໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໖໘. ສນ຺ນິປາຕານຸຊານນາທິກຖາ

໑໓໒. ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ, ຕິຕ຺ຖໍ ວິຍາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ລທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລທ຺ຘີ’’ຕິ. ລທ຺ຘິ ຫິ ພຫູນໍ ລທ຺ຘິການໍ ໂອຕຣຓຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ສາສນິກລທ຺ຘິໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິພ຺ພາຊການໍ. ອິໂຕຕິ ອິມສ຺ມາ ສາສນິກລທ຺ຘິໂຕ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ. ເຕ ລຠນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ມູຄສູກຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຖູລສຣີຣສ຺ສ ສູກຣສ຺ສ ສທ຺ທມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ມູຄສູກໂຣ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຖູລສຣີຣສູກຣາ’’ຕິ.

໑໓໕. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ໂສຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ. ກິນ຺ຕິ ກິໍ ອາປຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສາ ຈ ໂຂ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ມຸສາວາທລກ຺ຂເຓນ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເກນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ປນ ວຈເນນາ’’ຕິ. ວຈເນນາຕິ ຈ ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ກິໍ ໂຫຕິ? ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວຈເນນ. ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາຕິ ອາວິ ກຕ຺ຕພ຺ພາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອກຣເຓນ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາ.

ມນຸເຊນາຕິ ມນຸສ຺ເສນ. ວາຈາຕິ ວາຈາຍ. ຍກາຣສ຺ສ ຫິ ໂລໂປ. ຄິຣນ຺ຕິ ສທ຺ທໍ. ປເຣຕິ ອຎ຺ເຎ ປຸຄ຺ຄເລ. ວາຈສິກນ຺ຕິ ວາຈາໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຠິກ຺ຂຸ ເກນຈິ ອາສນ຺ເນ ຐິເຕນ ມນຸເຊນ ວາຈາຍ ອນາລປນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປເຣ ທູເຣ ຐິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ຄິຣໍ ມຫາສທ຺ທໍ ໂນ ຈ ຠເຓຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ວາຈສິກເມວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ອນ຺ຕຣາຍິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ກໂຣຕ຺ຍຕ຺ເຖ ຓິກປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ກິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທຕ຺ເຖ ຈຕຸຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຫຕ຺ວຕ຺ໂຖປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິອາທີສຸ. ອິຕີຕິອາທິ ນິຄມນໍ. ອຸທ຺ເທສໂຕ ຈາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິອຸທ຺ເທສໂຕ ຈ. ນິທ຺ເທສໂຕ ຈາຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອາທິເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນິທ຺ເທສໂຕ ຈ.

໑໓໖. ເທວສິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຓິກປຈ຺ຈໂຍ ວິຈ຺ຉຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິວເສ ທິວເສ’’ຕິ. ຕຕິເຍ ຈ ສຕ຺ຕເມ ຈ ປກ຺ເຂຕິ ເອກສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ອຏ຺ຐສຸ ປກ຺ເຂສຸ ຕຕິເຍ ຈ ສຕ຺ຕເມ ຈ ປກ຺ເຂ. ‘‘ວຈນໂຕ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປເທ ຎາປກເຫຕຸ. ຕຖາຣູເປ ປຈ຺ຈເຍຕິ ຕຖາຣູເປ ວິກຕິຈາຣິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ປຈ຺ຈເຍ. ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸມຕິໍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ວຈນໂຕປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ຎາປກເຫຕຸໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ.

໗໑. ສີມານຸຊານນກຖາ

໑໓໘. ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ. ນິກາຣສ຺ສ ຫິ ອາກາໂຣ. ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຕຕິ ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ປຣໂຕປິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເກວລໍ ປນ ວນອຸທເກສຸ ‘‘ເອຕໍ ວນໍ, ເອຕໍ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນທິຍໍ ‘‘ເອສາ ນທີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ອຸຕ຺ຕຣາຍໍ ອນຸທິສາຍໍ ປນ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈເນ. ສີມມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ສີມພິມ຺ພໍ. ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ເຕນາຕິ ປຸຣິມນິມິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິມນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ເຕນ. ອິມິນາ ເອກນ຺ຕຣິກາທິວເສນ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ນິມິຕ຺ເຕນປິ ນິມິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມນິມິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉິມນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ອຊ຺ຊ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສ຺ເວ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ກາລນ຺ຕເຣປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປພ຺ພໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຜຬຸ, ຕໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປພ຺ພໂຕ. ວາລິກຣາສິສ຺ສ ສຸທ຺ຘປໍສຸປພ຺ພຕປສງ຺ຄຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາລິກຣາສິ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອິຕໂຣປີຕິ ວາລິກຣາສິໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ຕິວິໂຘ ປພ຺ພໂຕ. ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕຕິ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນຫຕ຺ຖິປມາຓໂຕ. ຈຕູສຸ ທິສາສູຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ. ຈຕູຫິ ວາ ຕີຫິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ເທນ ຕໂຕ ອຘິການິປິ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ເອເກນ ວາ ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ອິໂຕຕິ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອເກນ ນິມິຕ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ຕນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ເອກສ຺ເສວ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ປພ຺ພໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອນ຺ໂຕຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ.

ຕຕິຍຠາຄໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ເທນ ປຐມຠາໂຄປິ ເອກເທໂສປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຕກສ຺ສ ປເທສສ຺ສ. ຕຕິຍຠາຄາທິໂຕ ອປຣໍ ສພ຺ພປພ຺ພຕໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ.

ປາສາຓນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປສຕິ ຆນຠາເວນ ພນ຺ຘຕີຕິ ປາສາໂຓ. ອຍຄຸໂຬປິ ປາສາຓສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ ເຕນ ຕສ຺ສ ສທິສຕ຺ຕາ. ອຍຄຸໂຬປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ເທນ ຕມ຺ພກໍສວຏ຺ຏໂລຫສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທໂຍປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ໂກຈີຕິ ສິລາປວາຬມຓິອາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປຣິມາຓຕາ ສຓ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ຕຸລິຕ຺ວາ ຄຓນວເສນ. ຂຸທ຺ທກຕໂຣ ປາສາໂຓຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ວາ ໂຍ ອຸຏ຺ຐິຕປາສາໂຓ ວາຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ – ອຸຕ຺ຕຣວາກ຺ເຍ ຕສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນຕ຺ຕາ ‘‘ປາສາຓສງ຺ຂໍເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວກາເຣນ ‘‘ນ ປພ຺ພຕສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫໂຕ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສາຕິ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣຸພ຺ເພຘໂຕ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ວິຍ. ຕນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຫີຕິ ລທ຺ຘໂທສໂຊຕໂກ. ຕນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ. ສີມາຍາຕິ ສີມໂຕ. ວິຫາໂຣປີຕິ ນ ເກວລໍ ນິມິຕ຺ຕເມວ, ວິຫາໂຣປິ. ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປິຏ຺ຐິປາສາຓ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ວນນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ວນິຍຕິ ມຍູຣໂກກິລາທີຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ຠຊິຍຕີຕິ ວນໍ, ວນນ຺ຕິ ສມ຺ຠຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ວນໍ. ຕໂຈ ເອວ ສາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕຈສາໂຣ, ຕາລນາຬິເກຣາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ເວຓຸອາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນ຺ໂຕ ສາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສາຣາ, ສາກສາລາທໂຍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຂທິຣາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສການນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສາເຣຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ມິສ຺ສການໍ. ຣຸກ຺ຂານໍ ວນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຍວອວຍວິຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ຕິຓວນໍ ຣຸກ຺ຂວນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕິຓານໍ ວນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຣຸກ຺ຂານໍ ວນ’’ນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕິຓເມວ ວນໍ, ຣຸກ຺ໂຂເຍວ ວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ຣຸກ຺ຂາຕິ ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂາ, ເຕ ມຕ຺ຕໍ ປມາຓເມຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕໍ ວນໍ, ຕໂຕຕິ ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕໂຕ. ເອກເທສນ຺ຕິ ວນສ຺ສ ເອກເທສໍ. ວນມຊ຺ເຌຕິ ວນສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ, ວນສ຺ສູປຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸກ຺ຂນ຺ຕເຣສຸ ເອວ ຫິ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອກເທສນ຺ຕິ ວນສ຺ສ ເອກເທສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວເນ. ‘‘ຐິຕວນ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ອວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ, ‘‘ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໍ.

ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຣຸກ຺ຂິຍຕິ ຜລາທິກາເມຫິ ສໍວຣິຍຕິ ຣກ຺ຂິຍຕີຕິ ຣຸກ຺ໂຂ, ມຫິຍໍ ຣຸຫຕີຕິ ວາ ຣຸກ຺ໂຂ. ຊີວມານໂກຕິ ໂລກໂວຫາຣວເສນ ມູລງ຺ກຸຣາທິຫຣິຕສງ຺ຂາຕຊີວມານໂກ. ປຣິຓາຫໂຕຕິ ວິສາລຠາວໂຕ. ສູຈິທຓ຺ຑກປມາໂຓຕິ ສູຈິຍາ ເລຂນິຍາ ທຓ຺ຑຠູຕເວຬຸປມາໂຓ. ໂສ ເວຬຸ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິປມາໂຓຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໂຕຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘສູຈິທຓ຺ຑກປມາຓປຣິຓາຫຣຸກ຺ຂໂຕ. ວໍສນຬກສຣາວາທີສູຕິ ວໍໂສ ຈ ນຬໂກ ຈ ສຣາໂວ ຈ ວໍສນຬກສຣາວາ, ເຕ ອາທໂຍ ເຍສໍ ກປາລາທີນນ຺ຕິ ວໍສນຬກສຣາວາທໂຍ, ເຕສຸ. ຕໂຕຕິ ວໍສາທິໂຕ. ຕໍຂຓມ຺ປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕກ຺ຂເຓປິ. ອກາຣຓນ຺ຕິ ອປມາຓໍ. ເອຕນ຺ຕິ ນວມູລສາຂານິຄ຺ຄມນໍ. ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສາມຎ຺ຎນາເມນປິ ວິເສສນາເມນປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມິນາ ປພ຺ພຕາທີສຸປິ ‘‘ປພ຺ພໂຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎນາເມນປິ ‘‘ວງ຺ກປພ຺ພໂຕ ເວປຸລ຺ລປພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວິເສສນາເມນປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ມຄ຺ຄິຍຕິ ປຖິເກຫິ, ມຄ຺ຄມູຬ຺ເຫຫິ ວາ ອນ຺ເວສິຍຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ. ໂຍ ຍາທິໂສ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວາ ສກຏມຄ຺ໂຄ ວາ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຄາມນ຺ຕຣານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕາທິໂສ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວາ ສກຏມຄ຺ໂຄ ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂຍ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ໂອຕຣຕິ, ໂສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອວຬຎ຺ຊາຕິ ອປຣິໂຠຄາ. ຄມນໍ ຊເນຕີຕິ ຊງ຺ໂຆ. ຊຓ຺ຓຸໂຄປ຺ຜການໍ ມຊ຺ຌປເທໂສ. ສຫ ອຕ຺ເຖນ ປຓິຍຘເນນາຕິ ສຕ຺ໂຖ, ຊງ຺ເຆນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຖ ຊງ຺ຆສຕ຺ໂຖ. ສກຕິ ສມຕ຺ເຖຕິ ຠາຣໍ ວຫິຕຸນ຺ຕິ ສກໂຏ, ເຕນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຖ ສກຏສຕ຺ໂຖ. ຊງ຺ຆສຕ຺ໂຖ ຈ ສກຏສຕ຺ໂຖ ຈ ຊງ຺ຆສກຏສຕ຺ຖາ, ເຕຫິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເອຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ.

