໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘໓. ‘‘ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໓໘) ອຸຬາຣຕາ ວິສໂຍ, ‘‘ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕີ’’ຕິອາທີສຸ ສມ຺ພຫຸລຠາວວິສໂຍ, ອິຘ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ມຫຕາຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສລ຺ເລຂປວິເວກອສໍສຄ຺ຄວີຣິຍາຣມ຺ຠາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎສງ຺ຆາຕສງ຺ຂາເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໑; ໓.໙໙໘, ໑໐໐໔) – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ທິຏ຺ຐິສີລານໍ ນິຍຕສຠາວຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕາ, ປເຄວ ສກທາຄາມິອາທໂຍ. ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໑; ປຣິ. ໒໗໔) ຕຖາຣູເປຫິ ສີເລຫິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ວຈນໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຠາໂວ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ໂອຏ຺ຐປຫຕກຣຓວເສນ ອຕ຺ຖວິຠາຄວເສນ. ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຆຓ຺ຑູຕິ ວຈນີຍວາຈກຠາເວນ ອຕ຺ຖໍ ສທ຺ທຎ຺ຈ ຂຓ຺ຑຕິ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ເສຕີຕິ ນິຂຓ຺ຑຸ. ໂສ ເອວ ອິຘ ຂ-ກາຣສ຺ສ ຆ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຆຓ຺ຑູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຏຕິ ຄເມຕິ ກິຣິຍາທິວິຠາຄໍ, ຕໍ ວາ ອນວເສສປຣິຍາທານໂຕ ຄເມນ຺ໂຕ ປູເຣຕີຕິ ເກຏຸຠໍ. ເວວຈນປ຺ປກາສກນ຺ຕິ ປຣິຍາຍສທ຺ທທີປກໍ, ເອເກກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອເນກປຣິຍາຍວຈນວິຠາວກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອເນເກສມ຺ປິ ອຕ຺ຖານໍ ເອກສທ຺ທວຈນີຍຕາວິຠາວນວເສນປິ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຈີເຠທາທິລກ຺ຂຓາ ກິຣິຍາ ກປ຺ປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ກິຣິຍາກປ຺ໂປ, ໂສ ປນ ວຓ຺ຓປທສມ຺ພນ຺ຘປທຕ຺ຖວິຠາຄໂຕ ພຫຸວິກປ຺ໂປຕິ ອາຫ ‘‘ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ມູລກິຣິຍາກປ຺ປຄນ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ສຕສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ ນລຈຣິຍາທິປກຣຓໍ. ຐານກຣຓາທິວິຠາຄໂຕ ນິພ຺ພຈນວິຠາຄໂຕ ຈ ອກ຺ຂຣາ ປເຠທີຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠທາ, ສິກ຺ຂານິຣຸຕ຺ຕິໂຍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ເວທານໍ. ເຕ ເອວ ເວເທ ປທໂສ ກາຍຕີຕິ ປທໂກ. ຕໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ພ຺ຍາຈິກ຺ຂຕິ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາກຣຓໍ, ສທ຺ທສຕ຺ຖໍ. ອາຍຕິໍ ຫິຕໍ ເຕນ ໂລໂກ ນ ຍຕຕິ ນ ອີຫຕີຕິ ໂລກາຍຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ວຍຕີຕິ ວໂຍ, ນ ວໂຍ ອວໂຍ, ນ ອວໂຍ ອນວໂຍ, ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ກຕ຺ຖຈິ ອປຣິກິລນ຺ໂຕ ອວິຕ຺ຖາຍນ຺ໂຕ ເຕ ຄນ຺ເຖ ສນ຺ຘາເຣຕິ ປູເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ປຏິເສຘາ ປກຕິໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອວຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວໂຍ…ເປ… ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໔. ຄຣູຕິ ຠາຣິຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຄມນໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ. ອນຕ຺ໂຖປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິນ຺ທາພ຺ຍາໂຣສອຸປາຣມ຺ຠາທິ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ທໂຍເຄນ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

ລກ຺ຂຓານີຕິ ລກ຺ຂຓທີປນານິ ມນ຺ຕປທານິ. ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕີຕິ ນ ເກວລໍ ລກ຺ຂຓມນ຺ຕານິເຍວ, ອຎ຺ຎານິປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຎາຓພລາຠາເວນ ອນຸກ຺ກເມນ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເອກສຕໍ ອທ຺ຘຣິຍໍ ທິປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕໂຕ ສາມາ’’ຕິອາທິ. ປຓິຘິມຫໂຕ ສມາທານມຫໂຕຕິອາທິນາ ປຈ຺ເຈກໍ ມຫ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຓິຘິມຫນ຺ຕຕາທິ ຈສ຺ສ ພຸທ຺ຘວໍສຈຣິຍາປິຏກວຓ຺ຓນາທິວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິຏ຺ຐາຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ. ຊາຕິສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ລກ຺ຂຓຊາຕິຍາ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ສມານຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ລກ຺ຂຓານິ ສຸວິສຸທ຺ຘານິ ສຸປຣິພ຺ຍຕ຺ຕານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ເຕເຫວ ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຠິຣູປຕາ ທີຆາຍຸກຕາ, ອປ຺ປາຕງ຺ກຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ປິຍມນາປຕາຕິ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມຫິ. ທານໍ ປິຍວຈນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ສມານຕ຺ຕຕາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ. ຣຎ຺ຊນໂຕຕິ ປີຕິຊນນໂຕ. ຈກ຺ກໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ວຕ຺ເຕຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກຫິ ສຍໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ເຕຫິ ຈ ປຣໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ວຕ຺ເຕຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປຣຫິຕາວໂຫ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ການໍ ວຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຕນໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ອປ຺ປຏິຫຕໍ ວາ ອາຓາສງ຺ຂາຕໍ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕີ, ອປ຺ປຏິຫຕໍ ວາ ອາຓາສງ຺ຂາຕໍ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ຂຕ຺ຕິຍມຓ຺ຑລາທິສຎ຺ຎິຕໍ ຈກ຺ກໍ ສມູຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ຘມ຺ມໍ ຈຣຕີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ຣຎ຺ຊນຕ຺ເຖນ ຣາຊາຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ໂກປາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາມໂລຠມານມທາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິຊິຕາວີຕິ ວິຊິຕວາ. ເກນຈິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິຠາວໂຕ ວາ ຊນປໂທ ຖາວຣິຍໍ ປຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕີກຕຠາວາທິນາປິ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໖.໓; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໒໒໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໖; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໕໐) ຈກ຺ກສ຺ສ ຣຕນຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຣຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິຠາວສ຺ສ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ເອກສງ຺ຄຫຕາຍ ວິສຸໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ.

