓິຊານໍ. ປຣິຫຣຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຫຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ວາຓິຊາ. ອມເຕເນວາຕິ ອມເຕນ ອິວ, ອຠິສິຕ຺ຕາ ອິວາຕິ ໂຍຊນາ.

໕. ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາ

໗. ຠຄວາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ. ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓຕິ ອາຈຣິໂຕ ສມ຺ມາຈຣິໂຕ, ນ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຈິຓ຺ໂຓ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ, ອຕິອາຈິຓ຺ໂຓ ນິຈ຺ຈາຈິຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊານນ຺ຕິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມເທສນນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ, ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ. ຕໂຕຕິ ຍາຈນກາຣຓາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸໂກ ຍສ຺ມາ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິຕີຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປຣິວິຕກ຺ກນາກາຣປາເຐ. ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓສຸ ອລ຺ລີຍ’’ນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາລຍາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອລ຺ລີຍນ຺ຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເອວໍ ສຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ອຠິຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເສວິຍນ຺ຕີຕິ ອາລຍາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ເສວນ຺ຕິ. ເຕຕິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ‘‘ຍທິທ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ຍໍ ອິທນ຺ຕິ ປທວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ ສພ຺ພນາມປທນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ’’ຕິ. ອິມິນາ ຕີສຸ ລິງ຺ເຄສຸ ທ຺ວີສຸ ຈ ວຈເນສຸ ວິນາສໍ, ວິກາຣໍ ວາ ວິສທິສໍ ວາ ນອຍນຕ຺ຕາ ນຄມນຕ຺ຕາ ອພ຺ຍຍໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ສພ຺ພນາມຕ຺ໂຖເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຍທິທ’’ນ຺ຕິນິປາຕສ຺ສ, ອຕ຺ໂຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຐານນ຺ຕິ ‘‘ຐານໍ’’ອິຕິປທໍ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ອິຕິປທໍ. ອຕ຺ໂຖປິ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິເມສນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາທິກາຣຓາ. ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສ຺ວຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ເອວມິຈ຺ຈາທິປາຐວຓ຺ຓນາ) ວິຍ.

ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມາ’’ຕິ, ອິມິນາ ‘‘ເທເສຍ຺ຍໍ, ນ ອາຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນເມວ ກິຣິຍາປທານໍ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ເອກສ຺ສ ກິຣິຍາປທສ຺ສ. ໂສຕິ ເທສນາສງ຺ຂາໂຕ ກາຍວຈີປໂຍໂຄ, ອິມິນາ ວາກ຺ຍວິສເຍ ຕສທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕຣປທສ຺ເສວ ລິງ຺ຄວຈນານິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສມາສມຊ຺ເຌ ປນ ຕສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພປທສ຺ເສວ ລິງ຺ຄວຈນານິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາ’’ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມໂພຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ຈ ‘‘ອຠິຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ປິຏກຎ຺ຈາ’’ຕິ ຈ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ອາທິ. ກິລມໂຖຕິ ກາຍກິລມນເຫຕຸ. ກິລມຕິ ອເນນາຕິ ກິລມໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ສາຕິ ກາຍວຈີປໂຍຄສງ຺ຂາຕາ ເທສນາ. ວິເຫສາຕິ ກາຍວິຫິໍສາເຫຕຸ. ວິຫິໍສຕິ ອິມາຍາຕິ ວິເຫສາ. ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ກິລມໂຖ ວາ ວິເຫສາ ວາ ນຕ຺ຖິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ປຏິຠໍສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏີຕິ ກມ຺ມປ຺ປວຈນີຍໂຍຄຕ຺ຕາ ‘‘ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອນຸ ອຈ຺ຉຣິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ນ ອຈ຺ຉຣິຍາ’’ຕິ ປທວິຠາຄໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຠໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສທ຺ໂທ ປຏິຠານຕ຺ໂຖ, ຠາຘາຕຸ ຂາຍນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຠານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຄຈຣາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຂາຍນໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ໂຄຈຣຠາເວນ ຠວນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເມຕິ ມມ, ມຍາ ວາ, ອຘິຄຕໍ ຘມ຺ມໍ ປກາສິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕສ຺ສ ປຏິ ປຏິໂສຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິໂສຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານຄາມິນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ຍສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ຄມຍຕິ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານຄາມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂມຂນ຺ເຘນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕມສທ຺ໂທ ອວິຊ຺ຊາປຣິຍາໂຍ, ຂນ຺ຘສທ຺ໂທ ຣາສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຣາສິນາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາວຸຏາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຘາຕຸ ອາວຣຓຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ອຠາວຕ຺ໂຖ, ຕາປຈ຺ຈໂຍ ຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກຠາເວນາ’’ຕິ.

໘. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປໍ ຣຊໍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ ຊາຕິ ສຠາໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາມເຍ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຎ຺ຎາມເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ມໍສມເຍຕິ ອຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕຸປຈ຺ຈຍໂຍເຄ ຉຏ຺ຐີກມ຺ມໍ. ອາປຸພ຺ໂພ ຎາຘາຕຸ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌິຕາໂຣ’’ຕິ.

ສໍວິຊ຺ຊຕິ ມລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມລາ, ປູຣຓກສ຺ສປາທິກາ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ, ເຕຫິ. ‘‘ຣາຄາທີຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ມລສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ອວາປຸເຣຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວປຸພ຺ໂພ ຈ ອາປຸພ຺ໂພ ຈ ປຸຣຘາຕຸ ວິວຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ວິວຣ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ວກາຣສ຺ສ ປກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປາປຸເຣຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອມຕສທ຺ທສ຺ສ ສລິລາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສາ’’ຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕາ ສຸຓນ຺ຕູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິມເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສທ຺ໂທ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ມລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິມໂລຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ເຄນ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເສລມເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ສິລາຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເສໂລຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວາ ຕ຺ວມ຺ປີຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ປຎ຺ຎາປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມມຍໍ ປຎ຺ຎາມຍ’’ນ຺ຕິ. ອເປໂຕ ໂສໂກ ອິມສ຺ສາຕິ ອເປຕໂສໂກ, ຠຄວາ. ໂສກໍ ອວຕຣຕີຕິ ໂສກາວຕິຓ຺ຓາ, ຊນຕາ. ໂສກາວຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕຎ຺ຈາຕິ ຈສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ຈສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ຠຄວາ’’ຕິປທໍ ‘‘ວີໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ວີຣິຍວນ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວີຣໍ ຍສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ວີໂຣຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ ອາລປນປເທສຸ ວິຄ຺ຄໂຫ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ອາລປນາວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ເຕສມຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ເທວປຸຕ຺ຕ…ເປ… ວິຊິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຊິໂຕ ມາເຣຫິ ສໍຄາໂມ ອເນນາຕິ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂນ຺ຘມາໂຣ ມຈ຺ຈຸມາເຣນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມາຣານໍ ເອກໂຕ ວິຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສຕ຺ຕວາໂຫ’’ຕິ ປຐມກ຺ຂເຣນ ຈ ‘‘ສຕ຺ຖວາໂຫ’’ຕິ ທຸຕິຍກ຺ຂເຣນ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖວາໂຫ ວິຍາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖວາໂຫ’’ຕິ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍກ຺ຂເຣນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ເຕ ວຫຫີຕິ ສຕ຺ຕວາໂຫຕິ ມຸຂ຺ຍໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ປຐມກ຺ຂເຣນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ປຐມກ຺ຂເຣນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ເຕ ວຫຕີຕິ ສຕ຺ຕວາໂຫ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ ອິຓໍ ອິມສ຺ສາຕິ ອຓໂຓ ຠຄວາ.

໙. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ທຸວິຘໍ ມໍສຈກ຺ຂຸຎາຓຈກ຺ຂຸວເສນ. ຕຕ຺ຖາປິ ມໍສຈກ຺ຂຸ ທຸວິຘໍ ປສາທຈກ຺ຂຸສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸວເສນ. ຕຕ຺ຖ ປສາທຣູປໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ນາມ, ຠມຸກຏ຺ຐິປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມໍສປິຓ຺ໂຑ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ ນາມ. ຎາຓຈກ຺ຂຸ ປນ ປຎ຺ຈວິຘໍ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓) ທິພ຺ພຘມ຺ມປຎ຺ຎາພຸທ຺ຘສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸວເສນ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອຠິຎ຺ຎາຎາຓໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ນາມ, ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ນາມ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍຎາຓຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ນາມ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ນາມ. ອິຘ ປນ ‘‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ເວຎາຓານິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍ…ເປ… ຎາເຓນ ຈາ’’ຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຍສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ສທ຺ຘາທີນີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິກ຺ຂານີຕິ ຕິຂິຓານິ. ມຸທູນີຕິ ສຸຂຸມຕຣານິ. ອາກາຣາຕິ ກາຣຓາ. ອິມານິ ຕີຓິ ທຸການິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາສວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຸເຂນ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາຕິ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ, ຕຖາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍ ກຖິຕກາຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຣໂລໂກ ຈ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊານິ, ຕານິ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍ’’ຕິອາທິ. ອິມານິ ທ຺ເວ ທຸການິ ກິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມທຸເກ ‘‘ນ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ’’ຕິ ທຸຕິຍປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໑) ປນ ຍຸຄຬວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປລານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຄຈ຺ໂຉ ວາ ລຕາ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ວາ ວນໍ ວາ ‘‘ອຸປ຺ປລິນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ‘‘ວນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປລວເນ’’ຕິ. ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂປສຍນ຺ຕີຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອິມິນາ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ໂປສຍນ຺ຕີຕິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸທເກນ ສມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸທເກນ ສມໍ ສໂມທກໍ, ສໂມທກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕານີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມາຕິປທສ຺ສ ອຕິອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອາໂຣປິຕາຕິ ປາຣຸຕາ, ນ ປາຣຸຕາ ອປາຣຸຕາ. ອປາຣຸຕາ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ວິວຣຓາຕິ ອາຫ ‘‘ວິວຏາ’’ຕິ ໂສຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປຈ຺ຉິມປທທ຺ວເຍຕິ ຄາຖາຍ ອຸຕ຺ຕມປທທ຺ວເຍ. ອຍເມວຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ນ ຠາສິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສຕ຺ຕາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເທວມນຸເຊສຸ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກເສສວເສນ ‘‘ມນຸເຊສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເທວມນຸສ຺ເສສູ’’ຕິ.

