໑. ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ຈຣິຍນ຺ຕິ ໂພຘິຈຣິຍໍ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກາຣຓນ຺ຕິ ໂພຘິປຣິປາຈນສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກໍ ສຸນ຺ທຣໍ ກາຣຓໍ, ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຍິຣຸປາສນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ອິຘ ກຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ມນ຺ທຫສິຕນ຺ຕິ ອີສກໍ ຫສິຕໍ. ກຸຫໍ ກຸຫນ຺ຕິ ຫາສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນຸກຣຓເມຕໍ. ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຄຫິຕສງ຺ເກຕາ ‘‘ປຫຏ຺ໂຐ ຠຄວາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາກາຣທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ອິມິນາ ປສງ຺ເຄນ ຕາສໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫສິຕຎ຺ຈ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນປິ ຫາໂສ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ປເຄວ ໂທມນສ຺ສວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຣສຫິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ເກຈິ ໂກຘວເສນປິ ຫສນ຺ຕີຕິ? ນ, ເຕສມ຺ປິ ຍໍ ຕໍ ໂກຘວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ມຍໍ ທານິ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕເຣນ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕເນວ ຫາສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ. ພລວາຣມ຺ມເຓຕິ ອຸຬາຣອາຣມ຺ມເຓ ຍມກມຫາປາຏິຫາຣິຍສທິເສ. ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມເຓຕິ ອນຸຬາເຣ ອາຣມ຺ມເຓ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ…ເປ… ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ອິທໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຖາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ອເຫຕຸກໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໕໖໘) ປນ ‘‘ອຕີຕໍສາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ ວຕ຺ວາ ‘ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕ’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ມາຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕; ວິຠ. ມູລຏີ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໔໑, ໓໐໕) ‘ຠຄວໂຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິຍມານມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສິຕກຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສ-ອນາຄຕໍສ-ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິເຍວາຕິ, ເອວໍ ປນ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວ ສຕິ ນ ໂກຈິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານໍ ວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໖໘) ‘‘ເຕສໍ ຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ເອຕໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕິ ຕຖາຣູເປ ກາເລ ນ ສໍຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປິ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ເຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນຠາໂວ ວິພນ຺ຘຕີຕິ ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປີ’’ຕິ. ສເຕຣິຕາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນາມ ສເຕຣຕາວິຊ຺ຊຸລຕາ. ສາ ຫິ ອິຕຣວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຂຓຏ຺ຐິຕິກາ ສີຆນິໂຣຘາ ຈ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ທນ຺ຘນິໂຣຘາ, ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພກາລໍ ຈຕຸທີປິກມຫາເມຆໂຕວ ນິຈ຺ຉຣຕິ ເຕນາຫ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆມຸຂໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ກິຣ ຕາສໍ ຣສ຺ມິວຏ຺ຏີນໍ ຘມ຺ມຕາ, ຍທິທໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສິຣວຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທາຐຄ຺ເຄສຸເຍວ ອນ຺ຕຣຘານໍ.

໒໘໓. ຍທິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາ ປຣິຠາວິຕາ, ຕຖາປິ ອິທານິ ຕໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ສາ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກາມຎ຺ຈສ຺ສ ຎາຓາຍ ອິທານິປິ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕາ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນນຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ປສາເທນ ສມ຺ຠາວນາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ຕຖາ ຈິຣກາລໍ ປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ຫີຬນາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ’’ຕິອາທິ. ຈິຣກາລປຣິຈິຕາປິ ຫິ ຄຸຓຠາວນາ ອປ຺ປເກນປິ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ວິປຣິວຕ຺ຕຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ຊາຕິສິທ຺ຘາຍໍ ລທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຊາຕິສິທ຺ເຘນ ມາເນນ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເຕນ ມຸຓ຺ຑເກນ ສມຓເກນ ທິຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕສ຺ມາ ອກລ຺ຍາຓຊນໍ, ອາສີວິສມິໂວຣຄໍ,

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຠູຕິກາໂມ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒);

ນ຺ຫານຈຸຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ກຕາ ໂສຕ຺ຕິ, ກຸຣຸວິນ຺ທຄຸຬິກາ, ສາ ເອວ ສິນາຍນ຺ຕິ ກາຍໍ ວິໂສເຘນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ສິນານໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂສຕ຺ຕິ ສິນານນ຺ຕິ ສິນານຕ຺ຖາຍ ກຕໂສຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

໒໘໔. ອຣິຍປຣິຫາເຣນາຕິ ອຣິຍານໍ ປຣິຫາເຣນ, ອນາຄາມີນໍ ນ຺ຫານກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫາຣນິຍາເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອຫິຕນິວາຣຓໍ, ຫິເຕ ນິໂຍຊນໍ ພ຺ຍສເນ ປຣິວຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ຍທິທໍ, ເອຕທຕ຺ຖໍ ມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ຍາເວຕ຺ຖ ອຫຸປີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍາວ ເອຕ຺ຖ ເກສຄ຺ຄຄຫຓໍ ຕາວ ອຍໍ ນິພນ຺ໂຘ ອຫຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໕. ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ໂພຘິຍາ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣປຏິປທາຍ ປູຣຓຠາເວ ສຕິຍາ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ສຕຸປ຺ປາທນີຍກຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕາກາຣໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ລາມກຏ຺ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວໍ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ປມາທກິຣິຍາ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ປມາທວິຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສໂຍ ເຕລປ຺ປທີໂປ ວິຍ ວິເສສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ຕທນຸຣູປໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ…ເປ… ກເຖສີ’’ຕິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີ ເຖຣາ ອຎ຺ຎຖາ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນາຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠາໂຣ, ຍທິທໍ ປູຣິຕປາຣມີນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຕຖາ ຘມ຺ມເທສນາ ເຕສໍ ມຫາຠິນີຫາຣສມນນ຺ຕຣມ຺ປິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓເນວ ປຏິວິທິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠາວປເວທນເມວ ຕສ຺ສ ຠຄວາ ອກາສີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຊ຺ຊລເນ ປາກຏກຣສຕິປຏິລາຠາຍ.

໒໘໖. ຎາຓຎ຺ຫິ ກິເລສຘມ຺ມວິທາລນປທາລເນຫິ ສິງ຺ຄໍ ວິຍາຕິ ສິງ຺ຄໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ອຸສ຺ສິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ປຕິຕໍ ນາມ. ເກຈິ ປນ ວີຣິຍໍ ສິງ຺ຄນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ປວຕ຺ເຕ ພາຫິຣປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕາປິ ມຫາສຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘາສຍາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມງ຺ຄິໂນ ຍຖາຣຫໍ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວາສຘຸຣຎ຺ຈ ປຣິພ຺ຣູຫຍນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ປເຄວ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິປສ຺ສນໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວ ອນຸໂລມຎາຓໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ, ອນຸໂລມຎາຓໂຕ ໂອຣເມວ ວິປສ຺ສນໍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄພ຺ຠສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ຈ.

໒໘໗. ເຖເຣຫີຕິ ວຸທ຺ຘຕເຣຫິ. ນິວາເສ ສຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ນິວາເສ. ວປ຺ປກາລໂຕຕິ ສສ຺ສານໍ ວປ຺ປກາລໂຕ. ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຕໂຕ ປຣໍ ຕິຂິເຓນ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວປ຺ປກາເລ ວິຕານໍ ວິຍ ອຸປຣິ ວຕ຺ຖກິລຎ຺ຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຸຏເກຕິ ກລາເປ.

໒໘໘. ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເທສໂຕ ປຣິຎ຺ຎາວຕ຺ຖຸກາປິ ອຣິຍາ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕປຈ຺ຈເຍ ຍເທຕໍ ນາຕິສາວຊ຺ຊໍ, ຕເທວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອລາຠໍ ອາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂສຕິ ກິກີ ກາສິຣາຊາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຠຕ຺ໂຕ. ເທເວຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຠູມິເທວາຕິ ເຕສໍ ສມຎ຺ຎາ, ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຣຸໂກ ໂລໂກ. ຕທາ ຫິ ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຘີຕຸ ອວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາຕິ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕວ ຘີຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມຍໍ ປຫາຍ ມຸຓ຺ຑປາສຓ຺ຑິກສມຍໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຣາຊປຸຕ຺ຕິຍາ ອຄຸຓໍ ວຕ຺ວາ. ວຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ ຎາຕກາ. ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ ‘‘ມາ ເມ ວຈນໍ ມຸສາ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ປາວນອສ຺ມນຍນວເສນ ສມ຺ມາ ປາວີກຕຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລານິ. ປາຬິຍໍ ຕຓ຺ຑຸລປຏິຠສ຺ຕານີຕິ ຕຓ຺ຑຸລຂຓ຺ຑານິ. ມຸຄ຺ຄປຏິຠສ຺ຕກຬາຍປຏິຠສ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໘໙. ໂກ ນຸ ໂຂຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປາຣິປູຣິໍ ໂຍຊີຍນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຠຊນານິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິໂຍໂຄ, ຕໂຕ ປຣິໂຍຄາ. ເຕນາຫ ‘‘ສູປຠາຊນໂຕ’’ຕິ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຖາຕິ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ. ອຕິວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຕິ ຂຸທ຺ທິກາທິວເສນ ປຎ຺ຈປ຺ປກາຣາ.

໒໙໐. ກິນ຺ຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ກສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ? ຘມ຺ມິໂກຕິ ອິມິນາ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕສທິໂສຕິ ອິມິນາ ອຸປາສເກນ ສຕ຺ຖຸ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວໍ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖຸໂນ ຈ ອປຣິສງ຺ກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສິກ຺ຂາປທເວລາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຠາວໂຕ ສິກ຺ຂາປທມຣິຍາທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊ, ປກຕິວຊ຺ເຊ ປນ ເສຕຸຆາໂຕ ເອວ.

໒໙໑. ຉທນຏ຺ຐາເນ ຍທາກາສໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ຉທນນ຺ຕິ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ. ປກຕິຍາ ອຸຕຸຜຣຓເມວາຕິ ຉາທິເຕ ຍາທິສໍ ອຸຕຸ, ຉທເນ ອຸຕ຺ຕິຓຠາເວປິ ຕມ຺ຫິ ເຄເຫ ຕາທິສເມວ ອຸຕຸຜຣຓໍ ອໂຫສິ. ເຕສໍເຍວາຕິ ເຕສໍ ຆຏິກາຣສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ເອວ.

໒໙໒. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ເອໂກ ກຸຑຸໂວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸຑຸວາ ເອໂກ ປຕ຺ໂຖ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ເອໂກ ອາຬ຺ຫໂກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຬ຺ຫກາ ເອກໍ ໂທຓໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ໂທຓານິ ເອກາ ມານິກາ, ຈຕສ຺ໂສ ມານິກາ ເອກາ ຂາຣີ, ວີສຕິ ຂາຣິກາ ເອໂກ ວາໂຫຕິ ຕເທວ ເອກສກຏ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ທ຺ເວ ສກຏານິ ເອໂກ ວາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕລຜາຓິຕາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສປ຺ປິອາທິໍ ມຣິຈາທິກຏຸກຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນາຫໍ ຣຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກຸໂຕ ປຣິປ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ນຈ຺ຈໍ ທຕ຺ວາ.

ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.