ອິເມຫິ ປນ ຣຕເນຫິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຍໍ ຍມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ຕໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິເມສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ ມເຫສກ຺ຂຕາສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ທຠາວໂຕ. ວິຊິເຕ ຍຖາສຸຂໍ ອນຸວິຈຣຕິ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ອສ຺ສຣຕນຎ຺ຈ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອານຸຠາເວນ ອນ຺ໂຕປາຕຣາເສເຍວ ສກລໍ ປຖວິໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ຣາຊຘານິຍໍ ປຈ຺ຈາຄມນໂຕ. ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ວິຊິຕມນຸຣກ຺ຂຕິ ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ສໍວິຘານໂຕ. ເສເສຫີຕິ ມຓິຣຕນອິຕ຺ຖິຣຕນຄຫປຕິຣຕເນຫິ. ຕຕ຺ຖ ມຓິຣຕເນນ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ເທເສ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກທສ຺ສນາທິນາ ສຸຂມນຸຠວຕິ, ອິຕ຺ຖິຣຕເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນາທິວເສນ, ຄຫປຕິຣຕເນນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕມຓິກນກຣຊຕາທິຘນປ຺ປຏິລາຠວເສນ. ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິໂຍໂຄ ເຍນ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິຫຕາຓາຈກ຺ກຠາວສິທ຺ຘິໂຕ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕນາທີນໍ ມຫານຸຠາວຕ຺ຕາ ໂກສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ປຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖິ…ເປ… ໂຍໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກໂສ ຫິ ນາມ ສຕິ ອຸສ຺ສາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ (ອຸຄ຺ຄເຕຊສ຺ສ ສຸກຸມາຣປຣກ຺ກມສ຺ສ ປສນ຺ນມຸຂສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາປຸຓາຕິ). ປຈ຺ຉິເມນາຕິ ປຣິຓາຍກຣຕເນນ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພຣາຊກິຈ຺ເຈສຸ ກຸສລໍ ອວິຣຊ຺ຌນປໂຍຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ຕສຕ຺ຕິໂຍໂຄ’’ຕິ. ຕິວິຘສຕ຺ຕິໂຍຄຜລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສເສຫີຕິ ເສເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຣຕເນຫິ. ອໂທສກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ ອໂທສສງ຺ຂາເຕນ ກຸສລມູເລນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕກມ຺ມສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສມ຺ມຕຣຣຕນຊາຕິກຕ຺ຕາ. ມຊ຺ຌິມານິ ມຓິອິຕ຺ຖິຄຫປຕິຣຕນານິ. ອໂລຠ…ເປ… ກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸຬາຣຘນສ຺ສ ອຸຬາຣຘນປຏິລາຠກາຣຓສ຺ສ ຈ ປຣິຈ຺ຈາຄສມ຺ປທາເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉິມນ຺ຕິ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ. ຕຎ຺ຫິ ອໂມຫ…ເປ… ກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ມຫາປຎ຺ເຎເນວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິເຓຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ສຣຓໂຕ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໂຕ ສູຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠີຣຸກຊາຕິກາ’’ຕິ. ອສຸເຣ ວິຊິນິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ວີໂຣ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເສນງ຺ຄຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣງ຺ຄຣູປາຕິ ເທວປຸຕ຺ຕສທິສກາຍາ’’ຕິ. ສຠາໂວຕິ ສຠາວຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ວີຣກາຣຓນ຺ຕິ ວີຣຠາວກາຣຓໍ. ວີຣິຍມຍສຣີຣາ ວິຍາຕິ ສວິຄ຺ຄຫວີຣິຍສທິສາ ສວິຄ຺ຄຫຎ຺ເຈ ວີຣິຍໍ ສິຍາ, ຕໍສທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຏິເສນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍມສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປມທ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ປຣເສນປມທ຺ທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ປຣເສນາ ໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເຕ ປນ ເອວໍ ມຫານຸຠາວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ກຕູປຈິເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ເມນ. ເຕນ ຫິ ສຎ຺ໂຈທິຕາ ປຖວິຍໍ ສພ຺ພຣາຊາໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ ມຫາຣາຊາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ອິມໍ…ເປ… ອຊ຺ຌາວສຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຣຕຣໍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕສມຸທາຄຕໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈສີລຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ຣາຄາທໂຍ ປາປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ກຸສລປວຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ຉທນາ, ຉທາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ປູຊາຣຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕີຕິ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ປູຊາຣຫຕາຍ. ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ອຣຫນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕຸຠູຕາ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສວາສນສພ຺ພກິເລສປ຺ປຫານປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິຍາ. ອຣຫໍ ວຏ຺ຏາຠາເວນາຕິ ຜເລນ ເຫຕຸອນຸມານທສ຺ສນໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຉທນາຠາເວນາຕິ ເຫຕຸນາ ຜລານຸມານທສ຺ສນໍ. ເຫຕຸທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິວຏ຺ໂຏ ວິຈ຺ຉໂທ ຈາ’’ຕິ. ທຸຕິຍເວສາຣຊ຺ເຊນາຕິ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐) ອາຄເຕນ ເວສາຣຊ຺ເຊນ. ປຸຣິມສິທ຺ຘີຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ. ປຐເມນາຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐) ອາຄເຕນ ເວສາຣຊ຺ເຊນ. ທຸຕິຍສິທ຺ຘີຕິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕສິທ຺ຘິ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫີຕິ ‘‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐), ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐) ຈ ອາຄເຕຫິ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ. ຕຕິຍສິທ຺ຘີຕິ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທນຕາ ສິທ຺ຘິ. ຍາຖາວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍິກນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມາປເທເສນ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທຠາໂວ ໂລເກ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ປຸຣິມໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ປຸຣິມປທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ສາເຘຕິ ກິເລສາຣີນໍ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ຈ ອຣານໍ ຫຕຠາວທີປນໂຕ. ທຸຕິຍໍ ປທໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸໍ ສາເຘຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ຕໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ຕຕິຍໍ ປທໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸໍ ສາເຘຕິ ສວາສນສພ຺ພກິເລສປ຺ປຫານທີປນໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຫິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’ຕິ ວຈນໍ ພຸທ຺ຘຠາວາວຫເມວ ສພ຺ພກິເລສປ຺ປຫານໍ ວິຠາເວຕີຕິ. ສູຣຠາວນ຺ຕິ ລກ຺ຂຓວິຠາວເນນ ວິສທຎາຓຕໍ.

