໓. ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑໐໗. ວສ຺ສູປນາຍິການຸຊານນກຖາ

໑໘໔. ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ‘‘ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຘາຕຸຍາ ອນຸຊານນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ອສໍວິຫິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຎາຘາຕຸຍາ ຐປນຕ຺ຖໍ. ເຕຘາຕິ ເຕ ອິຘ. ອິຘສທ຺ໂທ ສາສນຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ເທສຎ຺ຈ ປທປູຣຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອິຘ ປນ ປທປູຣເຓຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຘສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສໍຫນນໍ ສງ຺ຆາໂຕ, ວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິນາສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ. ສກຸນ຺ຕກສທ຺ໂທ ສກຸຓປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສກຸຓາ’’ຕິ. ສກຸຓາຕິ ຈ ວິຫງ຺ຄມາ. ເຕ ຫິ ອາກາເສ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສກຸຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສໍ ກເສ ອຈ຺ຉເນ’’ຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໖ ສກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໍປຸພ຺ໂພ ກເສຘາຕຸ ອຈ຺ຉນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ວສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກາຣນ຺ໂຕຍໍ ຘາຕຸ. ນິພທ຺ຘວາສນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈວາສໍ. ວສ຺ສານນາມເກຕິ ວສ຺ສານອຸຕຸນາມເກ. ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕຸມາສຕ຺ຕາ ‘‘ເຕມາເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສູປນາຍິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ນີຘາຕຸ ຄມນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ວສ຺ສູປຄມນານີ’’ຕິ. ອປຣຊ຺ຊູຕິ ປຸຓ຺ຓມິໂຕ ອປຣໍ ອຫນ຺ຕິ ອປຣຊ຺ຊຸ, ອຫຕ຺ເຖ ຊ຺ຊຸປຈ຺ຈໂຍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປາຏິປທທິວໂສ. ອຍໍ ອປຣຊ຺ຊຸສທ຺ໂທ ປຐມນ຺ຕນິປາໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ອາສຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມິຍາ. ອສມານາຘິກຣຓວິສໂຍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສຍໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອປຣສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ປາຏິປທທິວເສ. ອສ຺ສາຕິ ສາວຓມາສປຸຓ຺ຓມິຍາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຈ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາ, ຍສ຺ມາ ຈ ມາສຄຕາ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສຬ຺ຫິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຸຣິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາສຬ຺ຫິຍາຕິ ອາສຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມິຍາ. ປຈ຺ຉິມນເຍປິ ມາສຄຕາຍ ອາສຬ຺ຫິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ປຈ຺ຉິມິກາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາສຬ຺ຫິຍາຕິ ອາສຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມິຍາ ສມີເປ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາສຬ຺ຫີສງ຺ຂາຕາຍ ສາວຓປຸຓ຺ຓມິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຏິປທທິວເສເຍວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສກິໍ ວາຕິອາທີສຸ ວາສທ຺ໂທ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາຕິ ນິຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ, ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຜຸຏ຺ຐກ຺ຂຣສຎ຺ໂຎເຄຫິ ປໂຣ ກ຺ວຈິ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ປຣສ຺ສ ຈກາຣສ຺ສ ຉກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໘. ວສ຺ສາເນຈາຣິກາປຏິກ຺ເຂປາທິກຖາ

໑໘໕. ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອນເປກ຺ຂຄມເນນ ອຸປຈາຣາຕິກ຺ກເມ ສາເປກ຺ຂຄມເນນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປເນ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຫາຣຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ວສ຺ສໍ ອນຸປຄນ຺ຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕນ ວິຫາຣໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ວິຫາຣຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວສ຺ສູປຄມນທິວເສ. ສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາປຘານຕ຺ຕາ ເອກວຈນນ຺ຕິ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາ ເອວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣສ຺ສ ອຕິກ຺ກມເນເຍວ ເອກາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ. ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ອນຸປຄເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວສ຺ສນາໂມ ອິມສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ວສ຺ໂສຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວສ຺ສນາມກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຐມໍ ມາສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎປທສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຐມໍ ມາສນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ວສ຺ສມາເສສຸ ປຐມໍ ມາສໍ. ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕຸກາໂມຕິ ອຸປຣິ ກຑ຺ຒິຕຸກາໂມ. ອາສຬ຺ຫີມາສເມວ, ນ ສາວຓມາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຸຓ຺ຫສທ຺ໂທ ຈນ຺ທປຠາຍຸຕ຺ໂຕ ມາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ມາເສ’’ຕິ. ຈນ຺ທປຠາຍຸຕ຺ໂຕ ມາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ມາເສ’’ຕິ. ຈນ຺ທປຠາຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ມາໂສ ໂຊຕຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ຊຸຓ຺ໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມາເສ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸຓ຺ຓມິຍຸຕ຺ໂຕ ມາໂສວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກາຈິ ປຣິຫານິ ນາມາຕິ ກິຎ຺ຈິ ສີລາທີນໍ ຫາຍນໍ ນາມ. ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປີຕິ ວສ຺ສູປຄມນໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ. ຘມ຺ມິເກຕິ ຘມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ເຕ.