໖. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາ

໑໐. ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ກາຣເຓນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ນິກ຺ກິເລໂສ ຊາຕິ ສຠາໂວ ອິມສ຺ສາຕິ ນິກ຺ກິເລສຊາຕິໂກ. ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອນາວຣຓຎາຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕຕິ ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ກທິວສໂຕ, ເຫຏ຺ຐາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທວຕາ ປນ ອາຬາຣສ຺ສ ກາລງ຺ກຣຓເມວ ຊານາຕິ, ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ປຣິຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ມຫາຊານິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຫາຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອາຬາຣສ຺ສ. ມຫຕີ ຊານິອສ຺ສາຕິ ‘‘ມຫາຊານິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ກກາຣສ຺ສ ຍກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຊານິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກ຺ຂເຓຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ ອໂນກາເສ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຍ຺ໂຍຕິ ອນນ຺ຕຣາຕີຕາເຫ. ໂສປີຕິ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕປິ. ປິສທ຺ໂທ ອາຬາຣາເປກ຺ໂຂ. ຕຕ຺ຖ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ຍາວອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຌານລາຠີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ຍາວເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຌານລາຠີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ພຫຸກາຣາ’’ຕິ ຈ ‘‘ພຫູປກາຣາ’’ຕິ ຈ ປາຐສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫຸກາຣາຕິ ພຫູປກາຣາ’’ຕິ. ເປສິຕຕ຺ຕຠາວໍ ມນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິມິນາ ປຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສທ຺ໂທ ກາຍວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ອນ຺ຕຣາສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄຍໍ, ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄຍາຍ ຈ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ຈາ’’ຕິ.

ຄາຖາຍ ຈຕູສຸ ສພ຺ພສທ຺ເທສຸ ທຸຕິໂຍ ສພ຺ພສທ຺ໂທ ອນວເສສຕ຺ໂຖ, ເສສາ ສາວເສສຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວຈນຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍວ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສາປິ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ສຍໍສທ຺ໂທ ອຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ, ອຠິຎ຺ຎາຍສທ຺ໂທ ຕຸ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາວ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຎາຘາຕຸຍາ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຍໍ ເມ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສນາກາຣທສ຺ສນໍ.

‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ’’ຕິ ອິມິນາ ໂລກິຍຘມ຺ເມ ປນ ອາຈຣິໂຍ (ມິ. ປ. ໔.໕.໑໑) ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສທ຺ໂທ ປຏິຠາຄຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສທິສປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ສີຕິ ຫຸຕ຺ວາ ຠູໂຕ, ສີຕິຠາວໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ.

ກາສີນນ຺ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊນປທານໍ ນາມໍ. ຊນປທສມູຫສ຺ສ ຣຏ຺ຐນາມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາສິຣຏ຺ເຐ’’ຕິ. ‘‘ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸຣສທ຺ໂທ ນຄຣປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິລາຠາຍາຕິ ປຏິລາຠາປນຕ຺ຖາຍ. ‘‘ເຠຣິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ທຸນ຺ທຸຠິສທ຺ໂທ ເຠຣິວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຠຣິ ຫິ ‘‘ທຸໍທຸ’’ນ຺ຕິສທ຺ເທນ ອຸຠິ ປູຣຓເມຕ຺ຖາຕິ ທຸນ຺ທຸຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທກາຣຣກາຣານໍ ສໍໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ ທຸນ຺ທ຺ຣຸຠີຕິປິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອປາໂຐເຍວ. ‘‘ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫາຣສທ຺ເທນ ອາຫຎ຺ຎິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຸພ຺ພຫນຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ສ຺ສາມິສທ຺ເທນ ອຊ຺ຊຕນິອິໍວິຠຕ຺ຕິຍາ ອນາຄຕກາເລ ປວຕ຺ຕຠາວໍ, ອິຕິສທ຺ເທນ ຄມນາກາຣວາຈກສ຺ສ ອິຕິສທ຺ທສ຺ສ ໂລປຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ອນນ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູເຕນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ສພ຺ພກິເລສາຣີນໍ ຊິຕວາ, ເອເຕນ ຜລູປຈາເຣນ ອນນ຺ຕຊິນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫຸເວຍ຺ຍ ປາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຫຸເວຍ຺ຍ ອປິ ອາວຸໂສ’’ຕິ ປທວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ຫຸຘາຕຸ ສຕ຺ຕຕ຺ຖວາຈໂກ, ອປິສທ຺ໂທ ເອວໍນາມວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ອາວຸໂສ ‘‘ເອວໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ວກາຣສ຺ສ ປກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຫຸເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາໂຐປິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ.

໑໒. ‘‘ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ພາຫຸລ຺ລສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພາຫຸລ຺ລິໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຘານໂຕຕິ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາຍ ປທຫນໂຕ. ‘‘ຠຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປຸພ຺ພຠມຸຘາຕຸຍາ ອນວຏ຺ຐານຕ຺ໂຖ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ຠຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕສທ຺ທສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິວາຈກຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຣິຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍນໍ ຈຣຓໍ ອິຣິຍາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາຍາ’’ຕິ. ອຠິຊານາຖ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ໂນສທ຺ໂທ ນຸສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຊານາຖ ນູ’’ຕິ. ວາກ຺ຍນ຺ຕິ ວາຈກໍ. ສຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິປທສ຺ສ ສຎ຺ຎາປນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

໑໓. ອິໂຕຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸກຣຓີ’’ຕິອາທິໂຕ. ປທຕ຺ຖໂຕຕິ ປທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ, ປທານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ. ອິໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຕ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ.

໑໘. ເທວຕາໂກຏີຫີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມສງ຺ຂາຕາຫິ ເທວຕາໂກຏີຫິ. ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາວ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທາຕິ ໂຍຊນາ.

໑໙. ທຸຕິຍທິວເສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທຸຕິຍທິວເສ’’ຕິອາທິ ປາຏິປທທິວສໍ ອຸປນິຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອາສຬ຺ຫີມາສກາຬປກ຺ຂສ຺ສ. ສພ຺ເພວ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍຊນາ. ອນຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕນາຕິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ເຕນ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙).

ປຎ຺ຈມິຍາ ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈມິຍາ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ‘‘ມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ເທວອຣຫນ຺ໂຕ ພຫູຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗. ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໓໑. ໂປຣາຓານຸໂປຣາຓານນ຺ຕິ ປຸຣາເຓ ຈ ອນຸປຸຣາເຓ ຈ ຠວານໍ. ເອກສຏ຺ຐີຕິ ເອໂກ ຈ ສຏ຺ຐິ ຈ, ເອເກນ ວາ ອຘິກາ ສຏ຺ຐິ ເອກສຏ຺ຐິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເອກສຏ຺ຐິມນຸສ຺ສອຣຫນ຺ເຕສຸ. ປຸພ຺ພໂຍໂຄຕິ ປຸພ຺ເພ ກໂຕ ອຸປາໂຍ, ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຄ຺ຄພນ຺ເຘນາຕິ ສມູຫໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ເຘນ. ເຕຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ຊນາ. ຌາເປສ຺ສາມາຕິ ຑຍ຺ຫິສ຺ສາມ. ນີຫຣິໍສູຕິ ຄາມໂຕ ນີຫຣິໍສຸ. ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສຊເນສຸ. ປຎ຺ຈ ຊເນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຊເນຫິ ອວເສສາ. ໂສຕິ ຍໂສ ທາຣໂກ. ເຕປີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຣີເຣ. ເຕ ສພ຺ເພປີຕິ ຍສສ຺ສ ມາຕາປິຕຸຠຣິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສຫາຍກາ. ເຕນາຕິ ປຸພ຺ພໂຍເຄນ.

ອາມນ຺ເຕສີຕິ ກເຖສິ.

໓໒. ທິພ຺ເພສຸ ວິສເຍສຸ ຠວາ ທິພ຺ພາ ໂລຠປາສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພາ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ໂລຠປາສາຕິ ໂລຠສງ຺ຂາຕາ ພນ຺ຘນາ. ອສວນຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອສວນຕາຍາ’’ຕິ. ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິເສສາຘິຄມໂຕ’’ຕິ. ວິເສສາຘິຄມໂຕຕິ ມຄ຺ຄຜລສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອຘິຄມໂຕ.