໓໘໕. ຄເວສີຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໘໗) ຎາເຓນ ປຣິເຍສນໍ ອກາສິ. ສມານຍີຕິ ຎາເຓນ ສງ຺ກເລນ຺ໂຕ ສມານໍ ອານຍິ ສມາຫຣິ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ສໍກຸຈິເຕ ອິຣິຍາປເຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຕສໍ ທຸພ຺ພິຠາວນໂຕ. ກງ຺ຂຕີຕິ ປທສ຺ສ ອາກງ຺ຂຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ. ກິຈ຺ຉຕີຕິ ກິລມຕິ. ‘‘ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອາສີສນຕ຺ຖຕໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ສໍສຍຕ຺ຖຕ຺ຕເມວ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກງ຺ຂາຍ ວາ ທຸພ຺ພລາ ວິມຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຕິປ຺ປກາເຣຫິ ສໍສຍຘມ຺ເມຫິ. ກາລຸສ຺ສິຍຠາໂວຕິ ອປ຺ປສນ຺ນຕາຍ ເຫຕຸຠູໂຕ ອາວິລຠາໂວ. ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາເວຓິກໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ສຸວິສຸທ຺ຘກຎ຺ຈນມຓ຺ຑລສນ຺ນິກາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຓ຺ຐານສນ຺ນິເວສສຸນ຺ທຣຕາຍ ອາຊາເນຍ຺ຍຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ວຣງ຺ຄຈາຣຸຠາວໍ ວິກສມານຕປນິຍາຣວິນ຺ທສມຸຊ຺ຊລເກສຣາວຕ຺ຕວິລາສໍ ສຎ຺ຌາປຠານຸຣຎ຺ຊິຕຊລວນນ຺ຕຣາຠິລກ຺ຂິຕ-ສມ຺ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຓ຺ຑລໂສຠຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິຍາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຣາຊຕິ, ຍໍ ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣມເລຫິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ຈິຣກາລໍ ສຸປຣິຈິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຘິກາຣຕາຍ ສຸສຓ຺ຐິຕສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂກປີນມ຺ປິ ສນ຺ຕໍ ອໂກປີນເມວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຫູຕຠາວນ຺ຕິ ປຸຖຸລຠາວໍ. ເອຕ຺ເຖວ ຫິ ຕສ຺ສ ສໍສໂຍ, ຕນຸມຸທຸສຸກຸມາຣຕາທີສຸ ປນສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ຕສ຺ສ ວິຈາຣຓາ ເອວ ນາໂຫສິ.

ຫິຣິກຣໂຓກາສນ຺ຕິ ຫິຣິຍິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ຉາຍນ຺ຕິ ປຏິພິມ຺ພໍ. ກີທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ’’ຕິອາທິ. ຉາຍາຣູປນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ປຏິພິມ຺ພຣູປໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕານໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຣູປກມຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາວຍວໍ ອິທ຺ຘິມຍໍ ພິມ຺ພກມຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຣູປໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ຜຣິຕ຺ວາ.

ກຓ຺ຓໂສຕານໍ ອຸປຈິຕຕນຸຕມ຺ພໂລມຕາຍ ໂຘຕຣຊຕປນາຬິກາສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ມຸຂປຣິຍນ຺ເຕຕິ ເກສນ຺ເຕ.

ກິຣິຍາກຣຓນ຺ຕິ ກິຣິຍາຍ ກາຍິກສ຺ສ ວາຈສິກສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ. ຘມ຺ມກຖິການໍ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ພີຊນິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ອລງ຺ກາຣຠູຕໍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໍ ສິກ຺ຂາສໍຍມານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ມຸຂຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ.

ປຕ຺ຖຣິຕວິຕານໂອລມ຺ພິຕຄນ຺ຘທາມກຸສຸມທາມເກ ຄນ຺ຘມຓ຺ຑລມາເຬ. ປຸພ຺ພຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເວລໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ກາລໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຍທາຍເກສຸ ອນຸໂຣຘວເສນ ປຣິສໍ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ອທາຍເກສຸ ວິໂຣຘວເສນ ປຣິສໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ວາ.

ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນ຺ຕຣາຍາຠາວໍ. ສຠາວຄຸເຓເນວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸເຓເນວ. ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຸຓໍ ສວິຄ຺ຄຫໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໂຕ. ຠວຄ຺ຄໍ ອຕິນີຈໍ ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໂຕ.

