໔. ຣາຊວຄ຺ໂຄ

໑. ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໒. ຈຣິຍນ຺ຕິ ໂພຘິຈຣິຍໍ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກາຣຓນ຺ຕິ ໂພຘິປຣິປາຈນສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກໍ ສຸນ຺ທຣໍ ກາຣຓໍ, ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຍິຣຸປາສນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຍາ ອິຘ ກຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ມນ຺ທຫສິຕນ຺ຕິ ອີສກໍ ຫສິຕໍ. ກຸຫໍ ກຸຫນ຺ຕິ ຫາສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນຸກຣຓເມຕໍ. ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຄຫິຕສງ຺ເກຕາ ‘‘ປຫຏ຺ໂຐ ຠຄວາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາກາຣທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ອິມິນາ ປສງ຺ເຄນ ຕາສໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫສິຕຎ຺ຈ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນປິ ຫາໂສ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ປເຄວ ໂທມນສ຺ສວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຣສຫິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ເກຈິ ໂກຘວເສນປິ ຫສນ຺ຕີຕິ? ນ, ເຕສມ຺ປິ ຍໍ ຕໍ ໂກຘວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ມຍໍ ທານິ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕເຣນ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕເນວ ຫາສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕສຸ. ພລວາຣມ຺ມເຓຕິ ອຸຬາຣອາຣມ຺ມເຓ ຍມກມຫາປາຏິຫາຣິຍສທິເສ. ທຸພ຺ພລາຣມ຺ມເຓຕິ ອນຸຬາເຣ ອາຣມ຺ມເຓ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ…ເປ… ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ອິທໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຖາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ອເຫຕຸກໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໕໖໘) ປນ ‘‘ອຕີຕໍສາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ ວຕ຺ວາ ‘ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕ’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ມາຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕; ວິຠ. ມູລຏີ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໔໑, ໓໐໕) ‘ຠຄວໂຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິຍມານມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສິຕກຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສ-ອນາຄຕໍສ-ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິເຍວາຕິ, ເອວໍ ປນ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວ ສຕິ ນ ໂກຈິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖານໍ ວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໖໘) ‘‘ເຕສໍ ຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ເອຕໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕິ ຕຖາຣູເປ ກາເລ ນ ສໍຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປິ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຠາວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ນ ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ເຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນຠາໂວ ວິພນ຺ຘຕີຕິ ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປີ’’ຕິ. ສເຕຣິຕາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນາມ ສເຕຣຕາວິຊ຺ຊຸລຕາ. ສາ ຫິ ອິຕຣວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຂຓຏ຺ຐິຕິກາ ສີຆນິໂຣຘາ ຈ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ທນ຺ຘນິໂຣຘາ, ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພກາລໍ ຈຕຸທີປິກມຫາເມຆໂຕວ ນິຈ຺ຉຣຕິ ເຕນາຫ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆມຸຂໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ກິຣ ຕາສໍ ຣສ຺ມິວຏ຺ຏີນໍ ຘມ຺ມຕາ, ຍທິທໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສິຣວຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທາຐຄ຺ເຄສຸເຍວ ອນ຺ຕຣຘານໍ.

໒໘໓. ຍທິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາ ປຣິຠາວິຕາ, ຕຖາປິ ອິທານິ ຕໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ສາ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກາມຎ຺ຈສ຺ສ ຎາຓາຍ ອິທານິປິ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕາ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນນຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ປສາເທນ ສມ຺ຠາວນາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ຕຖາ ຈິຣກາລໍ ປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ຫີຬນາຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ’’ຕິອາທິ. ຈິຣກາລປຣິຈິຕາປິ ຫິ ຄຸຓຠາວນາ ອປ຺ປເກນປິ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ວິປຣິວຕ຺ຕຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ຊາຕິສິທ຺ຘາຍໍ ລທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຊາຕິສິທ຺ເຘນ ມາເນນ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເຕນ ມຸຓ຺ຑເກນ ສມຓເກນ ທິຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕສ຺ມາ ອກລ຺ຍາຓຊນໍ, ອາສີວິສມິໂວຣຄໍ,

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຠູຕິກາໂມ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐-໑໗໒);

ນ຺ຫານຈຸຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ກຕາ ໂສຕ຺ຕິ, ກຸຣຸວິນ຺ທຄຸຬິກາ, ສາ ເອວ ສິນາຍນ຺ຕິ ກາຍໍ ວິໂສເຘນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ສິນານໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂສຕ຺ຕິ ສິນານນ຺ຕິ ສິນານຕ຺ຖາຍ ກຕໂສຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

໒໘໔. ອຣິຍປຣິຫາເຣນາຕິ ອຣິຍານໍ ປຣິຫາເຣນ, ອນາຄາມີນໍ ນ຺ຫານກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫາຣນິຍາເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອຫິຕນິວາຣຓໍ, ຫິເຕ ນິໂຍຊນໍ ພ຺ຍສເນ ປຣິວຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ຍທິທໍ, ເອຕທຕ຺ຖໍ ມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເກຈິ ‘‘ຍາເວຕ຺ຖ ອຫຸປີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍາວ ເອຕ຺ຖ ເກສຄ຺ຄຄຫຓໍ ຕາວ ອຍໍ ນິພນ຺ໂຘ ອຫຸປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໕. ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ໂພຘິຍາ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣປຏິປທາຍ ປູຣຓຠາເວ ສຕິຍາ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ສຕຸປ຺ປາທນີຍກຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕາກາຣໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ລາມກຏ຺ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວໍ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ປມາທກິຣິຍາ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ປມາທວິຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສໂຍ ເຕລປ຺ປທີໂປ ວິຍ ວິເສສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ຕທນຸຣູປໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ…ເປ… ກເຖສີ’’ຕິ. ປຣສມຸທ຺ທວາສີ ເຖຣາ ອຎ຺ຎຖາ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນາຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠາໂຣ, ຍທິທໍ ປູຣິຕປາຣມີນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຕຖາ ຘມ຺ມເທສນາ ເຕສໍ ມຫາຠິນີຫາຣສມນນ຺ຕຣມ຺ປິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓເນວ ປຏິວິທິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠາວປເວທນເມວ ຕສ຺ສ ຠຄວາ ອກາສີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຊ຺ຊລເນ ປາກຏກຣສຕິປຏິລາຠາຍ.

໒໘໖. ຎາຓຎ຺ຫິ ກິເລສຘມ຺ມວິທາລນປທາລເນຫິ ສິງ຺ຄໍ ວິຍາຕິ ສິງ຺ຄໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ອຸສ຺ສິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ປຕິຕໍ ນາມ. ເກຈິ ປນ ວີຣິຍໍ ສິງ຺ຄນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ປວຕ຺ເຕ ພາຫິຣປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕາປິ ມຫາສຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘາສຍາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມງ຺ຄິໂນ ຍຖາຣຫໍ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວາສຘຸຣຎ຺ຈ ປຣິພ຺ຣູຫຍນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ປເຄວ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິປສ຺ສນໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ຕາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວ ອນຸໂລມຎາຓໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ, ອນຸໂລມຎາຓໂຕ ໂອຣເມວ ວິປສ຺ສນໍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄພ຺ຠສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ຈ.

໒໘໗. ເຖເຣຫີຕິ ວຸທ຺ຘຕເຣຫິ. ນິວາເສ ສຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕຕ຺ເຖວ ນິວາເສ. ວປ຺ປກາລໂຕຕິ ສສ຺ສານໍ ວປ຺ປກາລໂຕ. ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຕໂຕ ປຣໍ ຕິຂິເຓນ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວປ຺ປກາເລ ວິຕານໍ ວິຍ ອຸປຣິ ວຕ຺ຖກິລຎ຺ຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຸຏເກຕິ ກລາເປ.

໒໘໘. ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເທສໂຕ ປຣິຎ຺ຎາວຕ຺ຖຸກາປິ ອຣິຍາ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕປຈ຺ຈເຍ ຍເທຕໍ ນາຕິສາວຊ຺ຊໍ, ຕເທວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອລາຠໍ ອາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂສຕິ ກິກີ ກາສິຣາຊາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຠຕ຺ໂຕ. ເທເວຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຠູມິເທວາຕິ ເຕສໍ ສມຎ຺ຎາ, ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຣຸໂກ ໂລໂກ. ຕທາ ຫິ ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຘີຕຸ ອວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາຕິ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕວ ຘີຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມຍໍ ປຫາຍ ມຸຓ຺ຑປາສຓ຺ຑິກສມຍໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຣາຊປຸຕ຺ຕິຍາ ອຄຸຓໍ ວຕ຺ວາ. ວຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ ຎາຕກາ. ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ ‘‘ມາ ເມ ວຈນໍ ມຸສາ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ປາວນອສ຺ມນຍນວເສນ ສມ຺ມາ ປາວີກຕຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຕຓ຺ຑຸລານິ. ປາຬິຍໍ ຕຓ຺ຑຸລປຏິຠສ຺ຕານີຕິ ຕຓ຺ຑຸລຂຓ຺ຑານິ. ມຸຄ຺ຄປຏິຠສ຺ຕກຬາຍປຏິຠສ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໘໙. ໂກ ນຸ ໂຂຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປາຣິປູຣິໍ ໂຍຊີຍນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຠຊນານິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິໂຍໂຄ, ຕໂຕ ປຣິໂຍຄາ. ເຕນາຫ ‘‘ສູປຠາຊນໂຕ’’ຕິ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຖາຕິ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ. ອຕິວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຕິ ຂຸທ຺ທິກາທິວເສນ ປຎ຺ຈປ຺ປກາຣາ.

