໒. ເສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໙໖. ເກຓິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ປຸພ຺ເພ ເກຓິຍາ ຊີວິກາກປ຺ປນໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊຏິໂລຕິ ຊຏາຘໂຣ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິກຕ຺ຕາ ໂກຏິສາຣຕາຍ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ. ປໂຍເຊຕ຺ວາ ນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວສຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ກາມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕີຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ສຸສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ກຣາທີຫິ ເຈວ ມຣິຈສິງ຺ຄີເວຣາທີຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິສງ຺ຂຕໍ.

ປຏິກ຺ເຂປປສນ຺ນຕາຍາຕິ ອໂຫວຕາຍໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ໂຍ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນປິ ນ ສາທິຍຕີຕິ ອຸປນິມນ຺ຕິຍມານສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປສນ຺ນຠາວໂຕຕິ. ຕໍ ກຖໍ? ວິຣຸທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອກາຣຓເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໓໙໘. ກປ຺ປສຫສ຺ເສຫິປິ…ເປ… ອໂຫສີຕິ ອິທໍ ນານຸສ຺ສວສິທ຺ຘໍ ອນຸມານຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປເທຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປທປ຺ປມາເຓ’’ຕິ. ປຊ຺ຊຕິ ນິກ຺ຂິປຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ປທໍ ປກຕິຍາ ປາທນິກ຺ຂິປຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ ປເທ. ກີຬາປສຸຕຕາທິນາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕຈາຣິກນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໓໙໙. ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍາຕິ ອນູນຕາຍ. ອຫີນງ຺ຄຕາຍາຕິ ອເວກລ຺ລຠາວໂຕ. ໂຣຈຕີຕິ ຣຸຈິ, ເທຫປ຺ປຠາ, ໂສຠຓາ ຣຸຈິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຣຸຈິ. ອາໂຣຫສມ຺ປຕ຺ຕິ ກາຍສ຺ສ ປມາຓຍຸຕ຺ຕອຸຈ຺ຈຕາ. ປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິ ກິສຖູລຠາວວຊ຺ຊິຕປຣິຓາຫຕາ. ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິ ອວຍວານໍ ສຸສຓ຺ຐິຕຕາ. ຈາຣຸທສ຺ສໂນຕິ ປິຍທສ຺ສໂນ ເຕນາຫ ‘‘ສຸຈິຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ສຸວຓ຺ຓສທິສວຓ຺ໂຓຕິ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສິລານິຆໍເສເນວ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຆນສຸວຓ຺ຓຣູປວຓ຺ໂຓ. ມຫາປຸຣິສຠາວໍ ພ຺ຍຎ຺ເຊນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ, ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນາເນວາ’’ຕິ.

ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸຣຸຈີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາທິຈ຺ໂຈວ ວິໂຣຈສີ’’ຕິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈາຣຸທສ຺ສໂນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓສີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກລ຺ຍາຓທສ຺ສໂນ ຠິກ຺ຂຸ ກຎ຺ຈນາຠຕ຺ຕໂຈ’’ຕິ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣຄາຖາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ສາຕິສຍໍ ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ເຓ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓິໂນຕິ ປເທນ ສນ຺ຕໍ ປກາເສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕມສາຣຖີຕິ ເສຏ຺ຐປຸຣິສສາຣຖິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ພຸວນສຓ຺ຑມຓ຺ຑິຕຕາຍ ຊມ຺ພຸທີໂປ ‘‘ຊມ຺ພຸສຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິສ຺ສຣິຍນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍໍ.

ຊາຕິຂຕ຺ຕິຍາຕິ ຊາຕິມນ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍາ. ຣາຊາຠິຣາຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ປູຊຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຊູນໍ ປູຊນີໂຍ’’ຕິ.