໓໘໖. ຐານຄມນາທີສຸ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໕) ຠູມິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສມໍປຕິຏ຺ຐິຕາ ປາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ. ຕໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຕລນ຺ຕິ ອຄ຺ຄປາທຕລໍ. ປຓ຺ຫີຕິ ປຓ຺ຫິຕລໍ. ປສ຺ສນ຺ຕິ ປາທຕລສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອເກກໍ, ອຸຠຍເມວ ວາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສໍ. ສຸວຓ຺ຓປາທຸກຕລໍ ວິຍ ອຸຊຸກໍ ນິກ຺ຂິປິຍມານໍ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ. ສກລໍ ປາທຕລໍ ຠູມິໍ ຜຸສຕິ ນິກ຺ຂິປເນ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສກລໍ ປາທຕລໍ ຠູມິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕາຍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ນາວ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖຸ ຕິທິວຄມເນນ ສຸປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ເຕນ ປຐມລກ຺ຂຓໂຕປິ ທຸຕິຍລກ຺ຂຓໍ ມຫານຸຠາວນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ປຣິສໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ໂພປິ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປຣິວາໂຣ’’ຕິ. ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວນສ຺ສ ຈ ປກຕິປທນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານຸປສງ຺ກມເນ ເນວ ພຸທ຺ຘານໍ, ນ ເທວຕານໍ ອານຸຠາໂວ, ອຖ ໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ລກ຺ຂຓານຸຠາໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສິຕໍ. ສີລເຕເຊນ…ເປ… ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ອານຸຠາເວນາຕິ ອິທມ຺ປິ ລກ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕກມ຺ມວິເສສກິຕ຺ຕນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພາວນ຺ເຕຫີຕິ ສພ຺ພປເທສວນ຺ເຕຫິ.

ນາຠິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ນາຠິຍໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຐິຕາ. ນາຠິມຸຂປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ໂຏຕິ ປກຕິຈກ຺ກສ຺ສ ອກ຺ຂພ຺ຠາຫຕປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ນາຠິມຸເຂ ຐເປຕພ຺ພປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ໂຏ. ເນມິມຓິກາຕິ ເນມິຍໍ ອາວຬິຠາເວນ ຐິຕມຓິກາເລຂາ.

ສມ຺ພຫຸລວາໂຣຕິ ພຫຸວິຘເລຂງ຺ຄວິຠາວນວາໂຣ. ສຕ຺ຕີຕິ ອາວຸຘສຕ຺ຕິ. ສິຣິວຈ຺ໂຉຕິ ສິຣິມຸຂໍ. ນນ຺ທີຕິ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏໍ. ໂສວຕ຺ຕິໂກຕິ ໂສວຕ຺ຕິອງ຺ໂກ. ວຏໍສໂກຕິ ອາເວຬໍ. ວຑ຺ຒມານກນ຺ຕິ ປຸຣິສຫາຣິ ປຸຣິສງ຺ຄໍ. ໂມຣຫຕ຺ຖໂກຕິ ໂມຣປິຎ຺ຉກລາໂປ, ໂມຣປິຎ຺ຉ ປຣິສິພ຺ພິໂຕ ວາ ພີຊນິວິເສໂສ. ວາລພີຊນີຕິ ຈາມຣິວາລໍ. ສິທ຺ຘຕ຺ຖາທິ ປຸຓ຺ຓຆຏປຸຓ຺ຓປາຕິໂຍ. ‘‘ຈກ຺ກວາໂຬ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຘານາວຍເວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫິມວາ ສິເນຣຸ…ເປ… ສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຍຕປຓ຺ຫີຕິ ອິທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປຓ຺ຫິໂຕ ທີຆຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອຕິທີຆຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓປຓ຺ຫີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຓ຺ຫິລກ຺ຂຓໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ມຓ຺ຑລາຍ ສິຂາຍ. ວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຸວຏ຺ຏໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕກມ຺ພລເຄຓ຺ຑຸກສທິສາຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລມຍເຄຓ຺ຑຸກສທິສາ.

ມກ຺ກຏສ຺ເສວາຕິ ວານຣສ຺ສ ວິຍ. ທີຆຠາເວນ ສມຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຍ຺ຍາສເຕເລນາຕິ ຉທິກນິຍ຺ຍາສາທິນິຍ຺ຍາສສມ຺ມິສ຺ເສນ ເຕເລນ.

ຕລຸນາຕິ ສຸກຸມາຣາ.

ຈມ຺ເມນາຕິ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣເວຐິຕຈມ຺ເມນ. ປຏິພທ຺ຘອງ຺ຄຸລນ຺ຕໂຣຕິ ເອກໂຕ ສມ຺ພທ຺ຘອງ຺ຄຸລນ຺ຕໂຣ. ເອກປ຺ປມາຓາຕິ ທີຆໂຕ ສມານປ຺ປມາຓາ. ຍວລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພຐິຕໍ ຍວລກ຺ຂຓໍ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຕໍຕໍປພ຺ພານໍ ສມານເທສຕາຍ ອງ຺ຄຸລີນໍ ປສາຣິຕກາເລ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊ຺ຌິຕານິ ວິຍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຄປ຺ຜກາ, ອຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸສ຺ສງ຺ຂາ, ປາທາ. ປິຏ຺ຐິປາເທຕິ ປິຏ຺ຐິປາທສມີເປ. ສຸເຂນ ປາທາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາທນາມນາທີສຸ, ເຕເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕລານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ໂຄປ຺ຜການໍ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕານິ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນິຄຸຬ຺ຫານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານານິ. ສຕິປິ ເທສນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິຈ຺ຈໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນາຠິຄ຺ຄຫຓໍ.

ຍສ຺ມາ ເອຓີມິຄສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ເອກສທິສມໍສາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸທ຺ຘໍ ຖູລາ ຊງ຺ຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຓີມິຄສທິສຊງ຺ຆາ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຊງ຺ໂຆຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ມໍສູປຈເຍນ ປຣິປຸຓ຺ຓຊງ຺ໂຆ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ເອກໂຕ’’ຕິອາທິ.