ໂກຓນ຺ຕິ ວິຫາຣໂກຓໍ. ຄຕໍ ປນ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຣຠາເຄຕິ ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣຠາເຄ. ທສສຸ ນາເມສູຕິ ສຕິປຏ຺ຐານຏ຺ຐກຖາທີສຸ ອາຄເຕສຸ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ’’ຕິອາທີສຸ, ອຠິຘານາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖) ຈ ອາຄເຕສຸ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ອທ຺ຘາ’’ຕິອາທີສຸ ທສສຸ ມຄ຺ຄນາເມສຸ. ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນາຕິ ອິມິນາ ປພ຺ພຕາທີສຸປິ ‘‘ປພ຺ພໂຕ ຄິຣິ ເສໂລ ອທ຺ທິ ນໂຄ ອຈໂລ ສິລຸຈ຺ຈໂຍ ສິຂຣີ ຠູຘໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ອເນເກສຸ ນາເມສຸ ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວມ຺ມິກນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປຈິກາຫິ ວມິຍຕິ, ສຣພູຆຣໂຄລິກາທໂຍ ສຕ຺ເຕ ວມຕີຕິ ວາ ວມ຺ມິໂກ. ຕໍທິວສຊາໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕິຕທິວເສ ຊາໂຕ. ຕໂຕຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘໂຄວິສາຓປມາຓວມ຺ມີກໂຕ.

ນທີນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ນທຕິ ສນ຺ທຕີຕິ ນທີ, ນທນ຺ໂຕ ເອຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ນທີ. ຍສ຺ສາຕິ ນທິຍາ, ໂສຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ວທ຺ຘມາສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອກປກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເອກມາເສ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວສ຺ສນ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ວິຄຕມຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອີທິເສ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອນ຺ວທ຺ຘມາສ’’ນ຺ຕິອາທິອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ຕິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ, ອຸປຣິ ນາຠິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຕິມຓ຺ຑລໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຕິຕ຺ເຖ ວາ ອຕິຕ຺ເຖ ວາ. ອຸທເກນ ເຕມິຍຕີຕິ ໂຍຊນາ, ຕິນ຺ຕິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລໍ ນິມິຕ຺ເຕເຍວ ອຍໍ ນທີ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ນທີປາຣຄມນາທິເກປີຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ‘‘ນທີປາຣຄມເນປີ’’ຕິ ປເທເນວ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຍາ ປນາຕິ ນທີ ປນ, ຄຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ນທິໍ. ວຕິນ຺ຕິ ປາຬິໍ. ຣຸກ຺ຂປາເທຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ. ອຸທກຎ຺ຈ ອາວຣຓໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ອປວຕ຺ຕມານາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລຕິ ຄິມ຺ຫສທິເສ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລ. ‘‘ນິຣຸທກຠາເວນາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອາວຣຓຠາເວນາ’’ຕິ ວິເສສນໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ສາຕິ ອຸທກມາຕິກາ. ສມ຺ປາເທນ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ນີຫຏຕ຺ຕາ, ສຍຎ຺ຈ ອຄມນຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນາຕິ ອຸທກມາຕິກາ ປນ. ມູເລຕິ ປຐມກາເລ. ກາລນ຺ຕເຣນ ນທີ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ອຸທກມາຕິກໍ.

ອຸທກນິມິຕ຺ເຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທຕິ ປສວຕີຕິ ອຸທກໍ. ຠູມິຄຕເມວ ອຸທກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຠູມິຄຕອຸທກຎ຺ຈ. ອາວາຏ…ເປ… ສມຸທ຺ທາທີສຸ ຐິຕໍ ອປວຕ຺ຕນກອຸທກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸກ຺ເຂປິມນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ. ສູກຣຂຕາຍປີຕິ ສູກເຣຫິ ຂຕາຍ ວາປິຍາປິ. ຕໍຂຓຎ຺ເຎວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ຕນກ຺ຂເຓເຍວ. ອາວາໂຏເຍວ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ ອາວາຏກໍ. ຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎາກຣຓໍ. ກາຕຸຎ຺ຈາຕິ ສຍໍ ກາຕຸຎ຺ຈ. ກາຣາເປຕຸຎ຺ຈາຕິ ປເຣຫິ ກາຣາເປຕຸຎ຺ຈ. ກສ຺ມາ ລາຠສີມາຍໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ? ລາຠສີມາ ຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ປີຬນໍ ກໂຣຕີຕິ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ນຍໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສມານສໍວາສກສີມາຍໍ.

ອຏ຺ຐທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐ ນິມິຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສາຕິ ສີມາ. ເອເກນ ວາ ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ຕິຓ຺ຓໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ກິຕ຺ຕເນ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິຕທິສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ນິມິຕ຺ຕານໍ ສຕກິຕ຺ຕເນ ສີມາຍ ອຏ຺ຐທິສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາຍປິ ທິສາຍ ພຫຸນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ. ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ສມາຄມຏ຺ຐາເນ ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາ, ຕິໂກຓາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕຸຣສ຺ສາຕິ ສມຈຕຸຣສ຺ສາ. ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ສໂມຘານຏ຺ຐາເນ ສິງ຺ຆາຏກສຓ຺ຐານາ. ອຑ຺ຒຈນ຺ທມຸທິງ຺ຄາທິສຓ຺ຐານາ ປນ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຐິຕສຓ຺ຐາເນນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕນ຺ຕິ ສີມໍ. ພນ຺ຘິຕຸກາເມຫິ ນິສ຺ສຎ຺ຈາຣສມເຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພທ຺ຘສີມວິຫາຣານນ຺ຕິ ພທ຺ຘາ ສີມາ ເອເຕສູຕິ ພທ຺ຘສີມາ, ເຕ ເອວ ວິຫາຣາຕິ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສໍ. ທິສາຈາຣິກຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ທິສາສຸ ຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອກຄາມເຂຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອກໂຕ. ອຎ຺ຎານິປີຕິ ສີມພນ຺ຘຄາມເຂຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎານິປິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ເຕຫິ ນານາຄາມເຂຕ຺ເຕຫິ. ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາມີຈິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຄມນມ຺ປິ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເອກສີມຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ສນ຺ເຕສຸ ສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາປຸຈ຺ຉນໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໙໘; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔) ສນ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຫຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມາຕິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑິຕໍ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕາ ສີມາ ຂຓ຺ຑສີມາ. ຕນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ. ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສີມນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ ພນ຺ຘິຍມາເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາ’’ຕິອາທິ. ສາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາ. ອພ຺ຠານກມ຺ເມ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມາຣເຫນ ວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ເອກວີສຕິຠິກ຺ຂຸໂຕ. ຄຓ຺ຫນ຺ຕີປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ໂທ ສຫສ຺ສໂຕ ໂອຣໍ ປນ ປເຄວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຫສ຺ສໂຕ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີປິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຂຓ຺ຑິເຕ ຂຓ຺ຑສີມາເຍວ ນາມ. ຕນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຂຓ຺ຑສີມມຫາສີມາສຸ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ. ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມາຍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນິຍມາເນ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ. ສີມນ຺ຕິ ສມານສໍວາສກສີມໍ. ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ອວິປ຺ປວາສໍ ອສມູຫນິຕ຺ວາ ສີມໍ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌ ຐປິຕາ ປາສາຓາ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປມາຓາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ເອກງ຺ຄຸລິປມາຓາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສມນ຺ຕາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ສມນ຺ຕາ. ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕຫີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ຂຓ຺ຑສີມປຣິຍາຍນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ເຕຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາເຓຫິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ປຐມໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕາສຸ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕປິ ໂປຣາຓາຈິຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປີຕິ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ ຐິຕານໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ຈສທ຺ໂທ ວາກ຺ຍາຣມ຺ຠໂຊຕໂກ. ເອສາ ສີມາ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາຓາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ. ນິມິຕ຺ຕປາສາຓາ ຍຖາຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສຸປຣິ ນິມິຕ຺ຕປາສາຓໍ ຐປິຕມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ປນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕປາສາຓໍ ຕຕ຺ຖ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຍຖາ ຐານາ ນ ຈາເວນ຺ຕິ, ຕຖາ ຐເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາຐາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ສີມາຕິ ສີມາຍ ປຖວິສນ຺ຘາຣກໍ ອຸທກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍກຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຕາ ສີມາ ນ ຌາຍຕິ.

ກຸຏິເຄເຫປີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸຏີຕິ ຈ ເຄຫນ຺ຕິ ຈ ອຄາຣສ຺ເສວ ນາມໍ. ອຄາຣຎ຺ຫິ ສີຕາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ ກຸຏນຏ຺ເຐນ ຉິນ຺ທນຏ຺ເຐນ ຈ ນານາທພ຺ພສມ຺ຠາຣສ຺ສ ຄຫຓຏ຺ເຐນ ຈ ກຸຏິເຄຫນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸຏິ ເອວ ເຄຫໍ ກຸຏິເຄຫໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ. ຠິຕ຺ຕິໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ອິຏ຺ຐກທາຣຸມຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສິລາມຍາ ຠິຕ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕູປຄາ ຠເວຍ຺ຍ, ຠິຕ຺ຕິປິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ກຸຏິເຄຫສ຺ສ ຠິຕ຺ຕິຍາ ວາ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ. ປມຸເຂຕິ ກຸຏິເຄຫສ຺ສ ອາລິນ຺ເທ. ນິພ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐາເນຕິ ນິຄ຺ຄລິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປຕນຏ຺ຐາເນ. ເອວໍ ສມ຺ມຕາຍ ສີມາຍາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ກຸຏ຺ຏໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຕິ ເລຓສ຺ສ, ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ວາ ອນ຺ໂຕ. ໂອກາເສຕິ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາເສ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາກາເຣນ ສມ຺ມນິຍມາເນ. ອນ຺ໂຕຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ.

