໘. ສມຓມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ອຸຄ຺ຄຫິຕຸນ຺ຕິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ. ອຸຄ຺ຄາເຫຕຸນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ, ປາຐໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາອຸຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ຖໍ ຕພ຺ພິຠາວນຕ຺ຖາຍ ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ ປເຣສໍ ຄາເຫຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ. ສາ ຫິ ສໍໂຍຊນຠາວໂຕ ສເມຕິ ສມ຺ພນ຺ຘາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຠາວໂຕ ວາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ຍຖາຠິນິເວສໍ ເອເຕນາຕິ ສມໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ ທິວາ ນາມ, ຕສ຺ສ ປນ ມຊ຺ຌິມປຫາຣສຎ຺ຎິໂຕ ກາໂລ ສມຸຊ຺ຊລິຕປຠາເຕຊທຫນຠາເວນ ທິວາ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ທິວສສ຺ສປິ ທິວາຠູເຕ’’ຕິ. ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສໍຫຣຓໍ ນາມ ໂຄຈຣກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຐປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຌານຣຕິເສວນວເສນ ເອກີຠາວໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ເອເຕນ ກາຍວິເວກປຸພ຺ພກໍ ຈິຕ຺ຕວິເວກມາຫ. ສີລາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕ ມນສາ ສມ຺ຠາວນີຍາ, ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວິຎ຺ຎູນໍ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ (ກິເລສອນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປຎ຺ຈປສາທາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ,) ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ມນວຑ຺ຒນການ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸນ຺ນມຕີຕິ ອຸທຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ວຑ຺ຒຕີຕິ ສທ຺ຘາວເສນ ວຑ຺ຒຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອນຸສ຺ສຣຓມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໔; ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໔).

໒໖໑. ປຎ຺ຎເປມີຕິ ປຊານນຠາເວນ ຎາເປມິ ຕຖາ ວວຕ຺ຖເປມິ. ເຕນາຫ ‘‘ທສ຺ເສມິ ຐເປມີ’’ຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓກຸສລນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓກຸສລຘມ຺ມໍ, ອຸຕ຺ຕມກຸສລນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມຠາວໍ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ປຕ຺ຕກຸສລຘມ຺ມໍ. ອໂຍຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາທຍຸທ຺ເຘນ ອໂຍຘນີຍໍ, ວາທຍຸທ຺ຘໍ ໂຫຕຸ, ເຕນ ປຣາຊໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ວາທຍຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິ. ສໍວຣປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສໍວເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ ສໍວເຣນ ສໍວຣລກ຺ຂຓໍ ປຫານໍ. ປຏິເສວນປ຺ປຫານໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ເທນ ປຣິວຊ຺ຊນປ຺ປຫານາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ນ ຠາສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຠາສນມຕ຺ຕເມວ ວທຕີ’’ຕິ ເອວມາທິໍ ອຕິທິສຕິ.

ນາຠິນນ຺ທີຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາສເນ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ວິວຊ຺ຊນໍ ວຓ຺ຓີຍຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເອວໍ ກເຖຕິ, ຕສ຺ມາ ສາສນສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວິຍ ວທຕິ, ວທນ຺ໂຕ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຘມ຺ເມ ຈສ຺ສ ອປ຺ປສາທໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ປສນ຺ນກາຣມ຺ປິ ວທຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕສ຺ສ ວາທໍ ນ ປຏິເສເຘຕິ.

໒໖໒. ຍຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍຖາ ຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວຈນໍ, ເອວໍ ສມຓຠາເວ ສນ຺ເຕ ລພ຺ຠມາເນ. ມຍໍ ປນ ເອວໍ ນ ວທາມາຕິ ເອເຕນ ສມຓຠາໂວ ນາມ ເອວໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຍາທິໂສ, ຕເຖວ ຕໍ ພຸທ຺ຘາ ທີເປນ຺ຕິ. ວິເສສຎາຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກາຍວິເສສວິສຍຎາຓໍ ຕສ຺ສ ຕທາ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ປຣກາເຍ ອຸປກ຺ກມໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຕຕ຺ຖ ວິເສສຎາຓມ຺ປິ ນຕ຺ເຖວາຕິ. ຍສ຺ມາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຜນ຺ທິຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກິເລສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອສຫນນິມິຕ຺ເຕນ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕເນວ. ທຸຕິຍວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສທຸກ຺ຂສ຺ສ ອສຫນນິມິຕ຺ເຕນ ໂທມນສ຺ເສເນວ. ວິກູຊິຕມຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣູປໍ ກູຊິຕໍ ວິກູຊິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສສນ຺ນິສ຺ສຍໍ ອຸປຍໍ, ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຣທນຫສນສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕສຫຄຕນ຺ຕິ ໂທສສຫຄຕໍ ໂລຠສຫຄຕຎ຺ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ປນ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ສຣິຕ຺ວາຕິ ຍາວ ນ ສຕິສຓ຺ຐາປນາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ສຸປິນນ຺ເຕ ອນຸຠູຕໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕິ. ຫສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເຍ ລທ຺ຘສຸຂາຣມ຺ມຓາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕປິ ສຸເຂເນວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປາຍນ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປທເທສຣູເປນ ປາຍນ຺ຕິຍາ. ອຍມ຺ປີຕິ ອາຊີໂວປິ ມາຕຸ ອຎ຺ຎວິຫິຕກາເລ ຈ ໂລກສ຺ສາທວເສນ ກິເລສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕເນວ ໂຫຕິ.

໒໖໓. ສມຘິຄຍ຺ຫາຕິ ສມ຺ມາ ອຘິຄຕຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວິເສເສຕ຺ວາ ວິສິຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ. ຂີຓາສວໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ຂີຓາສວໍ ສນ຺ຘາຍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຂີຓາສວມ຺ປິ ໂສຕາປນ຺ນກຸສລໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕີຓິ ປທານິ ນິສ຺ສາຍາຕິ ນ ກາເຍນ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ປາປກໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ປາປກໍ ອາຊີວໍ ອາຊີວຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ນິສ຺ສາຍ ກຸສລສີລມູລກາ ຈ ອກຸສລສີລມູລກາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປຐມຈຕຸກ຺ກາ ຐປິຕາ. ເອກໍ ປທໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ນ ປາປກໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປຕີຕິ ອິມໍ ເອກປທໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸສລສງ຺ກປ຺ປມູລກາ ອກຸສລສງ຺ກປ຺ປມູລກາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມຈຕຸກ຺ກາ ຐປິຕາ.

໒໖໔. ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕທ຺ວຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ພລວຕາ ໂມເຫນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕານິ ‘‘ໂມມູຫຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ກຸຫິນ຺ຕິ ກິໍນິມິຕ຺ຕໍ. ກຕຣໍຐານໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ກິໍ ກາຣຓໍ ອາຄມ຺ມ. ເອຕ຺ເຖເຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກາຍວຈີມໂນສຸຈຣິຕຠາວນາສາຊີວນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍໍ. ສາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລນ ທີເປຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ຠຸມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ ອວສິຏ຺ຐຎ຺ຈ ສີລໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິປາຕິໂມກ຺ຂາຘິຄເມນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ…ເປ… ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຸຂສີໂລ ທຸກ຺ຂສີໂລ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປກຕິອຕ຺ຖສີລສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກຸສລສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໖໕. ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສມາທານວິຣຕິປຸພ຺ພກສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອເຕນ ຫິ ກຸສລສີລໍ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ.

ສີລວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ປາສໍສຕ຺ໂຖວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂຍ ສີລມຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ນ ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ, ໂສ ສີລມຍຘມ຺ມປູຣິຕຕາຍ ສີລມໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ. ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຠຸມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອເສສໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສຸຂວິປາກຠາວສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ.

໒໖໖. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ກາມສຎ຺ຎາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕຣາ ທ຺ເວຕິ ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ.

ອນາຄາມິຜລປຐມຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອນາຄາມິຜລສຫຄຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີເກນ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານໍ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎານໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕສຫຄຕຕາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານຕາ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໖໗. ກຸສລສງ຺ກປ຺ປນິໂຣຘທຸຕິຍຊ຺ຌານິກອຣຫຕ຺ຕຜລອກຸສລສງ຺ກປ຺ປນິໂຣຘ- ປຐມຊ຺ຌານິກອນາຄາມິຜລຄ຺ຄຫເຓນ ສມໂຓ ທສ຺ສິໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສມຓມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.