ເອເຕນາຕິ ‘‘ອໂນນມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈເນນ, ຊາຓຸຜາສຸຠາວທີປເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວເສສຊນາຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຣຫິຕາ ຊນາ. ຂຸຊ຺ຊາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ຣສ຺ສຕາຍ. ວາມນາ ວາ ອຸປຣິມກາຍໂຕ ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ຣສ຺ສຕາຍ. ເອເຕນ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນຎ຺ຈ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕາ ຂຸຊ຺ຊາ ວາມນາ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ໂອຫິຕນ຺ຕິ ສໂມຫິຕໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ. ຕຖາຠູຕໍ ປນ ຕໍ ເຕນ ຉນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນາ’’ຕິອາທິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອາວຸຕ຺ຕິຎາເຍນ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຣີຣປຣິຍາໂຍ ອິຘ ວຓ຺ຓສທ຺ໂທຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຐມວິກປ຺ປໍ ວຕ຺ວາ ຕຖາຣູປາຍ ປນ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຠາວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸປຣິຍາຍເມວ ວຓ຺ຓສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຣໂຊຕິ ສຸຂຸມຣໂຊ. ຊລ຺ລນ຺ຕິ ມລີນຠາວາວໂຫ ເຣຓຸສຎ຺ຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ມລໍ ວາ’’ຕິ. ຍທິ ວິວຏ຺ຏຕິ, ກຖໍ ນ຺ຫານາທີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖໂຘວນາ’’ຕິອາທິ.

ອາວຏ຺ຏປຣິໂຍສາເນຕິ ປທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏາຍ ອນ຺ເຕ.

ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຣີຣໍ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ອໂນນມິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ອຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ອຸຊຸຄຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ປສ຺ສວງ຺ກາຕິ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ວາ ວາມປສ຺ເສນ ວາ ວງ຺ກາ.

ຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິອາທິວເສນ ສຕ຺ຕ ອຸສ຺ສທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ.

ສີຫສ຺ສ ປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍວຕາຍ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ວິຍ ສກໂລ ກາໂຍ ອສ຺ສາຕິ ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ. ສີຫສ຺ເສວາຕິ ສີຫສ຺ສ ວິຍ. ສຓ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນານາຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວິວິຘຈິຕ຺ເຕນ. ປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປາຣມິຕາປຸຎ຺ຎຈິຕ຺ຕຣູເປນ. ຈິຕ຺ຕິໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕຈິຕ຺ຕຠາໂວ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂກຏ຺ຏານມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປິຏ຺ຐິພາຫານໍ ເວມຊ຺ຌໍ, ປິຏ຺ຐິມຊ຺ຌສ຺ສ ອຸປຣິຠາໂຄ. ຈິຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນິນ຺ນຠາເວນ ຈິຕໍ, ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ເຏຫິ ສມຕລຕາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອຸຄ຺ຄມ຺ມາຕິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ ເອກສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ. ນ ຫິ ສພ຺ໂພ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ມຓ຺ຑໂລ. ເຕນາຫ ‘‘ສມກ຺ຂນ຺ຘສາໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ’’ຕິ. ປຣິມຓ຺ຑລສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນນ ວາ ປຣິມຓ຺ຑໂລວ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ປຣິມຓ຺ຑລສທ຺ທສ຺ສ ໂລເປນ ວິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄ຺ໂຣໂຘ ວິຍ ປຣິມຓ຺ຑໂລ’’ຕິ. ຍາວຕກ຺ວສ຺ສາຕິ ໂອ-ກາຣສ຺ສ ວ-ກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມວຏ຺ຏິຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ສມໍ ສຸວຏ຺ຏິຕກ຺ຂນ຺ໂຘ. ໂກຎ຺ຈາ ວິຍ ທີຆຄລາ, ພກາ ວິຍ ວງ຺ກຄລາ, ວຣາຫາ ວິຍ ປຸຖຸລຄລາຕິ ໂຍຊນາ. ສຸວຓ຺ຓາລິງ຺ຄສທິໂສຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍຂຸທ຺ທກມຸທິງ຺ຄສທິໂສ.

ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີຕິ ມຘຸຣາທິເຠທໍ ຣສໍ ຄສນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສາ, ຣສຄ຺ຄສານໍ ອຄ຺ຄາ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄາ, ຕາ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີ. ເຕນາຕິ ໂອຊາຍ ອຜຣເຓນ, ຫີນຘາຕຸກຕ຺ຕາ ເຕ ພຫ຺ວາພາຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ຫນູ’’ຕິ ສນ຺ນິສ຺ສຍທນ຺ຕາຘາຣສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ຕໍ ຠຄວໂຕ ສີຫຫນຸສທິສໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສີຫຫນຸ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ຈ ອຸປມາ ນາມ ນິຫີນຸປມາວ, ນຕ຺ຖິ ສມານຸປມາ, ກຸໂຕ ອຘິກູປມາ, ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ນິຫີນຸປມາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຠາຄວເສນ ມຓ຺ຑລຕາຍ ທ຺ວາທສິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈນ຺ທສທິສານິ.

ທນ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ຈນີຈຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພາຫິຣປສ຺ສວເສນປິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ອຄ຺ຄວເສເນວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍປຏ຺ຏຉິນ຺ນສງ຺ຂປຏລໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອຍປຏ຺ຏນ຺ຕິ ຈ ກກຈໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິສມາຕິ ວິສມສຓ຺ຐານາ.

ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສຣຕາຍ ຉິນ຺ນສ຺ສຣາປິ. ອເນກາກາຣຕາຍ ຠິນ຺ນສ຺ສຣາປິ. ກາກສ຺ສ ວິຍ ອມນຸຎ຺ຎສຣຕາຍ ກາກສ຺ສຣາປິ. ອປລິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອນຸປທ຺ທຸຕວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຈ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານມາຫ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຎ຺ຊຸໂຆໂສຕິ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ.