ເຫຏ຺ຐາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອາກາສຕລຕ຺ຕາ ນ ໂອຕຣຕິ. ນນຸ ຖມ຺ເຠ ອນຸສາຣິຕ຺ວາ ໂອຕຣໂຓ ຠເວຍ຺ຍ, ກສ຺ມາ ນ ໂອຕຣຕີຕິ? ຖມ຺ຠານມຸປຣິ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາສາຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຸລານນ຺ຕິ ຖມ຺ຠານມຸປຣິ ຕິຣິຍວເສນ ຐິຕານໍ ຣຸກ຺ຂວິເສສານໍ. ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ຠູມິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ຕຸລາຣຸກ຺ເຂຫີຕິ ຕຸລາສງ຺ຂາເຕຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ. ‘‘ເອກສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ຕຸລາຣຸກ຺ເຂເຫວ ເອກສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຏ຺ຐາປິ ໂອຕຣຕີຕິ ຠິຕ຺ຕີນມຸປຣິ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາສປໂຫນກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຖມ຺ຠມຕ຺ຖເກ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ພຫູຫິ ຖມ຺ເຠຫິ ກຕປາສາທສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ຖມ຺ຠມຕ຺ຖເກ ເອກວີສຕິຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອກາເສ ສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິຍ຺ຍູຫກາທີສູຕິ ນາຄທນ຺ຕກາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ຠິຕ຺ຕິຂິລາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠິຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອິຏ຺ຐກທາຣຸມຍາ ຠິຕ຺ຕິ ຈ. ສເຈ ສິລາມຍາ ຠິຕ຺ຕິ ຈ ຖມ຺ຠາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຠິຕ຺ຕິລຄ຺ເຄຕິ ຠິຕ຺ຕີສຸ ລຄ຺ເຄ, ຠິຕ຺ຕີນໍ ວາ ລຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ. ເຫຏ຺ຐາປາສາທສ຺ສາຕິ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ‘‘ຐິຕ’’ອິຕິ ປເທ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຫຏ຺ຐາປາສາທສ຺ສ ວາ ຖມ຺ຠານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຫຏ຺ຐາ ສມ຺ມຕາຍ ສີມາຍ ອຸປຣິ ອາໂຣຫນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນິພ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐາເນຕິ ຉທນໂກຏິຍໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕເລ. ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ ວິຍ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕເນວ ປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ເຕເນວ ຕລປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຕາລມູລປພ຺ພເຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາລມູລໍ ນາມ ເຫຏ຺ຐາ ມຫນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕນຸກໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ສທິເສ ປພ຺ພເຕປິ. ວິຕານສຓ຺ຐາໂນຕິ ອຸລ຺ໂລຈສ຺ສ ສຓ຺ຐາໂນ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ນິຄ຺ຄຕສາຂຣຸກ຺ຂສຓ຺ຐາໂນ ວາ ຂຸຊ຺ຊຣຸກ຺ຂສຓ຺ຐາໂນ ວາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປພ຺ພໂຕ ວິຕານສຓ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐາໂນ ວາ ໂຫຕິ ປຓວສຓ຺ຐາໂນ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ມຸທິງ຺ໂຄ ມຊ຺ເຌ ຖູໂລ ໂຫຕິ, ມູເລ ຈ ອນ຺ເຕ ຈ ຕນຸໂກ. ປຓໂວ ມຊ຺ເຌ ຕນຸໂກ ໂຫຕິ, ມູເລ ຈ ອຄ຺ເຄ ຈ ຖູໂລ. ເຕສໍ ສຓ຺ຐາໂນ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐາໂນ ວາ ປຓວສຓ຺ຐາໂນ ວາ. ເຫຏ຺ຐາ ວາຕິ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວາ. ມຊ຺ເຌ ວາຕິ ປຓວສຓ຺ຐານສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ວາ. ທ຺ເວ ກູຏານີຕິ ທ຺ເວ ສິຂຣານິ. ກູຏນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກູຏານໍ ມຊ຺ຌໍ. ຈິນິຕ຺ວາ ວາຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາຫິ ຈິນິຕ຺ວາ ວາ. ປູເຣຕ຺ວາ ວາຕິ ປໍສຸວາລິກາຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ວາ.

ສປ຺ປຜຓສທິໂສຕິ ສປ຺ປສ຺ສ ຜເຓນ ສທິໂສ, ຂຸຊ຺ໂຊ ປພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກາສປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອາກາສສງ຺ຂາຕໍ ປພ຺ຠາຣໍ. ສີມປ຺ປມາໂຓຕິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ໂຕສຸສິເຣນ ສີມປ຺ປມາໂຓ. ອຄ຺ຄໂກຏິນ຺ຕິ ອຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ໂກຏິໍ. ສເຈ ປນ ປພ຺ພຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອນ຺ໂຕເລຓໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຣິມສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕເລຓສ຺ສ ອຸປຣິ ຐິຕສ຺ສ. ປາຣໂຕຕິ ພາຫິຣໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຕສ຺ສ ພຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອຣໂຕຕິ ອນ຺ຕໂຕ. ເລຓໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຕ຺ຕກໍ ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີມາປຣິຈ຺ເຉທມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ກິຕ຺ຕກໍ ຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສີມາປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ເລຓໍ. ອຕິຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສີມາປຣິມາຓາຠາວໂຕ ອຕິຂຸທ຺ທກໍ. ຕໂຕຕິ ອຸປຣິສີມໂຕ. ພຫີຕິ ສີມໂຕ ພຫິ. ‘‘ຍທິ ສີມປ຺ປມາຓໍ, ສີມາ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍທິ ນ ສີມປ຺ປມາຓໍ, ນ ສີມາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມໍ. ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອິຏ຺ຐກມຕ຺ຕິກາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ. ອຏ຺ຏໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຏາລກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸມງ຺ຄນທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸກາໂຣ ໂອກາຣວິປຣີໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຖວິຍໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ມງ຺ຄຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸມງ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸມງ຺ຄາຈ ສາ ນທີ ເຈຕິ ອຸມງ຺ຄນທີ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸມງ຺ຄນທິຍໍ. ເຫຏ຺ຐາປຖວິຕເລ ຐິໂຕຕິ ສີມາຍ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຕເລ ອິທ຺ຘິຍາ ຐິໂຕ.

ສີມາມາຬເກຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ມາຬເກ. ວຏຣຸກ຺ໂຂຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ. ຕໂຕຕິ ວຏຣຸກ຺ຂໂຕ. ນິຄ຺ຄຕປາໂຣໂຫຕິ ປວທ຺ຘໍວ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸກ຺ໂຂ ອາໂຣຫຕິ ອເນນາຕິ ປາໂຣໂຫ, ເອໂກ ມູລວິເສໂສ. ນິຄ຺ຄໂຕ ປາໂຣໂຫ ນິຄ຺ຄຕປາໂຣໂຫ. ມຫາສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຘນໍ ນາມ ມຫາສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນໍ, ສີມໂຕ ວາ ພຫິກຣຓໍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ທ຺ວີຫິ ສີມາຫິ ພຫິທ຺ຘາ. ‘‘ພຫິຏ຺ຐາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ພຫິ ຐິຕາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຫຈ຺ຈາຕິ ມຫາສີມາຍ ປຖວີຕລໍ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ນ ອາຫນິຕ຺ວາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ, ເອວໍ ຕຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມາມາຬເກຕິ ຂຓ຺ຑສີມາມາຬເກ.

ສີມາມາຬເກຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີມານໍ ອງ຺ຄເຓ. ສີມາມາຬກສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຏ຺ຐານສ຺ສ ສີມາມາຬກສ຺ສ. ເວຫາສຏ຺ຐິຕສາຂາຍາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຕຏ຺ຐາເນ ສີມາມາຬເກ ອຸຏ຺ຐິຕາຍ ເວຫາເສ ຐິຕາຍ ສາຂາຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາທາ ວາ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມນເຍປີຕິ ‘‘ສີມາມາຬເກ ວຏຣຸກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຣິມນເຍປິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມນເຍ. ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທ຺ວີຫິ ສີມາຫິ ອຸຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ ວາ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຕປາໂຣໂຫ ວາ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ ປຖວີຕລໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາເນຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິກມ຺ມິກາຍ ນີຘາຕຸຍາ ອປຘານກມ຺ມສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຘານກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອພ຺ຠໍ ອາກາສໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປພ຺ພເຕ. ກສ຺ມາ ອາເນຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ພຊ຺ຌມານາເຍວ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌມານາເຍວາຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ພຊ຺ຌມານາເຍວ. ອິມິນາ ອພທ຺ຘສີມາ ປມາຓຣຫິຕໍ ເທສໍ ໂອຕຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປພ຺ພຕາທິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກສ຺ມິໍຈິ ຐາເນ. ເອກສມ຺ພນ຺ເຘນາຕິ ພທ຺ຘສີມາຍ ເອກສມ຺ພນ຺ເຘນ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອາເນຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

໑໔໐. ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ຕິໂຍຊນໍ. ‘‘ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຣມສທ຺ທສ຺ສ ອຕິເຣກອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເອຕິສ຺ສາຕິ ສີມາຍ. ສມ຺ມນນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂກຓໂຕ ມິນິຕໍ ໂກຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈາຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ.

ປາຣຍຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ‘‘ກິຕກາຠິເຘຍ຺ຍລິງ຺ຄາ’’ຕິ (ກຈ຺ຈາຍນສາເຣ ໔໕ ຄາຖາຍໍ) ວຈນໂຕ ອຠິເຘຍ຺ຍຠູຕໍ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນທິຍາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ນທິນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ນທິໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານໍ ສີມນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນທິປາຣສີມາຍໍ. ຍຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ປທວິຠາຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນທິຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນທິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍໍສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘຸວນາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘຸວສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຈຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຈຣຓນາວາ’’ຕິ. ອິມິນາ ຘຸເວນ ນິຈ຺ເຈນ ສຎ຺ຈຣຓນາວາ ຘຸວນາວາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ໂຫຕິ, ຠເວຍ຺ຍ ວາ. ນາວາຍ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍາຕິ ນາວາ. ປາຊນປຸຣິເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຊນໍ ນາມ ເອໂກ ນາວາຍ ຄມນູປກຣຓວິເສໂສ. ໂສ ຫິ ປຊຕິ ນາວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອເນນາຕິ ປາຊນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊກາຣສ຺ສ ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຈນນ຺ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ຕສ຺ສ ຄາຫເກນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ນາວາ ນີຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາຕິ ນທິຍາ ປຏິໂສຕໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາໂສຕໍ ວາ. ເຖເນຫິ ວາຕິ ໂຈເຣຫິ ວາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫຏາ, ປນ ຕຖາປິ ອວສ຺ສໍ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ, ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວາເຕນ ວາຕິ ມາລຸເຕນ ວາ ‘‘ຉິນ຺ນ’’ອິຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວີຈີຫີຕິ ຕຣງ຺ເຄຫິ. ຕຣງ຺ໂຄ ຫິ ວິຈິຕ຺ຕາກາເຣນ ຈິໂນຕິ ວຑ຺ຒຕີຕິ ວີຈີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ນທີມຊ຺ຌໍ ນີຕາ, ປນ ຕຖາປິ ອວສ຺ສໍ ອາຫຣິຕພ຺ພາ, ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ໂອຄເຕຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄເຕ. ຖລໍ ອຸສ຺ສາຣິຕາຕິ ຖລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສາຣິຕາ ປາປິຕາ ນາວາປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສງ຺ຂຕປທຣາຕິ ສງ຺ຂຕວິຣຫິຕຜລກາ ວາ. ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນກາເລ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຈຣຓນາວຕ຺ຕາ ຘຸວນາວາວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ຘຸວນາວາ’’ຕິວຈເນ. ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສີມາ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສີມາຍ ປນ ອວິນາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມວາຈາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາວ ນາວາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕສ຺ມາ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ນທິປາຣສີມສມ຺ມນນຏ຺ຐາເນ. ຣຸກ຺ຂສງ຺ຆາຏມໂຍຕິ ຣຸກ຺ຂສມູເຫນ ກໂຕ. ປທຣພທ຺ໂຘຕິ ຜລເກຫິ ພທ຺ໂຘ. ສຎ຺ຈຣຓໂຍຄ຺ໂຄຕິ ສຎ຺ຈຣຓກ຺ຂໂມ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ຐາເນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິປທສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍຂຓຎ຺ເຎວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ. ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກປທິກເສຕູຕິ ເອເກນ ປເທນ ຄມນໂຍຄ຺ໂຄ ເອກປທິໂກ, ໂສເຍວ ເສຕູຕິ ເອກປທິກເສຕຸ. ອກປ຺ປິຍເສຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ເສຕຸນາ. ສຎ຺ຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນທິປາຣສີມສມ຺ມນນຏ຺ຐາເນ. ອຠິມຸຂຕິຕ຺ເຖເຍວາຕິ ສີມາຍ ອຠິມຸຂຕິຕ຺ເຖ ເອວ. ຘຸວນາວາ ວາ ຘຸວເສຕຸ ວາ ອຠິມຸຂຕິຕ຺ຖໂຕ ອີສກໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫນ຺ໂຕປິ ອໂຘ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕປິ ກປ຺ປຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ອີສກນ຺ຕິ ເອກອຸສຠ ທ຺ວິອຸສຠາທິວເສນ ມນໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘໍ ວາຕິ ອຠິມຸຂຕິຕ຺ຖໂຕ ອຸປຣິ ວາ. ອໂຘ ວາຕິ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວາ. ຄາວຸຕມຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ຄາວຸຕປມາຓສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ.

ສຫນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນວິຘິນາ ສມ຺ມນິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວີສຸ ຕີເຣສຸ ຐາຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ນິມິຕ຺ຕໂຕ. ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ວິນຍຘຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂິປນ຺ເຕນາຕິ ປຣິຍາຍນ຺ເຕນ. ຕສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຕກສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ. ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນຕິ ອໂຘໂສເຕ ນທິຕີເຣ ຐິຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ. ຕໂຕຕິ ນິມິຕ຺ຕໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຕກສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ. ສມ຺ມຸຂາ ນທິຕີເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສງ຺ຆເຏຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຖາຕິ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ‘‘ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ເອກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມນິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສກລໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ເອກເທເສ ສມ຺ມນິຕໍ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕໂຕ ພຫິ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູປິ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມນິຕພ຺ພາ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ສີມສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ນທິ’’ນ຺ຕິວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນທີ ປນ ພທ຺ຘສີມສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ທີປໂກ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທີໂປຕິ ອນ຺ຕຣທີໂປ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຊລມຊ຺ເຌ ທິປ຺ປຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ທ຺ວິຘາ ອາໂປ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ທີໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສເຍວ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ ທີປໂກ. ກກາໂຣ ຫິ ຂຸທ຺ທກຕ຺ຖວາຈໂກ. ຕນ຺ຕິ ທີປກໍ. ອຕ຺ຕນາຕິ ວິນຍຘເຣນ. ໂອຣິມນ຺ເຕ ຈ ປາຣິມນ຺ເຕ ຈາຕິ ອໂຘໂສເຕ ນທິຕີເຣ ຐິຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ໂອຣິມນ຺ເຕ ຈ ປາຣິມນ຺ເຕ ຈ. ປຣຕີເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນທິຍາ ໂອຣິມຕີເຣ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ນິມິຕ຺ຕໂຕ. ສມ຺ມຸຂາ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຣິມນ຺ເຕ ຈ ໂອຣິມນ຺ເຕ ຈາຕິ ປຣຕີເຣ ອຸປຣິໂສເຕ ຐິຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຣິມນ຺ເຕ ຈ ໂອຣິມນ຺ເຕ ຈ. ປຐມກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ໂອຣິມຕີເຣ ອຸປຣິໂສເຕ ປຐມໍ ກິຕ຺ຕິເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ. ເອກາ ສີມາ ອິມສ຺ສາຕິ ເອກສີໂມ, ທີປໂກ. ‘‘ຕີຣທ຺ວຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອກສີມ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ວຈ຺ຈມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອກສີມາ’’ຕິປິ ນິຈ຺ຈອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ.

ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ໂທ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຕເຣ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວິຫາຣສີມປຣິຈ຺ເຉທນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຊຸກເມວາຕິ ສເຈ ທີປໂກ ອໂຘ ອຘິກຕໂຣ ໂຫຕິ, ໂອຣິມຕີເຣ ອໂຘໂສເຕ ຐິຕສ຺ສ ວິຫາຣສີມປຣິຈ຺ເຉທນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຊຸກເມວ. ສິຂຣນ຺ຕິ ສິງ຺ຄໍ. ຕຎ຺ຫິ ສິຂໍ ມຕ຺ຖກໍ ຣາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສິຂຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕຕິ ທີປກສ຺ສ ປາຣິມນ຺ຕນິມິຕ຺ຕໂຕ. ປຣຕີຣນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍໍ ທີປກສ຺ສ ວິຫາຣສີມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອໂຘ ອຘິກຕເຣ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ອຸທ຺ຘໍ ອຘິກຕເຣປິ ອິມິນານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ນ ທສ຺ສິໂຕ. ປພ຺ພຕສຓ຺ຐານາຕິ ປພ຺ພເຕນ ສມໍ ຐານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຕສຓ຺ຐານາ.

ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອໂຘປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ອຸໂຠປິ ສິຂຣານີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ສິຂຣໍ, ອໂຘ ສິຂຣນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ສິຂຣານິ. ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐານາຕິ ມູເລ ຈ ອຄ຺ເຄ ຈ ຕນຸກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຖູລສ຺ສ ມຸທິງ຺ຄສ຺ສ ສຓ຺ຐານາ.

ສພ຺ພປຐເມນ ນເຍນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຘິກນຍສ຺ສ, ອໂຘ ອຘິກນຍສ຺ສ, ອຸທ຺ຘໍອໂຘອຘິກນຍສ຺ສ ຈາຕິ ສພ຺ເພສໍ ນຍານໍ ປຐເມນ ວິຫາຣສີມທີປການໍ ສເມນ ນເຍນ. ປຓວສຓ຺ຐານາຕິ ມູເລ ຈ ອຄ຺ເຄ ຈ ຖູລສ຺ສ ມຊ຺ເຌຕນຸກສ຺ສ ປຓວສ຺ສ ສຓ຺ຐານາ.

໗໒. ອຸໂປສຖາຄາຣາທິກຖາ

໑໔໑. ອນຸປຣິເວຓິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸສທ຺ທສ຺ສ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖໍ, ປຣິເວຓສທ຺ທສ຺ສ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຣິເວເຓ’’ຕິ. ປຣິເວຓສທ຺ໂທ ຫິ ນປຸໍສກລິງ຺ໂຄ, ອິຘ ປນ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ກຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ເກຕໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສງ຺ເກເຕນາຕິ ປທສ຺ສ ກິຣິຍາວິເສສນຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ. ‘‘ກມ຺ມວາຈາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມູຫນິຕ຺ວາຕິ ປທສ຺ສ ກຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໔໒. ຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ’’ຕິ ອິມິນາ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ນິສິນ຺ເນ ອກໂຕວສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ອຸໂປສຖສ຺ສ ປມຸຂສ຺ສ ອພ຺ໂຠກາເສ ວາ ມາຬກາທີສຸ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ວາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ວາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ວາ ປພ຺ພຕາທໂຍ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ.

ປຐມຕຣໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຸໂປສເຖ ໂຆສິຍມາເນ ປຐມຕຣໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ວິຫາຣສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ໂປຣາຓເກ ອາວາເສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂປຣາຓເກ ອາວາເສ. ອສມ຺ພາໂຘຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານປໂຫນໂກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຉາ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອາວາເສ.

ສພ຺ເພສໍ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຖຣສ຺ສ ວິຫາເຣ. ໂສຕິ ເຖຣສ຺ສ ວິຫາໂຣ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຫາເຣ. ສພ຺ເພສໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍ ອສຸກໍ ນາມ ອາວາສໍ. ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ.

໗໔. ອວິປ຺ປວາສສີມານຸຊານນກຖາ

໑໔໓. ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ນາມາຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ນາມໍ. ຕນ຺ຕິ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ. ເຖໂຣຕິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ. ຕໂຕຕິ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໂຕ. ອິມິນາ ‘‘ອນ຺ຘກວິນ຺ທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸໂປສຖນ຺ຕິ ຕທຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຸໂປສຖຕ຺ຖາຍາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຘກວິນ຺ທາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄມນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣາຊຄຫໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ອນ຺ຘກວິນ຺ທາ ວິຫາຣໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິຫາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນສນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ມຫາວິຫາຣານໍ. ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທານຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸໂປສຖກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສິປ຺ປິນິຍໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ນທິໍ ຕຣນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ນທິຍາ ນາມໍ ທສ຺ເສຕິ. ມນໍ ວູຬ຺ໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ມນນ຺ຕິ ນິປາໂຕ ອີສກຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອີສກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອີສກ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວູຬ຺ຫຠາໂວ’’ຕິ ອິມິນາ ຠາວປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ຠາວຕ຺ໂຖ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຓ຺ເຑນາຕິ ຂເຣນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນທິຍໍ. ອມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຈຓ຺ຑໂສຕ’’ນ຺ຕິ ອາໂຠຄໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ນ ປນ ວູຬ຺ໂຫຕິ ນ ປນ ມຫາວູຬ຺ໂຫ. ອຸທກພ຺ຠາຫຕານີຕິ ອຸທເກນ ອຠິອາຫຕານິ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ອລ຺ລານີຕິ ຕິນ຺ຕານິ.

໑໔໔. ປຸຣິມກມ຺ມວາຈາຕິ ‘‘ສມ຺ມຕາ ສາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສາ’’ຕິ ປຸເຣ ວຸຕ຺ຕາ ກມ຺ມວາຈາ. ອຍເມວາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິປທໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອຍເມວ ກມ຺ມວາຈາ. ອຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມວາຈາ. ຫິ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມາເຍວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຍໍ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມວາຈາ ວຏ຺ຏນໍ ສິຍາ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ. ເອຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍາຕິ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມວາຈາຍ. ນ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສນຕ຺ຕາ ຕິຈີວຣປຣິຫາຣໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ກິໍ ນ ລຠຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ. ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍຕິ ສມານສໍວາສກສີມາ ຈ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຈາຕິ ທ຺ເວປິ ສີມາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສຸ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີມາຍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາປິ ອນ຺ໂຕປວິສິຕ຺ວາປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີມາຍ ສມ຺ມເນ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິໂຍ. ສາມຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຫິ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິປເທ ຈ. ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກສ຺ມາ? ຄາເມນ ນິຄມນຄຣານໍ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ.