໒໙໐. ກິນ຺ຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ກສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ? ຘມ຺ມິໂກຕິ ອິມິນາ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕສທິໂສຕິ ອິມິນາ ອຸປາສເກນ ສຕ຺ຖຸ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວໍ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖຸໂນ ຈ ອປຣິສງ຺ກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສິກ຺ຂາປທເວລາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຠາວໂຕ ສິກ຺ຂາປທມຣິຍາທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊ, ປກຕິວຊ຺ເຊ ປນ ເສຕຸຆາໂຕ ເອວ.

໒໙໑. ຉທນຏ຺ຐາເນ ຍທາກາສໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ຉທນນ຺ຕິ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ. ປກຕິຍາ ອຸຕຸຜຣຓເມວາຕິ ຉາທິເຕ ຍາທິສໍ ອຸຕຸ, ຉທເນ ອຸຕ຺ຕິຓຠາເວປິ ຕມ຺ຫິ ເຄເຫ ຕາທິສເມວ ອຸຕຸຜຣຓໍ ອໂຫສິ. ເຕສໍເຍວາຕິ ເຕສໍ ຆຏິກາຣສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ເອວ.

໒໙໒. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ເອໂກ ກຸຑຸໂວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຸຑຸວາ ເອໂກ ປຕ຺ໂຖ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ເອໂກ ອາຬ຺ຫໂກ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຬ຺ຫກາ ເອກໍ ໂທຓໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ໂທຓານິ ເອກາ ມານິກາ, ຈຕສ຺ໂສ ມານິກາ ເອກາ ຂາຣີ, ວີສຕິ ຂາຣິກາ ເອໂກ ວາໂຫຕິ ຕເທວ ເອກສກຏ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ‘‘ທ຺ເວ ສກຏານິ ເອໂກ ວາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕລຜາຓິຕາທິນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສປ຺ປິອາທິໍ ມຣິຈາທິກຏຸກຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນາຫໍ ຣຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກຸໂຕ ປຣິປ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ນຈ຺ຈໍ ທຕ຺ວາ.

ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙໓. ຖູລເມວ ຖຸລ຺ລໍ, ຖຸລ຺ລາ ວິປຸລາ ມຫນ຺ຕາ ໂກຏ຺ຐາ ຊາຕາ ອິມສ຺ສາຕິ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ໂອທນປູປປຫູຕວເສນ ລທ຺ຘນາໂມ ນິຄໂມ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ປາຬິຍໍ ອິກ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໙໔. ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ປເວຓິວເສນ ອາຄຕກຸລວໍສານຸຄຕນ຺ຕິ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ວິນາສນໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍາທິສໍ, ຕເຖວ ສມ຺ມເທວ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຕິ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ສມ຺ປນ຺ນາ. ສາມເຓຣໍ ທິສ຺ວາຕິ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຍມານໍ ທິສ຺ວາ.

ສຫ ຣຎ຺ຎາຕິ ສຣາຊິກໍ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊປຣິສໍ. ຈາຕຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິຈຕຸວຓ຺ຓສມຸທາຍໍ. ໂປເສຕຸນ຺ຕິ ວທ຺ເຘຕຸໍ ທານາທີຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ. ຍໍ ກຸລໍ. ປໂຫສ຺ສຕີຕິ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ.

ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕຕິ ‘‘ກາມາ ນາເມເຕ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ປາຈິ. ໔໑໗; ມຫານິ. ໓, ໖) ຈ ອາທິນາ ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ຄຸຓໍ ປກາເສນ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອຘິສີລາທິສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ອຂຓ຺ຑາທິຠາວາປາທເນນ ອຂຓ຺ຑໍ ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ກຎ຺ຈິປິ ສິກ຺ເຂກເທສໍ ອເສເສຕ຺ວາ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຣິປູເຣຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ສໍກິເລສມລໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຕໂຕ ເອວ ສງ຺ຂໍ ວິຍ ລິຂິຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສ’’ນ຺ຕິ. ທາຐິກາປິ ມສ຺ສຸຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມສ຺ສຸ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຘຣມສ຺ສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສາເຍນ ຣຕ຺ຕານິ ກາສາຍານິ. ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕິ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ໂລກິຍມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ຕຖາ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ.

໒໙໕. ປິຍາຍິຕພ຺ພໂຕ ປິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປີຕິຊນໂກ’’ຕິ. ມນສ຺ສ ອປ຺ປາຍນໂຕ ມນາໂປຕິ ອາຫ ‘‘ມນວຑ຺ຒນໂກ’’ຕິ. ສຸເຂຘິໂຕ ຕຣຸຓທາຣກກາເລ. ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສປ຺ປິຂີຣາທິສາທຸຣສມນຸຎ຺ຎໂຠຊນາທິອາຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຂປຣິຠໂຕ. ອຖ ວາ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິກຘາຕິຊນາທິປຣິຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ປຣິຈ຺ຉທສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຸຬາຣປຓີຕສຸຂປຈ຺ຈຍູປຫາເຣຫິ ຈ ສຸເຂຘິໂຕ, ອກິຈ຺ເຉເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຈ຺ຈຍວິໂນທເນນ ສຸຂປຣິຠໂຕ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ສຸເຂຘິໂຕ, ພາຫິຣງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຂປຣິຠໂຕ. ກສ຺ສຈີຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ກິຎ຺ຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ນນຸ ມຍໍ ຣຏ຺ຐປາລ ມຣຓາທີສຸ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ອປ຺ປຕີກາເຣນ ມຣເຓນປິ ຕຍາ ອກາມກາປິ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ເອວໍ ສຕິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ກິໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເກນ ປນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ.

໒໙໖. ປຣິຈາເຣຫີຕິ ປຣິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາສກໍ ວິສເຍສຸ ຈາເຣຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປເນຫີ’’ຕິ. ປຣິຈາເຣຫີຕິ ວາ ສຸຂູປກຣເຓຫິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈາເຣຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈຣຓໍ ກາເຣຫິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຍສ຺ມາ ລຬນ຺ໂຕ ກີຬນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ລຬາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຈ຺ຈທານໍ ທານໍ ນາມ, ອຸໂປສຖທິວສາທີສຸ ທາຕພ຺ພໍ ອຕິເຣກທານໍ ປທານໍ ນາມ. ປເວຓີຣກ຺ຂຓວເສນ ວາ ທີຍມານໍ ທານໍ ນາມ, ອຕ຺ຕນາວ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທີຍມານໍ ປທານໍ ນາມ. ປຈຸຣຊນສາຘາຣຓໍ ວາ ນາຕິອຸຬາຣໍ ທານໍ ນາມ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ອຕິອຸຬາຣໍ ປທານໍ ນາມ. ອຸທ຺ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ກຸໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ເຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ? ປພ຺ພຊິຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ, ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໙. ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ພລຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ກາຍພລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍພລໍ ຊເນຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອວໍ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເນຍ຺ໂຍ, ນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ນ ຈ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ຕສ຺ມາ. ຈິເຣນ ປພ຺ພຊິໂຕ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ນ ຈິຣສ຺ເສວາ’’ຕິ, ຕໍ ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສານິ ຕໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຄພ຺ຠນ຺ຕຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສີເສນ ຄພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ວທຕິ. ປຫຣາເປຕີຕິ ວໂຍວຸຑ຺ຒານຸຣູປໍ ກປ຺ປາປນາທິນາ ອລງ຺ກາຣາເປຕິ. ອນ຺ໂຕຊາຕຕາຍ ຎາຕິສທິສີ ທາສີ ຎາຕິທາສີ. ປູຕິຠາເວເນວ ລກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂທໂສ ວາ ອຠິໂທໂສ, ໂສວ ອາຠິໂທສິໂກ, ອຠິໂທສໍ ວາ ປຈ຺ຈູສກາລໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ອາຠິໂທສິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອປຣິໂຠຄາຣໂຫ ປູຕິຠູຕຠາເວນ. ອຣິຍໂວຫາເຣນາຕິ ອຣິຍສມຸທາຈາເຣນ. ອຣິຍາ ຫິ ມາຕຸຄາມໍ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາລຍໍ. ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນິຣເປກ຺ຂຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ວິເສສໂຕ ອປຣິໂຠຄາຣຫຕ຺ຕາວ ວຕ຺ຖຸໂນ. ນິມີຍຕິ ສຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຖາສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ ອາກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ.

໓໐໐. ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາຕິ ເຄຫສາມິນິຍາ ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານຠູຕໍ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ. ອາລປເນຕິ ທາສິຊນສ຺ສ ອາລປເນ. ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນ຺ໂຕເຄຫໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິໂຍ. ຆເຣສຸ ສາລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຆເຣສຸ ເອກມນ຺ເຕ ໂຠຊນສາລາ ໂຫນ຺ຕິ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕທ຺ວາຣພນ຺ຘາ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐວາລິກງ຺ຄຓາ.

ອໂນກປ຺ປນໍ ອສທ຺ທຫນໍ. ອມຣິສນໍ ອສຫນໍ. ອນາຄຕວຈນໍ ອນາຄຕສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວຕ຺ຕມານກາລິໂກວ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂມ຺ປີ’’ຕິ. ອຣິຍິທ຺ຘິຍນ຺ຕິ ‘‘ປຏິກູເລ ອປຏິກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອຣິຍິທ຺ຘິຍໍ.

ປູຕິກຸມ຺ມາໂສ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ໂມ ຕສ຺ສ ເຄຫໂຕ ລທ຺ໂຘປິ ນ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກ ທາສິຊເນນ ທິນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວເສນ ເນວ ທານໍ ອລຕ຺ຖມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອິເມຫິ ມຸຓ຺ຑເກຫີ’’ຕິອາທິນາ ນິຕ຺ຖຸນນວຈເນນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ລທ຺ຘເມວ, ຕສ຺ສ ປນ ອຸຊຸກຜາສຸສມາຈາຣວເສນ ອລທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານມ຺ປິ ນ ອລຕ຺ຖມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ເນວ ທານ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຈ຺ຈາສີສາຍ ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຈຸຣຊໂນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຘິປ຺ປາຍມສ຺ສ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕິກາປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ສິປ຺ປິກາຉທາຫິ ຉນ຺ນໍ.

