໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ

໑. ປຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

ປາຣາຊິການນ຺ຕຣສ຺ສາຕິ ປາຣາຊິການໍ ອນນ຺ຕເຣ ຐປິຕສ຺ສ, ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ວາ, ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍໍ ອີທິສາ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອນຸຕ຺ຕານານໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ ທານິ ອິມສ຺ມິໍກາເລ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໖໗໘. ປຐເມ ອຸທກໍ ວສິຕໍ ອຈ຺ຉາທນໍ ອເນນ ກຕນ຺ຕິ ອຸໂທສິໂຕຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຠຓ຺ຑສາລາ ອຸໂທສິຕໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸໂທສິຕນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑສາລາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຸທສທ຺ໂທ ອຸທກປຣິຍາໂຍ. ສໍໂຍໂຄ ນ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຠຓ຺ຑສາລາຕິ ຍານາທີນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ຐປນສາລາ. ອຈ຺ຈາວທຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕີຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ອຕິກ຺ກມນຕ຺ໂຖ, ອາຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸວຕ຺ຕໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວທຖາ’’ຕິ.

໖໗໙. ອຸສ຺ສຍວເສນ ວທນໍ ອຸສ຺ສຍວາໂທ, ໂສເຍວ ອຸສ຺ສຍວາທິກາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸສ຺ສຍວາທິກາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ມານຸສ຺ສຍວເສນ ໂກຘຸສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸສ຺ສຍເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາຕິ ອຸສ຺ສຍວາທິກາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ສຣູປໂຕ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປທຠາຊເນ. ອຑ຺ຑນໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊນໍ ອຑ຺ໂຑຕິ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ອຑ຺ໂຑ ໂວຫາຣິການໍ ວິນິຈ຺ຉຍກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຑ຺ໂຑຕິ ໂວຫາຣິກວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ, ມຸທ຺ຘຊຕຕິຍກ຺ຂໂຣເຍວ. ຍນ຺ຕິ ອຑ຺ຑໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິໍຈິ ຐາເນ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຑ຺ຑກາຣການໍ ໂວຫາຣໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ໂວຫາຣິກາ, ອກ຺ຂທສ຺ສາ, ເຕສໍ. ທ຺ວີສຸ ຊເນສູຕິ ອຑ຺ຑກາຣເກສຸ ຊເນສຸ ທ຺ວີສຸ. ໂຍ ໂກຈີຕິ ອຑ຺ຑກາຣໂກ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂຍ ໂກຈິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ອາຄເຕປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ. ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ. ໂສຕິ ອຸປາສໂກ.

‘‘ກປ຺ປິຍກາຣເກນາ’’ຕິປທໍ ‘‘ກຖາເປຕີ’’ຕິປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກປ຺ປິຍກາຣກອິຕເຣສຸ. ໂວຫາຣິເກຫິ ກເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຕິຄຕນ຺ຕິ ຈິຣກາລປຕ຺ຕໍ. ສຸຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ສຸຕໍ. ອຖາຕິ ສຸຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ເອວ. ເຕຕິ ໂວຫາຣິກາ, ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຐມນ຺ຕິ ສມນຸຠາສນໂຕ ປຸພ຺ພໍ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊນໍ. ເອຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ອຍໍ ຫີຕິ ອຍໍ ເອວ, ວກ຺ຂມາໂນ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປທຠາຊເນ. ສຫ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣາຕິ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາເຣນ ສຫ, ວາກ຺ຍເມວ, ນ ສມາໂສ. ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາເຣນາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິມາປນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ. ສງ຺ຆໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆມ຺ຫາ. ອນີຍສທ຺ໂທ ເຫຕຸກຕ຺ຕາຠິຘາຍໂກຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສາເຣຕີຕິ ນິສ຺ສາຣຓີໂຍ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ, ນິສ຺ສາຣິຍຕິ ວາ ອເນນາຕິ ນິສ຺ສາຣຓີໂຍຕິ ກຣຓຕ຺ໂຖປິ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປທຠາຊເນ. ຍນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ. ໂສຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ປທຠາຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເກນຈີຕິ ປຸຄ຺ຄເລນ, ນ ນິສ຺ສາຣີຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ຘມ຺ເມນ ກຣຓຠູເຕນ, ເຫຕຸຠູເຕນ ວາ. ໂສຕິ ຘມ຺ໂມ.