ປຣິກ຺ເຂໂປກາໂສຕິ ປຣິກ຺ເຂປາຣໂຫກາໂສ. ເຕສູຕິ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ. ປຣິຫາຣນ຺ຕິ ຈີວຣວິປ຺ປວາສອາປຕ຺ຕິອປນຍນໍ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິ ນິຄມນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສມານສໍວາສກອວິປ຺ປວາສສີມາສຸ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ. ວິສຸນ຺ຕິ ສມານສໍວາສກສີມໂຕ ປາເຏກ຺ກໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ. ອວິປ຺ປວາສາຍາຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ. ຕນ຺ຕິ ຄາມໍ. ສາຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາ. ສມ຺ມຕາຍ ສີມາຍາຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ສມ຺ມຕາຍ ສຕິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມ຺ມຕໂຕ ປຈ຺ຉາຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ນິວິສຕີຕິ ນິວາສຕ຺ຖາຍ ວິສຕິ ປວິສຕິ. ໂສປີຕິ ຄາໂມປິ. ສີມສງ຺ຂ຺ຍໍເຍວາຕິ ອວິປ຺ປາສສີມໂວຫາຣເມວ. ອຘິຏ຺ຐິຕເຕຈີວຣິກາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຫາຣໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ນິວິຏ຺ໂຐ ຄາໂມ ສີມສງ຺ຂ຺ຍໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຄຫານິ ກຕານິ, ‘‘ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາລໂຍປິ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ອາລໂຍປີຕິ ອເປກ຺ໂຂປິ. ອປວິຏ຺ຐາຕິ ເຄຫານິ ອປວິຏ຺ຐາ. ເຄຫເມວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ເຄຫໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເອວ. ອິມິນາ ເຄເຫ ຉຑ຺ຑິເຕ ສພ຺ພໍ ຉຑ຺ຑິຕເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປວິຏ຺ຐໍ ວາ ອຄຕໍ ວາ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ອຕ຺ຖິ ສເຈຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ນວຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ອຄຕໍ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ໂປຣາຓກຄາມໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິວຈເນ. ອວິປ຺ປວາສສີມາຍນ຺ຕິ ມຫາສີມາຍ. ສາ ເອວ ຫິ ຍສ຺ມາ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາຍ ພຫຸລປໂຍຊນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕຣາຍາຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ທ຺ວີສຸ ສີມາສຸ. ນິຣາສງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ຐຕ຺ວາຕິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີນໍ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຓ຺ຑສີມຎ຺ຫິ ສມ຺ມນນ຺ຕາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑິຕ຺ວາ ສມ຺ມນນ຺ຕິ. ສມູຫນິຕຸນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ ສມູຫນິຕຸໍ. ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ ອວິປ຺ປວາສໍເຍວ ຊານິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປຏິພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ເຕວ. ສີມສມ຺ເຠທນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑສີມອວິປ຺ປວາສສີມານໍ ສມ຺ເຠທໍ. ສາສນນ຺ຕຣຘາເນນ ວາຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ວາ. ສາຘຸກໍ ປນາຕິ ນິກ຺ກງ຺ຂໍ ປນ.

໗໖. ຄາມສີມາທິກຖາ

໑໔໗. ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເສສກມ຺ມວເສນ ສມານສໍວາສກຕາ ຄເຫຕພ຺ພາ ໂຄພລິພທ຺ທນເຍນ ວາ ປາຣິເສສນເຍນ ວາ. ຕນ຺ຕິ ສມານສໍວາສເອກູໂປສຖຠາວໍ. ‘‘ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐປິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຐປຘາຕຸຍາ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ນຄຣໍ ເກນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ’’ຕິ ປາເຐ, ຄາມຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄາມນິຄມນຄເຣສຸ, ນຄຣມ຺ປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄາມາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຄາມນິຄມນຄເຣສຸ. ຄາມໂຠຊກາຕິ ຄາມໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄາມໂຠຊກາ. ພລິນ຺ຕິ ກຣໍ. ໂສ ຫິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຄາມໂຠຊກາ ພລນ຺ຕິ ຊີວນ຺ຕິ ອເນນາຕິ ພລີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍມ຺ປິ ເອກໍ ປເທສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຄາມເຂຕ຺ເຕຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ ຂິປິຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ຄາໂມເຍວ ເຂຕ຺ຕໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ. ອຍມ຺ປີຕິ ອຍໍ ປເທໂສປິ. ໂສປີຕິ ປເທໂສປິ. ວິສຸໍຄາໂມ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ໂສປິ ວິສຸໍຄາໂມ ຄາມສີມາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ວິສຸໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ໂນ ຄາໂມ ວິສຸໍຄາໂມ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວິສຸໍ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ສາ ຈາຕິ ວິສຸໍຄາມສີມາ ຈ. ອິຕຣາຕິ ວິສຸໍຄາມສີມໂຕ ອຎ຺ຎາ ປກຕິຄາມນຄຣນິຄມສີມາ ຈາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ອສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ປາເຐນ. ຕນ຺ຕິ ສີມປຣິຈ຺ເຉທໍ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ຣາຊູຫິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ. ‘‘ອຏວິປເທເສ’’ຕິ ອິມິນາ ນຕ຺ຖິ ຄາໂມ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຄາມໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິຊ຺ຌາຏວິສທິເສຕິ ວິຄຕໍ ອຄ຺ຄິໂນ ຌາຍນເມຕ຺ຖາຕິ ວິຊ຺ຌາ, ໂຈຣາທໂຍ ມນຸສ຺ເສ ອາຠຸໂສ ຏວນ຺ຕິ ປີຬຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຏວິ. ວິຊ຺ຌາ ຈ ສາ ອາຏວິ ເຈຕິ ວິຊ຺ຌາຏວິ, ຕາຍ ສທິເສ ວິຊ຺ຌາຏວິສທິເສ. ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍ ຄາມາທີຫິ ອາສນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕຸ, ອນາສນ຺ໂນ ວາ ເຕຫິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຏວິປເທໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉິມນເຍ ທູໂຣ ມນຸສ຺ສານໍ ອນາຄມນປໂຖ ອາຏວິປເທໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສມນ຺ຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ. ອຍໍ ສີມາຕິ ອຍໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣສຸ. ສມນ຺ຕາ ຐິຕສ຺ສ ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາເສ ຊາຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐວີສຫຕ຺ຖປມາຓໍ.

ຍາ ກາຈິ ນທີ ອສີມາວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນທີສີມລກ຺ຂຓປຕ຺ຕາຕິ ນທີສີມລກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ສີມລກ຺ຂຓໍ ອປຕ຺ຕາ ນທີ ພນ຺ຘິຍມານາ ສີມາວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາວຘາຣເຓນ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂູນໍ ພນ຺ຘນຠາເວນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນທິຍໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕສ຺ສຣສມຸທ຺ເທສຸ. ເຍນ ເກນຈີຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນປິ ເຍນ ເກນຈິ. ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ ສຍໍຊາໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ເຫຕຸອນ຺ໂຕຄຘວິເສສນໍ. ຂຓິຕ຺ວາ ອກຕຕ຺ຕາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍໍຊາໂຕຕິ ສຍເມວ ຊາໂຕຕິ ເອວກາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ’’ຕິ. ໂສພ຺ໂຠຕິ ສໍ ອຸໂຠຕິ ປທວິຠາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສໍສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕຕ຺ຖວາຈໂກ, ອຸຠສທ຺ໂທ ປູຣຓຕ຺ຖວາຈໂກ. ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄເຕນ ອຸທເກນ ອຸຠຕິ ປູຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂສພ຺ໂຠຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄເຕນ ອຸທເກນ ປູຣິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣສຸ, ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ. ຍໍສທ຺ໂທ ຐານວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມສ຺ສາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຖາມມຊ຺ຌິເມນາ’’ຕິ. ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມນ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸທກຸກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ. ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາຐເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ໂຂຕິ ປາສໂກ. ໂສ ຫິ ອກຕິ ກຸຏິລໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອເນນາຕິ ອກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຘວນ຺ຕິ ມຣິຍາທມຕິກ຺ກມ຺ມ ກີຬາທິປສຸຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຘຸຕ຺ຕາ, ອກ຺ເຂສຸ ຘຸຕ຺ຕາ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ. ທາຣຸຄຸຬນ຺ຕິ ສາຣທາຣຸມຍໍ ຄຸຬໍ. ‘‘ວາລຸກໍ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຸທກຸກ຺ເຂປາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ. ອຍນ຺ຕິ ປເທໂສ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣສຸ. ມຸຂທ຺ວາຣນ຺ຕິ ສມຸທ຺ທາທີນໍ ມຸຂສງ຺ຂາຕໍ ທ຺ວາຣໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພາຍ ນທິຍໍ. ເຖຣວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ໂຍຊນໍ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຍໍ ປນ ວຈນໍ ມຫາສຸມຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ໂຍຊນນທິຍມ຺ປິ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາກາຣໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຄວຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນທິຍາ ປມາຓນ຺ຕິ ນທິຍາ ຄມ຺ຠີຣປມາຓເມວ, ນ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ໂຍຊນໍ ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ອິທເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣປມາຓໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຠວໂຕ ປນ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣາ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣວເສນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປໂຫນກນທີເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍາ ນທີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຕິມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ປຠວໂຕຕິ ສມຸທາຄມໂຕ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນທິຍໍ. ສພ຺ເພຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຐເປຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ເອກອຸທກຸກ຺ເຂປໂຕ.

ກິຕ຺ຕກາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕິຕ຺ຖິກາ’’ຕິ. ຕິຕ຺ເຖນ ສມໍ ປຣິປູຣຕີຕິ ສມຕິຕ຺ຖິກາ. ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ‘‘ອນິວາເສຕ຺ວາປີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທກສາຏິກໍ ອນິວາເສນ຺ໂຕປິ ວຕ຺ເຖນ ອວິນາຠາວໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນາວາຍ ຐຕ຺ວາ ກຣິຍມາເນ ກິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາປິ ນາວາຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ຕນ຺ຕິ ອຸທກຸກ຺ເຂປມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສຕິ…ເປ… ອນຸສາວນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ນາວາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ເກວລໍ ນາວາຍເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕນທິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຣຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ສາຂາ ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາຕິ ວິຫາຣສີມຄາມສີມາສຸ ຐິຕານໍ ຫຕ຺ຖປາສານຍນພຫິກຣຓວເສນ ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ. ຊາຕຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປວິຏ຺ຐສາຂາຍ ວາ ປາໂຣເຫ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ພຫິນທິຕີເຣ ຊາຕຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຂາຓຸເກ.

ຕສ຺ສາຕິ ປາສາຓທີປກສ຺ສ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຕິ ປຸພ຺ເພ ນທີນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອນ຺ວທ຺ຘມາສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ. ໂສຕິ ປາສາຓທີປໂກ. ປຸນ ໂສຕິ ປາສາຓທີປໂກເຍວ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ອາວຣຓນ຺ຕິ ປາຬິໍ. ຕນ຺ຕິ ອາວຣຓໍ. ອາວຣເຓນ ວາ ໂກຏ຺ຐກພນ຺ເຘນ ວາ ເຫຕຸຠູເຕນ, ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂກຈິ ອາວຣຓປ຺ປເທໂສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາວຣຓປ຺ປເທເສ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາປາຬິ ພທ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ນທິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກກຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນທິຍໍ, ຕຬາເກ ວາ. ຉຑ຺ຑິຕໂມທກນ຺ຕິ ຕຬາກຣກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ວາຣິມຄ຺ເຄນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ອຸທກໍ. ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕຕິ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາລຕ຺ຕາ ວສ຺ສນ຺ຕກາເລປິ ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ. ສາຕິ ນທິໂຕ ນີຫຏມາຕິກາ. ກາລນ຺ຕເຣນາຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາເລນ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ຄາມນິຄມານໍ ອຸປຣິ ປຕິຕ຺ວາ. ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອພ຺ໂຠຈ຺ຉິນ຺ນາ ສນ຺ທຕິ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ວິຫາຣສມ຺ພນ຺ຘໍ ພທ຺ຘສີມໍ.