ອຸກ຺ກຏ຺ຐເອກາສນິກຕາຍາຕິ ອິທໍ ຠູຕກຖນມຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຕຖາຠາວທີປນໂຕ. ມຸທຸກສ຺ສປິ ຫິ ເອກາສນິກສ຺ສ ຍາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຕສີເສນປິ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອາສນໍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ໂຠຊນໍ ວາ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐສປທານຈາຣິໂກຕິ ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຫຏຠິກ຺ຂມ຺ປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ປຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ກໂຣຕິ. ເອເຕເນວ ເຖຣສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິກຠາໂວ ທີປິໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ສ຺ວາຕນາຍ ຠິກ຺ຂໍ ນາມ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ອຘິວາເສສີຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນາ’’ຕິອາທິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄສຸທ຺ຘິກາ ນ ຠວນ຺ຕິ.

໓໐໑. ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທ຺ຘິວເສນ ປໂຍຊິຕໍ, ຕທ຺ຘິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ປິຕາມຫໍ ຘນໍ ລທ຺ຘາ, ສຸຂໍ ຊີວຕິ ສຎ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ເຊຏ຺ຐກິຕ຺ຖິໂຍຕິ ປຘານິຕ຺ຖິໂຍ. ອິໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ອນຸຠວິຕພ຺ພວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ອຎ຺ຎໂຕຕິ ອິມສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກຸເລ ອນຸຠວິຕພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

໓໐໒. ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກປ຺ປນາຍ ເຈວ ອຣຫຣູເປນ ອລງ຺ກາຣາທິນາ ຈ ຈິຕ຺ຕິຕຎ຺ເຈວ ວິຈິຕ຺ຕິຕຎ຺ຈ. ວຓກາຍນ຺ຕິ ວຓຠູຕໍ ກາຍໍ. ສມນ຺ຕໂຕ ອຸສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມກາຍວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ນິຈ຺ຈາຕຸຣນ຺ຕິ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປຏິປີຬິຕໍ, ສທາ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວາ. ພຫຸສງ຺ກປ຺ປນ຺ຕິ ຣາຄວຕ຺ຖຸຠາເວນ ອຠິຊເນຫິ ຫາວຠາວວິລາສວເສນ, ອາມິສວເສນ ຈ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີຫິ ພຫູຫິ ສງ຺ກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ຐິຕີຕິ ອວຏ຺ຐານໍ ອວິປຣິຓາໂມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາວ ນິຍຕາ’’ຕິ, ປຣິສ຺ສວຠາວາປຕ຺ຕິ ເຈວ ວິນາສປຕ຺ຕິ ຈ ເອກນ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປີຕິ ຄນ຺ຘາທີຫິ ຈິຕ຺ຕກຕມ຺ປິ. ຣູປນ຺ຕິ ສຣີຣໍ.

ອລຕ຺ຕກກຕາຕິ ປິຓ຺ຑິອລຕ຺ຕເກນ ສຸວຓ຺ຓກຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອລຕ຺ຕເກນ ຣຎ຺ຊິຕາ’’ຕິ. ຈຸຓ຺ຓກມກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ໂທສນີຫຣເຓຫິ ຕາປທຫນາທີຫິ ກຕາຠິສງ຺ຂາຣມຸຂໍ ໂຄໂຣຈນາທີຫິ ໂອຠາສນກຈຸຓ຺ເຓຫິ ມກ຺ຂິຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ສາສປກກ຺ເກນາ’’ຕິອາທິ.

ຣໂສທເກນາຕິ ສຣລນິຍ຺ຍາສຣສມິສ຺ເສນ ອຸທເກນ. ອາວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາຕິ ອາວຕ຺ຕນປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ນເຕ ກຕ຺ວາ. ອຏ຺ຐປທກຣຈນາຍາຕິ ຠິຕ຺ຕິກູຏທ຺ຘຈນ຺ທາທິວິຠາຄາຍ ອຏ຺ຐປທກຣຈນາຍ.

ວິຣວມາເນຕິ ‘‘ອຍໍ ປລາຍຕິ, ຄຓ຺ຫ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວິຣວມາເນ. ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂອໂຣເຘຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໓໐໓. ອຸສ຺ສິຕາຍ ອຸສ຺ສິຕາຍາຕິ ກຸລວິຠວພາຫຸສຈ຺ຈປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸຄ຺ຄຕາຍ ອຸຄ຺ຄຕາຍ. ອຠິລກ຺ຂິໂຕ ອຸຬາຣຠາເວນ.

໓໐໔. ປຣິຊຸຎ຺ຎານີຕິ ປຣິຫານານິ. ເຍ ພ຺ຍາຘິນາ ອຠິຠູຕາ ສຕ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓກປ຺ປາ ວໂຍຫານິສຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອາຫ. ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ, ນ ສີລາທິວຸຑ຺ໂຒ. ມຫຕ຺ຕໍ ລາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫລ຺ລໂກ, ຊາຕິຍາ ມຫລ຺ລໂກ, ນ ວິຠວາທິນາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ທ຺ວຕ຺ຕິຣາຊປຣິວຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ອທ຺ຘານໍ ກາລໍ ຄໂຕ ວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ອທ຺ຘຄໂຕ. ຕຖາ ຈ ປຐມວຍໍ ມຊ຺ຌິມວຍຎ຺ຈ ອຕີໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຊິຓ຺ຓາທິປເທຫິ ປຐມວຍມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ໂພຘິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕຕາວິສິຏ຺ໂຐ ວຍ-ສທ຺ໂທ ໂອສານວຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) ເອວມາທີສຸ ວິຍ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອປ຺ປາພາໂຘຕິ ອໂຣໂຄ, ອປ຺ປາຕງ຺ໂກຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ. ອປ຺ປຕ຺ໂຖ ວາ ອິຘ, ຕຕ຺ຖາປິ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ໂຍ ຫິ, ຄຫປຕິ, ອິມໍ ປູຕິກາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊາເນຍ຺ຍ ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ພາລ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑) ສຸຕ຺ຕປທໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ວິປຈ຺ຈນໍ ວິປາໂກ, ໂສ ເອວ ເວປາໂກ. ສໂມ ເວປາໂກ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ສມເວປາກິນີ, ຕາຍ. ເຕເນວ ສມເວປາກິນິຠາເວນ ສພ຺ພມ຺ປິ ສມ຺ມເທວ ຄຓ຺ຫາຕິ ຘາເຣຕີຕິ ຄຫຓີ. ຄຫຓິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ຍຖາຠຸຕ຺ຕອາຫາໂຣ ສມ຺ມເທວ ຊີຣນ຺ໂຕ ສຣີເຣ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ ຠຸຕ຺ຕຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ຊີຣຕິ ຄຫຓິຍາ ຕິກ຺ຂຠາເວນ. ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຠຸຕ຺ຕາກາເຣເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ ຄຫຓິຍາ ມນ຺ທຠາວໂຕ. ຠຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ ຠຸຕ຺ຕອາຫາຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຕິ ສມເວປາກິນິຠາເວເນວ. ປຕ຺ຕານໍ ໂຠຄານໍ ປຣິກ຺ຂິຍມານໍ ນ ສຫສາ ເອກຊ຺ຌໍເຍວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອນຸກ຺ກເມນ, ຕຖາ ຎາຕໂຍປີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນາ’’ຕິ. ຉາຕກຠຍາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ພ຺ຍາຘິຠຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໐໕. ອຸທ຺ເທສສີເສນ ນິທ຺ເທໂສ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມນິທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ອຸທ຺ເທສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕວ ຘມ຺ມາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ນິທ຺ເທສາຕິ ‘‘ຘມ຺ມນິທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈຕາທິວິຠາວນວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຘມ຺ມາ ຕເຖວ ນິສ຺ເສສໂຕ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປທານໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຊຣາມຣຓສນ຺ຕິເກ. ອທ຺ຘຸໂວຕິ ນິທ຺ຘຸໂວ ນ ຖິໂຣ, ອນິຈ຺ໂຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຘຸວຏ຺ຐານວິຣຫິໂຕ’’ຕິ, ອຊາຕາຠູຕາສງ຺ຂຕຘຸວຠາວກາຣຓວິວິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປນີຍ຺ຍຕີຕິ ວາ ຊຣາມຣເຓນ ໂລໂກ ສມ຺ມາ ນີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ຘຸໂວຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕາຍິຕຸນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິພ຺ຍສນໂຕ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ອິສ຺ສເຣນ ອຕ຺ຕນາ ວິຣຫິໂຕຕິ. ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ ອິໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານໍ ຕໍ ອຘິຠວິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິສຣຕີຕິ ອຠິສ຺ສຣຓໍ, ໂລກສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ທາຕາ ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ ໂກຈິ ອິສ຺ສໂຣ, ຕທຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ອນຠິສ຺ສໂຣຕິ ອສຣໂຓ’’ຕິ. ນິສ຺ສໂກ ມມາຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸອຠາວໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ສກຠຓ຺ຑວິຣຫິໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຓ຺ຫາຍ ວເສ ຊາໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ວິຊິໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ທາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໖. ຫຕ຺ຖິວິສຍຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ‘‘ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖິສ຺ມິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ’’ຕິ, ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາຕິສຍໍ ອູຣຸພລໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອູຣຸພລີຕິ ອາຫ – ‘‘ອູຣຸພລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນ຺ນໍ ປຣເສນໍ ຠິນ຺ທໂຕ ຠິນ຺ນໍ ສກເສນໍ ສນ຺ຘາຣຍໂຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍໂຕ. ພາຫຸພລີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຍສ຺ສ ຫິ ຜລກຎ຺ຈ ອາວຸຘຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອິຘ ປນ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ອາຫຣິຕຸໍ ພາຫຸພລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ອູຣຸພລີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ພາຫຸພລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ‘‘ພາຫຸພລີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອູຣຸພລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອລໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອລມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕ຺ຖອຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິ.

