໘. ວາເສຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໕໔. ຊາຕິໍ ໂສເຘຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຫວາສີນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິຣິຍາ ປຣາເຘນ ວາ ອສາຣຸປ຺ປຕ຺ເຕນ ວາ ຊາຕິຍາ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ອາສງ຺ກາຍ ຕໍ ໂສເຘຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ມນ຺ເຕ ໂສເຘຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມນ຺ຕວຈເນ ອາຈຣິຍມຕິໂຈທນາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາກ຺ເຍນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ສໍສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ໂສເຘຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣາຕິ ເວມຊ຺ເຌ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຖວາ ອນ຺ຕຣາສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ກຖາຕິ ວຈນໍ ອວຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຂນ຺ຕີເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວ ‘‘ສີລວາຕິ ຄຸຓວາ’’ຕິອາຫ. ເຕຫິ ສີລສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນກາເລປິ ‘‘ສີລວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ປນ຺ນສີລຕ຺ຕາ ວາ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີລວາຕິ ຄຸຓວາ’’ຕິ. ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສາຘຸ ອາຈາຣວຕ຺ໂຕ.

໔໕໕. ສິກ຺ຂິຕາຕິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ສິກ຺ຂິຕາ ຕຸມ຺ເຫ, ນ ທານິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຎ຺ຎາຕາຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຐິຕາ.

ເວທຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອຊ຺ຌຍນ຺ຕີຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິເວທານ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຍ ເວເທ ອຓນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຍນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເຕສໍ. ຍໍ ເອກໍ ປທມ຺ປິ ອກ຺ຂາຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ເກວລິໂນ ອຘິຍິໂນ ອປ຺ປປໂຍເຄນ. ນິຏ຺ຐາຄຕມ຺ຫາຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຕາ ອມ຺ຫາ ເຕວິຊ຺ຊາຍ ສກສມຍສ຺ສ ກຖເນ.

ມໂນກມ຺ມໂຕ ຫິ ວຕ຺ຕສມ຺ປທາຕິກາຣຓູປຈາເຣນາຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຂຍາຕີຕນ຺ຕິ ວຑ຺ຒິປກ຺ເຂ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ກປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຈນ຺ໂທ ວຑ຺ຒຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຂີຍຕີຕິ. ວນ຺ທມານາ ຊນາ ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖທສ຺ສເນນາຕິ ວິວຣເຓນ ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ຫຸຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ.

໔໕໖. ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຈິນ຺ຕາຕິ – ‘‘ກິໍ ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ ອຸທາຫຸ ຠວຕິ ກມ຺ມຸນາ’’ຕິ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຈາໂຣ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ. ຊາຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕິຓຣຸກ຺ຂກີຏປຏງ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂລເກ ຊາຕິວິຠງ຺ຄໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ປຏິຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາ ຫິ ຊາຕິໂຍຕິ ອິທໍ ກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ອິມາ ຊາຕິໂຍ ນາມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສິຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິວິຠງ຺ຄໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີຕິ.