ສມຸທ຺ເທປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ນທິມເປກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປເທເສ. ໂອຕຣິຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຕຣິຕ຺ວາ. ‘‘ໂອສຣິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຸທເກນ ສມໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ໂສຕິ ປເທໂສ. ອຸທກນ຺ຕໂຕຕິ ອຸທກໂກຏິໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສມຸທ຺ເທ. ພາຘຕີຕິ ປີຬຍຕິ. ເຕສູຕິ ນາວາອຏ຺ຏເກສຸ. ຕນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ. ອູມິໂຍຕິ ວີຈິໂຍ. ຕາ ຫິ ປຣໍປຣາວເສນ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓເກ ມິຍນ຺ຕິ ຫິໍສນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ວາ ອູມິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອຸທເກເນວ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ໂອຕ຺ຖຣີຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ໂສຕິ ທີປກປພ຺ພໂຕ. ‘‘ທູເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຈ຺ຉວຘານໍ ອນາຄມນປເຖ’’ຕິ. ມຈ຺ຉວຘານນ຺ຕິ ເກວຏ຺ຏານໍ. ເຕ ຫິ ຍສ຺ມາ ມຈ຺ເຉ ຫນນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຈ຺ຉວຘາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ມຈ຺ຉພນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ຘາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອນາຄມນປເຖຕິ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕທເຫວ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ອາຄມນປຖິເກ ເທເສ. ນຕ຺ຖິ ອາຄມນປໂຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນາຄມນປໂຖ, ເທໂສ. ຕສ຺ມິໍ ‘‘ອຄມນປເຖ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ອຍຸຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ? ອຄມນປຖສ຺ສ ນາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິ ປຸນ ອນາຄມນປໂຖເຍວາຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ມຈ຺ຉວຘານໍ. ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຄມນໂກຏິຍາ. ໂອຣໂຕຕິ ໂອຣຠາເຄ ຐິໂຕ ທີປໂກ ວາ ປພ຺ພໂຕ ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອຣຠາເຄ ຐິເຕສຸ ທີປກປພ຺ພເຕສຸ. ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ປກຕິອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິເຕ ສມຸທ຺ເທ.

ກໂຣນ຺ເຕຫິປິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສເຣ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ສໂຣ, ນ ຊາຕສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ. ອຍໍ ສໂຣ ຄາມເຂຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສເຣ. ຍຕ຺ຖ ປນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສເຣ ປນ. ຕສ຺ສາຕິ ຊາຕສ຺ສຣສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປເທເສ. ສເຈ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຏ຺ຏເກ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕສ຺ສເຣ, ຐິເຕສຸ ປິຏ຺ຐິປາສາຓທີປເກສູຕິ ໂຍຊນາ. ປໂຫນກຊາຕສ຺ສໂຣຕິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປໂຫນໂກ ຊາຕສ຺ສໂຣ. ‘‘ສຸກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຣຸທໂກ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຊາຕສ຺ສເຣ. ສເຈ ນິຣຸທກມຕ຺ເຕນ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກທາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ປເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕສ຺ສເຣ. ໂປກ຺ຂຣຓີອາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ອຸທກມາຕິກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍທາ ຂຓນ຺ຕິ, ຕທາຕິ ປາຐເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ຂຓນຏ຺ຐານເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ໂພເຍວ ຊາຕສ຺ສໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນ ເກວລໍ ອຊາຕສ຺ສຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຄາມເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄາມສີມາສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ນນ຺ຕິ ຊາຕສ຺ສຣໍ. ປູເຣຕ຺ວາຕິ ມຕ຺ຕິກາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ. ປາຬິນ຺ຕິ ອາວຣຓໍ. ສພ຺ພເມວ ນນ຺ຕິ ສກລເມວ ຕໍ ຊາຕສ຺ສຣໍ. ໂລຓີປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ໂສພ຺ໂຠເຍວ ຊາຕສ຺ສຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ໂລຓີປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທກຏ຺ຐາໂນກາເສຕິ ອຸທກສ຺ສ ຐາເນ ໂອກາເສ.

໑໔໘. ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສີມາຍ ສີມ’’ນ຺ຕິ ປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ພທ຺ຘສີມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສີມ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິເສສໂຕ ພທ຺ຘສີມາເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສໍສຏ຺ຐວິຏປາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຏໂປ ເອເຕສນ຺ຕິ ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ. ‘‘ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ, ມູລານິປິ ສໍສຏ຺ຐານິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສູຕິ ທ຺ວີສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ. ວິຫາຣສີມາ ຈາຕິ ໂປຣາຓກວິຫາຣສີມາ ຈ. ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ. ອຖ ປຈ຺ຉາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຖສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ເກ ອກໍສູຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ອກໍສູ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ກຣເຓນ.

ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປເຣສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ພທ຺ຘສີມາຍ. ປເທສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ປໂຫນກໍ ເອກເທສໍ. ອນ຺ຕມໂສ ເອກສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ປໂຫນກໍ ປເທສໍ. ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນກປເທສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ. ສີມາຍ ອຸປຈາໂຣຕິ ປຈ຺ຉາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍ ສີມາຍ ອຸປຈາໂຣ. ‘‘ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສີມາສງ຺ກຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເຈ ອວຑ຺ຒນໂກ ປາສາໂຓ ໂຫຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໗໗. ອຸໂປສຖເຠທາທິກຖາ

໑໔໙. ປນ຺ນຣສິກສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຈາຕຸທ຺ທສິກສ຺ເສວ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ.

‘‘ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ມໍ ນາມ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສອຸໂປສຖມກຕ຺ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖມກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຣຓຎ຺ຈ. ວຄ຺ຄໍ ນາມ ສພ຺ເພວ ອສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິຫຣຓໍ. ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍເຍວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄຓມຊ຺ຌໍ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ. ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສມຄ຺ຄໍ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປຕນໍ. ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ຈ. ວຄ຺ຄໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໗໘. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກຖາ

໑໕໐. ອິມໍ ນິທານນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອິມໍ ນິທານໍ. ສຸຕາ ໂຂ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຍ຺ຍິຕ຺ຖາຕິ ສຸຕາ, ສຸຍ຺ຍສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ ສຸຕາ, ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທໂຍ. ສຸຕາ ຈ ສຸຕາ ຈ ສຸຕາຕິ ສຣູເປກເສໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ອວເສສນ຺ຕິ ນິທານຸທ຺ເທສາທິໂຕ ອວເສສໍ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທິ. ສຸເຕນາຕິ ສຸຕສທ຺ເທນ. ‘‘ອຕ຺ເຖ ອສມ຺ຠວໂຕ ສທ຺ເທ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຫິ ປຣິຠາສໂຕ ‘‘ສຸເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ໂທວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນ ນເຍນາຕິ ເຕນ ນິທານຸທ຺ເທສນເຍນ.

ອຏວິມນຸສ຺ສຠຍນ຺ຕິ ອຏວິຍໍ ນິວສນ຺ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ຠຍໍ, ວນຈຣກຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍຕິອາທີສຸ ເອວໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ທວທາໂຫຕິ ທາຍໍ ທຫຕີຕິ ທວທາໂຫ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສໍ, ຍກາຣສ຺ສ ຈ ວກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ. ເອກໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຐໂມ ວາ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ນິທານຸທ຺ເທໂສ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸທ຺ເທເສສຸ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທເສ. ໂສປີຕິ ອຸທ຺ເທໂສປິ. ສຸເຕເນວ ສາເວຕພ຺ໂພຕິ ສຸຕປເທເນວ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາເວຕພ຺ໂພຕິ ເອວສທ຺ໂທ ‘‘ນ ວິຕ຺ຖາເຣນາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອນຊ຺ຌິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອິສຸຘາຕຸສ຺ສ ອິຈ຺ຉາກນ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕາ, ອຍາຈິຕາ ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ເຖເຣນ ອນາຓຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍາຈິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ສມ຺ມຸຕິລທ຺ເຘນ ນວເກນ ອຍາຈິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນຊ຺ຌິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມໍ ຠາສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນ. ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກຕິ ຘມ຺ມກຖນຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ເຌສຕີຕິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສໂກ, ຕສ຺ມິໍ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ເຕນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວາຣປຏິປາຏິຍາຕິ ວາຣານຸກ຺ກເມນ. ເທຫີຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຠຓ’’ ອິຕິປເທນ ຈ ‘‘ກເຖຫິ’’ ອິຕິປເທນ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠຓ’’ ອິຕິ ວາ ‘‘ກເຖຫິ’’ອິຕິ ວາ ‘‘ເທຫິ’’ອິຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ຕີຫິປິ ວິຘີຫີຕິ ໂອສາຣຓກຖນສຣຠຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ສຊ຺ຊເນຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອສາຣິຍເຕ ອຸຈ຺ຈາຣິຍເຕ ໂອສາຣຓໍ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ກຖິຍເຕ ກຖນໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສເຣນ ຠຓິຍເຕ ສຣຠຎ຺ຎໍ. ໂອສາເຣຫີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຫິ. ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຫິ. ສຣຠຎ຺ຎນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສເຣນ ຠຓນໍ. ນນ຺ຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ. ສຊ຺ຌາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊ຺ເຌສນຏ຺ຐາເນ.

ນິສ຺ສິຕເກຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ. ໂສຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ, ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິປເທ ກມ຺ມໍ, ‘‘ວທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ ກຕ຺ຕາ. ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ສງ຺ເຆນ ອາຣທ຺ຘໍ. ຐເປຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມສວນໍ ຐເປຕ຺ວາ. ໂອສາເຣຕ຺ວາຕິ ປຐມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ. ປຸນ ກເຖນ຺ເຕນາຕິ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ. ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາເຍວ ວາຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ເອວ ວາ. ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ກເຖຕພ຺ພໍ. ກເຖນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ນໂຍຕິ ປຐມໍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ສເຣນ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ອາຄເຕປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປນິສິນ຺ນກຖາຍປີຕິ ສມີເປ ນິສິນ຺ເນນ ກຖາຍປິ. ເຕນາຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ. ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຊານນຠິກ຺ຂຸນາ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຠຓຕິ, ຕຸຓ຺ຫີ ວາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸໂມທນາທີສຸປີຕິອາທິສທ຺ເທນ ຘມ຺ມກຖາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອນຸຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ວິຫາຣອນ຺ຕຣຆເຣສຸ.

ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ສຍໍ ອິສ຺ສເຣນ ອຍນໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ, ເກນຈິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ສຍໍ ອຘິອິສ຺ສເຣນ ອຍນໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖໂຣຕິ ສທ຺ຘິວິຫາໂຣ ເຖໂຣ. ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີຕິ ເຂທວິຣຫິຕໍ ຄມິສ຺ສາມິ. ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມເຖຣມ຺ປິ ປຸນ ອາຄຕຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເອເກນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ອນຸຎ຺ຎາເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎສ຺ມີນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ເຖຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເຖເຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ປຸນ ອາຄຕໍ ເຖຣໍ. ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ສມ຺ມນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ກິໍ ສມ຺ມເຕນ ປຣິສໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໑໕໓. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ອິໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄລໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣມ຺ຫາກນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ປຸເຣ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ປຸເຣສທ຺ໂທ ປຐມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ. ປຏິກຈ຺ເຈວສທ຺ໂທ ປເຄວປຣິຍາໂຍ, ‘‘ປຐມຕຣເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠູຕເມວາຕິ ວິຊ຺ຊມານເມວ, ຕຖເມວ ວາ.

໘໒. ອຘມ຺ມກມ຺ມປຏິກ຺ໂກສນາທິກຖາ

໑໕໔. ອຘມ຺ມກມ຺ມນ຺ຕິ ອຠູຕກມ຺ມໍ. ປຏິກ຺ໂກສິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສຘາຕຸ ອປນຍນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ລທ຺ຘິໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ ຠຓິຍມາເນຕິ ໂຍຊນາ. ນ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ສຸຓນ຺ຕິ. ເຖຣາຘີນນ຺ຕິ ເຖເຣນ ອຘີນໍ ອາພນ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖຣາຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຖເຣນ ອາຍຕ຺ຕໍ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ.