ປຣິໂຍຘາຍາຕິ ວາ ປຣິໂຕ ອາຣກ຺ຂໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ. ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ໂຂ, ໂຠ ຣຏ຺ຐປາລ, ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ຫຕ຺ຖິກາຍາປິ…ເປ… ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ໂສ ຣາຊາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາຣຓໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ.

ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ຄາຍນວເສນ ກຖນໍ ອນຸຄີຕິ. ຕາ ປນ ຄາຖາ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ເທສນານຸປຸພ຺ພິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາປິ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ອນຸຄີຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ອນຸຄີຕິ’’ນ຺ຕິ.

໓໐໗. ເອກນ຺ຕິ ເອກຊາຕິຍໍ. ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມາ ວິສຍເຠເທນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສາຄຣນ຺ເຕນາຕິ ສາຄຣປຣິຍນ຺ເຕນ.

ອໂຫ ວຕາຕິ ໂສຈເນ ນິປາໂຕ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ປາປໍ ກຕໍ ມຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອມຣາຕິອາທີສຸ ອາຫູຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ມຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂສກວເສນ ‘‘ອມຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂວສານນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ, ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາວາຕິ ປຎ຺ຎາ ເອວ. ຘນໂຕຕິ ສພ຺ພຘນໂຕ. ອຸຕ຺ຕມຕຣາ ເສຏ຺ຐາ, ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຊີວິໍ ຊີວິຕມາຫຸ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔).

ເຕສຸ ປາປໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ອຕ຺ຕຠາວປຣມ຺ປຣາຍ. ສໍສາຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຠວາທີສຸ ສໍສາຣສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນເຫຕຸໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣໂລກໍ ອຸເປຕິ, ປຣໂລກໍ ອຸເປນ຺ໂຕວ ພຫຸວິຘທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ອຸເປຕິ. ຕາທິສສ຺ສາຕິ ຕຖາຣູປສ຺ສ ຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕສ຺ສ ອປ຺ປປຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ອປ຺ປປຎ຺ໂຎ ຈ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຫິຕສຸຂາວຫນ຺ຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍນ຺ໂຕ.

‘‘ປາປຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຣໂລໂກ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ຫິ ອປາຍໂລເກ’’ຕິ.

ວິວິຘຣູເປນາຕິ ຣູປສທ຺ທາທິວເສນ ຕຕ຺ຖປິ ປຓີຕຕຣາທິວເສນ ພຫຸວິຘຣູເປນ.

ສາມຎ຺ຎເມວາຕິ ສມຓຠາໂວ ເອວ ເສຍ຺ໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາທິໂຕ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ອນຸຄີໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ຕຕິໂຍ. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ທຸຕິໂຍ. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ທຸຕິຍຕຕິຍາ. ສຕ຺ຕມຄາຖາຍ ປຐໂມ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ ອນຸຄີໂຕ, ອຏ຺ຐມາທີຫິ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ກາເມສຸ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ຍຖາຣຫໍ ອາທີນວານິສໍສໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊກາຣຓໍ ປຣມໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມຸທ຺ເທສໍ ນິຄເມຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາ ປນ ຄາຖາ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສານໍ ເທສນານຸປຸພ຺ພິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາປິ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ອນຸຄີຕາ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ປຸພ຺ເພ ມຆເທໂວ ນາມ ຣາຊາຕິ ອຕີຕກາເລ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ອເນກວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊູນໍ ອາທິປຸຣິໂສ ມຆເທໂວຕິ ເອວໍນາໂມ ຣາຊາ.

ຘມ຺ໂມຕິ ຣາຊຘມ຺ໂມຕິ ໂລກິກາ ວທນ຺ຕິ. ມຫາໂພຘິນິຘານປາຣມິຕາສງ຺ຂາໂຕ ປນ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຎາເຍນ. ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາທິຠາວນາຘມ຺ມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສປິ ວາ ອນຠິຊ຺ຌາທີຫິ ສມານໂຍຄກ຺ຂມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສກຸສລກມ຺ມປເຖ ຐິໂຕ’’ຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຈ ໂສ ປກ຺ຂປາຕາຠາວໂຕ ‘‘ສໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມໍ ຈຣຕີ’’ຕິ. ປກຕິນິຍາເມເນວາຕິ ປເວຓິຍາ ອາຄຕນິຍາເມເນວ. ຍສ຺ມາ ນິຄມຊນປເທສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄຫປຕີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄຫປຕິການ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ອຎ຺ຎເມວ ນາຄຣຈາຣິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ເນຄມຊນປທຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕ ວິສຸໍ ຄຫິຕາ ‘‘ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊນປເທສຸ ຈາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນນິຄ຺ຄມນວເສນ ອຸໂປສຖສ຺ສ ປຏິຫຣຓໍ ປາຏິຫາຣິໂຍ, ໂສ ເອວ ປາຏິຫາຣິໂກ, ປກ຺ໂຂ. ອິເມ ທິວສາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວສາ.

໓໐໙. ເທໂວຕິ ມຈ຺ຈຸ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຫິ ເທໂວ ປກຕິສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸ ສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ. ‘‘ອຫໍ ອສຸກໍ ມທ຺ທິຕຸໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ເກເສ ຄເຫຕ຺ວາ ມາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ມຈ຺ຈຸເທວສ຺ສ ອາຓາກຣາ ທູຕາ ວິຍາຕິ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິພ຺ພານຸຠາວໍ ອາວິກຕ຺ວາ ຐິຕາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວຕາພ຺ຍາກຣຓສທິສເມວ ໂຫຕິ ນ ຈິເຣເນວ ມຣຓສມ຺ຠວໂຕ. ວິສຸທ຺ຘິເທວານນ຺ຕິ ຂີຓາສວພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ເຕ ຫິ ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຊິຓ຺ຓາທິເກ ທສ຺ເສນ຺ຕິ.

ທຸຂິຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຘິຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາຘິຠາເວນ ສຎ຺ຊາຕທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕິມຠວິກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິເທເວຫິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ເຕຫິ ອນຸປຏ຺ຐາປິຕານມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ຕຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພຕາ ປຣິຍາຍສິທ຺ຘາຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ.

ທິສມ຺ປຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ, ທິສາສີເສນ ເທສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເທສານໍ ອຘິປຕິຣາຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສິ ຣຸຫນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຣຸຫາ, ເກສາ. ເຕ ປເນຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປລິຕຕ຺ຕາ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມວຍສນ຺ທສ຺ສກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວໂຍຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຸຣິສຍຸໂຄ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ວໍເສ ສຎ຺ຊາຕປຸຣິສຏ຺ຐິຕິຍາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ວໍສສມ຺ຠເວ ປຸຣິເສ’’ຕິ. ຣາຊເຄຫໂຕ ອາຫຏຠິກ຺ຂາຍ ຍາເປນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ກຸມາຣກປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸປຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຣິຫຣິຍມາໂນວາຕິ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ວິຍ ເວລາຍ ເວລາຍ ເຕນ ມຫຕາ ປຣິຊເນນ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຣິຫຣິຍມາໂນ ເອວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຕິ ຈຕຸຣາສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຖຎ຺ຎປາຍີ ຕຣຸຓທາຣໂກ ອໂຫສີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ກຸມາຣກາລໍ ວຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ໂອປຣຊ຺ຊວຈນໂຕ ວິຣຸທ຺ຘຎ຺ເຈຕໍ. (ປຎ຺ຈມງ຺ຄລວຈເນນ ອຸນ຺ນງ຺ຄລມງ຺ຄລອຸກ຺ກນ຺ຕນມງ຺ຄລກມ຺ມຫາຍມງ຺ຄລທຸສ຺ສມງ຺ຄລານິ ສມຸປຄຕານິ ເອວ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ).

໓໑໑. ສວໍສວເສນ ອາຄຕາ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕຸອາທໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ປປຸຕ຺ຕາ ຈ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຸຕ຺ຕປປຸຕ຺ຕກາ ປຣມ຺ປຣາ. ນິຫຕນ຺ຕິ ນິຫິຕໍ ຐປິຕໍ, ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຫຕນ຺ຕິ ວາ ສຕຕໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາເວນ ວຬຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕິເຣກຕຣາ ທ຺ເວ ຄຸຓາຕິ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ມຆເທວກາລໂຕ ອຕິເຣກຕຣາ ທ຺ເວ ຄຸຓາ ອິຕຣຣາຊູຫິ ປນ ອຕິເຣກຕຣາ ອເນກສຕສຫສ຺ສປ຺ປເຠທາ ເອວ ຄຸຓາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

໓໑໒. ເຕຕ຺ຕິໍສ ສຫປຸຎ຺ຎກາຣິໂນ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຕໍສຫຈຣິຕຏ຺ຐານໍ ເຕຕ຺ຕິໍສໍ, ຕເທວ ຕາວຕິໍສໍ, ຕໍນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສາ. ນິວາສຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນປຸພ຺ພໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວານ’’ນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎຕິ ນິມິມຫາຣາຊສ຺ສ. ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາຕິ ‘‘ສີລໍ ອຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ມາ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນປິ, ‘‘ເອກນ຺ຕໂຕ ມມ ວິຊິເຕ ວສນ຺ເຕນ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໂອວາທວເສນປິ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ.

ອຖ ນນ຺ຕິ ມຫາຊຸຕິກໍ ມຫາວິປ຺ຜາຣໍ ມຫານຸຠາວໍ ນິມິຣາຊານໍ. ‘‘ສກ຺ໂກຫມສ຺ມິ ເທວິນ຺ໂທ, ຕວ ສນ຺ຕິກມາຄໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກຠາວໍ ປເວເທຕ຺ວາ ‘‘ກງ຺ຂໍ ເຕ ປຏິວິໂນເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຠູຕານມິສ຺ສຣາ’’ຕິອາທິ.