໓໓. ອນ຺ຕໍ ລາມກໍ ກໂຣຕີຕິ ອນ຺ຕໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ລາມກາ’’ຕິ. ‘‘ຫີນສຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕກສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາມນ຺ຕນປທເມຕໍ. ຕນ຺ຕິ ຣາຄປາສໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ໂສຕິ ມາໂຣ ປາປິມາ. ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈຣນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎານມ຺ປິ ພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຣາຄປາໂສ ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ’’ຕິ ມາເຣນ ປາປິມຕາ ວຸຕ຺ໂຕ.

໓໔. ນານາຊນປທໂຕຕິ ເອກິສ຺ສາປິ ທິສາຍ ນານາຊນປທໂຕ. ‘‘ອນຸຊານາມິ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ໂຍຊນາ. ປຣໂຕຕິ ປຣສ຺ມິໍ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປາຬິໍ (ມຫາວ. ໘໙) ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປຸຄ຺ຄເລ. ໂສປິ ຈາຕິ ໂສປິ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອນຸຎ຺ຎາໂຕເຍວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຈາຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ, ອຖ ວາ ເຕສຎ຺ຈ ມາຕາປິຕູນໍ. ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ເຫສ. ອນຸຊານນລກ຺ຂຓໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຈສທ຺ໂທ ວາກ຺ຍສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ສເຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນເກໂສ ໂຫຕິ ຈ, ສເຈ ເອກສີມາຍ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎປີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອປເຣປິ. ຠຓ຺ຑູຕິ ມຸຓ຺ໂຑ, ໂສເຍວ ກມ຺ມໍ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມສ຺ສ. ໂອກາໂສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຂໂຓ. ‘‘ໂອກາສໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ.

ອວຸຕ຺ໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພາເຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກສມສ຺ສຸຫຣຓໍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ວກ຺ກລາທິຄຫຓໂຕ ປຐມເມວ ວຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊາຕິປິ ຕສ຺ສາເຍວ ນາມໍ. ເກສມສ຺ສຸຫຣຓເມວ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ກາສາຍາທິຄຫຓໂຕ ປຐມເມວ ວຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເກສມສ຺ສຸຫຣຓຎ຺ຈ ກາສາຍຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ສຣຓຄຫຓໂຕ ປຐມເມວ ວຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຸປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາ ຕິວິຘາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາ ສຣຓຄຫຓູປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖວາຈິກູປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາຍໍ ເກສມສ຺ສຸຫຣຓາທິ ສພ຺ພໍ ເອກໂຕວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ. ສຣຓຄຫຓູປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊສທິສາເຍວ. ເກສມສ຺ສຸຫຣຓຎ຺ຈ ກາສາຍຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ສຣຓຄຫຓຎ຺ຈ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖວາຈິກູປສມ຺ປທປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ກມ຺ມວາຈາຄຫຓໂຕ ປຐມເມວ ວຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພາເຊຕີ’’ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຏ຺ຐານນິຍມໍ ກຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາກມ຺ເມ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍມກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຫເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເກສຈ຺ເຉທນໍ ກາສາຍຈ຺ຉາທນໍ ສຣຓທານນ຺ຕິ ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ກາຕພ຺ພານິເຍວ. ເກຈິ ‘‘ສຣຓານິ ປນ ສຍໍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປາຐໍ ອິຘາເນຕ຺ວາ ທຫເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຣຓານິ ນ ທາຕພ຺ພານີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ທຫຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ລຠນຕ຺ຕາ ຈ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈ ເກສຈ຺ເຉທນຎ຺ຈ ກາສາຍຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖໍ ສຣຓານິເຍວ ເທຕິ, ນ ຣຸຫຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ຣຸຫຕິ ອຸປສມ຺ປທາ ອປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ອຸປສມ຺ປທສິທ຺ຘິໂຕ, ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຈ. ຂຓ຺ຑສີມນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐໍ ພທ຺ຘສີມໍ. ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາຕິ ເກສຈ຺ເຉທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ກາສາຍຈ຺ຉາທນສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສາມເຓຣສ຺ສ ສຣຓທານສ຺ສ ອຣຸຫຕ຺ຕາ ‘‘ສຣຓານິ ປນ ສຍໍ ທາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິສໍ ປພ຺ພາເຊຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອາຓຕ຺ຕິຍາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຓຕ຺ຕິຍາ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ.

‘‘ຠພ຺ພຣູໂປ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຫຕຸໂກ’’ຕິ. ສເຫຕຸໂກຕິ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສເຍຫິ ສຫ ປວຕ຺ໂຕ. ຍສສ຺ສີຕິ ປຣິວາຣຍເສນ ຈ ກິຕ຺ຕິຍເສນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາປີຕິ ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ ເອວ. ສຍເມວາຕິ ນ ອຎ຺ໂຎ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທສ຺ສນຏ຺ຐານໂຕເຍວ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ. ຂຊ຺ຊຸ ວາຕິ ກຓ຺ຑຸວນໍ ວາ. ‘‘ກຈ຺ຉຸ ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປາມໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຬກາ ວາຕິ ໂຜຏາ ວາ. ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ເອຕປມາເຓນ ຆໍສິຕ຺ວາ ນ຺ຫາປນມຕ຺ເຕນ. ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມາຕິ ຄິຫິຠາວໍ ອນິວຕ຺ຕນສຠາວາ. ກຕຎ຺ຎູຕິ ກຕສ຺ສູປກາຣສ຺ສ ຊານນສີລາ. ກຕເວທິໂນຕິ ກຕຎ຺ຎູປກາຣສ຺ສ ເວທໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

ອນິຍ຺ຍານິກກຖາຕິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸປິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊີຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕເກຬິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ວິຫຣາຫີຕິອາທິກາ ກຖາ. ນກເຖຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖຂ຺ວສ຺ສາ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ. ອາຈິກ຺ຂນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຈາ’’ຕິອາທິ. ວຓ຺ຓ…ເປ… ວເສນາຕິ ວຓ຺ໂຓ ຈ ສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ຈ ອາສໂຍ ຈ ໂອກາໂສ ຈ, ເຕສໍ ວເສນ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ, ອາຈິກ຺ຂນສ຺ສ ຜລໍ ວກ຺ຂາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸພ຺ພຠເວ, ປພ຺ພຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ. ກຓ຺ຏກເວຘາເປກ຺ໂຂ ປຣິປກ຺ກຄຓ຺ໂຑ ວິຍ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ. ອິນ຺ທາສນີຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ວຊິຣາວຸໂຘ. ໂສ ຫິ ອິນ຺ເທນ ອສີຍຕິ ຂິປີຍຕີຕິ ອິນ຺ທາສນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິນ຺ທາສນິ ປພ຺ພເຕ ຈຸຓ຺ຓຍມານາ ວິຍ ສພ຺ເພ ກິເລເສ ຈຸຓ຺ຓຍມານໍເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວາຕິ ຂຸຣສ຺ສ ໂກຏິຍເມວ. ຂຸຣກມ຺ມປຣິໂຍສາເນເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ.

ຄິຫິຄນ຺ຘນ຺ຕິ ເຄເຫ ຐິຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ. ອຖາປີຕິ ຍທິປິ ອຈ຺ຉາເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ. ອາຈຣິໂຍ ວາຕິ ສຣຓທານາຈຣິໂຍ ວາ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ວາ ໂອວາທາຈຣິໂຍ ວາ. ຕໍເຍວ ວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂເມວ ວາ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາວາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຠິກ຺ຂຸນາ ເອວ.

ອນາຓຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ. ອິມິນາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອນາຓຕ຺ເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ນິວາສນາທີນິ ນ ກາຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຠິກ຺ຂຸນາ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ເສວ. ອຸປຊ຺ຌາຍມູລເກຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍມູລເກ ນິວາສນປາຣຸປເນ. ອຍນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທຏ຺ຐາເນ. ເຕສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ອຖາຕິ ວນ຺ທາປນໂຕ ປຈ຺ຉາ, ວນ຺ທາປນສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ວາ. ‘‘ເອວໍ ວເທຫີ’’ຕິ ປາຬິນຍນິທສ຺ສນມຸເຂນ ‘‘ຍມຫໍ ວທາມິ, ຕໍ ວເທຫີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖານຍໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ອຖາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂສ຺ສ, ທາຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກປທມ຺ປີຕິ ຕີສຸ ວາກ຺ຍປເທສຸ ເອກໍ ວາກ຺ຍປທມ຺ປິ, ນວສຸ ວາ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕປເທສຸ ເອກປທມ຺ປິ. ເອກກ຺ຂຣມ຺ປີຕິ ຈຕຸວີສຕກ຺ຂເຣສຸ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ.

ເອກໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາຕິ ເອກສ຺ເສວ ກມ຺ມວາຈາຈຣິຍສ຺ສ ຐານກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຊ຺ຌເນນ. ອຸຠໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາວາຕິ ອຸຠເຍສໍ ສຣຓທານາຈຣິຍສາມເຓຣານໍ ສຸຊ຺ຌເນນ ເອວ. ຐານກຣຓສມ຺ປທນ຺ຕິ ອຸຣອາທິຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ສໍວຸຕາທິກຣຓານຎ຺ຈ ສມ຺ປທໍ. ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຐານກຣຓສມ຺ປທໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອິມານີຕິ ສຣຓານິ. ຈສທ຺ໂທ ອຸປນ຺ຍາໂສ, ປນສທ຺ໂທ ປທາລງ຺ກາໂຣ. ເອກສມ຺ພນ຺ຘານີຕິ ເອກໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘານິ. ອນຸນາສິກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ’’ອິຕິ ‘‘ສຣຓໍ’’ອິຕິ ປທານຎ຺ຈ ‘‘ສຣຓໍ’’ອິຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ’’ອິຕິ ປທານຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣາ ວິຈ຺ເຉທມກຕ຺ວາ ເອກສມ຺ພນ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ຕິຓ຺ຓໍ ປທານມນ຺ຕຣາ ພ຺ຍວຘານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ມກາຣນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທານກາເລ ຕິຓ຺ຓໍ ປທານມນ຺ຕຣາ ເອກສມ຺ພນ຺ຘມກຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕິຓ຺ຓໍ ປທານມນ຺ຕຣາ ພ຺ຍວຘານສ຺ສ ນິສ຺ສຣສ຺ສ ມກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ, ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິປເທ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ຕຖາຕິ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ, ອວທນ຺ຕສ຺ສ ສຣຓໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ພຸກາຣທກາຣາທີນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ຐານກຣຓສມ຺ປທໍ ຫາເປນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣຓໍ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໂຕ ອຘິກໍ ປນ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ. ປຣໂຕຕິ ປຣສ຺ມິໍ. ສາຕິ ອຸປສມ຺ປທາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣໂຕປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພາເປກ຺ໂຂ. ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ເກສຈ຺ເຉທນກາສາຍຈ຺ຉາທນສຣຓທາເນນ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ.

ເອສາຕິ ເອໂສ ສາມເຓໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຄຕິມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ’’ຕິ. ອຖາຕິ ເອວໍ ສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນຕິ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ຍຖາ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ຕຖາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ…ເປ… ຊາຕຣູປ ຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ເວຣມຓີ’’ຕິ ວຈນໍ.

ຕນ຺ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຍຖາປາຬິຍາວາຕິ ເອວສທ຺ໂທ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຍຖາປາຬິຍາວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານິ. ຍຖາປາຬິໍ ວິສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ເອວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານີຕິ ວາທໍ ນິວາເຣຕິ. ຍຖາປາຬິໍ ວິສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕປິ ນິທ຺ໂທໂສເຍວ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕານີຕິ ສິກ຺ຂາປທານິ. ຍາວາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຕິກາວຈໂຣເຍວາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສມີເປ ອວຈາໂຣວ. ອສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ທສສິກ຺ຂາປທວິນິມຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ປຣາມາສາທິຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອປຣາມາສາທິຎ຺ຈ. ເຕນາປີຕິ ສາມເຓເຣນາປິ. ນາສນງ຺ຄານີຕິ ລິງ຺ຄນາສນອງ຺ຄານິ. ສາຘຸກໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາຘຸກໍ ອສິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄນາສນຎ຺ຈ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໐. ທຸຕິຍມາຣກຖາ

໓໕. ມຍ຺ຫນ຺ຕິປທສ຺ສ ‘‘ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ສຈ຺ຉິກຕາ’’ຕິປເທສຸ ຉຏ຺ຐີກຕ຺ຕຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຍາ ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ, ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິປເທສຸ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ, ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນ ເຫຕຸນາ’’ຕິ. ‘‘ປຸນາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ, ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິປເທສຸ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ສາມິຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ສຈ຺ຉິກຕາ’’ຕິ ປເທສຸ ກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖ ສາມິຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາໂສ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຖາ

໓໖. ຠທ຺ທໍ ຣູປຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ຠທ຺ທກາ. ວຄ຺ຄພນ຺ຘນໍ ວຄ຺ໂຄ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ວຄ຺ເຄນ ຈຣນ຺ຕີຕິ ວຄ຺ຄິຍາ. ຠທ຺ທກາ ຈ ເຕ ວຄ຺ຄິຍາ ຈາຕິ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ ກກາຣໂລເປນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ໂວກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຸມ຺ຫສທ຺ທສ຺ສ ຈ ໂຍວຈນສ຺ສ ຈ ກາຣິຍຠາວໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຕຕິ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ. ອິທນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສີລຣກ຺ຂນໍ. ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸປຈິຕໍ ກຸສລກມ຺ມໍ.

໑໒. ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາ

໓໘. ປຣິຍາທິເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທາຘາຕຸສ຺ສ ປຣີຕິ ຈ ອາຕິ ຈ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຠິຠວນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໙. ປຈ຺ຉາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຣໍ ໂປຕ຺ຖກາຣູຬ຺ເຫຫິ ຐປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔. ‘‘ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຓໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາຫຣຫຕ຺ໂຖ’’ຕິປທສ຺ສ ຕທ຺ຘິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓມຸຂຕ຺ຕາ ມນ຺ທໍ ຫີນໍ ອຕິມຸຂເມຕາສນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ອຄ຺ຄິກປາລາ ມນ຺ທາມຸຂິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄິຠາຊນານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

໕໑. ຍສ຺ມາ ໂຍ ນາຄທມນກາໂລ ຈິຣໍ ປຕຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຈິຣປຕິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຣປຕິກາ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ.

໕໒. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ຊຏາມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິປເທສຸ. ຂາຣິກາຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມຓ຺ຑລຸອາທິກາ ຕາປສປຣິກ຺ຂາຣາ ຂາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຂາຣິສງ຺ຂາເຕນ ຠາເຣນ ປູຣິໂຕ ກາໂຊ ຂາຣິກາໂຊຕິ ອຕ຺ຖໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຂາຣິຠາໂຣ’’ຕິ.

໑໓. ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາ

໕໕. ລຏ຺ຐິສທ຺ໂທ ຕຣຸຓຣຸກ຺ຂວາຈໂກ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒), ອິຘາປິ ຕຣຸຓຕາລຣຸກ຺ໂຂ ລຏ຺ຐິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕາລຸຍ຺ຍາເນ’’ຕິ. ວຏຣຸກ຺ເຂຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຏ’’ອິຕິ ອິມິນາ ວຏຣຸກ຺ໂຂ ພຫຸມູລຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ເຖນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ເຂ’’ອິຕິ ອິມິນາ ເຈຕິຍສທ຺ໂທ ເຈຕິຍຣຸກ຺ເຂ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເທວາລຍຎ຺ຈ ຖູປຎ຺ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ວຏຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ເຈຕິເຍ’’ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ. ໂລກໂວຫາຣວເສນ ທສສຫສ຺ສສງ຺ຂາເຕ ສງ຺ຂ຺ຍາວິເສເສ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຍຸຕນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ທສສຫສ຺ສໍ ນິຍຸຕໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກນິຍຸຕໍ ທສສຫສ຺ສານີ’’ຕິ. ‘‘ນຫຸຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ອຍຸຕ຺ໂຕ ນຫຸຕສງ຺ຂາເຕນ ສງ຺ຂ຺ຍາວິເສເສນ ມິສ຺ສີຠາເວນ ປສງ຺ຄຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນິຍຸຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ.

‘‘ກິສສຣີຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິໂສ ໂກ ອຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິສກາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ກກາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ຕວາຈໂກ. ‘‘ໂອວາທໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ໂອວທາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຸປຈ຺ຈໂຍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄາຖາພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອກາຣສ຺ສ ທີໂຆ. ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ກິສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ໂອວທາໂນ ກິສໂກວທາໂນຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ, ອຍມຕ຺ໂຖ ວາ. ຕ຺ວໍ ປຫາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຕຸວໍ. ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ກາມິຕ຺ຖິໂຍຕິ ເອກາຣໂລປວເສນ ສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ກາເມ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈາ’’ຕິ. ອຸປຈີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຂນ຺ຘກິເລສອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຸປຘີສຸ ຂນ຺ຘຸປຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຸປຘີສູ’’ຕິ.

ໂກຈຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກສທ຺ໂທ ‘‘ໂກ ເຕ ພລໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໘໘໐) ວິຍ ກ຺ວສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກ຺ວຈຣຫີ’’ຕິ. ນິປາໂຕເຍເວສ.

ປທສທ຺ທສ຺ສ ຈຣຓປທາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສນ຺ຕສຠາວຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ໂຕ ສຠາໂວ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ອຸປຘໂຍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຸປຘິກໍ. ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນເມຕ຺ຖາຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ. ຕີສຸ ຠເວສຸ ນ ສຎ຺ຊຕີຕິ ອສຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ນ ຠວຕີຕິ ອນຎ຺ຎຖາຠາວິ. ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ນ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຕິ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິປເທນ. ເມຕິ ມມ, ມໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກ ເມ ມໂນ ຣໂຕ ນາມາຕິ ກິໍ ວກ຺ຂາມິ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໕໖. ຕຎ຺ຈາຕິ ສາວກຠາວຎ຺ຈ.