໑໐໙. ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍານຸຊານນກຖາ

໑໘໗. ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍສຸ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສຕ຺ຕມີສມາສຎ຺ຈ ອນີຍສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕມີສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມຕ຺ຖໍ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຫິເຕ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫິເຕສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸກມ຺ມານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸອາທີຫິ ທູເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸອາທີຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ກຕ຺ຕາຣໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ທູເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມໍ. ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປຎ຺ຈ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫເຍວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ‘‘ນ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສຕ຺ຕາເຫເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວສທ຺ທສ຺ສ ຜລໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໘໙. ຣໂສ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຣສວຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕເຄຫໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕເຄຫໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຠຕ຺ຕເຄຫນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕປຈນເຄຫໍ. ປຸຣາຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣາ ອຍນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣາສທ຺ໂທ ຍາວປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ’’ຕິ. ນ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ລຸຊຘາຕຸ ວິນາສຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ປຣິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ປຣິສງ຺ຂຣິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ປຫິເຕສຸ. ອິມິນາວ ກປ຺ປິຍວຈເນນາຕິ ອິມິນາ ເອວ ກປ຺ປິເຍນ ຕິວາກ຺ຍສງ຺ຂາເຕນ ວຈເນນ. ເອເຕສນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາກ຺ຍານໍ. ເວວຈເນນາຕິ ‘‘ຍຎ຺ຎຎ຺ຈ ຍຊິຕຸໍ, ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ສມເຓ ຈ ທສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ. ສຕ຺ຕສູຕິ ອຸປາສກ ອຸປາສິກ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂມານ ສາມເຓຣ ສາມເຓຣີ ສງ຺ຂາຕາສຸ ສຕ຺ຕສຸ.

໑໑໐. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອປ຺ປຫິເຕປິ ອນຸຊານນກຖາ

໑໙໓. ປເຄວ ປຫິເຕຕິ ອິມິນາ ‘‘ອປຫິເຕປິ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕພ຺ພຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ທສຫີຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກຕໍ ວາ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ທສຫິ. ນວຫີຕິ ປຣິວາສາຣຫໍ ອປເນຕ຺ວາ ນວຫິ. ຈຕູຫີຕິ ຄິລານອນຠິຣຕິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈທິຏ຺ຐິຄຕອຸປ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ຉຫີຕິ ໂຍຊນາ. ສາມເຓຣສ຺ສປິ ຉຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ນໍ ສຣູປໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ສາມເຓຣິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ປຎ຺ຈຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຣໂຕຕິ ປຣສ຺ມາ, ປຣສ຺ມິໍ ວາ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍ ຎາຕກາ ວາ ເຍ ອຎ຺ຎາຕກາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສມ຺ປີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ.

໑໑໒. ປຫິເຕເຍວອນຸຊານນກຖາ

໑໙໙. ຠິກ຺ຂຸຄຕິໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸ ເອວ ຄຕິ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸຄຕິໂກຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໂກ ປຸຣິໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສນກປຸຣິໂສ’’ຕິ. ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ຠຓ຺ຑໍ ເຉທາປິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑສທ຺ໂທ ປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ໂຖ ເອວ, ນ ມູລຘນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ທພ຺ພສມ຺ຠາຣຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ. ເຉທາປິຕນ຺ຕິ ຈຸຣາທິຄຓິກຘາຕຸໍ ‘‘ຉິນ຺ທາປິຕ’’ນ຺ຕິ ຣຸຘາທິຄຓິກຘາຕຸຍາ ວຓ຺ເຓຕິ. ທຊ຺ຊາຫນ຺ຕິ ເອກາຣໂລປສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ທຊ຺ເຊ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ທຊ຺ເຊຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອກາຣໂລປສນ຺ຘິ. ທຊ຺ເຊຕິ ທເທຍ຺ຍໍ, ທທາມິ ວາ. ສງ຺ຆກຣຓີເຍນາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກາຕພ຺ເພນ ກິຈ຺ເຈນ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຈຕິຍຉຕ຺ຕເວທິກາທີສູຕິ ເຈຕິຍສ຺ສ ຉຕ຺ເຕ ຈ ເວທິກາຍ ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ສຸຘາລິມ຺ປາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆກຣຓີຍສ຺ສ. ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ. ‘‘ອນິມນ຺ຕິເຕນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທ ຠາວກຕ຺ຕາ. ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ຄມິຕຸໍ, ຄມນໍ ວາ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ປຐມໍເຍວາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຕ ປຐມເມວ. ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ ອິຕິ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຈີວຣາທິຠຓ຺ຑກໍ. ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຍເມວ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍ ວິຫາຣໍ. ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖາຍປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ‘‘ຠຓ຺ຑກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ນນ຺ຕິ ອນ຺ເຕວາສິກໍ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຓາຍ ສຕ຺ຕາເຫ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕິ, ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕາເຫ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕິ, ນ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໑໓. ອນ຺ຕຣາເຍ ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉທກຖາ

໒໐໑. ອວິທູເຣຕິ ອາສນ຺ເນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຄາເມ. ສຕ຺ຕາຫວາເຣນາຕິ ສຕ຺ຕາເຫ ເອກວາເຣນ. ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ວິຫາເຣ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ເຣວາຕິ ຄາເມເຍວ. ມຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ມຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍເຍວາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທຠິກ຺ຂູນໍ ເອວ. ຕນ຺ຕິ ສລາກຠຕ຺ຕາທິໍ. ວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ວສ຺ສຄຓນາຍ.

ວສ຺ສາວາສິກນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສານໍ ທາຕພ຺ພໍ ຈີວຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ເຍສໍ ປາປິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຫາເຣຕິ ວຸຏ຺ຐິຕຄາມວິຫາເຣ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິວາສຏ຺ຐາເນ. ຍໍ ຈີວຣາທິເວຠງ຺ຄິຍຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ວຸຏ຺ຐິຕຄາມວິຫາເຣ ເອວ. ອິໂຕຕິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິໂຕ. ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທປີຕິ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ທິນ຺ນເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິໂຕ ອຸປ຺ປາເທ ປຈ຺ຈເຍປິ. ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປໂລເກຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆິກຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວາຕິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ວາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ໂຕສີມພຫິສີມ ສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຐິຕໍ ເວຠງ຺ຄິຍຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໑໔. ສງ຺ຆເຠເທ ອນາປຕ຺ຕິວສ຺ສຈ຺ເຉທກຖາ

໒໐໒. ຠິນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕີຕຕ຺ເຖ ອຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິນ຺ເນ ສງ຺ເຆ ກຣຓີຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂຍ ປນາຕິ ສງ຺ໂຆ ປນ. ອິທໍ ‘‘ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິປເທ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ອາສງ຺ກິໂຕ’’ຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ‘‘ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຠິນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອນາຄຕຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຠິນ຺ນຠາວໍ. ເອຕາ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປນ. ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຈນໍ.

໑໑໕. ວຊາທີສຸ ວສ຺ສູປຄມນກຖາ

໒໐໓. ‘‘ໂຄປາລການໍ ນິວາສຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຄປາລກາ ຄາໂວ ວິຍ ວເຊ ນິວສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸປກຏ຺ຐສທ຺ໂທ ອາສນ຺ນປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາສນ຺ນາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸຏິກາຍໍ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ກຸຏິກາຍໍ. ອວິຫາຣຕ຺ຕາ ‘‘ອິຘາຕິ’’ສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ‘‘ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສກິມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕມ຺ປີຕິ ສາລາສງ຺ເຂເປນ ຐິຕສກຏມ຺ປິ. ‘‘ອາລໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ວຈີເຠໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາລໂຍຕິ ຈ ສຕ຺ເຖ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລ຺ລີຍນໍ. ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ເນເຍວ ສຕ຺ເຖຕິ ອນາທເຣ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ສຕ຺ເຖເຍວ. ສຕ຺ໂຖ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐາເນ. ວິປ຺ປກິຣຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອຄາມເກ ຐາເນ ວິປ຺ປກິຣຕິ, ປຸຣິມໍ ຄາມໍ ສນ຺ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ນ ອຎ຺ຎຄາມໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໂຕຕິ ຄາມໂຕ.

ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ສມຸທ຺ເທເຍວ. ກູລນ຺ຕິ ຕີຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ກຸລຕິ ອຸທກໍ ອາວຣຕີຕິ ກູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍຎ຺ຈາຕິ ນາວາຍໍ ວສ຺ສູປຄມນຠິກ຺ຂຸ. ອນຸຕີຣເມວາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ, ອນຸສາເຣນ ວາ ຕີຣເມວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ປຐມລທ຺ຘຄາມໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຐມລທ຺ຘຄາເມເຍວ.