໘໓. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກອຊ຺ເຌສນາທິກຖາ

໑໕໕. ນວວິຘຎ຺ຈາຕິ ທິວສວເສນ ຕິວິຘໍ, ກາຣກວເສນ ຕິວິຘໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ຕິວິຘຎ຺ຈາຕິ ນວໂກຏ຺ຐາສຎ຺ຈ, ນວປກາຣຎ຺ຈ ວາ. ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ‘‘ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີວເສນ ທຸວິຘໍ. ນວວິຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ເຂ ປຎ຺ຈວິຘໍ, ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ນວວິຘໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ’’ຕິ ປາເຐ. ສຸວິສທາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ພ຺ຍຕ຺ຕາ, ສຸທ຺ຘາ ວາ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ຄຣຫາຍໍ, ອຘິເກ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາມນ຺ຕໍ ອາວາສ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ພຫູສຸ ນເວສຸ ໂຍ ສກ຺ໂກຕິ.

໘໔. ປກ຺ຂຄຓນາທິອຸຄ຺ຄຫຓານຸຊານນກຖາ

໑໕໖. ກຕິນໍ ປູຣຓີຕິ ກຕິນໍ ຕິຖີນໍ ປູຣຓີ. ໂກ ທິວໂສຕິ ກິຕ຺ຕໂກ ທິວໂສ. ອຍ຺ຍາຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍ຺ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຍຕ຺ຕໍ ອາພທ຺ຘໍ. ສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຸນ ສລາກໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ. ອຍໍ ປາໂຐ ເກສຸຈິ ອຏ຺ຐກຖາໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ. ກາລວໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວນ຺ຕຸປຈ຺ຈໂຍ ສ຺ວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກາລສ຺ເສວາ’’ຕິ. ເອວສທ຺ໂທ ປນ ສມ຺ຠວໂຕ ຍຸຊ຺ຊິຍຕິ. ປເຄວາຕິ ປາໂຕວ.

໑໕໘. ສາຍມ຺ປີຕິ ສາຍນ຺ເຫປິ. ປິສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຣຓກາລໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ.

໑໕໙. ອາຓາເປຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາຓາເປຕພ຺ພຠິກ຺ຂູ ອປເນຕ຺ວາ ອາຓາເປຕພ຺ພຠິກ຺ຂູ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສທາກາລເມວ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມກຖິກາທີສູຕິອາທິສທ຺ເທນ ຄຓວາຈກາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວາເຣນາຕິ ປຣິຍາເຍນ. ສມ຺ມຸຎ຺ຈນິນ຺ຕິ ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຈນິໍ ວາ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຈນິໍ ວາ. ສມໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ມຸຎ຺ຈຕິ ໂສເຘຕິ ອິມາຍາຕິ ສມ຺ມຸຎ຺ຈນີ, ຕາລຸໂຊ ປຐໂມ. ຕມ຺ປີຕິ ສາຂາຠງ຺ຄມ຺ປິ.

໑໖໐. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ປຸນ ອາຫຣິຕພ຺ພານີຕິ ສງ຺ຆິກາວາສໍ ອາສນານິ ປຸນ ອາຫຣິຕພ຺ພານິ. ຕຏ຺ຏິກາໂຍປີຕິ ເວຓຸອາທິມຍາ ຕຏ຺ຏິກາໂຍປິ.

໑໖໑. ກປລ຺ລິກາ ວາຕິ ກປາເລສຸ ປຣິຍາປນ຺ນາ ປທີປກປາລາ ວາ. ຕນ຺ຕິ ເຕລາທິໍ. ປຣິເຍສິຕພ຺ພານີຕິ ອນວຊ຺ຊປຣິເຍສເນນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພານິ.

໘໖. ທິສໍຄມິກາທິວຕ຺ຖຸກຖາ

໑໖໓. ສໍຄເຫຕພ຺ໂພຕິອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກິຣິຍາປທານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສໍຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ. ສໍຄຫສທ຺ທສ຺ສ ສງ຺ເຂປຄຫເຓສຸປິ ວຕ຺ຕນໂຕ ອິຘ ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ເຖ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາກຣຓວເສນາ’’ຕິ. ອຸປລາເປຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ເຆນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ລາເປຕພ຺ໂພ ກຖາເປຕພ຺ໂພ. ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ເຆນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຸປ ອຈ຺ຈເນນ ປູຊເນນ ຐາເປຕພ຺ໂພ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ເນວ ເຖຣາ, ນ ທຫຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ເອວມ຺ປິ ສຕີຕິ ເອວໍ ອສາທິຍເນປິ ສຕິ. ສາຍໍ ປາຕນ຺ຕິ ສາຍຎ຺ຈ ປາໂຕ ຈ ສາຍໍປາຕໍ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ, ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ວາ. ເຕນາຕິ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ເຕສນ຺ຕິ ມຫາເຖຣານໍ. ອສ຺ສາຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ສທ຺ຘິໍຈຣາຕິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ສທ຺ຘິໍຈຣາ. ອຖາປີຕິ ຍທິປິ. ເອໂກ ວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອໂສ ຈ ອຫຎ຺ຈາຕິ ມຍໍ. ນາມຕຸມ຺ຫອມ຺ຫສທ຺ເທສຸ ຫິ ເອກເສເສນ ກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ປໂຣວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ວິຫຣນ຺ຕູຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ໂສ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ກິມຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ກິໍ ອນຸທິວສໍ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ໂສ ຈ ໂຂຕິ ອາວາໂສ. ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວາຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫເຍວ. ອຸຕຸວສ຺ເສເຍວ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວສ຺ສາເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ອປຣສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກ. ມາສທ຺ວຍນ຺ຕິ ສາວຓມາສປຸຓ຺ຓມິໂຕ ຍາວ ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມີ, ຕາວ ມາສທ຺ວຍໍ ວສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປຸຣິມວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ປກ຺ກມນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣເມວ ປກ຺ກມນາທິໍ ກໂຣຕິ, ມາສຕ຺ຕຍມ຺ປິ ວສິຕພ຺ພໍ.

໘໗. ປາຣິສຸທ຺ຘິທານກຖາ

໑໖໔. ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ປຏິວຈນໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ອຸຠຍຖາຕິ ອຸຠເຍຫິ ກາຍວາຈາສງ຺ຂາເຕຫິ ອາກາເຣຫິ. ກາຍວາຈາຫິ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ເພຕິ ອຂິລາ ຄິລານາ. ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສມ຺ຫິ. ສເຈ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສເຈ ພຫູ ຄິລານາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆອປ຺ປໂຫນກທິວເສ.

ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ກມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ຖປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕວາ’’ຕິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິຫາຣຏ຺ຐານໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກມຸຘາຕຸຍາ ປທວິກ຺ເຂປຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ກຕ຺ຖຈີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ. ສາມເຓໂຣ ປຏິຊານາຕີຕິອາທີສຸ ປຏິຊານນາກາຣຕ຺ຖສ຺ສ ອິຕິສທ຺ທສ຺ສ ໂລປຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາມເຓໂຣ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິອາທິ. ຠູຕໍເຍວາຕິ ວິຊ຺ຊມານໍເຍວ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິອາທີສຸ.

ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິພ຺ຠມຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິຫຣເຓ. ພຫູນມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ເທນ ເອເກນ ເອກສ຺ສາປິ, ພຫູຫິ ເອກສ຺ສາປິ, ພຫູຫິ ພຫູນມ຺ປິ ອາຫຏາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຫຏາວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິຫາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ເຍສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິຫາຣກສ຺ເສວ. ອິຕຣາ ປນາຕິ ອິຕເຣສໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ປນ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ພິຬາໂລຕິ ອາຂຸຠຸໂຊ. ໂສ ຫິ ພິຬາສຍໍ ອາຂຸໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອລຕິ ສມຕ຺ເຖຕີຕິ ພິຬາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສງ຺ຂລິກາຕິ ເອຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘນູປກຣຓວິເສສສ຺ສ ນາມໍ. ພິຬາລສ຺ສ ສງ຺ຂລິກາ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘິຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ. ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສງ຺ຂລິກາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕາຍ ສທິສາ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຍຖາ ສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມໍ ວລຍໍ ທຸຕິຍໍເຍວ ວລຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍໍ, ເອວເມວ ປຐມໍ ທິນ຺ນາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ທຸຕິຍເມວ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍນ຺ຕິ.

ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ປາຬິຍໍ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ອາໂຣເຈຕີຕິອາທີສຸ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ສຸຕ຺ເຕນ ນາໂຣເຈຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຣິສຸທ຺ຘິຫາຣກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອນ຺ວຍຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິທາຍກສ຺ສ, ຕໍຫາຣກສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ.

໘໘. ຉນ຺ທທານກຖາ

໑໖໕. ຉນ຺ທທາເນປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິທາຍກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ຍໍ ປນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກມ຺ມມ຺ປີຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມມ຺ປິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸໂປສເຖ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສເຈ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິເຍວ ທາຕພ຺ພາ. ອຖ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຉນ຺ໂທເຍວ ທາຕພ຺ໂພ. ຍທິ ອຸໂປສຖກມ຺ມຎ຺ຈ ອຎ຺ຎກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈ ຉນ຺ໂທ ຈ ທາຕພ຺ໂພ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທຫຸໂປສເຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສີມາຍ ວາຕິ ພທ຺ຘສີມາຍ ວາ. ອຈ຺ຉິຕຸນ຺ຕິ ອຸປເວສິຕຸໍ. ‘‘ອາສ ອຸປເວສເນ’’ຕິ ຫິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໖ ສກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຄ຺ຄີ ວາຕິ ກາຍສາມຄ຺ຄີ ວາ.

໑໖໗. ສຣຕິປິ ອຸໂປສຖໍ, ນປິ ສຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກທາ ສຣຕິ, ເອກທາ ນ ສຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເນວ ສຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວສທ຺ທສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີຕິ ສມ຺ມຸຕິລທ຺ໂຘປິ ອລທ຺ໂຘປິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕິ.

໙໑. ສງ຺ຆຸໂປສຖາທິກຖາ

໑໖໘. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສ ເທໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ເຫຕຸນາ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕິ’’ ອິຕິ ອາຫູຕິ ໂຍຊນາ.

ສມ຺ມຊ຺ຊນີຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນກຣຓໍ. ປທີໂປຕິ ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ. ອຸທກນ຺ຕິ ອຸທກຏ຺ຐປນໍ. ອາສເນນາຕິ ອາສນປຎ຺ຎາປເນນ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອຸໂປສຖສ຺ສາຕິ ນວວິຘສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ. ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຖິຍຕິ. ອິທໍ ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາກາຣສ຺ສ ຈ ອເຠທຕ຺ຕາ ອາສນ຺ນໍ ອາກາຣມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອກວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອກ຺ຂາຕານີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ກມ຺ມມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ຉນ຺ທກ຺ຂານຎ຺ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິກ຺ຂານຎ຺ຈ ອຸຕຸກ຺ຂານຎ຺ຈ. ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຕິ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ອກ຺ຂານໍ. ໂອວາໂທຕິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຍາຈິຕສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ອກ຺ຂານໍ. ເອຕານີຕິ ເອຕານິ ປຎ຺ຈ. ປຸພ຺ພກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາຕິ ປຸພ຺ພກຣຓສ຺ສ ກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ກຕ຺ຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣສ຺ເສວ ວິເສສນໍ, ນ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ນາມ, ອຸໂປສຖກຣຓໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ.