ກຣວີກສທ຺ໂທ ເຍສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕປຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປກຕິໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ ອວເສ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ມຘຸໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣິທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ປີຕິນ຺ຕິ ຕໍ ພຸທ຺ຘຄຕໍ ປີຕິໍ. ເຕເນວ ນີຫາເຣນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສາ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປກ຺ກຎາຓຕາຍ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐາສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕສຕມຕ຺ເຕນ ໂອໂຣຘຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ປທສາວ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ຊງ຺ຆາສເຕຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠິນີລເນຕ຺ໂຕຕິ ອຘິກນີລເນຕ຺ໂຕ. ອຘິກນີລຕາ ຈ ສາຕິສຍໍ ນີລຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເນຕ຺ເຕ ນີລວຓ຺ຓສ຺ເສວ ອຘິກຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສກລນີລເນຕ຺ໂຕວາ’’ຕິອາທິ. ປີຕໂລຫິຕວຓ຺ຓາ ເສຕມຓ຺ຑລຄຕຣາຊິວເສນ, ນີລເສຕກາຬວຓ຺ຓາ ປນ ຕໍຕໍມຓ຺ຑລວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈກ຺ຂຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອກ຺ຂິທລນ຺ຕິ ເກຈິ, ອກ຺ຂິທລປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎ. ອກ຺ຂິທເລຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ອກ຺ຂິພິມ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວິນິຄ຺ຄຕຄມ຺ຠີຣໂຊຕນາປິ ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ອຸຓ຺ຓາສທ຺ໂທ ໂລເກ ອວິເສສໂຕ ໂລມປຣິຍາໂຍ, ອິຘ ປນ ໂລມວິເສສວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຓ຺ຓໂລມ’’ນ຺ຕິ. ນລາຏມຊ຺ຌຊາຕາຕິ ນລາຏມຊ຺ຌຄຕາ. ໂອທາຕຕາຍ ອຸປມາ, ນ ມຸທຸຕາຍ. ຣຊຕປຸພ຺ພຸຬກາຕິ ຣຊຕມຍຕາຣກາ.

ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓນລາຏຕາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓສີສພິມ຺ພຕາຍ ຈ ‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີໂສ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ຠຄວຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຓ຺ຫຕມຕາຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ພທ຺ຘອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ໂຏ ວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ກປ຺ປສີສາຕິ ທ຺ວິຘາຠູຕສີສາ. ຜລສີສາຕິ ຜລສທິສສີສາ. ອຏ຺ຐິສີສາຕິ ມໍສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຕໂຈປຣິໂຍນທ຺ຘອຏ຺ຐິມຕ຺ຕສີສາ. ຕຸມ຺ພສີສາຕິ ລາພຸສທິສສີສາ. ປພ຺ຠາຣສີສາຕິ ປິຏ຺ຐິຠາເຄນ ໂອລມ຺ພມານສີສາ. ປຸຣິມນເຍນາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓນລາຏຕາປກ຺ເຂນ. ອຸຓ຺ຫີສເວຐິຕສີໂສ ວິຍາຕິ ອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ເຏນ ເວຐິຕສີສປເທໂສ ວິຍ. ອຸຓ຺ຫີສໍ ວິຍາຕິ ເຉເກນ ສິປ຺ປິນາ ວິຣຈິຕອຸຓ຺ຫີສມຓ຺ຑລໍ ວິຍ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ເຍນ ເຍນ ກມ຺ເມນ ຍໍ ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕໍກມ຺ມານຸຣູປຕາ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິປຣີຕສຠາໂວ. ລກ຺ຂຓານິສໍສນ຺ຕິ ຕໍ ລກ຺ຂຓປຏິລາເຠນ ລທ຺ຘພ຺ພຄຸໂຓ. ອິມານິ ກມ຺ມາທີນີຕິ ອິມານິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕານິ ກມ຺ມກມ຺ມສຣິກ຺ຂກາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ສຣູປໂຕ ວິຠາເວຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ ສໍວຓ຺ຓເກນ.

ຣຕນວິຈິຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓໂຕຣຓໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວນຄເຣ’’ຕິ. ສພ຺ພໂສ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລຣຸກ຺ໂຂ ອສາຘາຣຓໂສໂຠ ມນຸສ຺ສູປຈາເຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເສລນ຺ຕຣມ຺ຫີ’’ຕິ. ກິຣິຍາຈາຣນ຺ຕິ ກາຍິກວາຈສິກກິຣິຍາປວຕ຺ຕິໍ.

໓໘໗. ສຕຕປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ສຕຕໍ ຈຣິມຠເວ ສພ຺ພກາລໍ ລກ຺ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມານຸຠາວເຫຕຸກໍ ພຸທ຺ຘາເວຓິກໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ອຕິທູເຣ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸກາມານມ຺ປິ ນາຕິທູເຣ ເອວ ນິກ຺ຂິປນໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ນ ອຕິທູເຣ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ຘຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກຕິສຎ຺ຈຣຓວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕາທິເສນ ປາເທນ ອເນກໂຍຊເນ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ຘຣຓມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ. ອຕິທູຣໍ ຫີຕິອາທິ ປມາຓາຕິກ຺ກເມ ໂທສທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ສຕີຕິ ເອວໍ ທກ຺ຂິຓປາທວາມປາທານໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ ສຕິ. ປທວິຈ຺ເຉໂທຕິ ປທວາຣວິຈ຺ເຉໂທ. ຍາທິສໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວາມປາທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐານຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓປາທສ຺ສ ຕາທິສເມວ, ອິຕິ ເນສໍ ອຸທ຺ຘຣຓປຕິຏ຺ຐານານໍ ສມານໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຠາເວນ ອນູນານຘິກຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທກ຺ຂິຓປາທກິຈ຺ຈໍ ວາມປາເທນ ນິຍມິຕໍ, ວາມປາທກິຈ຺ຈໍ ທກ຺ຂິຓປາເທນ ນິຍມິຕ’’ນ຺ຕິ.

