໙. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖໒. ຕຸທິສຎ຺ຎາໂຕ ຄາໂມ ນິຄໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຕເທຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂຊ ໂຕເທຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸທິຄາມາ’’ຕິອາທິ. ອາຣາຘໂກຕິ ສໍຣາຘໂກ. ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປາທເນນ ປຣິປູຣເຓນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປາທໂກ ປຣິປູຣໂກ’’ຕິ. ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ຄເມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ຕໂຕ ເອຕສ຺ສ ສມ຺ປາທກເຫຕຸຠາວໂຕ ຎາໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕໍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣຓຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອນວຊ຺ຊນ຺ຕິ ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂໍ.

໔໖໓. ວຏ຺ຏຈາຣກໂຕ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິກໍ ອີກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ຍ-ກາຣສ຺ສ ຈ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ນິຍ຺ຍາເນ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ນິຍ຺ຍານໍ ສີລນ຺ຕິ ວາ ນິຍ຺ຍານິກໍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອນິຍ຺ຍານິກໍ. ສາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ອກຸສລກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລປຏິປທ’’ນ຺ຕິ.

ພຫຸຠາວວາຈໂກ ອິຘ ມຫາສທ຺ໂທ ‘‘ມຫາຊໂນ’’ຕິອາທີສຸວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມຫນ຺ເຕຫິ ພຫູຫີ’’ຕິ. ອຕ຺ໂຖຕິ ປໂຍຊນໍ. ມຫນ຺ຕານີຕິ ພຫຸລານິ. ກິຈ຺ຈານີຕິ ກາຕພ຺ພານິ. ອຘິກຣຓານີຕິ ອຘິກາຣຊີວິກາຣູປານິ. ຆຣາວາສກມ຺ມເມວ ປຎ຺ຈພລິກຣຓທສອຕ຺ຖຏ຺ຐານຠາວໂຕ ໂລກຍາຕ຺ຣາຍ ຈ ສມ຺ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ເຫຕຸຠາວໂຕ ຆຣາວາສກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໔);

ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈູຬນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ວິຍ.

໔໖໔. ອໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕິຕໍ ວາຓິຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວິຍ ອປາຍຠູຕໍ ກສິກມ຺ມໍ ນິທສ຺ສນຠາເວ ຐເປຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ຍຖາ ກສິ…ເປ… ເອວໍ ຆຣາວາສກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕ ອໂຫສີຕິ ໂສ ກິຣ ພຫູ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎໍ ກາເຣສິ. ອຸປຣີຕິ ‘‘ອຸປຣິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວເທຫີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສມເຍນ ອາຈິກ຺ຂາປິໂຕປິ ຍຖາ ອຸປຏ຺ຐິຕເມວ ກເຖຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ – ‘‘ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ຍຎ຺ເຎ ໂທໂສ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກເຬວຣໍ ສຸສານໍ ເນຕຸໍ ນາທໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຎາຕເກຫິ ສຫສ຺ເສ ທິນ຺ເນ ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕຸໍ ອທໍສຸ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ຉຕ຺ຕິໍສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ເອກາ ວຕ຺ຖໍ ອທາສິ, ເອກາ ຄນ຺ຘໍ, ເອກາ ສຸມນມາລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕໍ ຕໍ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ ສຫສ຺ສອຈ຺ຉຣາປຣິວາຣິກາ, ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ເວຊຍນ຺ຕຣຖໍ ເປເສຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາປິເຕນ ຄຸຕ຺ຕິລາຈຣິຍຠູເຕນ ມຫາໂພຘິສຕ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກລາຍ ຄຸຕ຺ຕິລວິມານກຖາຍ ທີເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວຓິຊ຺ຊກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ວິປຊ຺ຊມານາກາໂຣ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ວິປຊ຺ຊມານໍ ອປ຺ປຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສີເລສຸ ອປຣິປູຣກາຣິໂນຕິອາທິ ຕສ຺ສ ວິປຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຌານາທິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຠິຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາທິສຸຂສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີລສມ຺ປທາທິສຸຂສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ ປເຄວ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈາຄສີເສນາຕິ ປຘານຠູເຕນ ຈາເຄນ ທາເນນ ຕໍ ອວສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ເຕ ນ ໂກຈິ ອຜາສຸກຠາໂວຕິ. ອຸຊຸກໍ ກຕ຺ວາ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ, ສມ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕປຈຣິຍນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣຓໍ, ຕປຈຣິຍຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຄ຺ຄຫຓາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາວໂຕ.