ອຸໂປສໂຖຕິ ອຸໂປສຖທິວໂສ. ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ. ກມ຺ມປຕ຺ຕາຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ອນຸຣູປາ. ຕາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ວຊ຺ຊນີຍາຕິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ປຸຄ຺ຄລາຕິ ຄຫຏ຺ຐາທິປຸຄ຺ຄລາ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖສີມມາຬເກ. ເອຕານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ປາຐເສໂສ.

ອາຄເຕຫິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ໂຍຊນາ. ປນ຺ນຣໂສປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິປີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໙໒. ອາປຕ຺ຕິປຏິກມ຺ມວິຘິກຖາ

໑໖໙. ຠຄວຕາ…ເປ… ກາຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີຕິອາທິວຈເນເນວ ຈາ’’ຕິອາທິເຫຕຸຕ຺ຕເຍນ ‘‘ນ ສາປຕ຺ຕິເກນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຍຖາຣຸຕໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຫຕຸຕ຺ຕຍໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທີສູຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ. ຕຸມ຺ຫມູເລຕິ ຕຸມ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ. ນິຄ຺ຄຫິຕໂລປຎ຺ຫິ ວາກ຺ຍເມວ, ນ ສມາໂສ. ‘‘ຕຸມ຺ຫ’’ ອິຕິ ຈ ‘‘ຕຸຍ຺ຫ’’ ອິຕິ ຈ ນວກຕ຺ເຖຣານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ, ນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖວິປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ປາຬິນເຍເນວ ສຸວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ນເຍນປິ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ປນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປາຬິນຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຣູສຸ ພຫຸວຈນສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ອາປຕ຺ຕິເທສເກນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ’’ຕິ ປາເຐ. ສູຣິເຍ ເມຆຈ຺ຉນ຺ເນ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ໂຠຊນສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ ວຕ຺ຖຸສຠາຄອາປຕ຺ຕິສຠາຄາສຸ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍ ທ຺ເວປິ ຊນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາໂນ ຠາໂຄ ເອຕາສນ຺ຕິ ສຠາຄາ. ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄາປິ ວຕ຺ຖຸວິສຠາຄຕ຺ຕາ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸເທສິຕາວາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຏ຺ຐາຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປນສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ຖໂຊຕໂກ ສຸເທສິຕາຍ ຄຣຫາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ສຸເທສິຕາວ, ປນ ຕຖາປີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ. ນານາວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ເທສນາປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ນານາວຕ຺ຖຸກໍ.

໑໗໐. ສຠາໂຄເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ວິສຠາໂຄ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ວິສຠາຄສ຺ສ. ອິໂຕຕິ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ.

໙໕. ອນາປຕ຺ຕິປນ຺ນຣສກາທິກຖາ

໑໗໒. ເຕ ນ ຊານິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຊານນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕາຕິ ວາ ໂອກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອກ຺ກນ຺ຕາຕິ ວາຕິ ປວິສິຕ຺ຖ ອິຕິ ວາ. ເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ອຕິເຣການໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ. ວຄ຺ຄາ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ວຄ຺ຄາ, ກສ຺ມາ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎິໂນຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ. ສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ສີມໍ ປວິສິຕຕ຺ຕາ, ວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມຄ຺ໂຄ ອິຕິ ສຎ຺ຎາ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາ, ສາ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎິໂນ.

໑໗໕. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕາຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອິຈ຺ຉາປກໂຕ’’ຕິ ປເທນ ສມານຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາປີຕິ ກປ຺ປເຕວາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາປິ. ‘‘ອຠິຠູຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຸພ຺ພກຣຘາຕຸຍາ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ອຠິຠວນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໗໖. ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວຄ຺ຄາວຄ຺ຄສຎ຺ຎີປນ຺ນຣສກາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລພລວຕາຍາ’’ຕິ.

໑໐໐. ສີໂມກ຺ກນ຺ຕິກເປຍ຺ຍາລກຖາ

໑໗໗. ອາວາສິເກນອາຄນ຺ຕຸກເປຍ຺ຍາເລ ສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເວທິຕພ຺ພາກາຣໍ ສຫ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ອາຄນ຺ຕຸເກນອາວາສິກເປຍ຺ຍາເລ ປນ ອາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມເປຍ຺ຍາເລຕິ ອາວາສິເກນອາຄນ຺ຕຸກເປຍ຺ຍາເລ. ອາຄນ຺ຕຸເກນອາຄນ຺ຕຸກເປຍ຺ຍາເລ ປນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເປຍ຺ຍາລນ຺ຕິ ສທິສນຍສ຺ສ ຈ ຕໍຊານນຎາຓສ຺ສ ຈ ປາຕພ຺ພໍ ຣກ຺ຂນໍ ເປຍ຺ຍໍ, ເປຍ຺ຍໍ, ເປຍ຺ເຍ ວາ, ເປຍ຺ຍາຍ ວາ ອລຕິ ສມຕ຺ເຖຕີຕິ ເປຍ຺ຍາລນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໗໘. ອາວາສິການໍ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ຫຸຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປນ຺ນຣໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຍສນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ຕິໂຣຣຏ຺ຐໂຕຕິ ອາວາສິການໍ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອຎ຺ຎຣຏ຺ຐໂຕ. ຕິໂຣຊນປທໂຕຕິ ເອກຣຏ຺ເຐປິ ອຎ຺ຎຊນປທໂຕ. ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອກໍສູຕິ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕວເສນ ຈາຕຸທ຺ທສິກໍ ອກໍສຸ. ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸມຕິໍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ນ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ວາຣິຕພ຺ພໍ. ນ ອກາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມຸຘາຕຸ ອິຈ຺ຉຕ຺ໂຖ, ກຣຓຕ຺ເຖ ຈ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອນິຈ຺ຉາຍ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໑໐໑. ລິງ຺ຄາທິທສ຺ສນກຖາ

໑໗໙. ‘‘ອາວາສິການໍ ອາກາຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາວາສິກາກາຣນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ຉຏ຺ຐີສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ‘‘ອາວາສິກລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ເຍນາຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິນາ, ຄຓ຺ຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສນ຺ຕິ ອາວາສິການໍ. ອາຈາຣສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຈາຣສຓ຺ຐິຕິໍ. ໂສ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິໂກ ອາກາໂຣ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຍນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິໍ, ຄມຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ລີເນ ອາວາສິເກຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິ ລິງ຺ຄໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອທິສ຺ສມາເນ’’ຕິ ອິມິນາ ລີເນຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຊານາເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຄມຍຕີຕິ ປທສ຺ສ ຎາຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍນ຺ຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິໍ. ເຕຕິ ອາວາສິກາ. ຕໍ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ເຍນາຕິ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິນາ. ເຕຕິ ອາວາສິກາ ອຸທ຺ທິສິຍນ຺ຕິ, ໂສ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐາທິໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອິເມຫິ ປເທຫິ ອາກິຣິຍນ຺ຕິ ປກາສິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາກາໂຣ, ລີເນ ຄມຍຕິ ໂພເຘຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ. ນິມິຍນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຎາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ທິສິຍນ຺ຕິ ອປທິສິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອາວາສິກາກາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ. ຍຖາໂຍຄນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ໂຍຄານຸຣູປໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາກາຣາທີສຸ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ນ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕໍ, ຕເທວ ອຎ຺ຎາຕກໍ, ນິສີທນາທິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຊານນໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ອສນ຺ຕກຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎສເມວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກນິສ຺ເສກນ຺ຕິ ສິຎ຺ຈນວິຣຫິຕໍ ອຸທກໍ. ພຫຸວຈນສ຺ສາຕິ ‘‘ໂຘຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຉຏ຺ຐີພຫຸວຈນສ຺ສ. ເອກວຈນນ຺ຕິ ‘‘ໂຘຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອກວຈນໍ. ປຈ຺ຉິມປາເຐ ມລໍ ຘຸນາຕິ ອເນນາຕິ ໂຘຕໍ, ໂຘຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸທກຎ຺ເຈຕິ ໂຘຕອຸທກໍ, ຕເມວ ນິສ຺ເສກໍ ໂຘຕອຸທກນິສ຺ເສກໍ.

໑໘໐. ສມານສໍວາສກທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອິຕິໂລປສມາສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມານສໍວາສກາ ເອເຕຕິ ທິຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕຕິ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ. ‘‘ລທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ນານາສໍວາສກຠາວນ຺ຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກຠາວໍ. ‘‘ມທ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາຠິວິຕຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຠິຠວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ ຕເທວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ນານາສໍວາສກຠາວສ຺ສ ມທ຺ທນໍ ນາມ ລທ຺ຘິນິສ຺ສຊ຺ຊາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໐໓. ນຄນ຺ຕພ຺ພຄນ຺ຕພ຺ພວາຣກຖາ

໑໘໑. ສຠິກ຺ຂຸກາຕິ ປທສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ເອຕສ຺ມິມາວາເສຕິ ສຠິກ຺ຂຸໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ’’ຕິອາທິ. ຍນ຺ຕິ ອາວາສໍ. ຕທເຫວາຕິ ຕທຫຸໂປສເຖ ເອວ. ອິມິນາ ສເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທເຫວ ຄນ຺ຕຸໍ, ໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຕ຺ວາ ປນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣາ’’ຕິ ນິປາໂຕ ‘‘ວິນາ’’ຕິ ນິປາຕສ຺ສ ປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິນາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖນ ວາ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈເມນ ວາ ສງ຺ເຆນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖນ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕປຎ຺ຈເມນ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຫາເຣຕິ ວິຫາຣສີມາຍ ມຫາສີມາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຫິ ວິຫາຣສີມານໍ ອເຠເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີມາປີຕິ ຂຓ຺ຑສີມາປິ. ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຂຓ຺ຑສີມາທີສຸ. ຕສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຄຓຸໂປສຖຏ຺ຐານໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສງ຺ຆຸໂປສຖຏ຺ຐານໂຕ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂປສຖາ ອາວາສາປິ ອຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອາຣຎ຺ຎເກນາປີຕິ ອຣຎ຺ເຎ ເອກເກນ ນິວາເສນປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຎວິຫາເຣ. ອຸໂປສຖນ຺ຕິ ສງ຺ຆຸໂປສຖຎ຺ຈ ຄຓຸໂປສຖຎ຺ຈ.

໑໘໒. ຍນ຺ຕິ ອາວາສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍ ອາວາສໍ. ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ ອິຕິ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ອິມິນາ ເນວ ກໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເນວ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອິຕິ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໑໐໕. ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລສນ຺ທສ຺ສນກຖາ

໑໘໓. ຫຕ຺ຖປາສູປຄມນເມວາຕິ ອຸໂປສຖສງ຺ຆາທີນໍ ຫຕ຺ຖປາສສ຺ສ ອຸປຄມນເມວ. ອິທໍ ປາຣິວາສິຍປາຣິສຸທ຺ຘິທານໍ ນາມ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິຍປາຣິສຸທ຺ຘິທານສ຺ສ. ອນຸໂປສເຖຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາຣສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ອຸໂປສເຖຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ. ຍາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ກຣິຍຕິ, ຕຖາຣູປິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂກສມ຺ພກຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ໂກສມ຺ພິຍໍ ນິວາສີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ. ສາມຄ຺ຄີ ວິຍ ຍາ ສາມຄ຺ຄີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ນິປາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂູ ປນ ສມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸໂປສເຖເຍວາຕິ ອຸໂປສຖທິວເສເຍວ.

ອິຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.