ທິວາຕິ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ເວລາຍ. ວິຫາຣຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ວິຫາເຣ ຍຖາວຸທ຺ຘໍ ຄເຫຕພ຺ພຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ປກຕິຄມເນນ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ໂອກາສໍ ນ ລຠຕີຕິ ປທນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານໍ ນ ລຠຕິ. ອູຣຸປຣິຍາໂຍ ອິຘ ສຕ຺ຖິ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອູຣຸໍ ອຸນ຺ນາເມຕີ’’ຕິ. ທຓ຺ຑງ຺ກຸສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທີຆທຓ຺ໂຑ ອງ຺ກຸໂສ, ເຕນ ຣຸກ຺ຂສາຂໍ ຉິນ຺ທໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຍຖາ ປຈ຺ຉາຠາເຄນ ປາທານໍ ໂອສກ຺ກນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ປາທາ ນ ໂອສກ຺ກນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸກ຺ຂສາຂາເຉທນ…ເປ… ໂອສກ຺ກາເປຕີ’’ຕິ. ໂອພທ຺ຘານາພທ຺ຘຏ຺ຐາເນຫິ ປາທໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ອາພທ຺ຘຏ຺ຐາເນນ ອນາພທ຺ຘຏ຺ຐາເນນ ຈ ປາທຂຓ຺ຑໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຖທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ. ນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຈາເລຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ນ ຈາເລຕິ. ອຸສ຺ສງ຺ຂປາທຕາຍ ສຸເຂເນວ ປາທານໍ ປຣິວຕ຺ຕນໂຕ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິມກາໂຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍວ ອິຎ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິມ…ເປ… ນິຈ຺ຈໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ຊານາຕິ ອນິຎ຺ຊນໂຕ. ກາຍພເລນາຕິ ຄມນປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ກາຍຄເຕນ ວິເສສພເລນ. ຊວຄມນເຫຕຸຠູເຕນ ວາ ກາຍພເລນ. ເຕນາຫ ‘‘ພາຫາ ຂິປນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຊເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ພາຫາ ຂິປຕິ, ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນາຄາປໂລກິຕວເສນາຕິ ນາຄສ຺ສ ອປໂລກນມິວ ສກລກາເຍເນວ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປໂລກນວເສນ.

ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສາຕິ ອນາວຣຓຎາຓພເລນ ທສ຺ສນສ຺ສ. ອນາວຣຓວາໂຣ ປນ ກາເຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຣູປທສ຺ສນມ຺ປິ ອນາວຣຓເມວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ປກຕິອິຣິຍາປເຖເນວາຕິ ໂອນມນາທິໍ ອກຕ຺ວາ ອຸຊຸກຄມນາທິນາ ເອວ. ຍທິ ເອວໍ ໂກຏ຺ຐກທ຺ວາຣເຄຫປ຺ປເວເສ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ເຕນາຕິ ນິປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ກາຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ.

ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸໂຠສຸ ກຏິປ຺ປເທເສສຸ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ປຕຕິ ນິສີທນຏ຺ຐາເນ ນິປຊ຺ຊນວເສນ ປຕຕິ. ໂອຣິມໍ ອງ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ນິສິນ຺ໂນຕິ ປລ຺ລງ຺ກມາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປຣິມກາຍໍ ເຫຏ຺ຐິມກາເຍ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕເຍວ ຠາຣີກຣຓວເສນ ໂອຣິມງ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ນິສິນ຺ໂນ. ຆໍສນ຺ໂຕຕິ ອານິສທເທເສນ ອາສນຏ຺ຐານໍ ຆໍສນ຺ໂຕ. ປາຣິມງ຺ຄນ຺ຕິ ສຕ຺ຖິຠາຄສມ຺ມທ຺ທໍ ອານິສທປເທສໍ. ຕເຖວາຕິ ຆໍສນ຺ໂຕ ເອວ. ໂອລມ຺ພກໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ. ເຕນ ອຸຊຸກເມວ ນິສີທນມາຫ. ສຣີຣສ຺ສ ຄຣຸກຠາວເຫຕູນໍ ທູຣໂຕ ສມຸປາຍິຕຠາເວນ ສລ຺ລຫຸກຠາວໂຕ ຕູລປິຈຸໍ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ.

ອປ຺ເປສກ຺ຂານໍ ມຫານຸຠາວເຄຫປ຺ປເວເສ ສິຍາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ໂຂໂຠ, ທຣຖວເສນ ນານປ຺ປກາຣກປ຺ປນໍ, ຠຍວເສນ ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຣິຕສ຺ສນໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ ຉມ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໓໘໗) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຉມ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິ.

ອຸທກໍ ທີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸທກທານໍ, ຠິງ຺ກາຣາທິ ອຸທກຠາຊນໍ. ພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖຄຕມຕ຺ຕິກໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ອວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ວິຉຑ຺ຑຍມາໂນ ອຸທກສ຺ສ ວິກ຺ຂິປນວເສນ ຉຑ຺ຑຍມາໂນ.

ຕຖາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕາຍ ເອວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ຠຕ຺ຕໍ ວາ ອມນາປນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ອາໂລປອຕິນາມນໍ, ອາໂລເປນ ພ຺ຍຎ຺ຊນອຕິນາມນນ຺ຕິ ອິເມສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ປຐມເມວ ອສາຣຸປ຺ປຕາຍ ອນິຏ຺ຐໍ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ອາຫຣິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຸປຓີຕຠາເວນ ຣໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ຎາເຓນ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຣສເຄໂຘ ປນ ນຕ຺ຖິ ເສຕຸຆາຕຕ຺ຕາ.

ອສ຺ສາຕິ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິປທສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໓) ສໍວຓ຺ຓຍນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ວິເສສວາໂທ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ໂສ ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓປເທສໍ. ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ອາມິສຄຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ເຕນ ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ເກລາຍນວເສນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປມາຓໍ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕິ. ຈີວຣໂຠຄນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຈີວຣປຏລນ຺ຕຣໍ. ອຸທເຣນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຸທເຣເນວ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ.