ສີລໍ ອຸປາທາຍ ໂອມກຕາຍ ‘‘ກິ’’ນ຺ຕິ ຫີເຬນ຺ໂຕ ວທຕິ. ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍາຕິ ລາຠຍສາທີນຎ຺ເຈວ ປິຍມນາປຕາທີນຎ຺ຈ ອາສວກ຺ຂຍປຣິໂຍສານານໍ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸຕ຺ຕມຄຸຓຕາຍ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘໍວ ທານໂຕ ສີລໍ ມຫນ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ວສິຍມານໍ ກາມາວຈຣເທວໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເປຕ຺ຕິວິສຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ປູຣິຕປາຣມິສ຺ສ ເທວໂລໂກ ເປຕໂລໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຈ຺ຉຣາຄຓສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ, ປິສາຈຄຓເສວິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໖).

ຂຕ຺ຕິເຍຕິ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິຍໍ. ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ກາມສໍກິເລສວິສຸຊ຺ຌນໂຕ. ກາຍາຕິ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍມາຫ.

ອິມສ຺ສ ມມ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຣູປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫຸເທວ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອວິກມ຺ປມາໂນ’’ຕິ. ຠາຍນ຺ໂຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ເຕນ ກາຍສ຺ສ ຈ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ເຕນ ວິກມ຺ປຕິ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠາຍມາໂນ’’ຕິ. ສຸຂໍ ກເຖຕຸໍ ໂຫຕີຕິ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ກເຖຕຸໍ ສຸຂໍ ໂຫຕິ.

໓໑໓. ມນໍ ອາຄມ຺ມ ຍຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມາຕລິສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຣເຖ ຍຸຕ຺ຕອາຊານີຍກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເທວປຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຕາທິເສ ກາເລ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍຖາ ເອຣາວໂຓ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກິຈ຺ຈໍ. ນທ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຣຖປຎ຺ຊຣປຣິຍນ຺ເຕນ ອກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐານໍ ນທ຺ຘີ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອກ຺ໂຂ ພຊ຺ຌຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອກ຺ຂພທ຺ໂຘ, ອກ຺ເຂນ ຣຖສ຺ສ ພທ຺ຘຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ເທວໂລກໂຕ ຍາວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ຄມນວີຖິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາມຸຂເມວ ຣຖໍ ເປເສສິ, ເອວໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ຄມນວີຖິໂຕ ຍາວ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາໂທ, ຕາວ ຕເຖວ ເປເສສິ. ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ອາກາສໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນິຣຍຄາມີ ເທວໂລກຄາມີ ຈາຕິ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ກຕເມນາຕິອາທິ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ເຕນ ຣເຖນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ນິຣໂຍ ເທວໂລໂກ ຈ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ວຸຕ຺ຕກາຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍາຫ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠເຍເນວ ມໍ ມາຕລິ ເນຫີ’’ຕິ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄມໍ. ເວຕ຺ຕຣຓິນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ນິຣຍໍ. ກຸຖິຕນ຺ຕິ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ນິປກ຺ກເຕລສທິສຊາລໍ. ຂາຣສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂາໂຣທກສທິສໍ.

ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ນິຣຍາຠິມຸຂໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ພີຣຓີເທວຘີຕາຍາຕິ ‘‘ພີຣຓີ’’ຕິ ເອວໍນາມິກາຍ ອຈ຺ຉຣາຍ. ໂສຓທິນ຺ນເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ໂສຓທິນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຄຓເທວປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຄຓວເສນ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຄຓວເສເນວ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວປຸຕ຺ຕານໍ.

ປຕ຺ຕກາເລຕິ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ເວລາຍ. ອຕິຖິນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ເອກໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມາຕາວ ປຸຕ຺ຕໍ ສກິມາຠິນນ຺ທີຕິ ຍຖາ ປວາສໂຕ ອາຄຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາຕາ ສກິໍ ເອກວາຣໍ ອາຄຕກາເລ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕຖາ ນິຈ຺ຈກາເລ ອຠິນນ຺ທິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິ. ສໍຍມາ ສໍວິຠາຄາຕິ ສີລສໍຍມາ ສໍວິຠາຄສີລາ. ຊາຕເກຕິ ນິມິຊາຕເກ.

ຈິຕ຺ຕກູຏນ຺ຕິ ເທວນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ. ສກ຺ໂກ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ມຫາສຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕໍ ເທວຕານໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸສູຍຈິຕ຺ຕໍ ພຫິ ອນາວິກຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຈ ນໍ ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຎ຺ເຎນ ວສາຫີຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂຣເສຕຸກາມຕາຍ ອາຣາຘນໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ປຸຣາຓສກ຺ໂກ ທີຆາຍຸໂກ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຊຣສກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໑໕. ເສສໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄມນາ ເສສໍ ອຕ຺ຕໂນ ວໍເສ ໂປຣາຓຣາຊູນໍ ຣາຊຈາຣິຕ຺ຕໍ. ປາກຕິກນ຺ຕິ ປຸນ ສຠາວຕ຺ຕເມວ ຄໂຕ ອໂຫສິ, ອປພ຺ພຊິຕຠາວວຈເນເນວສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາທີນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓານໍ ອຠາໂວ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.

໓໑໖. ວີຣິຍໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຕາວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ຄາທິປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ສຕິ ສີລວຕໍ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ທຸສ຺ສີເລນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິຣາສຠາເວນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສຕ຺ຕ ເສຂາ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ຂີຓາສເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຆເທວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ມຘຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑໗. ມຘຸຣາຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣມຘຸຣາຍໍ. ຄຸນ຺ທາວເນຕິ ກາຬສິປ຺ປລິວເນ. ອຕິມຸຕ຺ຕກວເນຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຈຕູສຸ ວຓ຺ເຓສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ. ປຓ຺ຑໂຣຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ. ກາຬໂກຕິ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ. ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທິປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐາເນສູຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທິວເສນ ສຸທ຺ຘຈິນ຺ຕາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວ ສຸທ຺ຘຊາຕິກາ, ນ ອິຕເຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສໍສາຣໂຕ ວາ ສຸທ຺ຘຈິນ຺ຕາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເວທວິຫິຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘວິຘິໂນ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ປເນຕໍ ເຕສໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ຂຕ຺ຕິຍເວສ຺ສານມ຺ປິ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ມນ຺ຕຊ຺ເຌນວິຘິນາ ຈ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິຍາຠາວໂຕ. ປຸຕ຺ຕາ ນາມ ອໂນຣສາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອິເມຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຣສາ’’ຕິ. ອຸເຣ ສໍວຑ຺ຒິຕປຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ໂອຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມ ປນ ມຸຂໂຕ ນິຄ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເຣ ສໍວຑ຺ຒາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມໂຕ ຊາຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ຠູຕາປິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອິເມ. ອິເມ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ, ຕໂຕ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພວິຊ຺ຊາທິທາຍຊ຺ຊທາຍາທາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກຕ຺ຖນາປລາປສທິສໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ອປ຺ປມາຓໍ ອວິມທ຺ທກ຺ຂມໍ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຆໂສເຍວາ’’ຕິອາທິ. ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ’’ຕິອາທິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ, ນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຕຫິ ອຘິປ຺ເປຕປ຺ປກາໂຣ ອຕ຺ຖິ.

໓໑໘. ສມິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ທິຏ຺ຐິທີປນວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ນິປ຺ຜຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນຣໂຖ ປູເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຂຕ຺ຕິໂຍປີຕິ ປຣຂຕ຺ຕິໂຍປິ. ອສ຺ສາຕິ ສມິທ຺ຘຘນາທິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເນສນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິຠາວາທິນາ ອິຕເຣຫິ ອຸປຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໓໒໒. ອຫໍ ຈີວຣາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຈ຺ຉິຕຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ວເທຍ຺ຍາຖ ເຍນຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ໂຈຣາທິອຸປທ຺ທວນິເສຘເນນ ຣກ຺ຂາຄຸຕ຺ຕິ, ທານາທິນິມິຕ຺ຕອຸປທ຺ທວນິເສຘເນນ ອາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານຕ຺ຖນິເສຘເນນ ວາ ຣກ຺ຂາຄຸຕ຺ຕິ, ອາຄາມິອນຕ຺ຖນິເສຘເນນ ອາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂຍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ສ ອິຕເຣນ ອນຸວຕ຺ເຕຕພ຺ພຠາເວ, ກຸສລາກຸສລກຣເຓນ ເນສໍ ວເສນ ລທ຺ຘພ຺ພອຠິສມ຺ປຣາເຍ, ປພ຺ພຊິເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພສາມີຈິກິຣິຍາຍ ຈ ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ວິເສສາຠາໂວ ປາຬິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວາເຣ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາວິໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຘຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໔. ໂອໂລກນກປທຸມນ຺ຕິ ລີລາອຣວິນ຺ທໍ. ຕສ຺ມາຕິ ໂກກນທສຓ຺ຐານຕ຺ຕາ ໂກກນໂທຕິ ສງ຺ຂໍ ລຠິ.

໓໒໕. ຍາວ ປຈ຺ຉິມ…ເປ… ຜລກໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ສນ຺ຖຕຕ຺ຕາ. ອຸປຣິມຜລຄຕຎ຺ຫິ ໂສປານມຕ຺ຖກໍ. ໂອໂລກນຕ຺ຖໍເຍວາຕິ ນ ເກວລໍ ຠຄວໂຕ ອາຄມນຎ຺ເຎວ ໂອໂລກນຕ຺ຖໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຖນາຍ ສນ຺ຖຣາປິຕາຍ ເຈລປຏິກາຍ ອກ຺ກມນສ຺ສປິ.