໕໗. ອສ຺ສາສກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຸພ຺ໂພ ສາສຘາຕຸ ອາປຸພ຺ພ ສິສຘາຕຸນາ ສທິໂສ, ‘‘ເມ’’ຕິ ຉຏ຺ຐີໂຍຄຕ຺ຕາ ຓ຺ວຸປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອາສິສນາ’’ຕິ. ‘‘ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາປຸພ຺ພສິສຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ. ນິຈ຺ຉຍຄມນເມວາຕິ ‘‘ສຣຓ’’ອິຕິນິຈ຺ຉເຍນ ຊານນເມວ ຄໂຕ. ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນ, ປຓິປາຕ, ຕປ຺ປຣາຍນ, ສິສ຺ສຠາວູປຄມນສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຣຓຄມເນສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໖; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສຣຓຄມນຄມກວິຠາວນາ) ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນສຣຓຄມນໍ ທີເປຕິ. ອຍນ຺ຕິ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຣາຊາ. ຕນ຺ຕິ ນິຍຕສຣຓຕໍ. ປຓິປາຕຄມນຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຓີຕິ ກໂຣ. ຍຖາ ຫິ ປາທປທສທ຺ທາ ທີຆຣສ຺ສວເສນ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຓໍ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາຓິປຓິສທ຺ທາ ກຣໍ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຓີຕິ ກໂຣ’’ຕິ. ປຕນໍ ປາໂຕ, ປຓິໂນ ປາໂຕ ປຓິປາໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຊລິປຓມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຄມນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ປຓິປາຕສຣຓຄມນໍ ທີເປຕິ. ຈສທ຺ໂທ ‘‘ປາກຏ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປາກຏຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໘. ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສິງ຺ຄີສງ຺ຂາໂຕ ນິກ຺ໂຂ ສິງ຺ຄີນິກ຺ໂຂ, ເຕນ ສມາໂນ ວຓ຺ໂຓ ເອຕສ຺ສາຕິ ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓນິກ຺ເຂນ ສມານວຓ຺ໂຓ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸວຓ຺ຓ’’ອິຕິປເທນ ນິກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຎ຺ຈສຸວຓ຺ຓາທໂຍ ອຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ສມານ’’ອິຕິປເທນ ສວຓ຺ໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສກາໂຣ ສມານສທ຺ທສ຺ເສວ ກາຣິໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ເພສູຕິ ອຂິເລສຸ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ທນ຺ໂຕຕິ ທມິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

໕໙. ໂອຓີໂຕ ປຕ຺ຕໂຕ ປາຓິ ເຍນາຕິ ໂອຓີຕປຕ຺ຕປາຓີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຕໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອປນີຕປາຓິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອຓີຕສທ຺ໂທ ອປນີຕຕ຺ໂຖ, ປາຓິສທ຺ເທນ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ‘‘ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ສມີປເທສຕ຺ໂຖ, ໂກຏິເທສຕ຺ໂຖ ວາ ໂຫຕິ, ອຸປໂຍຄວຈນຎ຺ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ’’ຕິ. ອຕ຺ຖິກປໂຍເຄ ກຣຓສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາຠິວາທນຄມເນນ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຄມເນນ ວາ’’ຕິ. ອປ຺ປາກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ປຏິເສຘຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນາກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທ’’ນ຺ຕິປເທນ ວຈນສທ຺ທສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິມິນາ ປາຣິເສສນເຍນ ນຄຣນິຄ຺ໂຆສສທ຺ໂທເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣນິຄ຺ໂຆສສທ຺ເທນ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສ’’ນ຺ຕິ. ຕີສຸ ປາເຐສຸ ປຐເມນ ປາເຐນ ຊນສ຺ສ ວາໂຕ ຊນວາໂຕ, ເຕນ ວິຣຫິຕໍ ວິຊນວາຕນ຺ຕິ ວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິເຍນ ຊນສ຺ສ ວາໂທ ຊນວາໂທ, ເຕນ ວິຣຫິຕໍ ວິຊນວາທນ຺ຕິ ວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕິເຍນ ຊນສ຺ສ ປາໂຕ ສຎ຺ຈຣຓໍ ຊນປາໂຕ, ເຕນ ວິຣຫິຕໍ ວິຊນປາຕນ຺ຕິ ວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣຫສ຺ສໍ ກຣີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກໍ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

໑໔. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໖໐. ‘‘ເຕຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ. ອຄມໍສຸ ກິຣາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ເຊ. ອຖາຕິ ປຣິວິຕກ຺ກນານນ຺ຕຣໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ປາຣນ຺ຕິ ປຣຕີຣໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ. ອິທນ຺ຕິ ອຍໍ ວາໂທ ເອຕ຺ຕໂກເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ. ຕ຺ວຎ຺ຈ ອຫຎ຺ຈ ອມ຺ເຫ, ເຕສຸ. ນາມຕຸມ຺ຫສງ຺ຂາເຕສຸ ຫິ ຕີສຸ ສທ຺ເທສຸ ເອກເສເສນ ກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ປຈ຺ຉິມສ຺ເສວ ເອກເສໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ກຕິກກຣຓເຫຕຸນາ.

ສໍເຂເປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຖີເກຫີຕິ ອມເຕນ ອຕ຺ຖິເກຫິ. ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອມຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາໂຕ. ຎາໂຕ ເຈວ ອຸປຄໂຕ ຈາຕິ ສຫ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອຸປສຄ຺ຄຕ຺ໂຖ ຈ ຘາຕຸຕ຺ໂຖ ຈ ວິສຸໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ຎາເປຕິ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ອມ຺ເຫຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄໍ ມຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ມຄ຺ຄຘາຖຸຍາ ອນ຺ເວສນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣິເຍສນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ໂຕປິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກມຓ຺ຑລຸໂຕຕິ ກຸຓ຺ຑິກໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ອກຖເນນ ອນ຺ຕເຣ ວິວຣໍ ປຏິສນ຺ທຫຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘາໂຣ, ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ນ ຕ຺ຍາຫໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິປເທ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ປຎ຺ຫໍ. ອິມສ຺ສາຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ອວິສຍຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສຍຠາວໍ.

ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຫຕຸປ຺ປຠວາຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸປ຺ປຠວາ ນາມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ ປເທນ. ອສ຺ສາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ‘‘ເຕສໍ ເຫຕຸ ນາມ ສມຸທຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຫິໂນຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ເຫຕູຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ເຫຕຸ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຎ຺ຈາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ. ເຕສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ. ອປວຕ຺ຕິວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິໂຣໂຘ. ຕຎ຺ຈາຕິ ນິໂຣຘຎ຺ຈ. ເຕນາຕິ ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ໂຍ ນິໂຣໂຘ’’ຕິປເທນ. ອສ຺ສາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ, ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ວາ. ນຍໂຕຕິ ນານນ຺ຕຣິກນຍໂຕ, ອວິນາຠາວນຍໂຕ ວາ, ເນຕ຺ຕິເທສນາຫາຣນຍໂຕ ວາ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິໂຣເຘ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ ວາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ນິໂຣໂຘ ຈ ນິໂຣຘູປາໂຍ ຈ ນິໂຣໂຘຕິ ເອກເທສສຣູເປກເສໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕສຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖນ ຈສທ຺ເທນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ນໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕເມວຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ຕເມວຕ຺ຖໍ. ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ນິຄເມນ຺ໂຕ.

‘‘ສເຈປີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍທີຕິ ປທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາວເທວາຕິ ປທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓຕິ. ‘‘ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອວກາຣສ຺ສ ຜລໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໂຕ. ‘‘ອິທໍ…ເປ… ປຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເອໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອເສວ ຘມ຺ໂມ’’ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓຕິ. ປຈ຺ຈພ຺ຍຕ຺ຖາຕິ ປຕິອວປຸພ຺ໂພ ອິຘາຕຸ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິມິນາ ‘‘ປຈ຺ຈພ຺ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນີປຣສ຺ສປທມຊ຺ຌິມປຸຣິສພຫຸວຈນຕ຺ຖວິຠຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ກປ຺ປນຫຸເຕຫີຕິ ກປ຺ປານໍ ນຫຸເຕຫິ, ໂກຏິປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ສເຕຫິ ນຫຸເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠຕີຕນ຺ຕິ ອຠິອຕີຕໍ. ອມ຺ເຫຫິ ອທິຏ຺ຐເມວ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໒. ອາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓິກຠູຕໍ ຎາຓມ຺ປິ ຄມ຺ຠີຣເມວາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ສຓ຺ຫວຕ຺ຖສ຺ສ ສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ ສຓ຺ຫສູຈິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ. ອຸປຘີນໍ ສມ຺ມາ ຂຍຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິສງ຺ຂຍໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຘິສງ຺ຂເຍຕິ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓາຍາຕິ ຕໍນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາຍ. ວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສາວກປາຣມີຎາເຓຕິ ອຄ຺ຄສາວກປາຣມີຎາເຓ. ເຕສູຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສຸ. ອຑ຺ຒມາເສນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຕີເຕຕິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິເກ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຕ຺ຖເກ. ຕສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຄ຺ຄສາວກຠາວໍ ປຕ຺ເຖສີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສເມຕິ ມຸນີນໍ ຐາເນ. ຕຎ຺ຫິ ອາ ໂກຘໍ, ອາ ຠຸໂສ ວາ ຣາຄາທໂຍ ສເມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອສ຺ສໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ. ປຕ຺ຖຍິຕ຺ວາ ຈ ເປເສສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນີລຸປ຺ປລມຓ຺ຑເປ. ເຕສູຕິ ຕາປສເສຏ຺ຐີສຸ.

໖໓. ເຍສນ຺ຕິ ກຸລານໍ. ‘‘ວິຘວຠາວາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຘວາຍ ຠາໂວ ເວຘພ຺ຍນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຘວາຕິ ຈ ປຕິສຸຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ຘເວນ ວິຄຕາຕິ ‘‘ວິຘວາ’’ຕິ ຈ, ວິຄໂຕ ຘໂວ ອິມິສ຺ສາຕິ ‘‘ວິຘວາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຠເຍນາປີຕິ ປຸຕ຺ຕປພ຺ພຊ຺ຊປຕິປພ຺ພຊ຺ຊສງ຺ຂາເຕນ ທຸວິເຘນປິ.