ອປ຺ປຕ຺ຕກາລໍ ອຠິມຸຂໍ ນາເມຕິ ອຸປນາເມຕີຕິ ອຕິນາເມຕິ, ປຕ຺ຕກາລໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ນາເມຕິ ອປເນຕີຕິ ອຕິນາເມຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ ຈ ອນຸໂມທນສ຺ສ ກາລມຕິນາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເວຄຄມເນນ ປຏິສໍມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຘາວິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຈ຺ຈຸກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕປາຣຸຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຫິ ຍາວ ຫນຸກຏ຺ຐິໂຕ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຈ຺ໂຈກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕປາຣຸຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ໂຄປ຺ຜກາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຸຠໂຕ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ທກ຺ຂິຓໂຕ ວາມໂຕຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຖນນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓຖນໍ.

ວິສ຺ສຏ຺ໂຐຕິ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາເຍວ ເຈສ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອມຸຕ຺ຕວາທິໂນ ວຈນໍ ອວິສ຺ສຏ຺ຐຕາຍ ນ ສິນິຍ຺ຫຕິ, ນ ເອວໍ ມຸຕ຺ຕວາທິໂນຕິ ອາຫ ‘‘ສິນິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ສຸປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ອກ຺ຂຣໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາກໂຏ’’ຕິ. ວິຎ຺ຎາປນິໂຍຕິ ວິຊານິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສເນວ ເຈຕ຺ຖ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ໂຆສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມຘຸໂຣຕິ ປິໂຍ ເປມນີໂຍ ອປລິພຸທ຺ໂຘ. ສວນມຣຫຕິ, ສວນສ຺ສ ໂສຕສ຺ສ ຫິໂຕຕິ ວາ ສວນີໂຍ. ສມ຺ປິຓ຺ຑິໂຕຕິ ສຫິໂຕ. ຠຄວໂຕ ຫິ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານກຕາສຎ຺ຈິຕຕ຺ຕາ ສຫິຕາກາເຣເນວ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອໂຍສລາກາຍ ປຫຏກໍສຖາລໍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຓ຺ໂຓ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິສາຣີ’’ຕິ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ຍຖາ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣສມຎ຺ຎາ, ເອວໍ ຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐານສມ຺ຠວໂຕ ສທ຺ທສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ຄມ຺ຠີຣສມຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ນິນ຺ນາທວາຕິ ສວິເສສໍ ນິນ຺ນາທວາ. ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ຄມ຺ຠີຣຠາວສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາເຍວ ເຈສ ນິນ຺ນາທີ’’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຈຕຸຣງ຺ຄນິປ຺ຜາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອກາຣຓາ ມາ ນສ຺ສີຕິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ວິຍ ສຣສ຺ສ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມຕາວເສເນວ ປນ ສາ ເວທິຕພ຺ພາ ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓສ຺ສ ຕຖາ ອວຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ.

ປຈ຺ໂຈສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ສມຸສ຺ສິຕກຎ຺ຈນປພ຺ພຕໍ ວິຍ ອຸປຣິ ອິນ຺ທນີລຣຕນວິຕຕສິຂໍ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາຠູສິຕໍ. ມຫາປຖວີອາທໂຍ ສຕ຺ຖຸຄຸຓປຏິຠາຄຕາຍ ນິທສ຺ສນໍ, ເກວລໍ ມຫນ຺ຕຕາມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ນິທສ຺ສິຕາ.

໓໙໐. ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕຕິ ອນາໂຣຈິໂຕ. ອາຄມນວເສນ ເຈຕ຺ຖ ປຏິສໍເວທິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຎ຺ຎາຕອາຄມໂນ’’ຕິ. ອຸຄ຺ຄຕຠາວນ຺ຕິ ກຸລໂຠຄວິຊ຺ຊາທີຫິ ອຸຬາຣຠາວໍ. ອນຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ນາຕິ ກາຣຸຓິກາ.

໓໙໑. ສຫສາວ ໂອກາສກຣເຓນ ອຸຈ຺ຈກຸລີນຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເວເຄນ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ນາຣິສມານນາມນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິອຕ຺ຖໂຊຕກນາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອວ຺ຫາຕພ຺ພາຕິ ກເຖຕພ຺ພາ.

໓໙໔. ເອກນີຫາເຣເນວ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ເຫ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ. ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ…ເປ… ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ວິທິຕກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ ປາກໂຏ’’ຕິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ກຖິຕໍ ຕສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓຠາວໂຕ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ. ‘‘ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາ ໂວສິໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸນີຕິ ອເສກ຺ຂມຸນິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຎາຓໂມເນຍ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

ກິເລສຣາເຄຫິ ກິເລສວິວຓ຺ຓຕາຫິ. ຊາຕິກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອໂຖ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຠິວິສິຏ຺ຐຕາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາ. ອິທານິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ປຣິຎ຺ຎາປຫານຠາວນາສຈ຺ຉິກິຣິຍາສມາປຕ຺ຕີນໍ ປາຣຄມເນນ ປາຣຄູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຣຄູຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມານໍ ຊານນວເສນ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ຕາທິໂສຕິ ຍາທິໂສ ‘‘ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕາທິໂສ. ຉຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ປຊານນາທີຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວ ເອວ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາ ທ຺ເວ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຄາຖາ, ປຸຈ຺ຉາປຏິປາຏິຍາ ປນ ອສງ຺ກຣໂຕ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ກິໍ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວເທຫິ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ເວເທຫິ ມຄ຺ຄຎາເຓຫິ ປາຣງ຺ຄຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິອາທີຫິ ວິຊ຺ຊານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ໂພຘິຕຕ຺ຕາ. ປາປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕິໍສປາປຘມ຺ມານໍ ໂສຕ຺ຖານໍ ມຄ຺ຄໍ ປາປເນນ ນິສ຺ເສສໂຕ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ.

໓໙໕. ຘມ຺ໂມ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ. ຕສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມຠາວໂຕ ອນຸຘມ຺ໂມ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ. ໂຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຖາຄຕໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເຐຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຈ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໂສຘນຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ກຖາເປຕິ, ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ຕຖາຄຕໍ ວິເຫເຐຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຣິສ຺ສໂມ ອຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕາທີຫິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ – ‘‘ສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ປຣກາເລ ເຈຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານມ຺ປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ເຕເນວ ກູຏໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.