ສກຸຓໂປຕເກຕິ ກາທມ຺ພຏິຏ຺ຏິຠປຸຕ຺ຕເກ. ອຎ຺ໂຎວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມາຕຸຄາມໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອິທານິ ຠຣິຍາຠູໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ຠເວຍ຺ຍ. ປຸຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມວເສນ ປຸຕ຺ຕໍ, ໂນ ຕສ຺ສ. ອຸໂຠຫີຕິ ອິເມຫິ ເອວ ອຸໂຠຫິ. ອິເມຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຕສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ມິຈ຺ຉາຄຫຓໍ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນໍ, ອນາຄເຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕໍ ເຈລປຏິກໍ. ມງ຺ຄລໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ມງ຺ຄລິກາ.

໓໒໖. ຕຕິຍໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິປ຺ປຏິສາຣານຸປ຺ປາທນມາຫ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ-ສຸຂໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ…ເປ… ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫ.

໓໒໗. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ຕໂຕ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໂຕ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣຠິ. ມຫາສຈ຺ຈເກ(ມ. ນິ. ໑.໓໖໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິປາຐສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນິຍາເມເນວ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ປາສຣາສິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໔໓. ອງ຺ກຸສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອເຕນ ຕສ຺ສ ຄຫເຓ ເຉໂກ ໂຫຕີຕິ ອງ຺ກຸສຄຫຓສິປ຺ປໍ. ເມຆອຸຕຸນ຺ຕິ ເມຆໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສີຕອຸຕຸໍ. ປພ຺ພຕອຸຕຸນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸໍ. ອຸຠຍວເສນ ຈ ຕສ຺ສ ຕຖາ ສີຕຸຓ຺ຫອຸຕຸໂຕ ເອໂນ ອາຄໂຕຕິ ຕ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸເທໂນຕິ ນາມໍ ອກາສິ.

ຕາປໂສ ໂອຄາຬ຺ຫຎາຓວເສນ ຣຎ຺ໂຎ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ໂກສມ຺ພິນຄເຣ ປຣນ຺ຕປຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຠາວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ປຸພ຺ເພຕິ ສີລວນ຺ຕກາເລ. ຫຕ຺ຖິຄນ຺ຖນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນສຕ຺ຖໍ. ເຕເນວສ຺ສ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ອິຊ຺ຌຕິ.

໓໔໔. ປທຫນຠາໂວຕິ ຠາວນານຸໂຍໂຄ. ປຘາເນ ວາ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ປຘານິໂຍ, ປຘານິຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ຕສ຺ເສວ ປຘານິຍຠາວສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ກາຣຓານິ ປຘານິຍງ຺ຄານິ. ສທ຺ຘາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ໂຘ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕາ ອາຄມນສທ຺ຘາ ເອວ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ສທ຺ຘາ ຄຣຸຕຣາຕິ ສາ ເອວ ຄຫິຕາ. ອຈລຠາເວນ ໂອກປ຺ປນໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາຂ຺ຍາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເກນຈິ ອກມ຺ປິຍຠາເວນ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ກປ຺ປນໍ. ປສາທຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສີທນເມວ. ໂພຘິນ຺ຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ໂພຘີຕິ ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຈ຺ຉິຕສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຘມ຺ມຕາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉິຕາ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາສີສເມວ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສ ປຘານໍ ວີຣິຍໍ ອິຊ຺ຌຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ‘‘ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຘານານຸໂຍເຄ ອວໍມຸຂສມ຺ຠວໂຕ.

ອປ຺ປາພາໂຘຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຄຸຓໍ ປກາເສຕາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິໂສຘນຕ຺ຖໍ. ອຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ຊານິຕຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິອາທິ. ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕາຍ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຊຫິຕຸໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຂີຍຕີຕິ ກິເລເສສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸ ເຕນ ຕທຸປນິສ຺ສຍກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໔໕. ເສສທິວເສຕິ ສຕ຺ຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ.

໓໔໖. ກຸຈ຺ຉິສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຄພ຺ໂຠ ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ‘‘ກຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸຈ຺ຉິມຕີ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປນ຺ນສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອາຣກ຺ໂຂ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ມາຕຣາ ຄຫິຕສຣຓໍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນໍ ປເວທຍິຕສ຺ສ ກຸສລໍ ສຣຓໍ ນາມ, ມາຕຸ ກຕຣກ຺ໂຂ ປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕຕິ. ມຫລ຺ລກກາເລຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານນກາເລ. ສາເຣນ຺ຕີຕິ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາພລໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ອສ຺ສ ສາເຣນ຺ຕິ. ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ສຣຓໍ ຄຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ສຣຓຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓປຸພ຺ພກຕນ຺ນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຠາວໂຕວ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໗. ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ວຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຈຣິຍວຈເນນ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ຘາຣເຓ. ກຣີສສຫສ຺ສເຂຕ຺ເຕ ເອກສາລິສີສໍ ວິຍ ອປຎ຺ຎາຍມານສກກິຈ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕກ຺ກສີລໍ ເປສຍິໍສຸ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫສມ຺ມາປໂຍເຄນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ສມ຺ປຣາຍິເກ ຈ ອຕ຺ເຖ ຊານນ຺ໂຕ ຠາຣິຍໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ພາຫິຣກາ ອເຫສຸໍ ອຫິໍສກສ຺ສ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສຠາວໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕິຠາເວນ. ສິເນເຫເນວ ວທນ຺ເຕຕິ ສິເນເຫນ ວິຍ ວທນ຺ເຕ.

ຄຓນມ຺ປິ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຄຓນວິຘິມ຺ປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ຐປິຕຏ຺ຐາເນຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉນ຺ຕຣາທິເກ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ສກຸນ຺ຕສິງ຺ຄາລານໍ ວເສນ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄ຺ຄໂວຕິ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ວທຕິ. ໂຈໂຣ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ ສາຫສິກຠາວໂຕ. ປຸຣາຓສນ຺ຖຕາ ສາຂາ ອວິສ຺ສາສນີຍາ ວິຈ຺ຉິກາທີນໍ ປເວສນໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາ. ຣາຊາ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ ອິສ຺ສຣິຍມເທນ ຘນໂລເຠນ ຈ ກທາຈິ ຊີວິເຕ ສງ຺ກາຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖີ ອວິສ຺ສາສນີຍາ ໂລລສີລຈິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ອນຸທ຺ຘຣຓີໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ສໍສາຣປງ຺ກໂຕ.

໓໔໘. ສງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ມຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຈຣໍ ມາເຣຕ຺ວາ ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສງ຺ກຣໍ ກຕ຺ວາ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ອຠິສງ຺ຂາສີຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ. ໂອຣຠາເຄຕິ ໂຈຣສ຺ສ ໂອຣຠາເຄ.

໓໔໙. ທຓ຺ໂຑຕິ ປຫຣຓຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທນາທິໂກ ທຓ຺ຑນສງ຺ຂາໂຕ ທຓ຺ໂຑ. ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ໂພຕິ ອາເນຕພ຺ໂພ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫາຍ. ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ປຏິສງ຺ຂາເນນ. ອວິຫິໍສາຍາຕິ ກຣຸຓາຍ. ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສູຕິ ຉສຸປິ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສຸ, ຐິໂຕ ອຏ຺ຐິຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ອຕີເຕ ອປຣິມິຕໍ ກາລໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ, ເອວໍ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນາຄເຕປິ ສນ຺ຘາວິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິຕ຺ເວວາຕິ ອິຕິ ເອວ, ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ວຕ຺ວາ ເຍວາ’’ຕິ. ອກິຣີຕິ ອາກິຣິ, ປຎ຺ຈປິ ອາວຸຘານິ ວິກິຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂິປິ ຉຑ຺ເຑສີ’’ຕິ.

໓໕໐. ເອຕ຺ໂຕວາຕິ ອໂຕ ເອວ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຕາ. ອຘິວາເສສ຺ສຕີຕິ ‘‘ໂຈຣໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕິ. ທາຣຸຓກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມນ຺ຕິ ‘‘ອງ຺ຄຸລິມາໂລ’’ຕິ ອິມໍ ນາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໓໕໑. ຫຕ຺ຖີ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖີ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອສ຺ສາປິ. ກູຏສຫສ຺ສານໍ ຠິຊ຺ຊນກາຣຓໍ ໂຫຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນຠເຍນ ຆເຏ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍເນນ. ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫາຍາຕິ ພ຺ຍາກຸລຄພ຺ຠາຍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາພເລນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຖຸ ເທສນານຸຠາເວນາຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາປິ ກາຣຓນ຺ຕິ. ອຣິຍາ ນາມ ຊາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຣິຍຠາວຕ຺ຖາຍ ຊາຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ມຫາປຣິຕ຺ຕໍ ນາເມຕນ຺ຕິ ມຫານຸຠາວໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ເຖໂຣ ສພ຺ພຠາເວນ ອຣິຍາຍ ຊາໂຕ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ອກາສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈ຺ຈກິຣິຍກຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫນ຺ຕິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠໍ. ຄພ຺ໂຠ ຫິ ປຣິປກ຺ໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວິຊາຍນກາເລ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອໂຘສີໂສ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິມຸຂາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ກສ຺ສຈິ ອລຄ຺ໂຄ ໂສຕ຺ຖິນາ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ວິປຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ໂຍນິມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຍສ຺ສາ ໂຍນິມຄ຺ໂຄ ປິທຫຕິ, ສາ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມານາ ພ຺ຍາກຸລາ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ນາມ ພຸທ຺ຘາສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕາ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຖຣສ຺ສປິ ຈາຕິອາທິນາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພກາຣຓໍ ວທຕິ. ອິເມ ທ຺ເວ ເຫຕູ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວາ ເຖຣໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກາເຣສິ. ຊາຕິນ຺ຕິ ມູລຊາຕິໍ.