ອຑ຺ຑກາຣກມນຸສ຺ເສຫິ ວຸຈ຺ຈມານາຕິ ໂຍຊນາ. ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ. ຕໂຕຕິ ຄມນໂຕ, ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ກຕໍ ອາໂຣເຈຕູຕິ ໂຍຊນາ.

ຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ສຠາເວນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ຕນ຺ຕິ ອາກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຈເນ.

ຘຸຕ຺ຕາທໂຍຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ໂຈຣາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາຕິ ອາຈິກ຺ຂນາ. ຕນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂນໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຄາມທາຣກາທີນໍ. ທຓ຺ຑນ຺ຕິ ຘນທຓ຺ຑໍ. ຄີວາ ໂຫຕີຕິ ອິຓໍ ໂຫຕິ. ອຘິປ຺ປາເຍ ສຕິປີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ອນາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ.

ເກວລໍ ຫີຕິ ເກວລເມວ. ຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂໍ. ກາຣເກຕິ ອນາຈາຣສ຺ສ ກາຣເກ. ເຕສ+?ນ຺ຕິ ກາຣການໍ.

ເຕສນ຺ຕິ ຫຣນ຺ຕານໍ. ‘‘ອນຕ຺ຖກາມຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຠຍາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ລທ຺ຘໂທສໂຊຕໂກ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກຣໍ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອາທິຍິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ຄຫິເຕປິ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ ທຓ຺ຑຄຫຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທາສທາສີວາປິອາທີນນ຺ຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ເຂຕ຺ຕາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອາຈິກ຺ຂເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອວ. ‘‘ອາຍຕິໍ ອກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເກນ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຕີເຕ ກຕປຸພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ໂວຫາຣິກາ ທຓ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຓ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ວຘທຓ຺ເຑນ ຈ ຘນທຓ຺ເຑນ ຈ ອາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ໂຍ ຈາຍນ຺ຕິ ໂຍ ຈ ອຍໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂຍ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອເສວ ນໂຍ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ນໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນເມວ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ໂອທິສ຺ສາ’’ຕິປທໍ ອຕິທິສຕິ. ເຕ ຈາຕິ ເຕ ຈ ໂວຫາຣິກາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໖໘໒. ທຸຕິເຍ ວຣິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຣໍ, ຕເມວ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຣຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຫຄ຺ຆຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ.

໖໘໓. ອາປຸພ຺ໂພ ໂລກສທ຺ໂທ ອຠິມຸຂໍ ໂລກນຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຸປຸພ຺ໂພ ອຸທ຺ຘໍ ໂລກນຕ຺ໂຖ, ໂອປຸພ຺ໂພ ອໂຘ ໂລກນຕ຺ໂຖ, ວິປຸພ຺ໂພ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວີຕິຫຣຓໂລກນຕ຺ໂຖ, ອປປຸພ຺ໂພ ອາປຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ອປປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອາປຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ’’ຕິ. ມລ຺ລຄຓ ຠຏິປຸຕ຺ຕ ຄຓາທິກນ຺ຕິອາທີສຸ ມລ຺ລຄໂຓ ນາມ ນາຣາຍນຠຕ຺ຕິໂກ ຄໂຓ. ຠຏິປຸຕ຺ຕຄໂຓ ນາມ ກຸມາຣຠຕ຺ຕິໂກ ຄໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຄາມນິຄເມ ອນຸສາສິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຄຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ວາ ມລ຺ລຄໂຓຕິ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ຄໂຓ. ເຕ ຫິ ຄຓໍ ກຕ຺ວາ ກຸສິນາຣາຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມລ຺ລຄໂຓ’’ຕິ. ຠຏິປຸຕ຺ຕຄໂຓຕິ ລິຈ຺ຉວິຄໂຓ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຣາຊາໂນ ຠຏິນາມກສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວໍເສ ປວຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນປິ ຠຏິປຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊຏິໂລ ປນ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ເຕ ນທິໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມາເນ ນທິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອສ຺ສເມ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຣຓຕ຺ຕາ ໂປສນຕ຺ຕາ ຠຏີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລິຈ຺ຉວິຄໂຓ ຠຏິປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕປິ ຄຓໍ ກຕ຺ວາ ເວສາລິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຏິປຸຕ຺ຕຄໂຓ’’ຕິ. ຘມ຺ມຄໂຓ ນາມ ສາສນຘມ຺ມຠຕ຺ຕິໂກ ຄໂຓ. ຄນ຺ຘິກເສຓີຕິ ຄນ຺ຘກາຣານໍ ສມຊາຕິການໍ ສິປ຺ປິການໍ ຄໂຓ. ທຸສ຺ສິກເສຓີຕິ ທຸສ຺ສກາຣານໍ ສມຊາຕິການໍ ເປສກາຣານໍ ຄໂຓ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຈ຺ຉກເສຓິຣຊກເສຓິອາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຕ ເອວາຕິ ຄຓາທໂຍ ເອວ. ປຸນ ເຕຕິ ຄຓາທໂຍ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ຄຓໍ ວາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຣາຊາທີສຸ. ສງ຺ຆາປຸຈ຺ຉນເມວ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພວາ’’ຕິ. ກປ຺ປຄຕິກນ຺ຕິ ກປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກປ຺ປຄຕາ, ສາ ເອວ ກປ຺ປຄຕິກາ, ຕໍ.

ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຂຓ຺ຑສີມໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປກ຺ກນ຺ຕາສູຕິ ໂຍຊນາ. ນິສ຺ສິຕກປຣິສາຍາຕິ ອນ຺ເຕວາສິກປຣິສາຍ. ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິຍາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໖໙໒. ຕຕິເຍ ທຸຕິເຍນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ນາມ ຆຣູປຈາຣໂຕ ປຐມເລຑ຺ຑຸປາໂຕ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປິ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ອຸປຈາເຣ ວາຕິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນ ວາ. ຕໂຕຕິ ຄາມນ຺ຕຣໂຕ, ຂຓ຺ຑປາກາເຣນ ວາ ວຕິຉິທ຺ເທນ ວາ ປວິສິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສມ຺ພທ຺ຘາ ວຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມ຺ພທ຺ຘວຕິກາ, ທ຺ເວ ຄາມາ. ວິຫາຣນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາຣໍ. ຕໂຕ ປນ ຄາມໂຕຕິ ຕໂຕ ອິຕຣຄາມໂຕ ປນ, ນິກ຺ຂນ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸສ຺ສາຣຓາ ວາຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸສ຺ສາຣຓາ ວາ.

ຊນາຕິ ຄາມໂຠຊກາ ຊນາ. ເອກໍ ຄາມນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອິຈ຺ຉິຕໍ ເອກໍ ຄາມໍ. ຕໂຕຕິ ຄາມໂຕ. ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ອິມາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ວິຫຣໂຕ ເອກໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ວິຫາຣສ຺ສ ຈຕຸຄາມສາຘາຣຓຕ຺ຕາ’’ຕິອິມິນາ ວິສຊ຺ຊເນນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິສຊ຺ເຊຕິ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ນທິຍໍ. ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕິ, ສາ ນທີ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ນິວສິຍມານາຍ ຕິມຓ຺ຑລປຏິຈ຺ຉາທນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິວຕ຺ຖາຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣວາສໂກຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິໍຈິ ຐາເນ. ‘‘ເສຕຸນາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິອິມິນາ ປທສາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ເອວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລຕິ ນທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ. ອາກາສຄມນນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ຄມນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອກ຺ກມນ຺ຕິຍາຕິ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ. ໂອຣິມຕີຣເມວາຕິ ອປາຣຕີຣເມວ. ຕເມວ ຕີຣນ຺ຕິ ໂອຣິມຕີຣເມວ. ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຕິ.

ກຸຣຸມານາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຊານນ຺ຕິຍາ ເອວ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອນາທເຣ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຖ ປນາຕິ ອຖສທ຺ໂທ ຍທິປຣິຍາໂຍ, ກິຣິຍາປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຖ ອຈ຺ຉຕິ, ອຖ ນ ໂອຕຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຉຕີຕິ ວສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອິຘາຕິ ‘‘ເອກາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາ’’ຕິປເທ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວາຕິ ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ. ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ຕໍ ປນ ອຣຎ຺ຎໍ. ເຕເນວາຕິ ອາປນ຺ນເຫຕຸນາ ເອວ. ອຏ຺ຐກຖາຍນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປວິສນ຺ຕີສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ສນູປຈາຣສວນູປຈາເຣສຸ. ຍຕ຺ຖ ໂອກາເສ ຐິຕໍ ທຸຕິຍິກາ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ໂອກາໂສ ທສ຺ສນູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ສາຓິປາກາຣນ຺ຕຣິກາປີຕິ ສາຓິປາກາເຣນ ພ຺ຍວຫິກາປິ. ຍຕ຺ຖ ໂອກາເສ ຐິຕາ…ເປ… ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ໂສ ໂອກາໂສ ສວນູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນາຕິ ມຄ຺ເຄ ມູຬ຺ຫານໍ ສທ຺ເທນ. ຘມ຺ມສ຺ສວນາໂຣຈນສທ຺ເທນາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ອາໂຣຈນານໍ ສທ຺ເທນ. ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນ ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ ວິຍ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນາໂຣຈນສທ຺ເທນ ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ ວິຍ ຈ ‘‘ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ. ນາມຘາຕຸ ເຫສາ. ເອວຣູເປຕິ ‘‘ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ເອວຣູເປ.

ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ ວາຕິ ຕິຕ຺ຖີນໍ ວາສຏ຺ຐານໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ ວາ. ອິມິນາ ‘‘ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວາຈກຕ຺ຕາ ເຕນ ສາສນປຏິປກ຺ຂາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ສາສນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໖໙໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປາທສ຺ສ ຐປນກໍ ປີຐໍ ປາທປີຐໍ. ປາທສ຺ສ ຐປນກາ ກຖລິກາ ປາທກຖລິກາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາທປີຐໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອນຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍກາໂຣ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາຣິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເນຕ຺ຖາຣວຕ຺ເຕຕິ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໂຕ ນິຕ຺ຖຣຓກາຣເຓ ວຕ຺ເຕ. ‘‘ວຕ຺ຕມານ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ນເຍນ ທສ຺ເສຕີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຎ຺ຈມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໐໑. ປຎ຺ຈເມ ‘‘ເອກໂຕ ອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພຠາວຎ຺ຈ ໂຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຉຏ຺ຐຸຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ອວສ຺ສຸຠປເທ ຠາວຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ’’ຕິ ວຈນໍ. ຕນ຺ຕິ ອວຈນໍ. ປາຬິຍາຕິ ອິມາຍ ສິກ຺ຂາປທປາຬິຍາຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຉຏ຺ຐສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໐໕. ຉຏ຺ເຐ ຍໂຕ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓຕ຺ເຖ ໂຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ. ກສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາອຸຍ຺ໂຍຊິຕາສຸ ກສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນ ເທຕີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຍ ນ ເທຕິ. ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຏິຄ຺ຄໂຫ ເຕນ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ອາປຊ຺ຊຕິ ຄຣຸກໍ, ນ ລຫຸກນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາ ຄຣຸກເມວ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ລຫຸກໍ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ອາປຊ຺ຊນຎ຺ຈ. ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊິກາຍ ປຣິໂຠຄສງ຺ຂາຕາ ກາຣຓາຕິ ອຍໍ ຄາຖາຍຕ຺ໂຖ.

ອິຕຣິສ຺ສາ ປນາຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ. ປຐມສິກ຺ຂາປເທຕິ ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ. ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທຎ຺ຫິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ຍຸຄຬຠາເວນ ສທິສຕ຺ຕາ ອິມໍ ອຸປາທາຍ ປຐມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຕ຺ຕມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໐໙. ສຕ຺ຕເມ ຍາວຕຕິຍກປທຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ຍາວຕຕິຍກ’’ນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຏ຺ຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໑໕. ອຏ຺ຐເມ ກິສ຺ມິໍຈິເທວ ອຘິກຣເຓຕິ ນິທ຺ຘາຣຓີຍສ຺ສ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາເຍນ ອວິນາຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາຍນິທ຺ຘາຣຓີຍຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປທຠາຊເນ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອຘິກຣຓານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທີຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ນວມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໒໓. ນວເມ ສໍສຏ຺ຐສທ຺ໂທ ມິສ຺ສປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ມິສ຺ສີຠູຕາ’’ຕິ. ‘‘ອນນຸໂລເມນາ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ອນນຸໂລມິເກນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິກສທ຺ໂທ ສ຺ວຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກຏ຺ຏນຎ຺ຈ ປຈນຎ຺ຈ ຄນ຺ຘປິສນຎ຺ຈ ມາລາຄນ຺ຖນຎ຺ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ອຎ຺ເຎປິ ອນນຸໂລມິເກ ກາຍິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາສນາຫຣຓຎ຺ຈ ປຏິສາສນຫຣຓຎ຺ຈ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ອຎ຺ເຎປິ ອນນຸໂລມິເກ ວາຈສິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕາສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ. ສິໂລໂກຕິ ຍໂສຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທສມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທໍ

໗໒໗. ທສເມ ເອວາຈາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄຫິຕໂລປວເສນ ສນ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍອາຈາຣາ’’ຕິ. ‘‘ຍາທິໂສ’’ຕິອາທິນາ ເອວໍສທ຺ທສ຺ສ ນິທສ຺ສນາທີສຸ (ອຠິຘານປ຺ປທີປິກາຍໍ ໑໑໘໖ ຄາຖາຍໍ) ເອກາທສສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອຸປມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອວໍສທ຺ທາ ເອວໍສິໂລກາ’’ຕິ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ. ອຸຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາຣວິປຣີໂຕ ອຸກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອວຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຊານນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອວສທ຺ໂທ ນີຈຕ຺ໂຖ, ຎາຘາຕຸ ອວໂພຘນຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຣິຠວຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປວເສນ ‘‘ປຣິຠເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຠວິຕ຺ວາ ຊານເນນາ’’ຕິ. ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫນຂນ຺ຕິເຍວາຘິປ຺ເປຕາ, ເນວ ອນຸໂລມຂນ຺ຕິ, ນ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອສຫນຕາຍາ’’ຕິ. ເວຠສ຺ສິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສເສນ ຠາເສຕິ ໂອຠາເສຕີຕິ ວິຠາໂສ ອານຸຠາໂວ, ວິຠາໂສ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຠສ຺ໂສ ສງ຺ໂຆ, ພຫ຺ວຕ຺ເຖ ຈ ອຕິສຍຕ຺ເຖ ຈ ສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ມນ຺ຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ໂລມໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໔.໕໗) ວິຍ, ພຫຸອານຸຠາໂວ ອຕິສຍອານຸຠາໂວ ສງ຺ໂຆຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສໍໂຍຄປຣຕ຺ຕາ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ໂສ. ວິຠສ຺ສສ຺ສ ຠາໂວ ເວຠສ຺ສິຍໍ, ພຫຸອານຸຠາໂວ ອຕິສຍອານຸຠາໂວເຍວ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພລວຠສ຺ສຠາເວນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພລວອິຕິ ປເທນ ມນ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ພຫ຺ວຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຕິສຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ຠາວອິຕິ ປເທນ ຓິຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖໍ, ເອນອິຕິ ປເທນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນສ຺ສ ກຣຓຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕເມວຕ຺ຖມາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ພລວປ຺ປກາສເນນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ. ພລວປ຺ປກາສເນນາຕິ ພຫຸອານຸຠາວປ຺ປກາສເນນ, ອຕິສຍອານຸຠາວປ຺ປກາສເນນ ວາ. ພລວປ຺ປກາສນໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ປເຣສໍ ສມຸຕ຺ຣາສນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸຕ຺ຣາສເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ທຸພ຺ພລຠາເວນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠາວອິຕິປເທນ ຓ຺ຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖໍ, ເອນອິຕິປເທນ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ. ຈສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ວິວິຈ຺ຈຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ວິນາສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ວິຈຘາຕຸ ສຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ວິນາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ອນນ຺ຕຣາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫາວິຠງ຺ຄໂຕ ອາຫຣິຕານິ ອິມານິ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ໂຍຊນາ. ນວ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ’’ຕິອາທິປາເຐ. ຕໍ ປນາຕິ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ປນາຕິ.

ອິຕິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ

ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ

ສຕ຺ຕຣສກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.