ສຎ຺ຈຍານີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍູປຈາເຣນ ນິສ຺ສເຍ ນິສ຺ສິຕູປຈາໂຣ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຓປຈ຺ຈໂຍ ຕສ຺ເສທມຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການີ’’ຕິ. ‘‘ມຄຘານ’’ນ຺ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຊນປທສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຄຘານໍ ຊນປທສ຺ສາ’’ຕິ. ຄິຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວໂຊ ວິຍາຕິ ວໂຊ, ຄິຣິ. ວຊສທິໂສ ຄິຣິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄິຣິພ຺ພຊໍ ປທເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ, ນຄຣໍ. ‘‘ມຫາວີຣິຍວນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ມຫນ຺ໂຕ ວີໂຣ ເອເຕສໍ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ມຫາວີຣາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ເມນ ນຍມານານໍ ກາ ອຸສູຍາ ວິຊານຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຈ຺ຈາຍນນເຍນ (ກຈ຺ຈາຍເນ ໒໗໗ ສຸຕ຺ເຕ) ອຸສູຍປໂຍເຄ ສມ຺ປທານໍ ໂຫຕີຕິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິ. ວິຊານນ຺ຕານນ຺ຕິ ວິຊານນ຺ເຕສຸ ຕຖາຄເຕສຸ, ວິຊານນ຺ເຕ ວາ.

໑໕. ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາ

໖໔. ອນຸປຊ຺ຌາຍກາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຌາຍຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ໂສ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນຸປຊ຺ຌາຍກາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ອເນນາຕິ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ໂຐ, ໂສເຍວ ປຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນ ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ປນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວາ ຕິຏ຺ຐນໍ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິປທໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສາ ກິໍສຎ຺ຎິໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ເຕ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຣິໂຠຄຠາເວນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອວສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ອວຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ອວສຊ຺ຊິຕປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐ ປຕ຺ຕນ຺ຕິປທໍ ວາກ຺ຍເມວ, ນ ສມາໂສຕິປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ຺ວາໂລໂປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາຐເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຄຫສິຕເປມວເສນາຕິ ເຄເຫ ນິສ຺ສິຕເປມວເສນ, ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພງ຺ຄມເປມວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຄາຣວາ ຫຸຕ຺ວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ສຠາຄຊີວິກາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ຊີວິກຕ຺ໂຖເຍວ, ນ ວິວຣຓາທ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍຠາວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ເອເຕຫີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຠາວສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານິ, ຕານິເຍວ ເວວຈນານິ ອຸປຊ຺ຌາຍຠາວສມ຺ປຏິຈ຺ຉນເວວຈນານິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສກິມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປທສ຺ສ ວເສນ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄຫຓຏ຺ຐາເນ. ຍທິທໍ ວາຈາຍ ວາ ສາວນໍ, ຍທິທໍ ກາເຍນ ວາ ອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນໍ ອຕ຺ຖິ, ອິທເມວ ສາວນອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນເມວ ອຸປຊ຺ຌາຍຄຫຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ປຎ຺ຈສຸ ປເທສຸ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິໍຈິ ວຸຕ຺ເຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ. ຕນ຺ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ວຈນໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄຫເຓ. ‘‘ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຍາຈນທານານິເຍວ ອງ຺ຄານິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນາປິ ຎາຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ປເທນາຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ກິຣິຍາວິສຍຠາວເມວ ທີເປຕິ, ນ ທພ຺ພວິສຍຠາວໍ. ອຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ. ອສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ. ໂຘຕປາທປຣິຫຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ໂຘຕສ຺ສ ປາທສ຺ສ ປໍສຸມກ຺ຂນາທີນໍ ປຣິຫຣຓຕ຺ຖາຍ. ຕາຕິ ອຸປາຫນາໂຍ. ກາລສ຺ເສວາຕິ ປຈ຺ຈູສກາລໂຕເຍວ, ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ຕໂຕຕິ ເຕຫິ ຕີຫິ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐຫິ, ວິຠຕ຺ຕອປາທານເມຕໍ. ເຕສຸ ວາ ຕີສຸ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐສຸ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄຫເຓ.

ຕໂຕຕິ ສີຕຸຓ຺ໂຫທເກຫິ, ສີຕຸຓ຺ໂຫທເກສຸ ວາ. ວຬຎ຺ເຊຕີຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຸທກນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວໂນທກໍ. ‘‘ວຈ຺ຈກຸຏິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປສ຺ສາວກຸຏີປິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເອວນ຺ຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຍມາເນ. ອສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຊນສທ຺ທໂຕ ອຕຸຈ຺ຉໍ. ອາສນນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາສນໍ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອາສເນ. ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸກ຺ລາໂປ ອສ຺ມິໍ ເທເສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸກ຺ລາໂປຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເກນຈິ ກຈວເຣນ ສໍກິຓ຺ໂຓ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ກາໂຣ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ ກລາໂປ ສມູໂຫ ອຸກ຺ລາໂປຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ລາໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຈີຍຕິ ພນ຺ຘີຍຕິ ອສ຺ມິໍ ເທເສຕິ ກໂຈ, ໂສ ວຣີຍຕິ ອິຈ຺ຉີຍຕິ ອເນນາຕິ ກຈວໂຣຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ກຈວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຫຕ຺ເຖນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ໂທ ປິໂລຕິເກນປີຕິອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ເອກໂຕ ສມານປຏລໍ ກຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ ສງ຺ຆາຏີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສງ຺ຆຏິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສໍຫຣິຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ຆາຏີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ສໍປາປຸຓາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອເກນ ວາ ປທວີຕິຫາເຣນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕ຺ໂຕເຍວ ອຸຓ຺ຫຠາຣິເກສຸ ປຣິຍາປນ຺ໂນຕິ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ໂນ, ປຕ຺ເຕ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ຍາຄຸອາທິໂກ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ໂນຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ຠິກ຺ຂາຈາເຣຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣຏ຺ຐາເນ. ຍາຄຸຍາ ວາ ລທ຺ຘາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ໂສ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຸຓ຺ຫາທີສຸ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ໂສ ປຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາຕິ ອາຣາມາທີສຸ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ວຈເນ ອນິຏ຺ຐິເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນກາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອິມິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ນາຕິທູເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນກາຣປຏິສິທ຺ເຘສຸ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ‘‘ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ຈີວຣໍ ນິທຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ເຍສຸ ເກສຸຈິ. ອຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສາມນ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາມນ຺ຕາສທ຺ທສ຺ສ ອາສນ຺ນເວວຈນຕຎ຺ຈ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອີທິສໍ ວຈນໍ ຠນ຺ເຕ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ.

ຄາມໂຕ ປຐມຕຣນ຺ຕິ ຄາມໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຐມຕຣໍ. ເຕເນວາຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍເນວ. ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕິນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສທຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເສເທນ ສີທຕີຕິ ສິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຕິເຣກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາຕິປທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ສາເຣຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມວາກ຺ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພວາກ຺ຍກາຣຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ຄສ຺ສ ໂທສໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕໂຕຕິ ສມໍ ກຕ຺ວາ ສໍຫຣຓໂຕ, ນິຈ຺ຈໍ ຠິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ຄໂຕ ວາ, ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ກຓ຺ຓໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ ສໍຫຣິຍມາເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈີວຣໂຠຄສ຺ສ ໂອໂຣ ອນ຺ໂຕ ໂອໂຠໂຄຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ໂຍຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ‘‘ຄາເມເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ປຏິກ຺ກມເນ ວາ’’ຕິ. ປຏິກ຺ກມເນ ວາຕິ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ລທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂາ ເຍນາຕິ ລທ຺ຘຠິກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ວາ. ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ໂຘປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ລທ຺ໂຘປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອາຫຣິຍຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸວິຠຕ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ໂຫຕິ, ອາຫຣິຍຕຸ ກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂລຕິ ໂຠຊນກາໂລ. ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ຠຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປກຏ຺ໂຐຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ.

ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ຕຏ຺ຏິກຈມ຺ມຂຓ຺ຑາທິ, ນຕ຺ຖິ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ຕຠູມີນມນ຺ຕເຣຕິ ອນນ຺ຕຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ. ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ວາ ສຸຘາພທ຺ຘາ ວາ ນິຣຊມຕ຺ຕິກາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ. ໂຘຕວາລິກາຍປີຕິ ສຸທ຺ຘວາລິກາຍປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປໍສຸຣຊສກ຺ຂຣາທີສຸ. ປຸນ ຕຕ຺ຖາຕິ ປຓ຺ຓາຘາຣເກສຸ. ອິທໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຠິມຸເຂນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸເຂນ. ສຓິກນ຺ຕິ ສິນ຺ນໍ. ອນ຺ເຕ ປນາຕິ ຈີວຣສ຺ສ ໂກຏິຍໍ ປນ. ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ໂຠໂຄຕິ ໂຍຊນາ.

ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຓ຺ຓສໂມຘາເນນ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑິ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ນິທ຺ຘູເມ ຐາເນ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ຐາເນຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊນ຺ຕາຆເຣຕິ ອຄ຺ຄິສາລາຍໍ. ສາ ຫິ ຊລຕິ ທິພ຺ພຕິ ອຄ຺ຄິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນ຺ຕາ, ຊເນຕິ ສຣີຣເສທເມຕ຺ຖາຕິ ວາ ຊນ຺ຕາ, ສາ ເອວ ຆຣໍ ຊນ຺ຕາຆຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ. ປຣິປູຊາວເສນ ກຣີຍຕີຕິ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖນ ອງ຺ຄາຣທານາທິກໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣິກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ນ ເກນຈິ ເຄລຎ຺ເຎນາ’’ຕິອາທິນາ ອຸສ຺ສຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອຄິລາເນນ ສຏ຺ຐິວສ຺ເສນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນາປິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອນາທເຣນາຕິ ວຕ຺ຕກຣຓສ຺ສ ອນາທເຣນ. ນກາຣປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສູຕິ ປຏິເສຘວາຈເກນ ນກາເຣນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ. ປເທສູຕິ ‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ໂອປາເຕຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ ວາກ຺ເຍສຸ. ຠູມິຍນ຺ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠິຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອປຏິຆໍສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ‘‘ປິຐສງ຺ຆາຏຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ກວາຏປີຬນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປີຐສທ຺ເທນ ປິຐສງ຺ຆາຏໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປວເສນ ວາ ເອກເທສໂວຫາຣວເສນ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຸປນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຆໍສຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ ຕາຍຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ອເນນາຕິ ສນ຺ຕານໍ, ຕເມວ ສນ຺ຕານກນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖນ ກີຏກຸລາວກມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕາທິ ສນ຺ຕານກໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕານກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸລ຺ໂລກໂຕຕິ ວິຕານໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ລຸຈີຍເຕ ພນ຺ຘີຍເຕຕິ ອຸລ຺ໂລກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈກາຣສ຺ສ ກກາຣມກຕ຺ວາ ‘‘ອຸລ຺ໂລຈ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຕສທ຺ເທນ ອາກາຣສ຺ສ ສ຺ມາວຈນສ຺ສ ກາຣິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປເນຕພ຺ພໍ. ‘‘ອວຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ເຫຏ຺ຐາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາໂລກສນ຺ຘິຠາຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠາຄສທ຺ທສ຺ສ ທ຺ວນ຺ທໂຕ ປຣຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພປເທສຸປິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘິຠາຄາ ຈ ກຓ຺ຓຠາຄາ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣພາຫິຣາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ວາຕປານກວາຏການີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາໂລກສນ຺ຘິສທ຺ທສ຺ສ ວາຕປານກວາຏກປຣິຍາຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂກຓາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຓ຺ຓສທ຺ທສ຺ສ ໂກຓເວວຈນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ຍຖາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ປຕິຣູປໍ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອປຕິຣູເປ ອຎ຺ຎຖາປິ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເອຕທຕ຺ຖເມວາຕິ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ເອວ. ສເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ເອວໍ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິທນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປນໍ. ກເຏສຸ ກິຬຎ຺ເຊສຸ ສາຣຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ກຏສາຣໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍາ’’ຕິ.

ວູປກາເສຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ກສຘາຕຸ ຄຕ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ. ວິເວເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຄຕໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວິເວເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຖຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ໂສ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ເຎນ ທາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິວາໂສ ທາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂຕິ ເກນ ເອວ ອຸປາເຍນ ທເທຍ຺ຍ ນຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິສທ຺ໂທ ຫິ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍປິ ອິມເມວ ນຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິວາກ຺ເຍສຸ. ສຕ຺ຕສຸ ກມ຺ເມສຸ ຕິວິຘສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຕນ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ເຕນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສເຈ ກໂຣນ຺ຕິເຍວາຕິ ຠິກ຺ຂູ ສເຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ປຸນ ສເຈ ກໂຣນ຺ຕິເຍວາຕິ ຠິກ຺ຂູ ສເຈ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກເຕ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ຍາຈເນນ. ນນ຺ຕິ ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ.

ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປິຓ຺ຑຸກ຺ເຂປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໒໐) ວິຍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກນ຺ຕິປທໍ ກິຣິຍາວິເສສນໍ, ກປຈ຺ຈໂຍ ຈ ວິຈ຺ຉຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍທີຕິ ຍາວ. ຍທິສທ຺ໂທ ຫິ ຍາວປຣິຍາໂຍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຍາວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຣຊນໍ ຄລຕິ, ນ ຕາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄເລນາຕິ ວິສຠາເຄນ ປຸຄ຺ຄເລນ ກຣຓຠູເຕນ. ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອຎ຺ເຎເນວ ກຣຓີເຍນ ປວິສິຕພ຺ໂພ. ປິຓ຺ຑາຍ ປນ ປວິສິຕພ຺ໂພຕິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາປຸຈ຺ຉາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາໂຣ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາຣິໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣຓຏ຺ຐານໍ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິເວຓນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິເວຓໍ. ປສ຺ສຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສຕິ.

ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວາຕິ ອສຸຠທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວາ. ອິມິນາປິ ວາສຕ຺ຖາຍ ເອວ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ປກ຺ກມນສ຺ສ ກາຣຓໍ ກມ຺ມໍ. ອນນຸຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວຕຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ. ອສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ. ‘‘ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ວິນາ ອຸທ຺ເທສາທິສມ຺ປຊ຺ຊເນຫິ. ເອວຣູເປ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ນິວາເຣນ຺ເຕປີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເຄລຎ຺ຎໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ອວຘິອເປກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ອຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ໂຎ. ຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ.

໑໖. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາ

໖໗. ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທ຺ເທສາທີຫີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ປຣິປຸຈ຺ຉາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສງ຺ຄຫສທ຺ທສ຺ສ ສງ຺ເຂປຄຫເຓສຸປິ ວຸຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ອນຸຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ສມ຺ມຸຂາ ສງ຺ຄໂຫ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ ຈ ກາຕພ຺ໂພ. ອາມິເສນ ວາ ສງ຺ຄໂຫ, ຘມ຺ເມນ ວາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຖາຍ ວາ ສງ຺ຄໂຫ, ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ. ໂລກິຍຕ຺ຖາຍ ວາ ສງ຺ຄໂຫ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ເທເສນ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ໂອວາເທນ ອນຸສາສນີຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທິສນໍ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ປາຬິວາຈນາ ອຸທ຺ເທໂສ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ເທໂສຕິ ປາຬິວາຈນາ’’ຕິ. ‘‘ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸນປ຺ປຸນໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ອິທນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ປຸນ ອິທນ຺ຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຈນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂອວທນໍ ໂອວາໂທຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຫິ, ອິທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ອນຸສາສນີ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອນຸສາສນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸສທ຺ທສ຺ສ ນອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ປກຕິປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຕິຣິຕ຺ຕປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ. ອຎ຺ໂຎປີຕິ ປຕ຺ຕຈີວເຣຫິ ອຎ຺ໂຎປິ. ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ຉຕ຺ຕຸປາຫນາທິ ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອິຘາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ເຕ. ນເຍນາຕິ ຎາເຍນ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານອຸປາຍປຣິເຍສນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕ຺ຖາຍ ວາ ອຸປາຍສ຺ສ ປຣິເຍສນໍ. ອິໂຕຕິ ‘‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາ’’ຕິ ປາຬິໂຕ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຊນ຺ເຕນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ອຸປາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຊນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ອຸປາຍນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ລທ຺ຘໍ ອຸປາຍໍ.

ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາ

໖໘. ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຕໍ. ໂສຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ. ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອສ຺ສ, ໂສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຓາເມຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຸພ຺ພ ນມຸຘາຕຸ ອຕ຺ຖປກຣຓາທິວເສນ ອິຘ ອປສາທນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປສາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິກປ຺ປມາຓໍ. ເຄຫສິຕເປມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາສິເນຫໍ. ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນາຕິ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ເຕນ ປຏິປກ຺ເຂນ ນເຍນ. ອລໍ ປຓາເມຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອລໍສທ຺ທສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຖປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຣຫຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ ປຓາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕິຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຣຓໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຕິສາໂຣ, ໂທໂສ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ສາຕິສາໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສໂທໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ. ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕໍ.

ເຕສນ຺ຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ. ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ພຫຸການໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ວຕ຺ຕໍ. ສາທິຍນໍ ວາ…ເປ… ພາໂລ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພາລສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາທິຍນໍ ວາ ອສາທິຍນໍ ວາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ສາທິຍນສ຺ສ ວາ ອສາທິຍນສ຺ສ ວາ ອຊານນຕ຺ຕາ ພາໂລ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊານນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພາໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ພາລຕ຺ຕາ ສາທິຍນໍ ວາ ອສາທິຍນໍ ວາ ນ ຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕສູຕິ ພຫຸເກສຸ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ. ຕສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ເຕສນ຺ຕິ ອິຕເຣສໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ.

ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາ

໖໙. ກິຎ຺ຈາປິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຊານາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິມິນາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊານນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ນິວາເຣຕິ. ຠຄວາ ອນຸຎ຺ຎາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປນສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ຊານນ຺ໂຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລຫຸກນ຺ຕິ ເຫຕຸອນ຺ໂຕຄຘວິເສສນໍ. ລຫຸກຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ, ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິວຈນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອຍຎ຺ຈາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈ. ອຄ຺ໂຄຕິ ໂກຏິອຸກ຺ກໍໂສ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ປວໂຣ ອຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕ຺ຕປຏິພລານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສາຏ຺ຐກຖໍ ວິນຍປິຏກວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ. ຍສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສາຏ຺ຐກຖາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕໍ. ອຍມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປຸຣິມຠິກ຺ຂຸໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ, ອິມສ຺ມິໍ ວິສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍຕິເຣການ຺ວຍວເສນ ປຏິພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ກາສໂສສເສມ຺ຫາທິນາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາໂສ ຈ ໂສໂສ ຈ ເສມ຺ໂຫ ຈ, ເຕ ອາທໂຍ ຍສ຺ສ ເຄລຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ກາສໂສສເສມ຺ຫາທິ, ອາທິສທ຺ເທນ ເອຬມູຄາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂອຏ຺ໂຐ ຈ ທນ຺ໂຕ ຈ ຊິວ຺ຫາ ຈ, ຕາ ອາທໂຍ ເຍສໍ ຕາລຸອາທີນນ຺ຕິ ໂອຏ຺ຐທນ຺ຕຊິວ຺ຫາທໂຍ, ເຕສໍ. ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ປທອກ຺ຂເຣຫິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣວາຈໂກ. ຫາເປຕີຕິ ຄລຕ຺ຕາ ຫາເປຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ສິຖິລາທິນາ ອາກາເຣນ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ວທຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ຘນິຕາທິອາກາເຣນ ວທຕິ. ຕພ຺ພິປຣີໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອປຏິພລສ຺ສ ວິປຣີໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ຊານາເປຕພ຺ພໂຕ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອາກາຣໍ ຘາຕຸກມ຺ມເມຕໍ, ສງ຺ໂຆຕິ ກາຣິຕກມ຺ມເມຕໍ. ອິຘ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ກິໂຕ ວທຕິ.

໗໑. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣາຕິ ອຕ຺ຖໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາວ ສມນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. ເອວສທ຺ເທນ ຈິຣກາລໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຸພ຺ພລຸປຘາຕຸຍາ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ອຕ຺ຖາຕິສຍວເສນ ວາ ຘາຕູນມເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອິຘ ອຸປຸພ຺ພຘຣຘາຕຸຍາ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຣຕູ’’ຕິ. ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ຘຣຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອກຸສລາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຫາວຘິນາ ອຸຕ຺ຍູປສຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ສຫາຘາເຣນ ຘຣຘາຕຸສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຕ຺ຍູປສຄ຺ຄສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາມເຓຣຠາວາ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມີເປ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖມຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ເກຕຕ຺ຖວເສນ ປາກຏຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສງ຺ເກຕຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໓. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິ ນິຈ຺ຈວເສນ ຐາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕິນີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ນິສ຺ສຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໘. ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາ

໗໕. ກິນ຺ຕາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກາຣໂລປວເສນ ສນ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍເຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂອວທິຕພ຺ໂພຕິ’’ອິມິນາ ໂອວທິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຓ຺ຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຕທຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍທິທໍ ຄຓພນ຺ຘິກ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣວາກ຺ເຍ ຍໍສທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍ ຕໍສທ຺ທໍ ຎາເປຕິ, ຕສ຺ສ ພາຫຸລ຺ລສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໖. ໂສຕິ ປສູໂຣ ປຣິພ຺ພາຊໂກ. ເຕນາຕິ ອຸທາຍິຕ຺ເຖເຣນ. ສຫຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ກາຣເຓນ. ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ຕາວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ໂຫຕຸ, ປຏິພໂລ ປນ ກຖໍ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈາຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປຏິພລຕ຺ຕໍ, ‘‘ປຎ຺ຈຫິ…ເປ… ວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິວຈນໍ ວາ.

໗໗. ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ເຕສູຕິ ຕິຕ຺ຖິຍສງ຺ຂາຕໍ ສາສນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ ສງ຺ກມນ຺ເຕສຸ. ອາຈາຣສມາຈາຣສິກ຺ຂາປນກນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ສິກ຺ຂາປນກໍ. ອິມິນາ ອາຈາຣໍ ສິກ຺ຂາເປຕີຕິ ອາຈຣິໂຍຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ນາມມຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິ ວາ ນາມມຕ຺ຕເມວ. ນານນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໂຕ ວາ ນານໍ.

໒໐. ປຓາມນາຂມາປນາກຖາ

໘໐. ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິສ຺ສຍນ຺ເຕວາສິເກນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິເກຫີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ເຕວາສິເກນ ຈ ອຸປສມ຺ປທນ຺ເຕວາສິເກນ ຈ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິເກນ ຈ. ເອເຕສນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິການໍ. ເອເຕສູຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ. ອາຈຣິຍສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ເຕວາສິໂກ ປພ຺ພຊ຺ຊາຈຣິຍສ຺ສ, ອຸປສມ຺ປທນ຺ເຕວາສິໂກ ອຸປສມ຺ປທາຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມີເປຕິ ນິສ຺ສຍາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ອາສນ຺ເນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ. ອາຈຣິເຍນາປີຕິ ນິສ຺ສຍປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຘມ຺ມາຈຣິເຍນາປິ. ໂອວາທາຈຣິໂຍ ເຕສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕສູຕິ ຈຕູສຸ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ.

໒໒. ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຖາ

ອາຓຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉໂຍ

໘໓. ‘‘ນິສ຺ສຍປຏິປສ຺ສທ຺ຘີສູ’’ຕິ ສມູຫາຘາໂຣ. ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາຕິອາທີສູ’’ຕິ ອວຍວາຘາໂຣ. ‘‘ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ນິຣາລຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ຄເຕຕິ ເອວໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ຄເຕຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎທາປີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ປວາສິຕກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠໂຄຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ເອໂກ ປຈ຺ຈຍສມ຺ໂຠໂຄ ຈ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ຈ. ເອກທິວສມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ, ທ຺ວິຫາທິກໍ ປນ ປເຄວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຕ຺ຕິປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫຣຓໍ ອປນຍນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ລຊ຺ຊີ ເປສໂລຕິ ລຊ຺ຊີ ຫຸຕ຺ວາ ປິຍສີໂລ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕທເຫວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປກ຺ກນ຺ຕອຫນິ ເອວ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ລຫຸໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ‘‘ອຫໍ ລຫຸໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ວທຕີຕິ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ສຠາຄຕນ຺ຕິ ລຊ຺ຊິເປສລຠາວໍ.

ຍາວ ອາຄມນາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຍາວ ອາຄມນາ. ນນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ. ‘‘ວາເສນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຄຕຏ຺ຐາເນ. ເຕນາຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ປວຕ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕນໍ. ນທີປູເຣນ ວາ ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນທີປູຣຕ຺ຕາ ອຸທໂກສກ຺ກນໍ ອາຄເມຕິ, ໂຈຣາທີນໍ ອຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ສຫາເຍ ປຣິເຍສຕິ. ໂສຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ.

‘‘ນິສ຺ສຍປຓາມນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຓາປນໍ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ນິສ຺ສຍປຓາມນາ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິສ຺ສຍປຓາມນາຕິ ນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຈຣິຍສ຺ສ ປຓາມນາ. ຕສ຺ມາ ປຓາມິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອາປຸຈ຺ຉີຕິອາທິນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ມາ ມໍ ສຸສານຄມນໍ ອາປຸຈ຺ຉີ’’ຕິອາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ. ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ ຕິຕິກ຺ຂາເປຕພ຺ໂພ.

ຕາວາຕິ ມຫາເຖເຣຫິ, ມຫາເຖຣານໍ ວາ ປຐມໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ. ອປ຺ເປວາຕິ ອປິ ເອວ ນາມ ຂເມຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຣວາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖວ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິໂທເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຎາຕິວິໂຍຄາທິໂທໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕໍເຍວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ວສິຕໍ ຕເມວ ຐານໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຊ຺ຌາຍສໂມຘາເນ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ.

ສໂມຘານວິນິຈ຺ຉໂຍ

ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ =໐໐ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິເກສຸປິ. ກທາຕິ ກສ຺ມິໍ ກາເລ. ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິໍວາຕິ ອຊ຺ຊ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ. ຕໍຂເຓເຍວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກ຺ຂເຓເຍວ.

ໂສ ຈາຕິ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຈ. ຕໂຕຕິ ຄາມໂຕ. ສຸຄໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄໂຕ, ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖາປີຕິ ປຸນ ຈ ປຣໍ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມເນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມເນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ. ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມຕິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ອຕິກ຺ກເມ ສຕິ, ອຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປຈາຣສີມາ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ.

ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາຕິ ອຊ຺ຊ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ. ສ຺ເວຕິ ສຸເວ.

ພຫິສີມນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ. ຕໂຕຕິ ພຫິສີມໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານນ຺ຕິ ອນ຺ເຕວາສິກໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ. ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຸປຈາຣສີມໂຕ ພຫິ ອນ຺ເຕວາສິກສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ.

ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມຕິ ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຫາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ເອວ. ປຓາເມຕີຕິ ກາຍວາຈາຫິ ປຓາເມຕິ. ສາລໂຍຕິ ອາຈຣິເຍ ສາເປກ຺ໂຂ. ‘‘ນິຣາລໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ທານີ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປີຕິ ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕປິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ສຕິ, ຘຸຣນິກ຺ເຂປເຫຕຸ ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຓາມິເຕນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາຈຣິຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍາຈຣິຍໍ. ເຈຕິຍໍ ວາ ວນ຺ທນ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທູຣຕ຺ຕາຕິ ທູຣຠາວໂຕ. ອຸປຣິປາສາເທຕິ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ. ຕນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ. ນິສິນ຺ນໍ ອຸປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສວນວເສນ ສໂມຘາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສທ຺ທນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.