໔໖໖. ອຊານນຠາວນ຺ຕິ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ. ຠຄວໂຕ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ສເທວເກ ໂລເກ ຊລຕເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເຕລໍ ວິຍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ນ ເມ ອິທໍ ປຕິຣູປໍ, ຕໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ໂຠ, ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຈ຺ຈາຫຣິຕຸໍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອປຫຣິຕຸໍ. ເສຕໂປກ຺ຂຣສທິໂສຕິ ປຸຓ຺ຑຣີກປຕ຺ຕສທິສວຓ຺ໂຓ. ສຸວຏ຺ຏິຕາຕິ ວຏ຺ຏຠາວຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸວຏ຺ຏາ. ນາມກໍເຍວາຕິ ນາມມຕ຺ຕເມວ ວຈນມຕ຺ຕເມວ. ຕຖາຠູຕານໍ ຠາວສ຺ສປິ ອຠາເວນ ນິຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາມ-ສທ຺ໂທ ນິຫີນປຣິຍາໂຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ລາມກໍເຍວາ’’ຕິ.

໔໖໗. ກຕມາ ວາຈາ ເຕສໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ເຕສໍ ຈງ຺ກິຍາທີນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລານໍ ວຸຈ຺ຈມານວິຠາຄາສຸ ວາຈາສຸ ກຕມາ ວາຈາ ເສຍ຺ໂຍຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ອວິລງ຺ຆິຕສາຘຸມຣິຍາທາຍ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລກໂວຫາເຣນາ’’ຕິ. ມນ຺ຕາຕິ ມນ຺ຕາສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຸລຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ເຫຕຸສຎ຺ຫິຕໍ. ຕໍ ປນ ເອກໍສໂຕ ຍຸຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ກາຣຓນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ອາວຸໂຕຕິອາທີສຸ ອາທິໂຕ ອຠິມຸຂໍ ຎາຓຄຕິຍາ ວິພນ຺ຘເນນ ອາວຸໂຕ, ອາວຣິເຍນ ວິເສສໂຕ ຎາຓຄຕິຍາ ນິພນ຺ຘເນນ ນິວຸໂຕ, ເອວໍ ໂອຜຸໂຏ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອນທ຺ໂຘ ຉາທິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປລິເວຐິໂຕ’’ຕິ.

໔໖໘. ສເຈ ເອຕໍ ກາຣຓມຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນິສ຺ສຏ຺ຐຕິຓກຏ຺ຐຸປາທາໂນ ອຄ຺ຄິ ຊລຕີ’’ຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ສເຈ ອຕ຺ຖິ ຍທິ ສິຍາ, ໂສ ອປໂຣ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທາໂນ ອຄ຺ຄິ ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ. ສໂທໂສ ສາທີນໂວ ສປຣິກ຺ກິເລໂສ. ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຸປກ຺ກິເລສາຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ສຸທ຺ໂຘ. ຊາຕິ ອາທີນໍ ອຠາເວນາຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍານໍ ກມ຺ມກິເລສານໍ ນິຄ຺ຄເມນ.

໔໖໙. ນ ນິຈ຺ຈລາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈລາ ອກມ຺ປິຍາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕໍ ໂທສໍ ຕໍ ອູນຕາໂທສໍ.

ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອສຕີຕິ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊກມຸສາວາເທ ອສຕິ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ອທາຕຸກາມຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາທຠາວສ຺ສ ວິປຣີໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຖາ ຫິ ອິຕໂຣ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ໂວຫຣິຕພ຺ພໂຕ ວຬຎ຺ຊກມຸສາວາໂທຕິ ອາຫ. ນ ກທາຈິ ມຸສາວາທີຕິ ທ຺ເວ ກຖາ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ພາຫິຣການໍ ອນວຊ຺ຊຕປສມ຺ມຕາຍປິ ນິສ຺ສິໂຕຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອາຫ ‘‘ສີລວາ ຕປນິສ຺ສິຕໂກ ໂຫຕິ’’ຕິ. ວິວຏມຸຂາ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນມຓ຺ຑິຕາ ສພ຺ພໂສ ສຊ຺ຌາຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣຕິ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ນິຈ຺ຈໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໗໐. ຈິຣໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ນິຄ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣກາເລ. ນ ສພ຺ພໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ໂມຫໂຕ ມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຖາ ກຣຓໂຕ. ຈິຣາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກຖນສ຺ສ ຈິຣາຍນໍ. ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອສປ຺ປຏິຠານໍ. ຕໍ ປນ ສອຸປມາຫ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ກາຍພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ປມາຓກຣານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ເຕສໍ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປ຺ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ຣູປາຣູປາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ວິເສສໂຕ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຠາວນາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຸປີ’’ຕິອາທິ. ນິຣີຫກຕ຺ຕາ ຍຖາ ອປ຺ປມາຓສມຎ຺ຎາ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປມາຓໍ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ໂອຫີຍຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກຕູປຈິຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຍຖາຘິຄເຕ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌາເນ ອປຣິຫີເນ ຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາສີເທຕ຺ວາ ປສ຺ເສ ໂອຫີຍກໍ ກຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາເວນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ລຄ຺ຄິຕຸນ຺ຕິ ອາວຣິຕຸໍ. ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ເຂເປຕ຺ວາ. ກມ຺ມສ຺ສ ປຣິຍາທິຍນໍ ນາມ ວິປາກຸປ຺ປາທພນ຺ຘນເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.