ອປ຺ປມາຓາຕິ ອປຣິມາຓາ ໂລກຘາຕຸໂຍ. ‘‘ຍາວຕາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອນຸຕ຺ຕຣຠາວໍ ‘‘ຍາວຕາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຣາຊຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສ຺ວາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ເມນາຕິ ປຏິເວຘຘມ຺ເມນ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣເນວາ’’ຕິ. ອນຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ວິສິຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕເມນ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຘມ຺ເມນາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ເມນາຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມນາຕິ ເທສນາຘມ຺ເມນ ອາຓາຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕມີຕິ ໂຍຊນາ. ເທສນາຎາຓປຏິເວຘຎາຓວິຠາຄໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກເມວ ວາ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ປຏິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ.

ຕຖາຄເຕນ ຊາໂຕຕິ ຕຖາຄເຕນ ເຫຕຸນາ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ອນຸຊາໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ຕຖາຄຕນ຺ຕິ ຈ ອຸປໂຍຄວຈນເມວ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອນຸ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ຖໂຊຕໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຄຕໍ ເຫຕຸໍ ອນຸຊາໂຕ’’ຕິ. ອວຎ຺ຎາຕພ຺ພຠາເວນ ຊາໂຕຕິ ອວຊາໂຕ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ປຸຣິສນ຺ຕກລິ ອວຊາໂຕ’’ຕິ. ປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ໂອວາທານຸສາສນິຍໍ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ອນຸຊາໂຕ ຕຖາຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຫ.

ວິຊ຺ຊາຕິ ມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ມຄ຺ໂຄ ຠາເວຕພ຺ເພນ ຄຫິໂຕຕິ? ສຈ຺ຈໍ ຄຫິໂຕ, ສພ຺ເພ ຈ ປນ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ວິຊ຺ຊາຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມິນາ ວາ ນເຍນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຜເລນ ວິນາ ເຫຕຸຠາວສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ ເຫຕຸວຈເນນ ຜລສິທ຺ຘິ, ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ສມ຺ປາປເນນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຕຓ຺ຫາຍ ສມຸທຍຠາໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຫິຕເມວ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຸຕ຺ຕເຫຕຸນາຕິ ຍຸຕ຺ຕິຍຸຕ຺ເຕນ ເຫຕຸນາ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ສາເຘຕິ ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘເນເນວ ຈ ຕສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖວຈນຎ຺ເຈຕໍ, ປໂຍຄວຈນານິ ປນ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຖາ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສໂນ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອວິປຣີຕມາຈິກ຺ຂຕິ ຍຖາຫໍ ສພ຺ພມຄ຺ຄເທສໂກຕິ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ? ມຫາກຣຸຓາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ມຫາວິສຍໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອໂກມ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພາຠິຠູ ສພ຺ພວິທູຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທີນິ (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ກຖາ. ໔໐໕) ສຸຕ຺ຕປທານິ ອິທເມວ ຈ ສຸຕ຺ຕປທໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ.

ສລ຺ລກນ຺ຕໂນຕິ ສລ຺ລານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂຣຄສ຺ສາຕິ ກິເລສໂຣຄສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິ ອປຸນປວຕ຺ຕິປາທເນນ ຕິກິຈ຺ຉນໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວາ ເສຏ຺ຐໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ເອວໍ ອາຄຕາຍາຕິ ອິມິນາ –

‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ, ທຸຕິຍາ ອຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ຕຕິຍາ ຂຸປ຺ປິປາສາ ເຕ, ຈຕຸຕ຺ຖີ ຕຓ຺ຫາ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ຖິນມິທ຺ຘໍ ເຕປຎ຺ຈມໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ເຕ, ຉຏ຺ຐາ ຠີຣູ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ສຕ຺ຕມີ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເຕ, ມກ຺ໂຂ ຖມ຺ໂຠ ເຕ ອຏ຺ຐໂມ.

ລາໂຠ ສິໂລໂກ ສກ຺ກາໂຣ, ມິຈ຺ຉາລທ຺ໂຘ ຈ ໂຍ ຍໂສ;

ໂຍ ຈຕ຺ຕານໍ ສມຸກ຺ກໍເສ, ປເຣ ຈ ອວຊານຕິ;

ເອສາ ນມຸຈິ ເຕ ເສນາ, ກຓ຺ຫສ຺ສາຠິປ຺ປຫາຣິນີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໓໘-໔໔໑);

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນວວິຘໍ ເສນໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ອນຸປ຺ປາທຕາປາທເນນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ກຸໂຕຈິ ອຠໂຍ ນິພ຺ຠໂຍ.

ສຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ເຍນ ເຍນ ອຘິຄໂຕ, ເຕນ ເຕນ ປຣສທ຺ຘາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ຫິຕ຺ວາ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາເຓເນວ ສາມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປສຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິ. ຍຖາ ຣເຖນ ຊຍຕີຕິ ຣຖິໂກ, ເອວໍ ອິທໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິຍາ ຊຍຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ. ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທິຏ຺ຐເມວ ສນ຺ທິຏ຺ຐໍ, ສນ຺ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ອຣຫຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຍຖາ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ອຣຫຕີຕິ ວຕ຺ຖຍຸຄິໂກ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ຜລທານໍ ສນ຺ຘາຍ ນາສ຺ສ ກາໂລຕິ ອກາລໍ, ອກາລເມວ ອກາລິກໍ, ນ ກາລນ຺ຕຣໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຜລໍ ເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ປວຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ຜລໍ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລປ຺ປທາເນ ປກຏ຺ໂຐ ກາໂລ ປຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ກາລິໂກ, ໂລກິໂຍ ກຸສລຘມ຺ໂມ, ອິທໍ ປນ ສມນນ຺ຕຣຜລຕ຺ຕາ ນ ກາລິກໍ.

໔໐໐. ‘‘ມຫາຍຎ຺ຎໍ ປວຕ຺ຕຍີ’’ຕິອາທີສຸ ເກວລໍ ທານຘມ຺ມາທີສຸ ຍຎ຺ຎປຣິຍາຍສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍຎ຺ຎາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫິ ‘‘ອຄ຺ຄິມຸຂາ ເທວາ’’ຕິ ອຄ຺ຄິຊຸຫນປຸພ຺ພກໍ ຍຎ຺ຎໍ ວິທຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຄິຊຸຫນປ຺ປຘານາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ‘‘ຠູຣ຺ຠຸວ? ສ຺ວ?’’ ອິຕິ ສາວິຕ຺ຕີ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ມຸຂໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ. ‘‘ມຸຂມິວ ມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອິຘາປິ ປຘານປຣິຍາໂຍ ມຸຂສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ເສຏ຺ຐໂຕ ຣາຊາ ‘ມຸຂ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອາຘາຣໂຕຕິ ໂອຄາຫນ຺ຕີນໍ ນທີນໍ ອາຘາຣຠາວໂຕ ປຏິສຣຓໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ສຎ຺ຎາຓໂຕຕິ ຈນ຺ທໂຍຄວເສນ ອຊ຺ຊ ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍນໂຕ. ອາໂລກກຣຓໂຕຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາໂລກກຣຓໂຕ. ໂສມ຺ມຠາວໂຕຕິ ສີຕຫິມວາສີຕວາຕູປກ຺ຂຣຠາວໂຕ. ຕປນ຺ຕານນ຺ຕິ ທີປສິຂາ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອສນິວິຈກ຺ກນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ວິຊ຺ຊລນ຺ຕານໍ. ອາຍມຸຂໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາເວນ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ. ເຕ ສຣຓສ຺ສາຕິ ເຕ ສຣຓສ຺ສ ຈ, ເຕ ສຣຓຠາວມູລກຕ຺ຕາ ອິຕຣທ຺ວຍສ຺ສ ຈ, ຍຖາວຸຕ຺ຕ ເຕ-ປເທນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໂຕ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ສຣຓສ຺ສ ອໂຫ ອານຸຠາໂວ’’ຕິ. ອາວຸຕ຺ຕິວເສນ ວາ ເຕ ສຣຓສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ – ຕຸຍ຺ຫໍ ສຣຓຠູຕສ຺ສ ຈ ອິຕຣສຣຓສ຺ສ ຈ ອານຸຠາໂວຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.