ຍສ຺ມາ ອິຘ ອຸປາທິນ຺ນກຊາຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຠາເວນ ອາຄຕາ, ຕສ຺ສາ ປນ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ອິຕຣາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊາຕິວິຠງ຺ຄໍ ປາຓານ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ເຕສໍ ປາຓານໍ ຊາຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ນິທສ຺ສິຕພ຺ເພ ກຖິຍມາເນ. ຕສ຺ສາຕິ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ. ກາມໍ ‘‘ເຕສໍ ໂວຫໍ ພ຺ຍກ຺ຂິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ມາຓເວ ນິສ຺ສາຍ ເທສນາ ອາຄຕາ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ຊານາຫີ’’ຕິອາທິນາ ວາເສຏ຺ຐເມວ ອາລປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຕເມວ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ປມຸຂໍ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສາຕິ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ. ຊາຕິເຠໂທ ຊາຕິວິເສໂສ, ຊາຕິຍາ ເຠໂທ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕິ ນິທສ຺ສເນນ ວິຠູຕຠາວໍ ອາປາທິເຕນ ປຏິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠູຕຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອາມ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກມ຺ມນານຕາຍ ເອວ ອຸປາທິນ຺ນນານຕາຍ ປຏິກ຺ເຂປປທເມຕໍ, ນ ພີຊນານຕາຍ ອນຸປາທິນ຺ນນານຕາຍ ປຏິກ຺ເຂປປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕໍຕໍໂຍນິຂິປນມຕ຺ຕໍ ກມ຺ມສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍໍ, ຕໍຕໍໂຍນິນິຍຕາ ປນ ເຍ ວຓ຺ຓວິເສສາ, ເຕ ຕໍຕໍໂຍນິສິທ຺ຘິຍາວ ສິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ປນ ໂຍນິຂິປນກມ຺ມໍ ຕໍຕໍໂຍນິວິສິຏ຺ຐ-ວິເສສາຠິຠູຕາຍ ປໂຍຄນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ, ອສໍມຸຈ຺ຉິຕາຍ ເອວ ວາ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອຠິສງ຺ຂຕເມວາຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ວິນາ ຜລວິເສສາຠາວໂຕ ເອຕໍ ສມີຫິຕກມ຺ມໍ ປຕ຺ຖນາທີຫິ ຈ ຠິນ຺ນສຕ຺ຕິຕໍ ວິສິຏ຺ຐສາມຕ຺ຖິຍໍ ວາ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິວິສິຏ຺ຐຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊາຍຕິ, ເອວໍ ໂຍນິຂິປນຕໍໂຍນິນິຍຕວິເສສາວຫຕາ ໂຫຕີຕິ. ເຖເຣນ ຫິ ພີຊນານຕາ ວິຍ ກມ຺ມນານຕາປິ ອຸປາທິນ຺ນກນານຕາຍ ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຈທນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍວິເສສວິສິຏ຺ຐາ ກມ຺ມນານຕາ ປນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນານາວຓ຺ຓາຕິ ນານປ຺ປກາຣວຓ຺ຓາ. ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ໂລເກ ອຠິຎ຺ຎາຕຕິຓຊາຕິຠາວໂຕ ວິເສເສນ ຄຍ຺ຫຕິ ອຠິຎ຺ຎາຕໂສຕນເຍນ. ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວາຕິ ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ, ຊາຕິຍາວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຈ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທີສຸ ວິຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຊາຕິນິຍຕສ຺ສ ລິງ຺ຄສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ, ປິວນຠຸຎ຺ຊນກຖນຫສນາທິກິຣິຍາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາເວນ ເອກນ຺ຕິກລິງ຺ຄນິຍຕາຍ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນາທິໍ ວິນາ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ ຈ. ວຈີເຠເທເນວາຕິ ອາຫຈ຺ຈວຈເນເນວ.

ກີເຏ ປຏງ຺ເຄຕິອາທີສຸ ຊາຕິນານຕາ ລພ຺ຠຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎລິງ຺ຄວິສິຏ຺ຐຕາທສ຺ສນາ. ກຸນ຺ຖາ ກີຏກາ, ຂຊ຺ຊຂາທກາ ກິປິລ຺ລິກາ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຸຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຸຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ປຏຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວາ ປຏງ຺ຄາ, ນ ຂຸທ຺ທກປາຓກາ ກີຏາ ນາມ. ເຕສມ຺ປິ ກີຏການໍ.

ກາຬກາທໂຍຕິ ກລນ຺ທກາທໂຍ.

ອຸທຣໍເຍວ ເນສໍ ປາທາ ອຸທເຣເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊນໂຕ.

ສຎ຺ຎາປຸພ຺ພໂກ ວິຘິ ອນິຈ຺ໂຈຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸທເກ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ປຕ຺ຕສມຸທາເຍ ປກ຺ຂສທ຺ໂທຕິ ‘‘ປຕ຺ເຕຫິ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາໂຍ ອຕ຺ຖິ.

ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຊາຕິວເສນ ນານາ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖ ປທຕ຺ເຖ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອທິສໍ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເອທິສນ຺ຕິ ນິຍໂມ ອຕ຺ຖິ ຍຖາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມິຄາທີນ’’ນ຺ຕິ ອິທເມວ ວາກ຺ຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເນຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສໍງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຄມນວຈນສ຺ສ ອຍໍ ໂຍຊນາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໕໗. ໂວກາຣນ຺ຕິ ໂວກຣຓໍ, ເຍນ ວິສິຏ຺ຐຕາຍ ນ ໂວກຣີຍຕິ ຊາຕິເຠໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຣກ຺ຂາທິອຸປຊີວເນນ ອາຊີວວິປນ຺ໂນ, ຫິໍສາທິນາ ສີລວິປນ຺ໂນ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕຕາທິນາ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນຕິ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ວິເສເສ ນິວິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕຣກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຄຕິ ຫິ ປຖວິຍາ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິປ຺ປໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໍ. ປເຣສໍ ອີສນຏ຺ເຐນ ຫິໍສນຏ຺ເຐນ ອິສ຺ໂສ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອິສ຺ໂສ ໂຍຘາຊີວິໂກ, ອິສ຺ສສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຫຣຓໍ, ອຸສຸໍ ສຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕາ ຊີວິກາ ອິສ຺ສຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາວຸຘຊີວິກ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສ ຊີວິກາ, ຕເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸສຸຎ຺ຈ ສຕ຺ຕິຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເວໂທ, ຕໍ ອຓຕິ ຊານາຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຊານນຎ຺ຈ ໂປຣາເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຫິຕນິຍາເມນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກໂຕປສເມນ ອນຸຏ຺ຐານຕເປນ ຍຖາ ‘‘ອາຊີວສີລາຈາຣວິປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິເກຫິ ໂລກິຍປຓ຺ຑິເຕຫິ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມເຍນ…ເປ… ສາເຘຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ອາຊີວສີລາຈາຣວິປນ຺ນສ຺ສ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາເວ ສຕິ ນ ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ຄຸເຓຫິ ປນ ອາຊີວສີລາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຸຓານໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວກຣຓໂຕ ຈຕຸວຓ຺ຓວິຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກຸເລ ຊາໂຕ ໂຍ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຄຸຓວາ, ໂສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ພາຫິຕປາປຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາເວ ຎາໂຍຕິ, ເອວໍ ຎາຍໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ. ນນ຺ຕິ ຕເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຎາຍໍ. ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓິຕາຍາຕິ ມາຕຸຍາ ອຸຠໂຕສຸຊາຕຕາທິກຸລວຓ຺ເຓນ ສໍວຓ຺ຓິຕາຍ ປສຕ຺ຖາຍ ຍຖາຣູປາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມາຕາ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕຖາຣູປາຍ ມາຕຣິສມ຺ຠູໂຕ. ເອເຕນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍນີນໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິເສສນິຏ຺ຐາ ກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ວິເສເສນາ’’ຕິ. ເອວໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິເສສນິຏ຺ຐາວເສນ ‘‘ໂຍນິຊໍ ມຕ຺ຕິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ວິເສສໂຊຕນາວເສເນວ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ຍາຈາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິສຸທ຺ຘອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕາ ໂຍນິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ຐຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕາ ຍາ ຈາຍໍ ໂຍນິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕປິ ຊາຕສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ໂຍນິໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ມາຕາເປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ.

ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ສມຸທາຍຠູຕາ ມນຸສ຺ສາ ຣາຄາທິນາ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຣາຄາທິນາ ສຫ ກິຎ຺ຈເນນາຕິ ສກິຎ຺ຈໂນ. ຕເຖວ ຣາຄາທິສງ຺ຂາເຕນ ປລິໂພຘນຏ຺ເຐນ ສຫ ປລິໂພເຘນາຕິ ສປລິໂພໂຘ. ສພ຺ພຄຫຓປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ອຸປາທານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ຍສ຺ມາ ພາຫິຕປາໂປ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ພຫິກຕປາໂປ, ຕສ຺ມາ ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວຣູໂປ ເອຕິສ຺ສາ ກຖາຍ ອຸປເທໂສ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໕໘. ຄຫິຕທຓ຺ເຑສູຕິ ປເຣສໍ ທຓ຺ເຑນ ວິເຫຐນໍ ອນິຘາຍ ອາທິນ຺ນທຓ຺ເຑສຸ.

໔໕໙. ກິຎ຺ຈິ ຄຫຓນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຄາຫາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຄາຫໍ.

ເຍນ ກາມຠເວນ ມານຸສເກຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ຍຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ມານຸສກໍ ໂຍຄໍ. ‘‘ມານຸສກໍ ໂຍຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອສ ນໂຍ ‘‘ທິພ຺ພໂຍຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສພ຺ພກິເລສໂຍເຄຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ.

ຣຕິນ຺ຕິ ອຠິຣຕິໍ ອາສຕ຺ຕິໍ. ກຸສລຠາວນາຍາຕິ ກາຍຠາວນາທິ ກຸສລຘມ຺ມຠາວນາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ. ວີຣິຍວນ຺ຕນ຺ຕິ ວີຣິຍສພ຺ຠາເວນ ວີຣໍ ນິທ຺ທິສຕິ, ວີຣຠາໂວ ຫິ ວີຣິຍນ຺ຕິ.

ສຸນ຺ທຣໍ ຐານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສຸນ຺ທຣາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣິຍປຏິປຕ຺ຕິຍາ.

ນິພ຺ພຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣິໂຍສານໍ. ອຕີເຕຕິ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສ. ກິຎ຺ຈນກາຣໂກຕິ ປລິໂພຘເຫຕຸຠູໂຕ.

ອເສກ຺ເຂ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ມຫນ຺ເຕ ຄຸເຓ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຣານໍ ວິຊິຕຕ຺ຕາ ວິຊິຕວິຊຍໍ.

໔໖໐. ອິທໍ ອຊານນ຺ຕາຕິ ‘‘ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ອິທໍ ໂລກສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕາ. ເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນາມ ຕຕິຍໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສໍ ຊເນນ຺ຕິ, ສາວ ເນສໍ ທິຏ຺ຐິ. ກຕໍ ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ປຣິກປ຺ປນວເສເນວ ກຕໍ ຐປິຕໍ ຕທຸປຈິຕໍ, ນ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄນ. ສມຸຈ຺ຈາຕິ ສມ຺ມຸຕິຍາ. ກາ ປນ ສາ ສມ຺ມຸຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ, ໂລກສມຎ຺ຎາເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຊານນ຺ຕານໍ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ເອວໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂນ ເຈ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ປນ ອສນ຺ຕມ຺ປິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສນ຺ຕຕາເຍວ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ, ເຕສມຍໍ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ປກປ຺ປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ນາຠິນິເວເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໓໑). ອຊານນ຺ຕາ ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ໂນ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ – ‘‘ນ ໂນ ສມໍ ອຕ຺ຖິ ຕຖາຄເຕນາ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໖.໓) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຊານນ຺ຕາວ ເອວໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ.

ນິປ຺ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຸຊຸກເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈີ’’ຕິ ປຣິຍາຍວເສນ. ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ເຘນ ຊາຕິວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມທ຺ເຘນ ກມ຺ມວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປຑ຺ຒຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ‘‘ກສ຺ສໂກ ກມ຺ມຸນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາຍ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ, ປຈ຺ຉິເມ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣຓໂຕ ອຕ຺ໂຖ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກສິກມ຺ມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສິປ຺ປກມ຺ມວາຓິຊາທິ ສງ຺ຄໂຫ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຘານວຈນວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາເປກ຺ຂາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອິມິນາ ປຈ຺ຈເຍນ ເອຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໗໐) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໗໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມານາວມານາຣຫກຸເລຕິ ສມ຺ມານາຣເຫ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸເລ, ອວມານາຣເຫ ຈຓ຺ຑາລາທິກຸເລ ກມ຺ມວເສນ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈມາໂນກາສກຣຕາຍ ວິນາ ຕາທິສາຍ ອຸຈ຺ຈນີຈກຸລນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ອຑ຺ຒທລິທ຺ທຕາທິ ອຎ຺ຎາປິ ຫີນປຓີຕຕາ.

ກມ຺ມຸນາຕິ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ໂລກປຊາສຕ຺ຕສທ຺ເທຫິ ເອໂກ ເອວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ເສສສທ຺ເທຫິປິ, ອຘິປ຺ປາຍວິເສໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຣິມປເທນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາຍໍ ໂລໂກ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິໂຕ ກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນ ຫິ ສນ຺ນິຫິຕກາຣຓານໍ ຜລານໍ ອຎ຺ເຎນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິເສໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາທີສຸວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂລກສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາຕິ ‘‘ກມ຺ມຸນາ ຫິ ຕາສຸ ຕາສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕິເຍນ ‘‘ອຍໍ ໂລໂກ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ປຠວກມ຺ມຸນາ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຄເມຕິ.ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສູຈນຎ຺ຫິ ນິຄມນໍ. ຕໍ ປນ ນິຍມຕ຺ຖໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ເມເນວ ພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖນ ປເທນ. ຍາຍໂຕຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ. ນິພ຺ພຕ຺ຕໂຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ. ປວຕ຺ຕໂຕຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ.

ຘຸຕຘມ຺ມາ ວິເສສໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ສນ຺ຕຕ຺ຕວເສນ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕເປນາຕິ ຘຸຕງ຺ຄຕເປນາ’’ຕິ. ເມຖຸນວິຣຕິ ວິເສສໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສາ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາຕິ ເມຖຸນວິຣຕິຍາ’’ຕິ. ເອເຕນາຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕເປນາ’’ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ເຕນ. ເສຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຕ຺ຕເມນ. ສໍກິເລສວິສຸທ຺ຘິຍາ ປຣິສຸທ຺ເຘນ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຠາວໍ ເສຏ຺ຐຠາວໍ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສກ຺ໂກ ຈາຕິ ສກ຺ກຄຣຸການໍ ສກ຺ໂກ ສກ຺ເກນປິ ຄຣຸກາຕພ຺ພໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸການໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ຄຣຸກາຕພ຺ພໂຕ. ວິຊານຕນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວິເສສໍ ຊານນ຺ຕານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ. ອວິຎ຺ຎຸໂນ ຫິ ອປ຺ປມາຓໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕານ’’ນ຺ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ວາເສຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.