ອິຕີຕິອາທິ ນິຄມນໍ. ປວາເຣຕຸຎ຺ຈ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈສທ຺ໂທ ວາກ຺ຍສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ປຸຣິເມສຸ ຈ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ປນສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອນາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.

໑໑໖. ວສ຺ສໍ ອນຸປຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານກຖາ

໒໐໔. ຣຸກ຺ຂສຸສີເຣເຍວາຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວິວເຣ ເອວ. ວິວຣຎ຺ຫິ ສຸ ສໍ ອິຣຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຸສີໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຣຈ຺ຉທນນ຺ຕິ ຜລເກຫິ ຉາທິຕໍ. ປວິສນທ຺ວາຣນ຺ຕິ ປວິສນນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣໍ. ປວິສນຎ຺ຈ ນິກ຺ຂມນຎ຺ຈ ປວິສນນ຺ຕິ ວິຣູເປກເສເສນ ກາຕພ຺ພໍ. ຂາຓຸມຕ຺ຖເກຕິ ຂາຓຸໂນ ອຸປຣິ. ວິຏຠີຕິ ວິຏໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວຘນໍ ອປຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິຏໂປ, ປກາຣສ຺ສ ຠກາຣໍ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໂຊຕກອີປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິຏຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຏເກ. ຍສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓອິຏ຺ຐກາສິລາສຸຘາສງ຺ຂາຕານໍ (ຈູຬວ. ໓໐໓) ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານໍ. ອິທຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປທຣຈ຺ຉທນາທີນມ຺ປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ທ຺ວາຣພນ຺ຘນນ຺ຕິ ທ຺ວາເຣນ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຉວກຸຏິກາຕິ ຉວານໍ ສຍນຏ຺ຐາເນ ສຸສາເນ ກຕາ ກຸຏິກາ ຉວກຸຏິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຏງ຺ກິຕມຎ຺ຈາທີຕິອາທິສທ຺ເທນ ຏງ຺ກິຕປີຐໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຉວກຸຏິຍໍ. ອຎ຺ຎໍ ກຸຏິກນ຺ຕິ ຉວກຸຏິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຸຏິກໍ. ອາວຣຓນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິໍ. ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ປວິສນນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣໍ. ຉຕ຺ຕກຸຏິກາ ນາເມສາຕິ ເອສາ ຉຕ຺ເຕນ ກຕາ ກຸຏິກາ ນາມ. ມຫນ຺ເຕນ ກປລ຺ເລນ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໑໗. ອຘມ຺ມິກກຕິກາກຖາ

໒໐໕. ອຎ຺ຎາປີຕິ ‘‘ອນ຺ຕຣາວສ຺ສໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຕິກາຍ ອຎ຺ຎາປິ. ກຕິກາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ອຘມ຺ມິກກຕິກາຍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໒໖) ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໘. ປຏິສ຺ສວທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິກຖາ

໒໐໗. ປຏິສ຺ສເວ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ວສ຺ສາວາສປຏິສ຺ສຸເຕເຍວ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕສ຺ເສວາຕິ ວສ຺ສາວາສສ຺ເສວ. ເອວມາທິນາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ‘‘ປຏິສ຺ສເວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຏິສ຺ສເວປີ’’ຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ. ຕຎ຺ຈ ໂຂຕິ ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ວິສໍວາທນປຈ຺ຈຍາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຐມມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ‘‘ປຈ຺ຉາປີ’’ຕິ ປທໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ປຐມມ຺ປິ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປຈ຺ຉາປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ຕທເຫວ ອກຣຓີໂຍຕິອາທີສຸ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸເຣ ຠວາ ປຸຣິມາ, ສາ ເອວ ປຸຣິມິກາ, ປາຏິປທຕິຖີ. ນານາສີມາຍ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸຕິເຍ ‘‘ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມາວາສສ຺ສ ອຸປຈາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປຐມເສນາສນຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣິມິກາ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄມນວິຫາເຣ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ຕທເຫວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວສ຺ສູປຄມນອຫນິ ເອວ, ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປິສທ຺ທສ຺ສ ຄຣຫຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂກ ປນ ວາໂທ’’ຕິອາທິ. ອາລໂຍຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລ຺ລີຍນໍ. ອສຕິຍາຕິ ສຕິປມຸຏ຺ເຐນ. ວສ຺ສໍ ນ ອຸເປຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໔) ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ນ ອຸເປຕິ.

ສຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາເຫນ, ອນາຄຕາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນວມິໂຕຕິ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂນວມິໂຕ, ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂນວມິໂຕ ວາ. ມາ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ມາ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.