໓໕໒. ປຣິຍາທາຍ ອາຫຈ຺ຈ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ. ສຠາຄທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມນ຺ຕິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສກກມ຺ມສຠາຄຠູຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ. ສຠາຄຕາ ຈ ສມານວຕ຺ຖຸກຕາ ສມານາຣມ຺ມຓຕາເອກວີຖິປຣິຍາປນ຺ນຕາທິວເສນ ສພ຺ພຖາ ສຣິກ຺ຂຕາ, ສທິສມ຺ປິ ຈ ນາມ ຕເທວາຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ ຕາເນວ ໂອສຘານີ’’ຕິ ຈ. ອິທານິ ຕເມວ ສຠາຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ກຣິຍມານເມວາຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ປຏິປາຏິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານເມວ. ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປູເຣຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອປຣາປຣິຍາຍເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສງ຺ຂາເຕ ຕໂຍ ຠາເຄ ປູເຣຕິ, ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຄານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣຠວໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອປຣາປຣິຍາຍເວທນີຍໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ, ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕິ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣານຸປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ.

ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລທານໍ ນາມ ອຸປຘິປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມໍເຍວ ອໂຫສິ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ, ອຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ວາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖສາຘິກາຕິ ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ. ກາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ’’ຕິ. ສາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາ ປຸຣິມຊວນເຈຕນາຫິ ລທ຺ຘາເສວນາ ຈ ສມານາ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍິນີ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕີ’’ຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ.

ສມຸຄ຺ຆາຏິຕານິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຕ຺ຖິ ວິປາກາຣຫາຠາວສ຺ສ ອນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ກຕູປຈິຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ສຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາເສ ຍາວ ນ ຜລໍ ເທຕິ, ຕາວ ອຕ຺ເຖວ ນາມ ວິປາກາຣຫຠາວໂຕ. ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ອນິຍມາກາຣວຈນໍ ຠຄວຕາ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຕາວເສນ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາທິສສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ.

ປມາທກິເລສວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປມາທເຫຕຸເກຫິ ສພ຺ເພຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ປາປສ຺ສ ປິຘານໍ ນາມ ອວິປາກຘມ຺ມຕາປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ກຣີຍຕີ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘສາສເນຕິ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ. ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣຓວເສນ, ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ປຣິປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ທິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ທິສາ, ປຏິປກ຺ຂາຕິ ອາຫ ‘‘ສປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕປ຺ປສໍສປກາຣນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕານິສໍສກິຕ຺ຕນາກາຣໍ. ກາເລນາຕິ ອາເມຑິຕໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຓ ຂເຓ’’ຕິ. ອນຸກໂຣນ຺ຕູຕິ ເຍສໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຓນ຺ຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຕສໍ ອນຸກໂຣນ຺ຕຸ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິກຣຓໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕຸ, ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

ຕສນ຺ຕິ ຄຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕີຕິ ຕສາ ຠວນ຺ຕຣາທີສຸ ສໍສຣຓຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຕຓ຺ຫາ’’ຕິ.

ເນຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ນຍນ຺ຕີຕິ ເນຕ຺ຕິກາ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ເຕລກຎ຺ຊິເກນາຕິ ເຕລມິສ຺ສິເຕນ ກຎ຺ຊິເກນ.

ຍາທິໂສວ ອນິຏ຺ເຐ, ຕາທິໂສວ ອິຏ຺ເຐຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐ ນິພ຺ພິກາເຣນ ຕາທີ. ເຍສໍ ປນ ກາມາມິສາທີນໍ ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ຣາຄາທີນໍ ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາໂມຆາທີນໍ ຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຕາທິຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕສໍ ຠຄວຕາ ສພ຺ພໂສ ວນ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ວນ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຈຕ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຕິຓ຺ຓາວີຕິ ຕາທີ, ເຍຫິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ຕາທິຠາເວນ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໍນິທ຺ເທໂສ, ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ຍາຖາວໂຕ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕປິ ຕາທີ. ຍຖາ ຍນ຺ຕຣຊ຺ຊຸຍາ ຍນ຺ຕໍ ນີຍຕິ, ເອວໍ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຠໂວ ນີຍຕິ, ສາ ‘‘ຠວເນຕ຺ຕິ ຠວຣຊ຺ຊູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ, ກມ຺ມານິ ກຸສລາທີນິ ວິປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ. ອປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ຄເຈຕນາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄເຈຕນາຍາ’’ຕິ. ຍາວ ນ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕາວ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ສອິຓາ ເອວ ອເສຣິວິຫາຣຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຓໂຓ ນິກ຺ກິເລໂສ ຊາໂຕ’’ຕິ.

ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໙໑) ນາມ ສາມິປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ. ຠຄວຕາປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ, ທາຍການໍ ສີລວໂຕເຍວ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສນໂຕ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ທາຍເກຫິ ຈ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຓວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ. ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເສກ຺ຂາ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປິຕຸສນ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ? ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນາປິ ເຕ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸເຍວ ປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ໑.໒໙ ອາທໂຍ) ສາຘກໍ.

ອວີຕຣາຄານໍ ຕຓ຺ຫາປຣວສຕາຍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ສາມິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕທຠາເວນ ວີຕຣາຄານໍ ຕຕ຺ຖ ສາມິຠາໂວ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ປຏິກູລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິກູລາກາເຣນ, ອປ຺ປຏິກູລມ຺ປິ ປຏິກູລາກາເຣນ ຕທຸຠຍໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາກາເຣນ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຍການຎ຺ຈ ມໂນຣຖໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ, ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິເລສອິຓານໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຓໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ຈ ພາກຸໂລ – ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣໂຓ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑໑).

ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຖິ ຣມຓໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິເຘສຸປິ ກາເມສຸ ຕຓ຺ຫາຣຕິສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ. ມນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ເຎຫິ. ສໍວິຠຕ຺ຕາຕິ ກຸສລາທິວເສນ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ວິຠຕ຺ຕາ. ສຸນ຺ທຣໍ ອາຄມນນ຺ຕິ ສ຺ວາຄຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ນ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອາຄຕໍ. ໂສຬສວິຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍເມວ ຕຕິຍວິຊ຺ຊາສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ນວຫິ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ.

ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ປິຍຊາຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ປກຕິນິຍາເມນາຕິ ຍຖາ ໂສກຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອິຕິ ກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ອສມ຺ໂມຫວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕານິ ຈສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂກຈສຠາວໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກຕິນິຍາເມນ ປນ ນ ປຏິຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສາມນ຺ຕາ ກຕິປເຍ ນ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສນ຺ຘາເຣຕິ. ເຕນາຫ ‘ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຏິຠນ຺ຕີ’ຕິ’’ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທຸຕິຍປເທ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ‘‘ນ ປຏິຠາຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ນ ປຏິຠາຕີຕິ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາວິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ວທຕິ. ປິຍາຍິຕພ຺ພໂຕ ປິໂຍ ຊາຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປິຍຊາຕິກາ. ປິໂຍ ປຠຸຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປິຍປ຺ປຠຸຕິກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ, ອຸ-ກາຣສ຺ສ ວ-ກາຣໍ, ຕ-ກາຣສ຺ສ ຈ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປິຍປ຺ປຠາວິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປິຍໂຕ ປຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໕໕. ປຣ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາວນິເສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ປິເຣ’’ຕິ ປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປເຣ’’ຕິ. ປິເຣຕິ ວາ ‘‘ປຣໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຣ ປິເຣຕິ ປຣໂຕ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ.

໓໕໖. ທ຺ວິຘາ ເຉຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ອິຕ຺ຖີ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປິຍາ, ກຖໍ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຫີ’’ຕິອາທິ.

໓໕໗. ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ເອຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກເຖສິ, ໂສ ຈ ເມ ກເຖສິ, ຕຖາ ຈາຫໍ ກເຖຍ຺ຍໍ. ມຣຓວເສນ ວິປຣິຓາໂມ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປລາຍິຕ຺ວາ ຄມນວເສນ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວສ຺ສ ສມາຄມສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎຖາຠູຕຕ຺ຕາ.

ຉຑ຺ຑິຕຠາເວນາຕິ ປຣິວຕ຺ຕິຕຠາເວນ. ຫຕ຺ຖຄມນວເສນ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ປຸພ຺ເພ ສວເສ ວຕ຺ຕິຕານໍ ອິທານິ ວເສ ອວຕ຺ຕນຠາເວນ.

ອາຈເມຫີຕິ ອາຈມນໍ ມຸຂວິກ຺ຂາລນໍ ກາເຣຫິ. ຍສ຺ມາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລນ຺ຕາ ຫິ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂາເລນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຈມິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປິຍຊາຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ສາວຊ຺ຊຕາຍ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອຣຫຕີຕິ ໂອປາຣມ຺ໂຠ. ເຕນາຫ ‘‘ໂທສໍ ອາໂຣປນາຣໂຫ’’ຕິ. ພາລາ ອຸປາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸມຎ຺ຎໍ ອມູລກມ຺ປິ ນໍ ອາໂຣເປນ຺ຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ເຫນ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອຸປາຣມ຺ຠາທີນໍ ອຸປຣິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣິປູເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ. ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ. ຍທິ ຫິ ມຍາ ‘‘ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ປທໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ປຎ຺ຫາ ເມ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ປນ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທານິ ປນ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ‘‘ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວທນ຺ເຕນ ປຣິປູຣິຕໍ.

໓໖໐. ໂກສລ຺ລປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານໂຕ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູໂຕ. ອວຊ຺ຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ, ສຫ ອວຊ຺ເຊຫີຕິ ສາວຊ຺ໂຊ, ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຣາຄາທິໂທເສຫິ ສໂທໂສ. ເຕຫິ ເອວ ສພ຺ຍາພຊ຺ໂຌ, ຕໂຕ ເອວ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສທຸກ຺ໂຂ. ສພ຺ຍາພຊ຺ຌາທິໂກ ນິສ຺ສນ຺ທວິປາໂກ.

ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ນ ຕາວ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ປນ ນ ຠາຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ຄຣຸກຣຓໍ ນ ໂຫຕິ ວິສາຣຊ຺ຊໍ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປຫີນອກຸສໂລປິ ຫິ ປຫານໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວຣູໂປ ປນ ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ນ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ຠຄວາຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ພ຺ຍາກາສີຕິ ‘‘ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ມປຫີໂນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ສພ຺ເພສໍເຍວ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍຖາ ປຸຈ຺ຉາ, ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ປນ ນ ຠາຣິຍໍ, ອສມ຺ປາທິຕກຸສລຘມ຺ໂມປິ ອຸປສມ຺ປທໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍ. ຠຄວາ ປນ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ປາທິຕກຸສລຕ຺ຕາ ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ພ຺ຍາກາສີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ຘມ຺ມເຈຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ເມທວຓ຺ຓາ ອຸຬຸປວຓ຺ຓາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາສາຓາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເມທາຬຸປນ຺ຕິ ຄາມສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ ຊາຕາ. ອຸຬຸປວຓ຺ຓາຕິ ຈນ຺ທສມານວຓ຺ຓຕາຍ ເມທປາສາຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເມທວຓ຺ຓາ ປາສາຓາ ກິເຣຕ຺ຖ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ເສນາປຕິສ຺ສ. ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ມລ຺ລິກາຍ ໂສກວິໂນທນຘມ຺ມກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ.

ຣຎ຺ຎາຕິ ປເສນທີໂກສລຣຎ຺ຎາ. ມຫຈ຺ຈາຕິ ມຫຕິຍາ. ປທວິປລ຺ລາເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສາທມຣຫນ຺ຕີຕິ ປາສາທິການິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫ ຣຎ຺ຊນການີ’’ຕິ. ຍານິ ປນ ປາສາທິການິ, ຕານິ ປສ຺ສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕານິ. ປາສາທິການີຕິ ວາ ສທ຺ທຫນສຫິຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ປສາທຊນການີ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປາພາຘ’’ນ຺ຕິ ອາທີສຸ ວິຍ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນິສ຺ສທ຺ທານີ’’ຕິ. ອນິຍມຕ຺ຖວາຈີ ຍ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມາກາຣວາຈໂກປິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຍາທິເສສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ຫິ ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໗ ອາທໂຍ) ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຍາທິສສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

໓໖໖. ປຏິຈ຺ຉທນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທກໍ. ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານີຕິ ຣາຊຠຓ຺ຑຠູຕານິ. ຣຫາຍຕີຕິ ຣໂຫ ກໂຣຕິ, ມໍ ອຊ຺ເຌສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖໗. ຍຖາສຠາວໂຕ ເຎຍ຺ຍໍ ຘາເຣຕິ ອວຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ. ອນຸນໂຍຕິ ອນຸຄຈ຺ຉນໂກ. ທິຏ຺ເຐນ ຫິ ອທິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸມານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸມານໍ ອນຸພຸທ຺ຘີ’’ຕິ. ອາປາຓໂກຏິກນ຺ຕິ ຍາວ ປາຓໂກຏິ, ຕາວ ຊີວິຕປຣິໂຍສານໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມນ຺ວຍສງ຺ຂາຕໍ ອນຸມານໍ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ອິຘ ປນາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

໓໖໙. ຈກ຺ຂຸໍ ອພນ຺ຘນ຺ເຕ ວິຍາຕິ ອປາສາທິກຕາຍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອຕ຺ຕນິ ອພນ຺ຘນ຺ເຕ ວິຍ. ກຸລສນ຺ຕານານຸພນ຺ໂຘ ໂຣໂຄ ກຸລໂຣໂຄ. ອຸຬາຣນ຺ຕິ ສານຸຠາວໍ. ໂຍ ຫິ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ‘‘ມເຫສກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສຍໍ, ເຫຏ຺ຐິມຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ.

໓໗໓. ຊີວິກາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ.

໓໗໔. ຘມ຺ມໍ ເຈເຕຕິ ສໍເວເທຕິ ເອເຕຫີຕິ ຘມ຺ມເຈຕິຍານິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ປູຊາວຈນານິ. ນນຸ ເຈຕານິ ພຸທ຺ຘສງ຺ຆຄຸຓທີປນານິປິ ສນ຺ຕິ? ກຖໍ ‘‘ຘມ຺ມເຈຕິຍານີຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກາຣວຈນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕີສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘຣຕນມູລການິ ເສສຣຕນານິ ຕສ຺ສ ວເສນ ລທ຺ຘພ຺ພໂຕ. ໂກສລຣຎ຺ຎາ ເຈຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ຘມ຺ມສງ຺ຆຄາຣວໍ ປເວທິຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠຄວຕິ ຈິຕ຺ຕີກາເຣ ກເຕ ຘມ຺ໂມປິ ກໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ຣຕນຕ຺ຕຍປສາທປຸພ຺ພິກາ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍການີຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕານີ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຘມ຺ມເຈຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໑໐. ກຓ຺ຓກຕ຺ຖລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕກຣຓີເຍເນວາຕິ ‘‘ປາສາເທ ວາ ນາຏເກສຸ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ອລຠມາໂນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກຣຓີເຍນ. ອປ຺ປທຸຏ຺ຐປໂທສີນຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ.

໓໗໖. ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ທູຕໍ ນາລຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ໂສຕິ ຣາຊາ. ຕາສໍ ວນ຺ທນາ ສເຈ ອຸຕ຺ຕຣກາລໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນກາຣຓໍ ກເຖສ຺ສຕິ.

໓໗໘. ເອກາວຊ຺ຊເນນາຕິ ເອກວີຖິຊວເນນ. ເຕນ ເອກຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ເອກຈິຕ຺ຕວີຖິຍາປິ ສພ຺ພໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອິທໍ ນາມ ອຕີຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕີຕໍ ຊານາຕິ, ນິຍມິເຕ ປນ ນິຍມິຕເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເອເກນ ຫິ…ເປ… ເອກເທສເມວ ຊານາຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ‘‘ອຕີຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ. ອິຕເຣສູຕິ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ກາຣຓຊາຕິກນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິສຠາວໍ, ຍຸຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາຍຄຸຓນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາເຍ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສໍ.

໓໗໙. ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານິ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ໂລກິຍາ ເຈວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ. ຍຖາລາຠວເສນ ເຈຕ຺ຖ ປຘານິຍງ຺ຄານໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ເຈກໍ ເອວ ເນສຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ຍຖາ ‘‘ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂາ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ’’ຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວາຕິ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຘານນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທຫນນານຕ຺ຕໍ, ຠາວນານຸໂຍຄວິເສສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາເຣ ປຣິມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ເອກເທສໂຕ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຠາວນານຸໂຍໂຄ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປຣິມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ອປ຺ປຫີນປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ຠາວນານຸໂຍຄໂຕ ສຸຂຸໂມ ວິສໂທວ ໂຫຕິ, ສຈ຺ຈາຠິສມເຍນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ອາຫິຕວິເສສຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາທິສເມວ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຘານໍ, ອຎ຺ຎາທິສໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຈ ວິເສໂສ ນ ເກວລໍ ອນຣິຍອຣິຍປຸຄ຺ຄລໂຕ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອຣິເຍສຸປິ ເສກ຺ຂາທິວິເສສໂຕປິ ລພ຺ຠຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິເສສໂຕ ອຠິນີຫາຣໂຕ ຈ ອິຊ຺ຌນໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎາທິສໍ ສກທາຄາມິໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ຍສ຺ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສພ຺ພຖາວ ປຘານໍ ປທຫນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອຸປຣິມໂຕ ໂອຬາຣິກໍ, ອຸປຣິມຎ຺ຈ ອິຕຣໂຕ ສຸຂຸມໍ ເຕນ ປຫາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ປຊຫນໂຕ, ອິຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວິເສເສນ ຈ ອຘິຄມປຏິປທາຍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຕາ ຕິກ຺ຂວິສທຕາ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຘານໍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ປຘານໍ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທິ.

ອກູຏກຣຓນ຺ຕິ ອວຎ຺ຈນກິຣິຍໍ. ອນວຈ຺ຉິນ຺ທນນ຺ຕິ ອຕິຍານໍ. ອວິຎ຺ຉນໍ ນ ອາກຑ຺ຒນໍ, ນິຍຸຕ຺ຕຕໍ ວິນິເວເຐຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມຘາຣາຍ ຉຑ຺ຑນໍ ວາ. ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຕໍກາຣຓໍ, ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ວາ ຕໍ ກິຣິຍໍ ຕໍ ອຘິກາຣໍ. ທນ຺ເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພຠູມິນ຺ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ປຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ວາ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອສ຺ສທ຺ຘາ ນາມ ອຸປຣິມອຸປຣິມສທ຺ຘາຍ ອຠາວໂຕ. ເຍນ ຫິ ຍໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອຣິຍສາວກສ຺ສ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ມາຍາສາເຐຍ຺ຍານໍ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຕິ ສມ຺ມເທວ ວິຣຸທ຺ຘປກ຺ຂານໍ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ມິສ຺ສກກຖາຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຈຕ຺ຕາໂຣວ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທິວເສນ.

ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທເນ ອທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍາຕິອາທິນາ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ, ຍຖາ ປນ ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິອາທໂຍຕິອາທິນາ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຈ ສາຘາຣຓໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓໂຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໐. ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ນິພ຺ພິສິຏ຺ຐວີຣິຍາ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ວທາມິ, ຍທິທໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກເຕວິຊ຺ຊຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ເອກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ອປ຺ປຫີນເຈຕສິກທຸກ຺ຂາ ອນຘິຄຕອນາຄາມິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ອາຄນ຺ຕາໂຣ’’ຕິ. ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນທຸກ຺ຂາຕິ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕເຈຕສິກທຸກ຺ຂາ.

໓໘໑. ຕມ຺ຫາ ຐານາຕິ ຕໂຕ ຍຖາຘິຄຕອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໂຕ. ປຸນ ຕມ຺ຫາ ຐານາຕິ ຕໂຕ ທຸຄ຺ຄຕາ. ສມ຺ປນ຺ນກາມຄຸຓນ຺ຕິ ອຸຬາຣກາມຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ.